Sarga 15

Verse 1

ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः ।उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः ॥१॥

ആ രാത്രിയെ ജാഗരിച്ച് കഴിഞ്ഞ വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണർ രാജപുരോഹിതന്മാരോടുകൂടെ ഉപസ്ഥാനമണ്ഡപത്തിൽ സംഗമിച്ചു നിന്നു.

Verse 2

अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च ।राघवस्याभिषेकार्थे प्रियमाणास्तु संगताः ॥२॥

രാഘവനായ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി മന്ത്രിമാരും സൈന്യത്തിലെ പ്രധാന നായകരും നഗരത്തിലെ നിഗമങ്ങളുടെ പ്രമുഖ പ്രതിനിധികളും ആനന്ദം നിറഞ്ഞ് ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 3

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि ।लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते ॥३॥अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम् ।

നിർമലമായ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, പുഷ്യ നക്ഷത്രം ഉദയമായിരുന്ന ശുഭദിനത്തിൽ, കർക്കടക ലഗ്നം—രാമന്റെ ജന്മലഗ്നം—വന്നപ്പോൾ, ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർ രാമാഭിഷേകത്തിനായി എല്ലാം ഒരുക്കി.

Verse 4

काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम् ॥४॥रथः च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा ।

സ്വർണ്ണ ജലകുംഭങ്ങളും ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച ഭദ്രപീഠവും ഒരുക്കിയിരുന്നു; രഥവും ദീപ്തമായ വ്യാഘ്രചർമ്മം വിരിച്ച് യഥാവിധി സജ്ജമാക്കിയിരുന്നു.

Verses 5-6

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम् ॥५॥याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च ।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः ॥६॥ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः ।

ഗംഗാ-യമുനകളുടെ പുണ്യസംഗമത്തിൽ നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന ജലവും, മറ്റു പുണ്യനദികൾ, തടാകങ്ങൾ, ഹ്രദങ്ങൾ, കിണറുകൾ, സരസ്സുകൾ എന്നിവയിലെ ജലവും—കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്നതും മേലോട്ടൊഴുകുന്നതും വളഞ്ഞൊഴുകുന്നതുമായ ധാരകളടക്കം—എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമൊരുക്കി; കൂടാതെ എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ജലവും സമാഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 7

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥७॥पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ।

സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും കൊണ്ടുള്ള ഘടങ്ങൾ—ക്ഷീരവർണ്ണമായ പുതുപച്ച ഇലകളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, പദ്മവും ഉത്പലവും ചേർത്ത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്—പരമപവിത്രമായ അഭിഷേകജലത്തിൽ കണ്ഠംവരെ നിറഞ്ഞു, ലാജ (പൊട്ടിച്ച ധാന്യം) സഹിതം ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി നിന്നു.

Verse 8

क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः ॥८॥वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः ।

തേൻ, തൈര്, നെയ്യ്, ലാജ (പൊരിച്ച ധാന്യം), ദർഭപ്പുല്ല്, പുഷ്പങ്ങൾ, പാൽ എന്നിവ ഒരുക്കി വെച്ചു; കൂടാതെ ശുഭാചാരമുള്ളതും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരുമായ വേശ്യകളും സേവയ്ക്കായി സന്നദ്ധരായി നിന്നു.

Verse 9

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभूषितम् ॥९॥सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम् ।

രാമനുവേണ്ടി ഉത്തമമായ വാലവ്യജനം (ചാമരം) സന്നദ്ധമായി നിന്നിരുന്നു—രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച സ്വർണ്ണദണ്ഡത്തോടെ—ചന്ദ്രന്റെ മൃദുലമായി പരന്ന കിരണപ്രഭയെപ്പോലെ ദീപ്തമായി.

Verse 10

चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥१०॥सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम् ।

ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ദ്യുതിമാനുമായ പാണ്ഡുര-ശ്വേത രാജച്ഛത്രം ശ്രീമദഭിഷേകമണ്ഡപത്തിന്റെ മുന്നിൽ സജ്ജമായി വെച്ചിരുന്നു.

Verse 11

पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः ॥११॥प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते ।

പാണ്ഡുര-ശ്വേത വൃഷഭം സജ്ജമായി നിന്നു; പാണ്ഡുര-ശ്വേത അശ്വം നന്നായി നിലകൊണ്ടു; മദം ഒഴുകുന്ന, രാജാരോഹണയോഗ്യനായ ശ്രീമാൻ ഗജവും ഉപവാഹ്യമായി കാത്തുനിന്നു.

Verse 12

अष्टौ च कन्या माङ्गल्या स्सर्वाभरणभूषिताः ॥१२॥वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे ।

എട്ട് മംഗളകരമായ കന്യകകൾ സർവാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; എല്ലാത്തരം വാദ്യങ്ങളും, വന്ദിജനങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും സജ്ജമായി നിന്നു.

Verses 13-15

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम् ॥१३॥तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम् ।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम् ॥१४॥अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत् ।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥१५॥यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः ।

ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകത്തിനാവശ്യമായ സാമഗ്രികൾ എങ്ങനെ പരമ്പരാഗതമായി ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെ രാജപുത്രന്റെ അഭിഷേകത്തിനായുള്ള യോജ്യദ്രവ്യങ്ങൾ എല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. രാജാജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ സമവേതരായവർ ഭൂപതിയെ കാണാതെ പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങളുടെ വരവ് രാജാവിനെ ആരാണ് അറിയിക്കുക? സൂര്യൻ ഉദിച്ചിട്ടും രാജാവിനെ കാണുന്നില്ല; ധീമാനായ രാമന്റെ യുവരാജ്യാഭിഷേകവും പൂർണ്ണമായി സജ്ജമാണ്.’

Verse 16

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन् ॥१६॥अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः ।

അങ്ങനെ ആ സർവ്വഭൗമ മഹീപതിമാർ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടും വിശ്വസ്തനുമായ സുമന്ത്രൻ എല്ലാവരോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 17

रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम् ॥१७॥पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः ।

രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ത്വരയോടെ രാമന്റെ അടുക്കൽ പുറപ്പെടുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും രാജാവിന് പൂജ്യർ; പ്രത്യേകിച്ച് രാമനോടു അത്യന്തം പൂജ്യരാണ്.

Verse 18

अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम् ॥१८॥राज्ञः संप्रति बुद्धस्य यच्चागमनकारणम् ।

ആയുഷ്മാന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ ക്ഷേമവും, എന്നെ വിളിപ്പിച്ചതിന്റെ കാരണവും അന്വേഷിക്കാം.

Verse 19

इत्युक्त्वाऽन्तः पुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥१९॥सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह ।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പരമ്പരയും രാജചരിത്രവും അറിയുന്ന സുമന്ത്രൻ അന്തഃപുരദ്വാരത്തിലേക്ക് ചെന്നു; പതിവായി അടച്ചുവെക്കുന്ന ആ രാജമന്ദിരഭാഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 20

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः ॥२०॥शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत ।

അപ്പോൾ വിശാംപതിയായ രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് അവൻ രാജവംശത്തെ സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ നരേന്ദ്രന്റെ ശയനകക്ഷിയിലേക്കടുത്ത് ചെന്നു അവിടെ നിന്നു.

Verse 21

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा ॥२१॥आशीर्भिर्गुणयुक्ताभि रभितुष्टाव राघवम् ।

അവൻ ആ മന്ദിരത്തോട് വളരെ അടുത്തെത്തി, തിരശ്ശീലയുടെ മറവിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, ഗുണസമ്പന്നമായ ആശീർവാദങ്ങളാൽ രാഘവനെ അത്യന്തം സ്തുതിച്ചു.

Verse 22

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥२२॥वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ।

ഹേ കാകുത്സ്ഥാ! സോമനും സൂര്യനും, ശിവനും വൈശ്രവണനും, കൂടാതെ വരുണനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും—ഇവരെല്ലാം നിനക്കു വിജയം പ്രദാനം ചെയ്യട്ടെ.

Verse 23

गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम् ॥२३॥बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।

ഭഗവതിയായ രാത്രി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശിവമായ ശുഭദിനം എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഹേ നൃപശാർദൂലാ! ഉണർന്നു ഉടൻതന്നെ തുടർന്നുള്ള കര്‍ത്തവ്യം നിർവഹിക്കൂ.

Verse 24

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप ॥२४॥दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव ।

ഹേ നൃപാ! ബ്രാഹ്മണരും, സൈന്യത്തിലെ പ്രധാനനായകരും, നൈഗമന്മാരായ വ്യാപാരികളും എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവർ നിന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ രാഘവാ! ഉണരുക.

Verse 25

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२५॥प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत् ।

അപ്പോൾ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന മന്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായ സാരഥി സുമന്ത്രനെ കണ്ട രാജാവ് ഉണർന്നു ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 26

राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया ॥२६॥किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते ।

‘സൂതനേ, രാമനെ കൊണ്ടുവരിക’ എന്ന് അവൾ നിന്നോട് കല്പിച്ചല്ലോ; എങ്കിൽ എന്തു കാരണത്താൽ എന്റെ ആജ്ഞ തടയപ്പെടുന്നു?

Verse 27

न चैव संप्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥२७॥इति राजा दशरथ स्सूतं तत्रान्वशात्पुनः ।

‘ഞാൻ ഉറങ്ങിയിരുന്നില്ല; രാഘവനെ ഇവിടെ ഉടൻ കൊണ്ടുവരിക.’ ഇങ്ങനെ രാജാവ് ദശരഥൻ അവിടെ വീണ്ടും സാരഥിയോട് കല്പിച്ചു.

Verse 28

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥२८॥निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत् ।

രാജവചനം ശ്രവിച്ച് ശിരസ്സു നമിച്ച് രാജാവിനെ ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു; അതിനെ മഹത്തായ പ്രിയാവസരമെന്നു കരുതി രാജനിവാസത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 29

प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥२९॥हृष्टः प्रमुदित स्सूतो जगामाशु विलोकयन् ।

പ്രസന്നനും ഹർഷിതനുമായ സൂതൻ പതാകകളും ധ്വജങ്ങളും അലങ്കരിച്ച രാജപഥം നോക്കിനോക്കി വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 30

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥३०॥अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत् ।

അവിടെ സർവ്വജനവും ആനന്ദിതരായിരിക്കെ, സൂതൻ രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള—അഭിഷേകബന്ധമായ—സംഭാഷണങ്ങൾ കേട്ടു.

Verse 31

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम् ॥३१॥रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ।

പിന്നീട് സുമന്ത്രൻ രാമന്റെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലം കണ്ടു—കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ രുചിരവും, ശക്രഭവനത്തെപ്പോലെ ദീപ്തവുമായിരുന്നു.

Verses 32-40

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥३२॥काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम् ।शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् ॥३३॥मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम् ।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम् ॥३४॥गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा ।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥३५॥सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा ।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा ॥३६॥चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम् ।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥३७॥मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह ।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः ॥३८॥उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः ।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम् ॥३९॥महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् ।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम् ॥४०॥

സുമന്ത്രൻ രാമന്റെ രാജമന്ദിരം കണ്ടു—വലിയ ഇരട്ടവാതിലുകളാൽ സുരക്ഷിതവും അനവധി ഗാലറികളാൽ ശോഭിതവും; സ്വർണ്ണപ്രതിമകളാൽ ശിഖരമണ്ഡിതവും മാണിക്യ-വിദ്രുമതോരണങ്ങളാൽ യുക്തവും. ശരദ്കാലത്തിലെ ഘനമേഘംപോലെ ദീപ്തമായി, മേരുഗിരിഗുഹപോലെ പ്രകാശിച്ചു; ഉത്തമമാല്യങ്ങളും രത്നങ്ങളുംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും മുത്തുകളാൽ നിറഞ്ഞതും; ചന്ദനവും അഗരുവും ധൂപിച്ച സുഗന്ധം ദാർദുരശിഖരംപോലെ മനോഹരമായി പരത്തി. സാരസങ്ങളുടെയും മയൂരങ്ങളുടെയും നാദംകൊണ്ട് വിരാജിതം; സൂക്ഷ്മശില്പവും സമൃദ്ധാഭരണങ്ങളും നിറഞ്ഞത്; തീക്ഷ്ണതേജസ്സാൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മനസ്സും കണ്ണും ആകർഷിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യസമപ്രഭ, കുബേരഭവനോപമം, മഹേന്ദ്രധാമസദൃശം; നാനാവിധ പക്ഷികളാൽ കവിഞ്ഞു. മേരുശൃംഗംപോലെ ഉയർന്നത്; അഞ്ജലി ചേർത്ത് എത്തിയ ജനങ്ങളാലും ഉപഹാരങ്ങളുമായി വന്ന ഗ്രാമജനങ്ങളാലും നിറഞ്ഞത്; രാമാഭിഷേകത്തെ കാത്ത് ഉന്മുഖമുഖങ്ങളാൽ ശോഭിതം. മഹാമേഘംപോലെ ഉന്നതവും ഭംഗിയായി വിഭൂഷിതവും, അനേകരത്നങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും; കുബ്ജരും കിരാതരുമടങ്ങിയ തിരക്കാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.

Verse 41

स वाजियुक्तेन रथेन सारथिः नराकुलं राजकुलं विराजयन् ।वरूथिना रामगृहाभिपातिना पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन् ॥४१॥

കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ ആ സാരഥി, സംരക്ഷണവരൂഥം ഘടിപ്പിച്ച രഥവുമായി രാമഗൃഹത്തേക്കു പാഞ്ഞു; ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞ രാജകുലപ്രദേശത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചു, നഗരമൊട്ടാകെയുള്ള ഹൃദയങ്ങളിൽ ആനന്ദം പകരുകയും ചെയ്തു.

Verse 42

ततस्समासाद्य महाधनं महत् प्रहृष्टरोमा स बभूब सारथिः ।मृर्गैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥४२॥

അനന്തരം അവൻ മഹാധനസമൃദ്ധമായ ആ മഹത്തായ വാസസ്ഥലത്തെ സമീപിച്ചു; മാൻകളാലും മയിലുകളാലും നിറഞ്ഞ് ഉല്ലാസത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന, ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനംപോലെ വൈഭവത്തോടെ തിരക്കേറിയ ആ ഗൃഹം കണ്ടപ്പോൾ സാരഥി ഹർഷരോമാഞ്ചിതനായി.

Verse 43

स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताः प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः ।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून् व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी ॥४३॥

അവിടെ പ്രവേശിച്ച് കൈലാസംപോലെ ഉയർന്നതും ദേവാലയസദൃശമായതുമായ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച പ്രാകാരങ്ങളിലൂടെയും മുറികളിലൂടെയും കടന്നു; രാമനോടുള്ള പ്രീതിയിൽ സ്ഥിരമായിരുന്ന അനേകം പ്രിയവും ശ്രേഷ്ഠവുമായവരെ മറികടന്ന് സാരഥി അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് സമീപിച്ചു.

Verse 44

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताः रामाभिषेकार्थकृता जनानाम् ।नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः ॥४४॥

അവിടെ രാമന്റെ അഭിഷേകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും രാജകുമാരന്റെ പരമമംഗളത്തിനായും ജനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച ഹർഷപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ അവൻ ആനന്ദത്തോടെ കേട്ടു; സർവ്വലോകവും സന്തോഷത്തോടെ മംഗളവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 45

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म रामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम् ।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चं विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः ॥४५॥

സുമന്ത്രൻ രാമന്റെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലം കണ്ടു—മൃഗപക്ഷികൾ നിരന്തരം വസിക്കുന്നതു—മഹേന്ദ്രന്റെ സദ്മംപോലെ ഭവ്യമായത്; മേരുപർവതത്തിന്റെ ഉയർന്ന ശിഖരത്തെപ്പോലെ സ്വന്തം പ്രഭയിൽ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നതായിരുന്നു അത്.

Verse 46

उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्च सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च ।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः समाकुलं द्वारपथं ददर्श ॥४६॥

കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നവരും ഉപായനങ്ങൾ (ഉപഹാരങ്ങൾ) കൊണ്ടുവന്നവരും വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയവരുമായ ഗ്രാമജനങ്ങളും നഗരജനങ്ങളും—അസംഖ്യമായ കൂട്ടങ്ങളായി—ദ്വാരത്തിലേക്കുള്ള പാത നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞിരുന്നു; ആ ദ്വാരപഥത്തിന്റെ തിരക്ക് അവൻ കണ്ടു.

Verse 47

ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम् ।रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्श शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम् ॥४७॥

അതിനുശേഷം അവൻ ‘ശത്രുഞ്ജയ’ എന്ന മനോഹരമായ മഹാകായ ഗജത്തെ കണ്ടു—മഹാമേഘത്തെയോ മഹീധരത്തെയോ പോലെ; കപോലങ്ങളിൽ നിന്ന് മദം ഒഴുകുന്ന, അങ്കുശത്തിന്നും അത്യസഹ്യമായ ദുർദ്ദമൻ, അചഞ്ചലൻ; രാമൻ ആരോഹിക്കുവാൻ യോജ്യനായ വിജയം കൊണ്ടുവരുന്ന ഗജം.

Verse 48

स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा नमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान् ।व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततः समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह ॥४८॥

രാജാവിന് പ്രിയമായ പ്രധാന അമാത്യന്മാരെയും അവൻ കണ്ടു—അലങ്കൃതരായി, കുതിരകളും രഥങ്ങളും ഗജങ്ങളും സഹിതം എത്തിയവർ. തുടർന്ന് സൂതൻ ചുറ്റുമുള്ള കൂട്ടത്തെ നീക്കി വഴി തെളിച്ച്, സമൃദ്ധമായ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 49

तदन्द्रिकूटाचलमेघसन्निभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम् ।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥४९॥

പർവ്വതശിഖരത്തിൽ തങ്ങുന്ന മേഘംപോലെയും, മഹാവിമാനത്തെപ്പോലെ ഭവ്യമായ മന്ദിരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ആ രാജപ്രാസാദത്തിലേക്ക് സാരഥി തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവേശിച്ചു—അനവധി രത്നസമൃദ്ധമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് മകരൻ വഴുതിപ്പോകുന്നതുപോലെ.