Sarga 39

Verse 1

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा कथाऽन्ते रघुनन्दनः ।उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम् ॥१॥

വിശ്വാമിത്രന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, കഥയുടെ അവസാനം രഘുനന്ദനനായ ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം ആനന്ദിതനായി, അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായ മുനിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम् ।पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत् ॥२॥

നിനക്കു മംഗളം, ബ്രാഹ്മണനേ. ഈ കഥയെ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, എന്റെ പൂർവ്വികൻ യജ്ഞം എങ്ങനെ ഒരുക്കി ആരംഭിച്ചു?

Verse 3

विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव ।श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः ॥३॥

വിശ്വാമിത്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ കാകുത്സ്ഥ രാമനോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ രാമ, മഹാത്മാവായ സഗരരാജാവിന്റെ വിശദമായ കഥ കേൾക്കുക.”

Verse 4

शङ्करश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तमः ।विंध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम् ॥४॥

ശങ്കരന്റെ ശ്വശുരനെന്നു പ്രസിദ്ധനായ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതമായ ഹിമവാൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തോടടുത്തു; ഇരുവരും പരസ്പരം നോക്കി നിന്നു.

Verse 5

तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञ स्सपुरुषोत्तम ।स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि ॥५॥

ആ രണ്ടു പർവ്വതങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ, ഹേ പുരുഷോത്തമ, യജ്ഞം ആരംഭിക്കപ്പെട്ടു; ഹേ നരവ്യാഘ്ര, ആ ദേശം യജ്ഞകർമ്മത്തിനായി അത്യന്തം പ്രശസ്തമായിരുന്നു.

Verse 6

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः ।अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थितः ॥६॥

ഹേ കാകുത്സ്ഥ, പ്രിയ താതാ! ദൃഢധനുസ്സായ മഹാരഥൻ അംശുമാൻ സഗരന്റെ ആജ്ഞയിൽ സ്ഥിരനായി ആ യജ്ഞാശ്വത്തെ കാത്തും പിന്തുടർന്നും പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 7

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः ।राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञीयाश्वमपाहरत् ॥७॥

യജ്ഞത്തിന്റെ സമാപന പർവ്വദിനത്തിൽ, യജമാനനായ സഗരൻ യജ്ഞത്തിൽ നിരതനായിരിക്കെ, വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) രാക്ഷസീ രൂപം ധരിച്ചു യജ്ഞീയ അശ്വത്തെ അപഹരിച്ചു.

Verse 8

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मनः ।उपाध्यायगणास्सर्वे यजमानमथाब्रुवन् ॥८॥

ഹേ കാകുത്സ്ഥ, മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ ആ അശ്വം അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, എല്ലാ ഉപാധ്യായഗണങ്ങളും യജമാനനോട് അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു.

Verse 9

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते ।हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम् ॥९॥

ഈ പർവ്വദിനത്തിൽ യജ്ഞീയ അശ്വം വേഗത്തിൽ ബലമായി അപഹരിക്കപ്പെടുന്നു; ഹേ കാകുത്സ്ഥ, അപഹർത്താവിനെ വധിച്ച് അശ്വത്തെയും തിരികെ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 10

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय नः ।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्रः क्रतुर्भवेत् ॥१०॥

ഇത് യജ്ഞത്തിൽ ഒരു ദോഷമായി മാറുന്നു; അത് നമ്മളെല്ലാവർക്കും അശുഭം വരുത്തും. അതിനാൽ, രാജാവേ, ക്രതു നിർദോഷമായി നടക്കുന്നതിന് വേണ്ട ക്രമീകരണം ചെയ്യുക.

Verse 11

उपाध्यायवच श्श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः ।षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह ॥११॥

ആ യജ്ഞസഭയിൽ ഉപാധ്യായന്മാരുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, ഭൂമിപനായ രാജാവ് തന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 12

गतिं पुत्राः न पश्यामि रक्षसां परुषर्षभाः ।मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतुः ॥१२॥

പുത്രന്മാരേ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠരേ! രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഇവിടെ കടന്നുവരാനുള്ള വഴിയൊന്നും എനിക്ക് കാണുന്നില്ല; കാരണം ഈ മഹാക്രതു മന്ത്രപൂതമായി, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋത്വിക്കുകൾ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച് നടത്തുന്നു.

Verse 13

तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रकाः भद्रमस्तु वः ।समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत ॥१३॥

അതുകൊണ്ട്, പുത്രന്മാരേ, നിങ്ങൾ പോയി അന്വേഷിക്കുവിൻ; നിങ്ങള്ക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. സമുദ്രങ്ങളാൽ വലയപ്പെട്ട ഈ സമസ്ത ഭൂമിയെയും സഞ്ചരിച്ചു പരിശോധിക്കുവിൻ.

Verse 14

एकैकयोजनं पुत्रा विस्तारमधिगच्छत ।यावत्तुरगसन्दर्शः तावत् खनत मेदिनीम् ।तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया ॥१४॥

പുത്രന്മാരേ, ഓരോ യോജന വീതം ഭൂമിയെ ക്രമമായി അന്വേഷിക്കുവിൻ. കുതിരയെ കാണുന്നതുവരെ ഭൂമിയെ കുഴിച്ചുനോക്കുവിൻ; എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം യജ്ഞാശ്വം കവർന്ന ആ കള്ളനെയേയും തേടുവിൻ.

Verse 15

दीक्षितः पौत्रसहितस्सोपाध्यायगणो ह्यहम् ।इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम् ॥१५॥

ഞാൻ ദീക്ഷിതനാകുന്നു; പൗത്രനോടും ഉപാധ്യായഗണത്തോടും കൂടി ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളും. അശ്വദർശനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ നിങ്ങള്ക്ക് ക്ഷേമം വരട്ടെ.

Verse 16

इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः ।जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिताः ॥१६॥

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഹർഷഭരിതഹൃദയരായ മഹാബല രാജപുത്രന്മാർ—ഹേ രാമ—പിതാവിന്റെ വചനത്തിന് വിധേയരായി ഭൂമിയിലുടനീളം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 17

योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम् ।बिभिदुः परुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्नखैः ॥१७॥

ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്ര, ഓരോരുത്തരും ഒരു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഭൂഭാഗം ഏറ്റെടുത്തു; വജ്രസ്പർശംപോലെ കഠിനമായ നഖങ്ങളാൽ അവർ ഭൂമിയെ പിളർത്തി കീറി.

Verse 18

शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणैः ।भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन ॥१८॥

ശൂലങ്ങളാലും ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള കുന്തങ്ങളാലും അത്യന്തം ഭീകരമായ ഉഴവുപലകകളാലും ഭൂമി പിളർന്നപ്പോൾ, ഹേ രഘുനന്ദന, വസുമതി ഘോരനാദത്തോടെ മുഴങ്ങി.

Verse 19

नागानां मथ्यमानानामसुराणां च राघव ।राक्षसानां च दुर्धर्षस्सत्त्वानां निनदोऽभवत् ॥१९॥

ഹേ രാഘവ, അവർ ആഴങ്ങളിൽ മഥിച്ചു കീറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നാഗന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും അവിടെ കലങ്ങിയ മറ്റു ദുര്‍ധര്‍ഷ സത്ത്വങ്ങളുടെയും അസഹ്യമായ കോലാഹലം ഉയർന്നു.

Verse 20

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।बिभिदुर्धरणीं वीराः रसातलमनुत्तमम् ॥२०॥

ഹേ രഘുനന്ദന, സഗരന്റെ വീരപുത്രന്മാർ അറുപതിനായിരം യോജന വരെ ഭൂമിയെ പിളർത്തി, അത്യുത്തമമായ രസാതല ലോകത്തെത്തി.

Verse 21

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः ।खनन्तो नरशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः ॥२१॥

ഇങ്ങനെ പർവ്വതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ജംബൂദ്വീപിൽ കുഴിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഹേ നരശാർദൂല, രാജപുത്രന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പര്യടനം ചെയ്തു.

Verse 22

ततो देवास्सगन्धर्वास्सासुरास्सहपन्नगाः ।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे पितामहमुपागमन् ॥२२॥

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ—ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും നാഗന്മാരും സഹിതം—മനസ്സിൽ ഭ്രമിതരായി, എല്ലാവരും പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു.

Verse 23

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा ।ऊचुः परमसन्त्रस्ता पितामहमिदं वचः ॥२३॥

അവർ മഹാത്മാവായ (ബ്രഹ്മാവിനെ) പ്രസാദിപ്പിച്ച ശേഷം, വിഷണ്ണമുഖങ്ങളായി അത്യന്തം ഭീതരായി പിതാമഹനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 24

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः ।बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते तलवासिनः ॥२४॥

ഭഗവൻ, സഗരപുത്രന്മാർ സർവ്വ ഭൂമിയും കുഴിച്ചെടുക്കുന്നു; പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്ന അനേകം മഹാത്മാക്കളും വധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते ।इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजाः ॥२५॥

‘ഇവനാണ് നമ്മുടെ യജ്ഞം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; ഇവൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ അശ്വം അപഹരിച്ചത്’ എന്നു കരുതി സഗരപുത്രന്മാർ സർവ്വ ജീവികളെയും വധിക്കുന്നു.