The Characteristics of Devotion to Hari

Verse 1

नारद उवाच । समाख्यातानि सर्वाणि योगाङ्गानि महामुने । इदानीमपि सर्वज्ञ यत्पृच्छामि तदुच्यताम् 1. ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ, യോഗത്തിന്റെ എല്ലാ അംഗങ്ങളും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇപ്പോഴും, ഹേ സർവ്വജ്ഞാ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതു ദയവായി പറയുക.

Verse 2

योगो भक्तिमतामेव सिध्यतीति त्वयोदितम् । यस्य तुष्यति सर्वेशस्तस्य भक्तिश्च शाश्वतम् ॥ २ ॥

നീ പറഞ്ഞതു പോലെ—യോഗം ഭക്തന്മാർക്കേ സിദ്ധിയാകുന്നു. ആരിൽ സർവ്വേശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നുവോ, അവന്റെ ഭക്തി ശാശ്വതമാകുന്നു.

Verse 3

यथा तुष्यति सर्वेशो देवदेवो जनार्दनः । तन्ममाख्याहि सर्वज्ञ मुने कारुण्यवारिधे ॥ ३ ॥

ഹേ സർവ്വജ്ഞ മുനേ, കരുണാവാരിധേ, ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ സർവ്വേശ്വരൻ ദേവദേവൻ ജനാർദനൻ പ്രസന്നനാകുന്നു എന്നു എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 4

सनक उवाच । नारायणं परं देवं सच्चिदानन्दविग्रहम् । भज सर्वात्मना विप्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ४ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപനായ പരമദേവൻ നാരായണനെ സർവ്വാത്മനാ ഭജിക്ക.

Verse 5

रिपवस्तं न हिंसन्ति न बाधन्ते ग्रहाश्च तम् । राक्षसाश्च न चेक्षन्ते नरं विष्णुपरायणम् ॥ ५ ॥

വിഷ്ണുപരായണനായ മനുഷ്യനെ ശത്രുക്കൾ ഹിംസിക്കുകയില്ല, ഗ്രഹങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല; രാക്ഷസന്മാരും അവനെ നോക്കുകപോലും ചെയ്യുകയില്ല.

Verse 6

भक्तिर्दृढा भवेद्यस्य देवदेवे जनार्दने । श्रैयांसि तस्य सिध्यन्ति भक्तिमन्तोऽधिकास्ततः ॥ ६ ॥

ദേവദേവനായ ജനാർദനനിൽ ആരുടെ ഭക്തി ദൃഢമാകുന്നുവോ, അവന്റെ എല്ലാ ശ്രേയസ്സുകളും മംഗളസിദ്ധികളും സഫലമാകും; ഭക്തന്മാർ തന്നെയാണ് എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠർ.

Verse 7

पादौ तौ सफलौ पुंसां यौ विष्णुगृहगामिनौ । तौ करौ सफलौ ज्ञेयौ विष्णुपूजापरौ तु यौ ॥ ७ ॥

മനുഷ്യന്റെ ആ രണ്ടു പാദങ്ങളാണ് സഫലം—വിഷ്ണുഗൃഹത്തിലേക്ക് (ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്) പോകുന്നവ; വിഷ്ണുപൂജയിൽ തത്പരമായ ആ രണ്ടു കൈകളും സഫലമാണെന്ന് അറിയുക.

Verse 8

ते नेत्रे सुफले पुंसां पश्यतो ये जनार्दनम् । सा जिह्वा प्रोच्यते सद्भिर्हरिनामपरा तु या ॥ ८ ॥

ജനാർദനനെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ ആ കണ്ണുകളാണ് സഫലം; ഹരിനാമത്തിൽ പരായണമായ നാവാണ് സജ്ജനന്മാർ യഥാർത്ഥ നാവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നത്.

Verse 9

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । तत्त्वं गुरुसमं नास्ति न देवः केशवात्परः ॥ ९ ॥

സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം—ഭുജം ഉയർത്തി ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഗുരുവിനോട് സമമായ തത്ത്വമില്ല; കേശവനേക്കാൾ പരമായ ദേവനുമില്ല.

Verse 10

सत्यं वच्मि हितं वच्मि सारं वच्मि पुनःपुनः । असारेऽस्मिस्तु संसारे सत्यं हरिसमर्चनम् ॥ १० ॥

ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, ഹിതം പറയുന്നു, സാരം വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു: ഈ അസാരമായ സംസാരത്തിൽ യഥാർത്ഥ സത്യം ഹരിയുടെ സമർച്ചനം (ആരാധന) മാത്രമാണ്.

Verse 11

संसारपाशं सुदृढं महामोहप्रदायकम् । हरिभक्तिकुठारेण च्छित्त्वात्यन्तसुखी भव ॥ ११ ॥

മഹാമോഹം പകരുന്ന ദൃഢമായ സംസാരപാശം ഹരിഭക്തി എന്ന കുഠാരത്തോടെ ഛേദിച്ച് പരമസുഖി ആകുക।

Verse 12

तन्मनः संयुतं विष्णौ सा वाणी यत्परायणा । ते श्रोत्रे तत्कथासारपूरिते लोकवन्दिते ॥ १२ ॥

വിഷ്ണുവിൽ യുക്തമായ മനസ് ധന്യം; അവനിലേക്കേ പരായണമായ വാക്ക് ധന്യം. അവന്റെ കഥാസാരം നിറഞ്ഞ് ലോകം വാഴ്ത്തുന്ന ചെവികൾ ധന്യം।

Verse 13

आनन्दमक्षरं शून्यमवस्थात्रितयैरपि । आकाशमध्यगं देवं भज नारद सन्ततम् ॥ १३ ॥

ഓ നാരദാ! ആനന്ദസ്വരൂപനും അക്ഷയനും ഉപാധിരഹിത ‘ശൂന്യ’സ്വഭാവനും ജാഗ്രത്-സ്വപ്ന-സുഷുപ്തി മൂന്നു അവസ്ഥകളാലും സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തവനും ആകാശമധ്യഗ (സർവ്വവ്യാപി) ദേവനുമായ അവനെ നിരന്തരം ഭജിക്ക।

Verse 14

स्थानं न शक्यते यस्य स्वरूपं वा कदाचन । निर्देष्टुं मुनिशार्दूल द्र ष्टुं वाप्यकृतात्मभिः ॥ १४ ॥

ഹേ മുനിശാർദൂലാ! അവന്റെ സ്ഥാനം അല്ലെങ്കിൽ സ്വരൂപം ഒരിക്കലും കൃത്യമായി നിർദ്ദേശിക്കാനാവില്ല; ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടാത്ത അകൃതാത്മാക്കൾക്ക് അവനെ ദർശിക്കാനും കഴിയില്ല।

Verse 15

समस्तैः करणैर्युक्तो वर्त्ततेऽसौ यदा तदा । जाग्रदित्युच्यते सद्भिरन्तर्यामी सनातनः ॥ १५ ॥

ആ സനാതന അന്തര്യാമി എല്ലാ ഇന്ദ്രിയ-കരണങ്ങളോടും കൂടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, സജ്ജനർ ആ അവസ്ഥയെ ‘ജാഗ്രത്’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 16

यदान्तःकरणैर्युक्तः स्वेच्छया विचरत्यसौ । स्वपन्नित्युच्यते ह्यात्मा यदा स्वापविवर्जितः ॥ १६ ॥

ആത്മാവ് മനസ്-ബുദ്ധി-അഹങ്കാരം-ചിത്തം എന്നീ അന്തഃകരണങ്ങളോടു ചേർന്ന് സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ‘നിത്യ-സ്വപ്നശീലൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; നിദ്രാവിവർജിതനായാൽ അവൻ ‘സ്വാപാതീത’ ആത്മാവാകുന്നു.

Verse 17

न बाह्यकरणैर्युक्तो न चान्तः करणैस्तथा । अस्वरूपो यदात्मासौ पुण्यापुण्यविवर्जितः ॥ १७ ॥

ആ ആത്മാവ് ബാഹ്യ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും ചേർന്നിട്ടില്ല; അന്തഃകരണത്തോടും അങ്ങനെ തന്നെയല്ല. ആത്മാവ് ഏതൊരു പ്രത്യേക രൂപത്തിലും പരിമിതമല്ലെങ്കിൽ, അവൻ പുണ്യവും പാപവും രണ്ടിലും നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 18

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तो ह्यानन्दो निर्गुणो विभुः । परब्रह्ममयो देवः सुषुप्त इति गीयते ॥ १८ ॥

സകല ഉപാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായ അവൻ ആനന്ദസ്വരൂപൻ, നിർഗുണൻ, സർവ്വവ്യാപി. പരബ്രഹ്മമയനായ ആ ദേവൻ ‘സുഷുപ്തി’ അവസ്ഥയായി ഗീതമാകുന്നു.

Verse 19

भावनामयमेतद्वै जगत्स्थावरजङ्गमम् । विद्युद्विलोलं विप्रेन्द्र भज तस्माज्जनार्दनम् ॥ १९ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളടങ്ങിയ ഈ ലോകം ഭാവനാമയമാണ്; മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലവും. അതിനാൽ ജനാർദനനെ ഭജിക്ക.

Verse 20

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । वर्तन्ते यस्य तस्यैव तुष्यते जगतां पतिः ॥ २० ॥

ആരിൽ അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം എന്നിവ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണോ—അവനോടേ ജഗത്പതി ഭഗവാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 21

सर्वभूतदयायुक्तो विप्रपूजा परायणः । तस्य तुष्टो जगन्नाथो मधुकैटभमर्दनः ॥ २१ ॥

സകലഭൂതങ്ങളോടും കരുണയുള്ളവനും വിപ്രപൂജയിൽ പരായണനുമായവനിൽ ജഗന്നാഥൻ—മധു-കൈടഭമർദ്ദനൻ—പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 22

सत्कथायां च रमते सत्कथां च करोति यः । सत्सङ्गो निरहङ्कारस्तस्य प्रीतो रमापतिः ॥ २२ ॥

സത്കഥയിൽ രമിക്കുകയും സത്കഥ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, സത്സംഗിയുമായും അഹങ്കാരരഹിതനായും ഇരിക്കുന്നവനിൽ രമാപതി (വിഷ്ണു) പ്രീതനാകുന്നു।

Verse 23

नामसङ्कीर्त्तनं विष्णोः क्षुत्तृट्प्रस्खलितादिषु । करोति सततं यस्तु तस्य प्रीतो ह्यधोक्षजः ॥ २३ ॥

വിശപ്പ്, ദാഹം, ഇടറൽ മുതലായ അവസരങ്ങളിലും നിരന്തരം വിഷ്ണുനാമസങ്കീർത്തനം ചെയ്യുന്നവനിൽ അധോക്ഷജൻ പ്രീതനാകുന്നു।

Verse 24

या तु नारी पतिप्राणा पतिपूजापरायणा । तस्यास्तुष्टो जगन्नाथो ददाति स्वपदं मुने ॥ २४ ॥

ഹേ മുനേ! ഭർത്താവിനെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതി ഭർത്തൃപൂജാ-സേവയിൽ പരായണയായ സ്ത്രീയിൽ ജഗന്നാഥൻ പ്രസന്നനായി തന്റെ പരമപദം ദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 25

असूयारहिता ये तु ह्यहङ्कारविवर्जिताः । देवपूजापराश्चैव तेषां तुष्यति केशवः ॥ २५ ॥

അസൂയരഹിതരും അഹങ്കാരവിവർജിതരുമായും ദേവപൂജയിൽ പരായണരുമായവരിൽ കേശവൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 26

तस्माच्छृणुष्व देवर्षे भजस्व सततं हरिम् । मा कुरुष्व ह्यहङ्कारं विद्युल्लोलश्रिया वृथा ॥ २६ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവർഷേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; നിത്യം ഹരിയെ ഭജിക്കൂ. അഹങ്കാരം ചെയ്യരുത്; മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലമായ ശ്രീസമ്പത്തിനായി വ്യർത്ഥ ഗർവ്വം ഫലമില്ല.

Verse 27

शरीरं मृत्युसंयुक्तं जीवनं चाति चञ्चलम् । राजादिभिर्धनं बाध्यं सम्पदः क्षणभङ्गुराः ॥ २७ ॥

ഈ ശരീരം മരണത്തോടു ബന്ധിതം; ജീവിതം അത്യന്തം ചഞ്ചലം. ധനം രാജാക്കന്മാർ മുതലായവർ പിടിച്ചെടുക്കാം; സമ്പത്തുകൾ ക്ഷണഭംഗുരം.

Verse 28

किं न पश्यसि देवर्षे ह्यायुषार्द्धं तु निद्र या । हतं च भोजनाद्यैश्च कियदायुः समाहृतम् ॥ २८ ॥

ഹേ ദേവർഷേ, നീ കാണുന്നില്ലേ—ആയുസ്സിന്റെ പകുതി നിദ്രയിൽ നശിക്കുന്നു? ഭക്ഷണാദികളിലും ക്ഷയിക്കുന്നു; അപ്പോൾ പരമാർത്ഥത്തിനായി എത്ര ആയുസ്സ് മാത്രമേ ശേഖരിക്കപ്പെടൂ?

Verse 29

कियदायुर्बालभावाद् वृद्धभावात्कियद् बृथा । कियद्विषयभोगैश्च कदा धर्मान्करिष्यति ॥ २९ ॥

എത്ര ആയുസ്സ് ബാല്യത്തിൽ പോകുന്നു, എത്ര വാർദ്ധക്യത്തിൽ, എത്ര വ്യർത്ഥമായി നശിക്കുന്നു. എത്ര വിഷയഭോഗത്തിൽ ചെലവാകുന്നു—അപ്പോൾ മനുഷ്യൻ എപ്പോൾ ധർമ്മം ആചരിക്കും?

Verse 30

बालभावे च वार्द्धक्ये न घटेताच्युतार्चनम् । वयस्येव ततो धर्मान्कुरु त्वमनहङ्कृतः ॥ ३० ॥

ബാല്യത്തിലും വാർദ്ധക്യത്തിലും അച്യുതന്റെ ആരാധന യഥാവിധി നടക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് യൗവനത്തിൽ തന്നേ അഹങ്കാരരഹിതനായി ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.

Verse 31

मा विनाशं व्रज मुने मग्नः संसारगह्वरे । वपुर्विनाशनिलयमापदां परमं पदम् ॥ ३१ ॥

ഹേ മുനേ, സംസാരമെന്ന ഗഹ്വരത്തിൽ മുങ്ങി നാശത്തിലേക്ക് പോകരുത്. ഈ ദേഹം ക്ഷയത്തിന്റെ നിവാസവും ആപത്തുകളുടെ പരമ പീഠവും ആകുന്നു.

Verse 32

शरीरं भोगनिलयं मलाद्यैः परिदूषितम् । किमर्थं शाश्वतधिया कुर्यात्पापं नरो वृथा ॥ ३२ ॥

ഈ ശരീരം ഭോഗങ്ങളുടെ നിവാസവും മലാദികളാൽ പൂർണ്ണമായി മലിനവുമാണ്. ശാശ്വതത്തെ ബോധിച്ച മനുഷ്യൻ വ്യർഥമായി പാപം എന്തിന് ചെയ്യണം?

Verse 33

असारभूते संसारे नानादुःखसमन्विते । विश्वासो नात्र कर्त्तव्यो निश्चितं मृत्युसङ्कुले ॥ ३३ ॥

നാനാവിധ ദുഃഖങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ അസാരമായ സംസാരത്തിൽ വിശ്വാസം വെക്കരുത്; ഇത് നിശ്ചയമായും മരണസങ്കുലമാണ്.

Verse 34

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् । देहयोगनिवृत्यर्थं सद्य एव जनार्दनम् ॥ ३४ ॥

അതുകൊണ്ട് ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, കേൾക്കുക—ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു: ദേഹബന്ധനിവൃത്തിക്കായി ഇപ്പോഴുതന്നെ ജനാർദനന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ.

Verse 35

मानं त्यक्त्वा तथा लोभं कामक्रोधविवर्जितः । भजस्व सततं विष्णुं मानुष्यमतिदुर्लभम् ॥ ३५ ॥

മാനംയും ലോഭവും ഉപേക്ഷിച്ച്, കാമക്രോധങ്ങളെ വിട്ടുനിൽക്കുക. സദാ വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കൂ; മനുഷ്യജന്മം അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 36

कोटिजन्मसहस्रेषु स्थावरादिषु सत्तम । सम्भ्रान्तस्य तु मानुष्यं कथञ्चित्परिलभ्यते ॥ ३६ ॥

ഹേ സത്തമാ! സ്ഥാവരാദി യോനികളിൽ ആയിരങ്ങൾ—കോടികൾ ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, അന്തരത്തിൽ ഉണർന്ന ജീവന് മാത്രമേ എങ്ങനെയോ മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കൂ।

Verse 37

तत्रापि देवताबुद्धिर्दानबुद्धिश्च सत्तम । भोगबुद्धिस्तथा नॄणां जन्मान्तरतपः फलम् ॥ ३७ ॥

ഹേ സത്തമാ! ആ മനുഷ്യജന്മത്തിലും ദേവതകളോടുള്ള ഭക്തിബുദ്ധി, ദാനബുദ്ധി, മനുഷ്യരിൽ ഭോഗാസക്തി—ഇവ എല്ലാം മുൻജന്മത്തിലെ തപസ്സിന്റെ ഫലമാണ്।

Verse 38

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य यो हरिं नार्चयेत्सकृत् । मूर्खः कोऽस्ति परस्तस्माज्जडबुद्धिरचेतनः ॥ ३८ ॥

ദുര്ലഭമായ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ഹരിയെ ഒരിക്കൽപോലും ആരാധിക്കാത്തവനേക്കാൾ വലിയ മൂഢൻ ആരുണ്ട്? ജഡബുദ്ധിയും വിവേകരഹിതനും!

Verse 39

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं नार्चयन्ति च ये हरिम् । तेषामतीव मूर्खाणां विवेकः कुत्र तिष्ठति ॥ ३९ ॥

ദുര്ലഭമായ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ഹരിയെ ആരാധിക്കാത്തവരിൽ, അത്യന്തം മൂഢരായ അവരുടെ വിവേകം എവിടെ നിലകൊള്ളും?

Verse 40

आराधितो जगन्नाथो ददात्यभिमतं फलम् । कस्तं न पूजयेद्विप्र संसाराग्निप्रदीपितः ॥ ४० ॥

ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ജഗന്നാഥൻ അഭിഷ്ടഫലം നൽകുന്നു. ഹേ വിപ്രാ! സംസാരാഗ്നിയിൽ ദഹിക്കുന്നവൻ ആരാണ്, അവനെ പൂജിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 41

चण्डालोऽपि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तो द्विजाधिकः । विष्णुभक्तिविहीनश्च द्विजोऽपि श्वपचाधमः ॥ ४१ ॥

മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ചണ്ഡാലനാണെങ്കിലും വിഷ്ണുഭക്തനാകുന്നുവെങ്കിൽ അവൻ ദ്വിജനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; വിഷ്ണുഭക്തിയില്ലാത്ത ദ്വിജൻ തീർച്ചയായും ശ്വപചസമാന അധമൻ।

Verse 42

तस्मात्कामादिकं त्यक्त्वा भजेत हरिमव्ययम् । यस्मिंस्तुष्टेऽखिलं तुष्येद्यतः सर्वगतो हरिः ॥ ४२ ॥

അതുകൊണ്ട് കാമാദി ദോഷങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് അവ്യയനായ ഹരിയെ ഭജിക്കണം; അവൻ തൃപ്തനായാൽ എല്ലാം തൃപ്തമാകുന്നു, ഹരി സർവ്വഗതനായതിനാൽ।

Verse 43

यथा हस्तिपदे सर्वं पदमात्रं प्रलीयते । तथा चराचरं विश्वं विष्णावेव प्रलीयते ॥ ४३ ॥

ആനയുടെ പാദമുദ്രയിൽ മറ്റു പാദമുദ്രകൾ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുപോലെ, ചരാചരമായ സമസ്ത വിശ്വവും അവസാനം വിഷ്ണുവിലേയ്ക്കു തന്നെ ലയിക്കുന്നു।

Verse 44

आकाशेन यथा व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तथैव हरिणा व्याप्तं विश्वमेतच्चराचरम् ॥ ४४ ॥

ആകാശം സ്ഥാവരജംഗമമായ ലോകത്തെ മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ചരാചര വിശ്വം മുഴുവനും ഹരിയാൽ വ്യാപ്തമാണ്।

Verse 45

जन्मनो मरणं नॄणां जन्म वै मृत्युसाधनम् । उभे ते निकटे विद्धि तन्नाशो हरिसेवया ॥ ४५ ॥

മനുഷ്യർക്കു ജന്മത്തിനു പിന്നാലെ മരണം വരുന്നു; ജന്മം തന്നെയാണ് മരണത്തിലേക്കുള്ള കാരണവും. ഈ രണ്ടും അത്യന്തം സമീപമാണെന്ന് അറിക; അവയുടെ നാശം ഹരി-സേവയാൽ സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 46

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा प्रणतो वा जनार्दनः । संसारपाशविच्छेदी कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ ४६ ॥

ധ്യാനിച്ചാലും, സ്മരിച്ചാലും, പൂജിച്ചാലും, പ്രണാമം ചെയ്താലും—ജനാർദനൻ തന്നെയാണ് സംസാരപാശം ഛേദിക്കുന്നവൻ; അങ്ങനെ ഉള്ളവനെ ആരാണ് പ്രതിപൂജിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 47

यन्नामोच्चारणादेव महापातकनाशनम् । यं समभ्यर्च्य विप्रर्षे मोक्षभागी भवेन्नरः ॥ ४७ ॥

ഹേ വിപ്രർഷേ! ആരുടെ നാമോച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാതകങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; ആരെ സമ്യകമായി അർച്ചിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മോക്ഷഭാഗി ആകുന്നു.

Verse 48

अहो चित्रमहो चित्रमहो चित्रमिदं द्विज । हरिनाम्नि स्थिते लोकः संसारे परिवर्त्तते ॥ ४८ ॥

അഹോ, എത്ര അത്ഭുതം—എത്ര അത്ഭുതം, ഹേ ദ്വിജ! ഹരിനാമം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ സംസാരചക്രത്തിനുള്ളിലും ലോകം പരിവർത്തിതമാകുന്നു.

Verse 49

भूयो भूयोऽपि वक्ष्यामि सत्यमेतत्तपोधन । नीयमानो यमभटैरशक्तो धर्मसाधनैः ॥ ४९ ॥

ഹേ തപോധന! ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു—ഇത് സത്യം: യമഭടന്മാർ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ധർമ്മസാധനങ്ങളിൽ അശക്തനാകുന്നു.

Verse 50

यावन्नेन्द्रि यवैकल्यं यावद्व्याधिर्न बाधते । तावदेवार्चयेद्विष्णुं यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ५० ॥

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്ബോഴും രോഗം ബാധിക്കുമ്ബോഴും മുമ്പ്—മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—വിഷ്ണുവിനെ വൈകാതെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 51

मातुर्गर्भाद्विनिष्क्रान्तो यदा जन्तुस्तदैव हि । मृत्युः संनिहितो भूयात्तस्माद्धर्मपरो भवेत् ॥ ५१ ॥

മാതൃഗർഭത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുവരുന്ന നിമിഷം മുതൽ തന്നെ ജീവിക്ക് മരണം സമീപത്തുണ്ട്; അതുകൊണ്ട് ധർമ്മപരനായിരിക്കണം.

Verse 52

अहो कष्टमहो कष्टमहोकष्टमिदं वपुः । विनश्वरं समाज्ञाय धर्मं नैवाचरत्ययम् ॥ ५२ ॥

അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖകരം—എത്ര ദുഃഖകരം ഈ ദേഹം! നശ്വരമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും മനുഷ്യൻ ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നില്ല.

Verse 53

सत्यं सत्यं पुनःसत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । दम्भाचारं परित्यज्य वासुदेवं समर्चयेत् ॥ ५३ ॥

സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം—ഭുജം ഉയർത്തി ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. കപടാചാരം ഉപേക്ഷിച്ച് വാസുദേവനെ ഭക്തിയോടെ സമർചിക്കണം.

Verse 54

भूयो भूयो हितं वच्मि भुजमुद्धृत्य नारद । विष्णुः सर्वात्मना पूज्यस्त्याज्यासूया तथानृतम् ॥ ५४ ॥

ഹേ നാരദാ, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഹിതവചനം പറയുന്നു—ഭുജം ഉയർത്തി: വിഷ്ണുവിനെ സർവ്വാന്തഃകരണത്തോടെ പൂജിക്കണം; അസൂയയും അസത്യവും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 55

क्रोधमूलो मनस्तापः क्रोधः संसारबन्धनम् । धर्मक्षयकरः क्रोधस्तस्मात्तं परिवर्जयेत् ॥ ५५ ॥

മനസ്സിന്റെ പീഡയ്ക്ക് മൂലം ക്രോധം; ക്രോധം തന്നെയാണ് സംസാരബന്ധനം. ക്രോധം ധർമ്മത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 56

काममूलमिदं जन्म कामः पापस्य कारणम् । यशःक्षयकरः कामस्तस्मात्तं परिवर्जयेत् ॥ ५६ ॥

ഈ ദേഹധാരി ജന്മം ആഗ്രഹമൂലമാണ്. ആഗ്രഹം പാപത്തിന്റെ കാരണവും യശസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതുമാകുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 57

समस्तदुःखजालानां मात्सर्यं कारणं स्मृतम् । नरकाणां साधनं च तस्मात्तदपि सन्त्यजेत् ॥ ५७ ॥

സകല ദുഃഖജാലത്തിന്റെയും കാരണമെന്നു മാത്സര്യം (അസൂയ) പറയപ്പെടുന്നു; അത് നരകങ്ങളിലേക്കുള്ള ഉപായവും ആകുന്നു. അതിനാൽ അതെയും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 58

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । तस्मात्तदभिसंयोज्य परात्मनि सुखी भवेत् ॥ ५८ ॥

മനസ്സുതന്നെയാണ് മനുഷ്യരുടെ ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണം. അതിനാൽ ആ മനസ്സിനെ പരമാത്മാവിൽ യോജിപ്പിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സുഖിയാകും.

Verse 59

अहो धैर्यमहो धैर्यमहो धैर्यमहो नृणाम् । विष्णौ स्थिते जगन्नाथे न भजन्ति मदोद्धताः ॥ ५९ ॥

അഹോ, മനുഷ്യരുടെ എത്ര അത്ഭുത ധൃഷ്ടത—എത്ര ധൃഷ്ടത—എത്ര ധൃഷ്ടത! ജഗന്നാഥനായ വിഷ്ണു സന്നിഹിതനായിരിക്കെ പോലും അഹങ്കാരോന്മത്തർ അവനെ ഭജിക്കുന്നില്ല.

Verse 60

अनाराध्य जगन्नाथं सर्वधातारमच्युतम् । संसारसागरे मग्नाः कथं पारं प्रयान्ति हि ॥ ६० ॥

ജഗന്നാഥനായ സർവധാതാ അച്യുതനെ ആരാധിക്കാതെ, സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവർ എങ്ങനെ മറുകര എത്തും?

Verse 61

अच्युतानन्तगोविन्दनामोच्चारणभेषजात् । नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ ६१ ॥

അച്യുതൻ, അനന്തൻ, ഗോവിന്ദൻ എന്നീ നാമങ്ങളുടെ ഉച്ചാരണമെന്ന ഔഷധംകൊണ്ട് എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിക്കുന്നു. സത്യം, സത്യമേ—ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 62

नारायण जगन्नाथ वासुदेव जनार्दन । इतीरयन्ति ये नित्यं ते वै सर्वत्र वन्दिताः ॥ ६२ ॥

ആർ നിത്യം നിരന്തരം ‘നാരായണ, ജഗന്നാഥ, വാസുദേവ, ജനാർദന’ എന്ന നാമങ്ങൾ ജപിക്കുമോ, അവർ സത്യമായി എല്ലായിടത്തും വന്ദിതരാകും.

Verse 63

अद्यापि च मुनिश्रेष्ठ ब्रह्माद्या अपि देवताः । यत्प्रभावं न जानन्ति तं याहि शरणं मुने ॥ ६३ ॥

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്നും ബ്രഹ്മാദി ദേവതകൾക്കും പോലും അവന്റെ പ്രഭാവം പൂർണ്ണമായി അറിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ മുനേ, അവനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കൂ.

Verse 64

अहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यं दुरात्मनाम् । हृत्पद्मसंस्थितं विष्णुं न विजानन्ति नारद ॥ ६४ ॥

അയ്യോ! എത്ര മൂഢത, എത്ര മൂഢത—ദുരാത്മാക്കളുടെ അത്യന്തം മൂഢത! ഹൃദയപദ്മത്തിൽ വസിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, ഹേ നാരദാ.

Verse 65

शृणुष्व मुनिशार्दूल भूयो भूयो वदाम्यहम् । हरिः श्रद्धावतां तुष्येन्न धनैर्न च बान्धवैः ॥ ६५ ॥

കേൾക്കൂ, ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു: ഹരി ശ്രദ്ധയുള്ളവരാൽ സന്തുഷ്ടനാകുന്നു; ധനത്താൽ അല്ല, ബന്ധുക്കളാൽ മാത്രം കൂടിയല്ല.

Verse 66

बन्धुमत्वं धनाढ्यत्वं पुत्रवत्त्वं च सत्तम । विष्णुभक्तिमतां नॄणां भवेज्जन्मनि जन्मनि ॥ ६६ ॥

ഹേ സത്തമാ! വിഷ്ണുഭക്തന്മാർക്ക് ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ബന്ധുസമൃദ്ധിയും മഹാധനവും പുത്രസൗഭാഗ്യവും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 67

पापमूलमयं देहः पापकर्मरतस्तथा । एतद्विदित्वा सततं पूजनीयो जनार्दनः ॥ ६७ ॥

ഈ ദേഹം പാപത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ്; മനുഷ്യൻ പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തനുമാണ്. ഇതറിഞ്ഞ് ജനാർദനനെ നിരന്തരം പൂജിക്കണം।

Verse 68

पुत्रमित्रकलत्राद्या बहवः स्युश्च संपदः । हरिपूजारतानां तु भवन्त्येव न संशयः ॥ ६८ ॥

പുത്രൻ, മിത്രൻ, ഭാര്യ മുതലായവരും പലവിധ സമ്പത്തുകളും ഉണ്ടാകാം; എന്നാൽ ഹരിപൂജയിൽ രതരായവർക്ക് ഇവ നിർഭാഗ്യമായി ലഭിക്കും—സംശയമില്ല।

Verse 69

इहामुत्र सुखप्रेप्सुः पूजयेत्सततं हरिम् । इहामुत्रासुखप्रेप्सुः परनिन्दापरो भवेत् ॥ ६९ ॥

ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഹരിയെ നിരന്തരം പൂജിക്കണം. ഇവിടെ-അവിടെ ദുഃഖം തേടുന്നവൻ പരനിന്ദയിൽ ആസക്തനാകും।

Verse 70

धिग्जन्म भक्तिहीनानां देवदेवे जनार्दने । सत्पात्रदानशून्यं यत्तद्धनं धिक्पुनः पुनः ॥ ७० ॥

ദേവദേവനായ ജനാർദനനോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവരുടെ ജന്മം നിന്ദ്യമാണ്. സത്പാത്രദാനത്തിന് ഉപയോഗിക്കാത്ത ധനവും വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്ദ്യമാണ്।

Verse 71

न नमेद्विष्णवे यस्य शरीरं कर्मभेदिने । पापानामाकरं तद्वै विज्ञेयं मुनिसत्तम ॥ ७१ ॥

കർമ്മാനുസാരം ശരീരഭേദം വരുത്തുന്ന വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിക്കാത്തവനെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നിശ്ചയമായി പാപങ്ങളുടെ ആകരമെന്നു അറിയുക.

Verse 72

सत्पात्रदानरहितं यद्द्र व्यं येन रक्षितम् । चौर्येण रक्षितमिव विद्धि लोकेषु निश्चितम् ॥ ७२ ॥

സത്പാത്രദാനം ഇല്ലാതെ ആരെങ്കിലും ധനം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചാൽ, ലോകങ്ങളിൽ അത് നിശ്ചയമായി മോഷണത്തിലൂടെ കാത്തതുപോലെ തന്നെയെന്ന് അറിയുക.

Verse 73

तडिल्लोलश्रिया मत्ताः क्षणभङ्गुरशालिनः । नाराधयन्ति विश्वेशं पशुपाशविमोचकम् ॥ ७३ ॥

മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലമായ ശ്രീയിൽ മദിച്ചും ക്ഷണഭംഗുര സമ്പത്തിൽ ആസക്തരായും ഉള്ളവർ, പശുപാശവിമോചകനായ വിശ്വേശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നില്ല.

Verse 74

सृष्टिस्तु विविधा प्रोक्ता देवासुरविभेदतः । हरिभक्तियुता दैवी तद्धीना ह्यासुरी महा ॥ ७४ ॥

ദേവ-അസുര ഭേദപ്രകാരം സൃഷ്ടി പലവിധമാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഹരിഭക്തിയുള്ളത് ദൈവീ; അതില്ലാത്തത് മഹാ ആസുരീ.

Verse 75

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र हरिभक्तिपरायणाः । श्रेष्ठाः सर्वत्र विख्याता यतो भक्तिः सुदुर्लभा ॥ ७५ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, കേൾക്കുക: ഹരിഭക്തിയിൽ പരായണരായവർ എല്ലായിടത്തും ശ്രേഷ്ഠരും പ്രസിദ്ധരുമാണ്; കാരണം ഭക്തി അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 76

असूयारहिता ये च विप्रत्राणपरायणाः । कामादिरहिता ये च तेषां तुष्यति केशवः ॥ ७६ ॥

അസൂയരഹിതരും ബ്രാഹ്മണരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ പരായണരുമായും, കാമാദി വികാരങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരുമായവരിൽ കേശവൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 77

सम्मार्जनादिना ये तु विष्णुशुश्रूषणे रताः । सत्पात्रदाननिरताः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ ७७ ॥

തൂത്തുവാരൽ, ശുചീകരണം മുതലായ സേവകളിലൂടെ വിഷ്ണുശുശ്രൂഷയിൽ രതരായി, സത്പാത്രദാനത്തിൽ നിരതരായവർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 78

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे हरिभक्ति लक्षणं नामचतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३४ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ ‘ഹരിഭക്തി-ലക്ഷണം’ എന്ന മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।