Sarga 47

Verse 1

प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना।शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः।।।।

രാത്രി പ്രഭാതത്തിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ, രാഘവനെ കാണാതെ ആ പൗരന്മാർ ദുഃഖംകൊണ്ട് മനസ്സു തകർന്നു, ബോധം മങ്ങിയും ചലനമറ്റവരുമായി മാറി.

Verse 2

शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः।आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः।।।।

ശോകജന്യമായ കണ്ണുനീരിൽ നനഞ്ഞ് അവർ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നോക്കി; എങ്കിലും ദുഃഖത്തിൽ രാമന്റെ ഒരു സൂചന പോലും അവർ കണ്ടില്ല.

Verse 3

ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता।कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः।।।।

ആ മഹാമനസ്സുള്ളവർ, ധീമാനായ രാമനിൽ നിന്നുള്ള വിരഹത്തിൽ വിഷാദാർത്തമുഖരായി, കരുണ ഉണർത്തുന്ന ദീനവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 4

धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः।नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम्।।।।

ഞങ്ങളുടെ ബോധം കവർന്ന ആ നിദ്രയ്ക്ക് ധിക്കാരം! ഇന്ന് വിശാലവക്ഷസും മഹാഭുജനുമായ രാമനെ ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല.

Verse 5

कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः।भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः।।।।

മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ—ഭക്തജനത്തിന് ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകാത്ത കർമ്മമുള്ളവൻ—എങ്ങനെ തന്റെ ഭക്തരെ ഉപേക്ഷിച്ച് വനവാസത്തിലേക്ക് പോയി?

Verse 6

यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः।।।।

ഞങ്ങളെ സദാ പിതാവ് തന്റെ ഔരസപുത്രന്മാരെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നവൻ—രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് എങ്ങനെ വനത്തിലേക്ക് പോയി?

Verse 7

इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा।रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः।।।।

ഇവിടെയേ മരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിനായി പുറപ്പെടാം; രാമനില്ലാതെ ഞങ്ങൾക്ക് ജീവൻ എന്തിന്?

Verse 8

सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च।तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम्।।।।

ഇവിടെ ധാരാളം വലിയ ഉണങ്ങിയ മരക്കഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവകൊണ്ട് ചിത കത്തിച്ച്, പിന്നെ നാം എല്ലാവരും അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കാം.

Verse 9

किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम्।।।।

അനസൂയനും പ്രിയവചനനും മഹാബാഹുവുമായ ആ രാഘവനെ ‘ഞങ്ങൾ അവനെ കൊണ്ടുപോയി’ എന്നു പറയാൻ—നാം എന്ത് പറയും? അത് പറയാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?

Verse 10

सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना।भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका।।।।

രാഘവനില്ലാതെ ഞങ്ങളെ കണ്ടാൽ ആ നഗരം തീർച്ചയായും ദീനമാകും; അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും വൃദ്ധരും എല്ലാവരും ആനന്ദരഹിതരാകും.

Verse 11

निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना।विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम्।।।।

ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ജയാത്മാവും ആത്മസംയമനമുള്ളവുമായ ആ വീരനോടൊപ്പം തന്നെയായിരുന്നു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്; ഇപ്പോൾ അവനെ വിട്ടുപോയ നിലയിൽ ആ പുരിയെ വീണ്ടും എങ്ങനെ നോക്കാൻ കഴിയും?

Verse 12

इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः।विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः।।।।

ഇങ്ങനെ പലവിധം പറഞ്ഞുകൊണ്ടും കൈകൾ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടും, ദുഃഖാർത്തരായ ആ ജനങ്ങൾ കിടാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുക്കളെപ്പോലെ വിലപിച്ചു.

Verse 13

ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः।मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः।।।।

പിന്നീട് പാത പിന്തുടർന്ന് അല്പനേരം മുന്നോട്ട് പോയി; എന്നാൽ പാത നഷ്ടമായതോടെ, മഹാവിഷാദം വീണ്ടും അവരെ മുഴുവനായി മൂടി.

Verse 14

रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः।किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति।।।।

രഥത്തിന്റെ പാതചിഹ്നം അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, മനസ്വികളായ അവർ തിരിഞ്ഞു: “ഇത് എന്ത്? ദൈവവിധിയാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട നാം ഇനി എന്ത് ചെയ്യും?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 15

ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः।अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम्।।।।

പിന്നീട്, വന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ, മനസ്സിൽ ക്ഷീണിച്ച അവർ എല്ലാവരും മടങ്ങി, സജ്ജനർ വ്യഥിതരായിരുന്ന അയോധ്യാ നഗരത്തിലെത്തി.

Verse 16

आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः।आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः।।।।

ആ നഗരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, നഷ്ടം മൂലം വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ അവർ, ശോകം പീഡിപ്പിച്ച കണ്ണുകളാൽ കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി.

Verse 17

एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते।आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा।।।।

രാമനില്ലാത്ത ഈ നഗരം അതിയായി ശോഭിക്കുന്നില്ല; ഗരുഡൻ ഹ്രദത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ നിന്ന് സർപ്പങ്ങളെ എടുത്തുകളഞ്ഞാൽ നദി നിർജ്ജീവമായി തോന്നുന്നതുപോലെ.

Verse 18

चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम्।अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः।।।।

ദുഃഖത്തിൽ വിഹ്വലമായ മനസ്സോടെ അവർ ആനന്ദം നശിച്ച നഗരത്തെ കണ്ടു—ചന്ദ്രനില്ലാത്ത ആകാശംപോലെ, ജലമില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ.

Verse 19

ते तानि वेश्मानि महाधनानिदुःखेन दुःखोपहता विशन्तः।नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वानिरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः।।।।

അവർ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖംകൊണ്ട് പീഡിതരായി അത്യന്തം പ്രയാസത്തോടെ ആ മഹാധനസമ്പന്നമായ ഭവനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഹർഷം നശിച്ചിരുന്നു; നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെയോ മറ്റുള്ളവരെയോ ആരെയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.