Sarga 109

Verse 1

जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः ।उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥१॥

ജാബാലിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, സത്യാത്മന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ പരമഭക്തിയോടെയും അചഞ്ചലമായ സ്വബുദ്ധിയോടെയും മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 2

भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम् ॥२॥

എന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കാനായി നിങ്ങൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞ വാക്ക് ചെയ്യേണ്ട കാര്യമെന്നുപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ അത് അകർത്യമാണ്—ഹിതമെന്നു തോന്നിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ അഹിതകരമാണ്.

Verse 3

निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः ॥३॥

മര്യാദകൾ ലംഘിച്ച് പാപാചാരത്തിൽ ചേർന്നും സജ്ജനന്മയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായ സ്വഭാവദൃഷ്ടിയോടെ ജീവിക്കുന്നവൻ—സജ്ജന്മാരുടെ ഇടയിൽ മാനമൊന്നും നേടുകയില്ല.

Verse 4

कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम् ॥४॥

മനുഷ്യൻ കുലീനനായാലും അകുലീനനായാലും, യഥാർത്ഥ വീരനായാലും പുരുഷാഭിമാനത്തിൽ മദിച്ചവനായാലും, ശുചിയായാലും അശുചിയായാലും—അവന്റെ യഥാർത്ഥത വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് ചാരിത്ര്യം മാത്രമാണ്.

Verses 5-7

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः ।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव ॥५॥अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम् ।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥६॥कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः ।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम् ॥७॥

ശ്രേഷ്ഠനല്ലാതിരിന്നിട്ടും ശ്രേഷ്ഠനെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നവനും, അശുദ്ധനായിരിന്നിട്ടും ശുദ്ധനെപ്പോലെ തോന്നുന്നവനും, ശീലവാനല്ലാതിരിന്നിട്ടും ശീലവാനെപ്പോലെ വര്ത്തിക്കുന്നവനുമായ ഒരാളെപ്പോലെ, ഞാൻ ധർമ്മത്തിന്റെ വേഷത്തിൽ അധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും, ശുഭകർമ്മങ്ങളും ശാസ്ത്രവിധികളും ഉപേക്ഷിച്ച് ലോകത്തിന് ക്ഷോഭവും നാശവും വരുത്തുന്ന ദുഷ്കൃത്യങ്ങളിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്താൽ, കാര്യകാര്യവിവേകമുള്ള വിവേകിയായ പുരുഷൻ എന്നെ ലോകത്തിൽ ബഹുമാനിക്കുമോ?

Verse 8

कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया ॥८॥

ഈ വൃത്തിയിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ പ്രതിജ്ഞാഭംഗം ചെയ്താൽ, സദ്വൃത്തത്തെ ഞാൻ ആരോട് ശുപാർശ ചെയ്യാൻ കഴിയും? പിന്നെ ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും?

Verse 9

कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते ।यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः ॥९॥

ഈ സമസ്ത ലോകവും സ്വന്തം കാമവൃത്തിയനുസരിച്ചാണ് പെരുമാറുന്നത്; രാജാക്കന്മാർ എങ്ങനെയോ പെരുമാറുന്നുവോ, പ്രജകളും തീർച്ചയായും അതേ ആചാരം സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 10

सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम् ।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥१०॥

സത്യവും അനൃശംസതയും (ക്രൂരതയില്ലാത്ത കരുണയും) രാജാക്കന്മാരുടെ സനാതന രാജവൃത്തമാണ്. അതിനാൽ രാജ്യം സത്യാത്മകമായിരിക്കണം; സത്യത്തിലാണ് ലോകം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.

Verse 11

ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम् ॥११॥

ഋഷികളും ദേവന്മാരും സത്യത്തെയേ പരമമെന്ന് കരുതിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ലോകത്തിൽ സത്യവചനം പറയുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 12

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः ।धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते ॥१२॥

ജനങ്ങൾ പാമ്പിനെ കണ്ടാൽ വിറച്ച് അകന്നുനിൽക്കുന്നതുപോലെ, അസത്യം പറയുന്ന മനുഷ്യനിൽ നിന്നുമാണ് അവർ അകന്നുനിൽക്കുന്നത്. ഈ ലോകത്തിൽ സത്യം പരമധർമ്മം; സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ മൂലവും സത്യമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 13

सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा ।सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥१३॥

ഈ ലോകത്തിൽ സത്യം തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ; പദ്മാ (ലക്ഷ്മി) എന്നും സത്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാറ്റിന്റെയും മൂലം സത്യം; സത്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന പരമപദം ഇല്ല.

Verse 14

दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत् ॥१४॥

ദാനം, യജ്ഞം, ഹോമം, തപസ്സും തപശ്ചര്യയും—വേദങ്ങളും വരെ—സത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സത്യപരനായിരിക്കണം.

Verse 15

एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम् ।मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते ॥१५॥

ഒരാൾ ലോകത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ തന്റെ കുലത്തെ മാത്രം പാലിക്കുന്നു. ഒരാൾ നരകത്തിൽ മുങ്ങുന്നു; മറ്റൊരാൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹിമിക്കപ്പെടുന്നു—സത്യവും അസത്യവും ഇങ്ങനെ ഫലിക്കുന്നു.

Verse 16

सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये ।सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः ॥१६॥

ഞാൻ പിതാവിന്റെ നിയോഗം എന്തുകൊണ്ട് അനുസരിക്കാതിരിക്കണം? ഞാൻ സത്യപ്രതിജ്ഞനായവൻ; സത്യത്താൽ തന്നെ ബന്ധിതൻ, സത്യത്താൽ തന്നെ നിശ്ചയിതൻ.

Verse 17

नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः ।सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः ॥१७॥

പിതൃവചനത്തോടുള്ള സത്യപ്രതിജ്ഞയോടെ ഞാൻ സത്യത്തിന്റെ സേതുവിനെ ഒരിക്കലും ഭേദിക്കുകയില്ല—ലോഭത്താലുമല്ല, മോഹത്താലുമല്ല, അജ്ഞാന-തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സാലുമല്ല.

Verse 18

असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥१८॥

അസത്യബന്ധനത്തിൽപ്പെട്ട, ചഞ്ചലനും അസ്ഥിരചിത്തനുമായ ഒരാളുടെ അർപ്പണം ദേവന്മാരും സ്വീകരിക്കുകയില്ല, പിതൃഗണങ്ങളും സ്വീകരിക്കുകയില്ല എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 19

प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥१९॥

ഞാൻ തന്നേ ഈ ധർമ്മത്തെ—സത്യത്തെ—അന്തരാത്മസ്വരൂപമായി കാണുന്നു; സത്പുരുഷന്മാർ ആചരിച്ച ആ സത്യം ഈ ഭാരമായ വനവാസത്തെയും എനിക്ക് അർത്ഥവത്താക്കുന്നു.

Verse 20

क्षात्रं धर्ममहंत्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥२०॥

ധർമ്മമെന്ന വേഷം ധരിച്ച അധർമ്മമായ ആ ‘ക്ഷാത്രധർമ്മം’ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും; കാരണം അത് ചെറുതന്മാർ, ക്രൂരർ, ലോഭികൾ, പാപകർമ്മികൾ എന്നിവരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.

Verse 21

कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत् ।अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम् ॥२१॥

മനസ്സിൽ പാപം ആലോചിച്ച്, ശരീരത്താൽ പാപം ചെയ്യുകയും, നാവാൽ അസത്യം പറയുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇങ്ങനെ പാതകകർമ്മം ത്രിവിധം—മാനസികം, കായികം, വാചികം।

Verse 22

भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत ततः ॥२२॥

ഭൂമി, കീർത്തി, യശസ്, ലക്ഷ്മി—ഇവയൊക്കെയും പുരുഷനെ സത്യമായി തേടുന്നു; അതുകൊണ്ട് ആചരണത്തിൽ സത്യത്തെ അനുസരിച്ച് സത്യത്തെയേ ഭജിക്കണം।

Verse 23

श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम् ।आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥२३॥

ഹേ ഭദ്രാ! നീ യുക്തിയുക്തമായ വാക്കുകളാൽ ‘ഇതാണ് ശ്രേഷ്ഠം’ എന്നു വിധിച്ച് ‘ഇത് ശുഭം, ചെയ്യുക’ എന്നു പറഞ്ഞത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അനാര്യമായതുതന്നെയാകും।

Verse 24

कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरॊः ।भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः ॥२४॥

ഗുരുസ്വരൂപനായ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ വനവാസം എന്ന ഈ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത ഞാൻ, പിതാവിന്റെ വചനം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭരതന്റെ വാക്ക് എങ്ങനെ അനുസരിക്കും?

Verse 25

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥२५॥

ഗുരുസ്വരൂപനായ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ ദൃഢമായ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; അപ്പോൾ ദേവി കൈകേയി അത്യന്തം ഹർഷിതയായി।

Verses 26-27

वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः ।मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥२६॥सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥२७॥

ഞാൻ വിശ്വാസത്തോടും പവിത്രതയോടും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയോടും, നിയന്ത്രിതമായ ആഹാരത്തോടും, വേരുകൾ, പൂക്കൾ, ഫലങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി പിതൃക്കളെയും ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ സന്തുഷ്ടമായി, കാര്യകാര്യവിവേകമുള്ള മനസ്സോടെ വനവാസകാലം ചിലവഴിക്കും.

Verse 28

कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः ॥२८॥

ഈ കര്‍മഭൂമിയിലേക്കെത്തിയ ശേഷം ചെയ്യേണ്ട ശുഭകര്‍മം നിർവഹിക്കണം; കാരണം അഗ്നിയും വായുവും സോമനും കര്‍മഫലത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.

Verse 29

शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः ।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥२९॥

നൂറു യജ്ഞങ്ങൾ സമാപ്തമാക്കി ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ ത്രിദിവം പ്രാപിച്ചു; മഹർഷിമാരും ഉഗ്രതപസ്സുകൾ അനുഷ്ഠിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തെത്തുകയും ചെയ്തു.

Verse 30

अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम् ।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥३०॥

ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള രാജകുമാരൻ നാസ്തികവചനങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ആ തർക്കം കേട്ടപ്പോൾ സഹിക്കാനാവാതെ, രാജപുത്രൻ അവന്റെ വാക്കുകളെ കുറ്റപ്പെടുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 31

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च ।द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥३१॥

സജ്ജന്മാർ പറയുന്നു—സത്യം, ധർമ്മം, പരാക്രമം, സർവ്വഭൂതങ്ങളോടുള്ള കരുണ, പ്രിയവാക്യം, കൂടാതെ ദ്വിജന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും ആദരിച്ച് പൂജിക്കൽ—ഇവയാണ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പഥം.

Verse 32

तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥३२॥

അതുകൊണ്ട് വിപ്രന്മാർ അർത്ഥം യഥാവിധി ഗ്രഹിച്ച് ഏകമായ ശ്രേഷ്ഠലക്ഷ്യം സ്വീകരിച്ച്, അപ്രമത്തരായി വിധിപ്രകാരം സമഗ്രധർമ്മം ആചരിച്ചു, ഉന്നതലോകപ്രാപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 33

निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥३३॥

ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ ആ പ്രവൃത്തിയെ നിന്ദിക്കുന്നു—വക്രവും ഭീഷണിയുമുള്ള ബുദ്ധിയോടെ ഇങ്ങനെ അലഞ്ഞുനടക്കുന്ന, ഘോര നാസ്തികനും ധർമ്മപഥത്തിൽ നിന്ന് പതിതനുമായ നിന്നെ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചതിനെ.

Verse 34

यथा हि चोरः स‌ तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।तस्माद्धि यः श‌ङ्क्यतमः प्रजानाम् न नास्तिकेनाभिमुखो बुधः स्यात् ॥३४॥

കള്ളനെപ്പോലെ സംശയിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ ‘ബുദ്ധൻ’ കൂടിയാണ്; ഇവിടെ തഥാഗതനെ നാസ്തികനെന്നു അറിയുക. അതിനാൽ ജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും സംശയാസ്പദനായ നാസ്തികന്റെ നേരെ പണ്ഡിതൻ മുഖം തിരിക്കരുത്.

Verse 35

त्वत्तो जनाः पूर्वतरे द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्व‌स्ति हुतं कृतं च ॥३५॥

നിനക്കുമുമ്പുള്ള തലമുറകളിലെ നിനക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരായവർ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, അനേകം ശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു; അതിലൂടെ ഈ ലോകവും പരലോകവും ജയിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ സർവ്വജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമാർത്ഥം സ്വസ്തിവചനങ്ങളോടെ ഹവിസ്സർപ്പിച്ച് കർമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നടത്തുന്നു.

Verse 36

धर्मे रताः स‌त्पुरुषैः स‌मेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥३६॥

ധർമ്മത്തിൽ രതരായി, സത്പുരുഷന്മാരുടെ സംഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന, തേജസ്സുള്ള, ദാനഗുണത്തിൽ പ്രധാനം, അഹിംസകരും മലരഹിതരുമായ ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാർ ഈ ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ പൂജ്യരാകുന്നു.

Verse 37

इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥३७॥

ഇങ്ങനെ ക്രോധത്തോടെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ച മഹാത്മാവും അദീനസത്ത്വനുമായ രാമനോടു, ആ വിപ്രൻ വീണ്ടും പഥ്യമായതും ആസ്തിക്യത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്നതുമായ, സത്യവും വിനയവും നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 38

न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन ।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥३८॥

ഞാൻ നാസ്തികരുടെ ഉപദേശവചനങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നില്ല; ഞാൻ നാസ്തികനുമല്ല, ഒന്നിനെയും നിഷേധിക്കുന്നവനുമല്ല. കാലപരിസരം നിരീക്ഷിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും ആസ്തികനായി; മറ്റൊരു സമയത്ത് സാഹചര്യവശാൽ വേറെയായി സംസാരിക്കാനും ഇടയുണ്ടാകും.

Verse 39

न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम् ॥३९॥

ഇപ്പോൾ ക്രമേണ യോജ്യമായ സമയം വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്. ഹേ രാമാ, നാസ്തികവചനങ്ങളെന്നപോലെ തോന്നിയ ആ വാക്കുകൾ ഞാൻ നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം—നിന്നെ മടക്കിക്കൊണ്ടുവരാനും നിന്റെ പ്രസാദം നേടാനും—ഉച്ചരിച്ചതാണ്.