Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । सर्वकर्मवरिष्टं च त्वयोक्तं ध्वजधारणम् ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ സർവ്വധർമ്മജ്ഞനും സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥപാരഗനും ആകുന്നു. സർവ്വകർമ്മങ്ങളിൽ ധ്വജധാരണമേ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 2

यस्तु वै सुमतिर्नाम ध्वजारोपपरो मुने । त्वयोक्तस्तस्य चरितं विस्तरेण ममादिश ॥ २ ॥

ഹേ മുനേ! ധ്വജാരോപണത്തിൽ പരായണനായ ‘സുമതി’ എന്നവനെ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവന്റെ ചരിതം എനിക്ക് വിശദമായി ഉപദേശിക്കണമേ.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणुष्वैकमनाः पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ब्रह्मणा कथितं मह्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു— ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ഈ പുരാതന പുണ്യ ഇതിഹാസം കേൾക്കുക; ബ്രഹ്മാവ് എനിക്കു പറഞ്ഞത്, ഇത് സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്.

Verse 4

आसीत्पुरा कृतयुगे सुमतिर्नाम भूपतिः । सोमवंशोद्भवः श्रीमान्सत्पद्वीपैकनायकः ॥ ४ ॥

പുരാതനകാലത്ത് കൃതയുഗത്തിൽ ‘സുമതി’ എന്നൊരു ഭൂപതി ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം സോമവംശോത്ഭവനും ശ്രീമാനുമായും ‘സത്പദ്വീപ’ത്തിന്റെ ഏകാധിപതിയുമായും ഇരുന്നു.

Verse 5

धर्मात्मा सत्यसंपन्नः शुचिवंश्योऽतिथिप्रियः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वसंपद्विभूषितः ॥ ५ ॥

അദ്ദേഹം ധർമ്മാത്മാവും സത്യസമ്പന്നനും ശുചിവംശജനുമായും അതിഥിസത്കാരപ്രിയനായും ഇരുന്നു. സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പന്നനായി സർവ്വസമ്പത്താൽ വിഭൂഷിതനായിരുന്നു.

Verse 6

सदा हरिकथासेवी हरिपूजापरायणः । हरिभक्तिपराणां च शुश्रूषुर्निरहंकृतिः ॥ ६ ॥

അവൻ സദാ ഹരികഥാസേവയിൽ ലീനനായി, ഹരിപൂജയിൽ പരായണനായി; ഹരിഭക്തിയിൽ നിഷ്ഠരായ ഭക്തരെ ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ഉത്സുകനായി, അഹങ്കാരരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 7

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः । सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा ॥ ७ ॥

അവൻ നിത്യവും പൂജ്യരായവരെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കുന്നവൻ, സമദർശിയും ഗുണസമ്പന്നനും; സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ നിമഗ്നൻ, ശാന്തൻ, കൃതജ്ഞൻ, സുകീർത്തിയുള്ളവൻ।

Verse 8

तस्य भार्या महाभागा सर्वलक्षणसंयुता । पतिव्रता पतिप्राणा नाम्रा सत्यमतिर्मुने ॥ ८ ॥

അവന്റെ ഭാര്യ മഹാഭാഗ്യവതി, സർവ്വ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്ന; പതിവ്രത, ഭർത്താവിനെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതുന്നവൾ—ഹേ മുനേ—അവളുടെ പേര് സത്യമതി.

Verse 9

तावुभौ दम्पती नित्यं हरिपूजापरायणौ । जातिस्मरौ महाभागौ सत्यज्ञौ सत्परायणौ ॥ ९ ॥

ആ ദമ്പതികൾ ഇരുവരും നിത്യവും ഹരിപൂജയിൽ പരായണരായിരുന്നു; മുൻജന്മസ്മരണയുള്ളവർ, മഹാഭാഗ്യവർ, സത്യജ്ഞർ, സത്പഥത്തിൽ ദൃഢനിഷ്ഠർ.

Verse 10

अन्नदानरतौ नित्यं जलदानपरायणौ । तडागारामवप्रादौ नसंख्यातान्वितेनतुः ॥ १० ॥

അവർ നിത്യവും അന്നദാനത്തിൽ ലീനരും ജലദാനത്തിൽ പരായണരുമായിരുന്നു; പൊതുഹിതാർത്ഥം കുളങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, കിണറുകൾ മുതലായ അനവധി ദാനകർമ്മങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 11

सा तु सत्यमतिर्नित्यं शुचिर्विष्णुगृहे सती । नृत्यत्यत्यन्तसन्तुष्टा मनोज्ञा मञ्जुवादिनी ॥ ११ ॥

അവൾ സത്യബുദ്ധിയുള്ളവളായി നിത്യവും ശുദ്ധയായി, സതിയായി വിഷ്ണുഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചു. ഹൃദയം അത്യന്തം സന്തുഷ്ടമായി, മനോഹരയായി മധുരവാക്യങ്ങളോടെ അവൾ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 12

सोऽपि राजा महाभागो द्वादशीद्धादशीदिने । ध्वजमारोपयत्येव मनोज्ञं बहुविस्तरम् ॥ १२ ॥

ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ രാജാവും ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ മനോഹരവും വിശാലവുമായ ധ്വജം ഉയർത്തിച്ചു.

Verse 13

एवं हरिपरं नित्यं राजानं धर्मकोविदम् । प्रियां सत्यमतिं चास्य देवा अपि सदास्तुवन् ॥ १३ ॥

ഇങ്ങനെ ഹരിപരായണനും നിത്യധർമ്മകോവിദനുമായ ആ രാജാവിനെയും, അവന്റെ പ്രിയയായ സത്യമതിയെയും ദേവന്മാരും എപ്പോഴും സ്തുതിച്ചു.

Verse 14

त्रिलोके विश्रुतौ ज्ञात्वा दम्पती धर्मको विदौ । आययौ बहुभिः शिष्यैर्द्रष्टुकामो विभाण्डकः ॥ १४ ॥

ത്രിലോകത്തിലും ധർമ്മകോവിദരെന്നു പ്രസിദ്ധരായ ആ ദമ്പതികളെ അറിഞ്ഞ്, അവരെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വിഭാണ്ഡക മുനി അനേകം ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ വന്നു.

Verse 15

तमायांतं मुनिं श्रुत्वा स तु राजा विभाण्डकम् । प्रत्युद्ययौ सपत्नीकः प्रजाभि र्बहुविस्तरम् ॥ १५ ॥

വിഭാണ്ഡക മുനി വരുന്നു എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ഭാര്യയോടുകൂടിയും അനേകം പ്രജകളോടുകൂടിയും അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കുവാൻ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 16

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

അതിഥിസത്കാരകർമ്മം ശാന്തമായി പൂർത്തിയാക്കി, ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, താൻ താഴ്ന്ന ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു; പിന്നെ കൈകൂപ്പി വീണ്ടും മുനിയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 17

राजो वाच । भगवन्कृतकृत्योऽस्मिं त्वदभ्यागमनेन वै । सतामायमनं सन्तं प्रशंसन्ति सुरवावहम् ॥ १७ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ ആഗമനത്താൽ ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി. സജ്ജനർ സന്മാരുടെ വരവിനെ പ്രശംസിക്കുന്നു; അത് ദേവാനുഗ്രഹവും ക്ഷേമവും വരുത്തുന്നതാകുന്നു।

Verse 18

यत्र स्यान्महतां प्रेम तत्र स्युः सर्वसम्पदः । तेजः कीर्तिर्धनं पुत्रा इति प्राहुर्विपश्चितः ॥ १८ ॥

മഹാന്മാരിൽ പരസ്പരപ്രേമം ഉള്ളിടത്ത് സർവ്വസമ്പത്തുകളും ഉദിക്കുന്നു—തേജസ്, കീർത്തി, ധനം, സത്പുത്രന്മാർ—എന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു।

Verse 19

तत्र वृद्धिमुपायान्ति श्रेयांस्यनुदिनं मुने । यत्र सन्तः प्रकुर्वन्ति महतीं करुणां प्रभो ॥ १९ ॥

ഹേ മുനേ! സന്മാർ എവിടെ നിരന്തരം മഹാകരുണ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നുവോ, അവിടെ ദിനംപ്രതി ശ്രേയസ്സും ക്ഷേമവും വർദ്ധിക്കുന്നു, ഹേ പ്രഭോ।

Verse 20

यो मृर्ध्नि धारयेदूह्यन्महत्पादजलं रजः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मा नात्र संशयः ॥ २० ॥

ഭക്തിശ്രദ്ധയോടെ മഹാത്മാവിന്റെ പാദപ്രക്ഷാളനജലത്താൽ പവിത്രമായ ധൂളിയെ തലമുടിയിൽ ധരിക്കുന്നവൻ, സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനേപോലെ; അവൻ പുണ്യാത്മാവ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 21

मम पुत्राश्च दाराश्च संपत्त्वयि समर्पिताः । मामाज्ञापय विप्रेन्द्र किं प्रियं करवाणि ते ॥ २१ ॥

എന്റെ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും സമസ്ത സമ്പത്തും നിനക്കു സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, എന്നെ ആജ്ഞാപിക്കൂ—നിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 22

विनञ्चवनतं भूपं स निरीक्ष्य मुनीश्वरः । स्पृशन्करेण तं प्रीत्युवाचातिहर्षितः ॥ २२ ॥

വിനയത്തോടെ നമിച്ച രാജാവിനെ കണ്ട മുനീശ്വരൻ സ്നേഹദൃഷ്ടിയോടെ അവനെ നോക്കി; പിന്നെ പ്രീതിയോടെ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ച് അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 23

ऋषिरुवाच । गजन्यदुक्तं भवता तत्सर्वं त्वत्कुलोचितम् । विनयावनतः सर्वो बहुश्रेयो लभेदिह ॥ २३ ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഹേ ഗജന്യാ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം നിന്റെ കുലത്തിന് യോജിച്ചതാണ്. വിനയത്തോടെ നമിക്കുന്നവൻ ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ മഹത്തായ ശ്രേയസ് നേടുന്നു।

Verse 24

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च नृपसत्तम । विनयाल्लभते मर्त्यो दुर्लभं किं महात्मनाम् ॥ २४ ॥

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, മനുഷ്യൻ വിനയത്തിലൂടെ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം വരെ നേടുന്നു. മഹാത്മാക്കൾക്കു ദുർലഭമെന്നു എന്തുണ്ട്?

Verse 25

प्रीतोऽस्मि तव भूपाल सन्मार्गपरिवर्त्तिनः । स्वस्ति ते सततं भूयाद्यत्पृच्छामि तदुच्यताम् ॥ २५ ॥

ഹേ ഭൂപാലാ, നീ സന്മാർഗത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. നിനക്കു സദാ മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇനി ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതിനു മറുപടി പറയുക।

Verse 26

पूजा बहुविधाः सन्ति हरितुष्टिविधायिकाः । तासु नित्यं ध्वजारोपे वर्त्त्से त्वं सदोद्यतः ॥ २६ ॥

പൂജകൾ പലവിധമാണ്; അവ എല്ലാം ഹരിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവ. എന്നാൽ അവയിൽ നീ നിത്യം ഭഗവാന്റെ മഹിമയ്ക്കായി ധ്വജാരോപണത്തിൽ എപ്പോഴും ഉത്സാഹത്തോടെ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 27

भार्यापि तव साध्वीयं नित्यं नृत्यपरायणा । किमर्थमेतद्वृत्तान्तं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ २७ ॥

നിന്റെ ഭാര്യയും സാധ്വിയാണ്; നിത്യം നൃത്തത്തിൽ പരായണയാണ്. എന്നാൽ ഈ സംഭവം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടായത്? ഈ വൃത്താന്തം യഥാവിധി പറയേണ്ടത് നിനക്കാണ്.

Verse 28

राजोवाच । श्रृणुष्व भगवन्सर्वं यत्पृच्छसि वदामि तत् । आश्चर्यभूतं लोकानामावयोश्चरितं त्विह ॥ २८ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, കേൾക്കുക; നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറയും. ഇവിടെ ജനങ്ങൾക്ക് അത്ഭുതമായിത്തീർന്ന ഞങ്ങളുടെ കൃത്യങ്ങളുടെ വിസ്മയവൃത്താന്തം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 29

अहमासं पुरा शूद्रो मालिनिर्नाम सत्तम । कुमार्गनिरतो नित्यं सर्वलोकाहिते रतः ॥ २९ ॥

ഹേ സത്തമപുരുഷാ, പണ്ടെ ഞാൻ ‘മാലിനി’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രീയായിരുന്നു. ഞാൻ നിത്യം കുമാർഗത്തിൽ ആസക്തയായിരുന്നു; എങ്കിലും സർവ്വലോകഹിതത്തിനായാണ് ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് കരുതിയിരുന്നു.

Verse 30

पिशुनो धर्मविद्वेषी देवद्रव्यापहारकः । गोध्नश्च ब्रह्महा चौरः सर्वप्राणिवधे रतः ॥ ३० ॥

അവൻ പരദൂഷകൻ, ധർമ്മദ്വേഷി, ദേവദ്രവ്യം അപഹരിക്കുന്നവൻ; ഗോഹന്താവ്, ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, കള്ളൻ, കൂടാതെ സർവ്വപ്രാണിവധത്തിൽ രതനായവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 31

नित्यं निष्ठुरवक्ता च पापी वेश्यापरायणः । एवं स्थितः कियत्कालमनाहत्यं महदृचः ॥ ३१ ॥

അവൻ നിത്യവും കഠിനവാക്യൻ, പാപി, വേശ്യാസക്തൻ ആയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ തുടരുമ്പോൾ മഹാവിധി (കർമ്മഫലം)യുടെ പ്രഹരം കൂടാതെ അവൻ എത്രകാലം നിലനിൽക്കും?

Verse 32

सर्वबन्धुपरित्यक्तो दुःखी वनमुपागतः । मृगमांसाशनो नित्यं तथा पान्थाविलुम्पकः ॥ ३२ ॥

എല്ലാ ബന്ധുക്കളാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട് ദുഃഖിതനായ അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി. അവൻ നിത്യവും മൃഗമാംസം ഭക്ഷിക്കുകയും വഴിയാത്രക്കാരെ കൊള്ളയടിക്കുന്നവനായി മാറുകയും ചെയ്തു.

Verse 33

एकाकी दुःखबहुलो न्यवसन्निर्जने वने । एकदा क्षुत्परिश्रान्तो निदाघार्त्तः पिपासितः ॥ ३३ ॥

ഒറ്റയ്ക്കായി, ദുഃഖം നിറഞ്ഞവനായി അവൻ നിർജന വനത്തിൽ പാർത്തു. ഒരിക്കൽ വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച്, വേനൽചൂടിൽ വലഞ്ഞ്, ദാഹാർത്തനായി.

Verse 34

जीर्णं देवालयं विष्णोरपश्यं विजने वने । हंसकारण्डवाकीर्णं तत्समीपे महत्सरः ॥ ३४ ॥

നിർജന വനത്തിൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ജീർണ്ണമായ ഒരു ദേവാലയം കണ്ടു; അതിന്റെ സമീപത്ത് ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ മഹാസരോവരം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 35

पर्यन्तवनपुष्पौघच्छादितं तन्मुनीश्वर । अपिबं तत्र पानीयं तत्तीरे विगतश्रमः ॥ ३५ ॥

ഓ മുനീശ്വരാ, ആ സ്ഥലം ചുറ്റും വനപുഷ്പങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. അവിടെ ഞാൻ ജലം കുടിച്ചു; അതിന്റെ തീരത്ത് വിശ്രമിച്ചതോടെ എന്റെ ക്ഷീണം മാറി.

Verse 36

फलानि जग्ध्वा शीर्णानि स्वयं क्षुच्च निवारिता । तस्मिञ्जीर्णीलये विष्णोनर्निवासं कृतकवानहम् ॥ ३६ ॥

വീണുകിടന്ന അതിപക്വഫലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ച് ഞാൻ തന്നെ വിശപ്പ് ശമിപ്പിച്ചു. ആ ജീർണ്ണവാസസ്ഥലത്തിൽ വിഷ്ണുപരായണനായി മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഞാൻ പാർത്തു.

Verse 37

जीर्णस्फुटितसंधानं तस्य नित्यमकारिषम् । पर्णैस्तृणैश्च काष्ठैघै र्गृहं सम्यक् प्रकल्पितम् ॥ ३७ ॥

അവന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ ജീർണ്ണമായതും പൊട്ടിപ്പിളർന്നതുമായ ഭാഗങ്ങൾ ഞാൻ നിത്യവും ചേർത്ത് അറ്റകുറ്റപ്പണി ചെയ്തു. ഇല, പുല്ല്, വിറകുകെട്ടുകൾ കൊണ്ട് കുടിലിനെ നന്നായി ഒരുക്കി.

Verse 38

स्वसुऱार्थं तु तद्भमिर्मया लिप्ता मुनीश्वर । तत्राहं व्याधवृत्तिस्थो हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ३८ ॥

മുനീശ്വരാ! ശ്വശുരന്റെ ആവശ്യത്തിനായി ഞാൻ ആ നിലം ലേപിച്ച് ഒരുക്കി. അവിടെ ഞാൻ വേട്ടക്കാരന്റെ ഉപജീവനത്തോടെ ജീവിച്ച് പലവിധ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി കൊന്നു.

Verse 39

आजीवं वर्तय न्नित्यं वर्षाणां विंशतिः स्थितः । अथेयमागता साध्वी विन्ध्यदेशसमुद्भवा ॥ ३९ ॥

ദിവസേന ഉപജീവനം നടത്തി അവൻ ഇങ്ങനെ ഇരുപത് വർഷം തുടർന്നു. പിന്നെ വിന്ധ്യദേശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു സാദ്ധ്വി സ്ത്രീ അവിടെ എത്തി.

Verse 40

निषादकुलजा विप्रा नान्मा ख्याताऽवकोकिला । बन्धुवर्गपरित्यक्ता दुःखिता जीर्णविग्रहा ॥ ४० ॥

നിഷാദകുലത്തിൽ ജനിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ ‘അവകോകിലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു. ബന്ധുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ദുഃഖിതയായി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ച് ജീർണ്ണയായി.

Verse 41

क्षुत्तृड्घर्मपरिश्रान्ता शोचन्ती स्वकृतं ह्यघम् । दैवयोगाकत्समायाताभ्रमन्ती विजने वने ॥ ४१ ॥

വിശപ്പും ദാഹവും ചൂടും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച അവൾ, താൻ ചെയ്ത പാപത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു; ദൈവയോഗബലത്തിൽ അവിടെ എത്തി, നിർജന വനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 42

ग्रीष्मतापार्द्दिता बाह्ये स्वान्ते चाधिनिपूडिता । इमां दुःखार्दितां दृष्ट्वा जाता मे विपुला दया ॥ ४२ ॥

വേനൽചൂടാൽ പുറത്തു കത്തിയും, ഉള്ളിൽ ഹൃദയം അമർന്നു പീഡിതയുമായി—അവളെ ദുഃഖാർദിതയായി കണ്ടപ്പോൾ എനിക്കുള്ളിൽ മഹത്തായ കരുണ ഉദിച്ചു।

Verse 43

दत्तं मया जलं चास्यै मांसं वन्यफलानि च । गतश्रमात्वियं ब्रह्मन्मया पृष्टा यथा तथम् ॥ ४३ ॥

ഞാൻ അവൾക്ക് വെള്ളം നൽകി; കൂടാതെ മാംസവും വനഫലങ്ങളും നൽകി. ക്ഷീണം മാറിയ ശേഷം, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സാഹചര്യത്തിന് യോജിച്ചപോലെ ഞാൻ അവളോട് ചോദിച്ചു।

Verse 44

अवेदयत्स्ववृत्तान्तं तच्छृणुष्व महामुने । नान्मावकोकिला चाहं निषादकुलसम्भवा ॥ ४४ ॥

അവൾ പിന്നെ തന്റെ വൃത്താന്തം അറിയിച്ചു—“ഹേ മഹാമുനേ, കേൾക്കുക. ഞാൻ വാകോകിലയല്ല; ഞാൻ നിഷാദകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൾ.”

Verse 45

दारुकस्य सुता चाहं विन्ध्यपर्वतवासिनी । परस्वहारिणी नित्यं सदा पैशुन्यवादिनी ॥ ४५ ॥

“ഞാൻ ദാരുകന്റെ മകൾ, വിന്ധ്യപർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൾ; നിത്യം മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കുന്നവൾ, എപ്പോഴും ദുഷ്ടനിന്ദ പറയുന്നവൾ.”

Verse 46

पुंश्चलूत्येवमुक्त्वा तु बन्धुवर्गैः समुज्झिता । कियत्कालं ततः पत्या भृताहं लोकनिन्दिता ॥ ४६ ॥

ഇങ്ങനെ “പുംശ്ചലി” എന്നു വിളിച്ച് എന്റെ ബന്ധുക്കൾ തന്നെ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ കുറേക്കാലം ഭർത്താവ് എന്നെ പോറ്റിയെങ്കിലും ഞാൻ ലോകനിന്ദയുടെ നടുവിൽ ജീവിച്ചു.

Verse 47

दैवात्सोऽपि गतो लोकं यमस्यात्र विहाय माम् । कान्तारे विजने चैका भ्रमन्ती दुःखपीडिता ॥ ४७ ॥

ദൈവവശാൽ അവനും എന്നെ ഇവിടെ വിട്ട് യമലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക്, ജനശൂന്യമായ കാട്ടിൽ ദുഃഖപീഡിതയായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

Verse 48

दैवात्त्वत्सविधं प्राप्ता जीविताहं त्वयाधुना । इत्येवं स्वकृतं कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ४८ ॥

“ദൈവവശാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി; ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്.” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ താൻ ചെയ്ത എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണവിവരം എനിക്ക് അറിയിച്ചു.

Verse 49

ततो देवालये तस्मिन्दम्पतीभावमाश्रितौ । स्थितौ वर्षाणि दश च आवां मांसफलाशिनौ ॥ ४९ ॥

പിന്നീട് ആ ദേവാലയത്തിൽ തന്നെയായി ഞങ്ങൾ ദമ്പതിഭാവം സ്വീകരിച്ചു. പത്ത് വർഷം അവിടെ പാർത്തു, മാംസവും ഫലവും ഭക്ഷിച്ച് ജീവിച്ചു.

Verse 50

एकदा मद्यपानेन प्रमत्तौ निर्भरैमुने । तत्र देवालये रात्रौ मुदितौ मांसभोजनात् ॥ ५० ॥

ഒരിക്കൽ, ഹേ മുനേ, മദ്യപാനത്താൽ മത്തന്മാരായി നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ആയ അവർ രണ്ടുപേരും ആ ദേവാലയത്തിൽ രാത്രി കഴിച്ചു; മാംസഭക്ഷണത്തിൽ അവർ ആനന്ദിച്ചു.

Verse 51

तनुवस्त्रापरिज्ञानौ नृत्यं चकृव मोहितौ । प्रारब्धकर्म भोगान्तमावां युगपदागतौ ॥ ५१ ॥

മോഹിതരായി ഞങ്ങൾ ദേഹവും വസ്ത്രവും എന്ന ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി നൃത്തത്തിൽ ലീനരായി. ഒരേ സമയത്ത് ഒന്നിച്ചെത്തി, പ്രാരബ്ധകർമ്മഭോഗത്തിന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു.

Verse 52

यमदूतास्तदायाताः पाशहस्ता भयंकराः । नेतुमावां नृत्यरतौ सुधोरां यमयातनाम् ॥ ५२ ॥

അപ്പോൾ യമദൂതന്മാർ എത്തി—കയ്യിൽ പാശം പിടിച്ച് ഭയാനകരായി—നൃത്തത്തിൽ ലീനരായ ഞങ്ങളെ ‘സുധോരാ’ എന്ന യമയാതനാസ്ഥലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ.

Verse 53

ततः प्रसन्नो भगवान्कर्मणा मम मानद । देवावसथसंस्कारसंज्ञितेन कृतेन नः ॥ ५३ ॥

ഹേ മാനദാ! അപ്പോൾ ‘ദേവാവസഥ-സംസ്കാരം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഞങ്ങളുടെ കൃത്യത്താൽ—എന്റെ ആ കര്‍മം മൂലം—ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായി.

Verse 54

स्वदूतान्प्रेषयामास स्वभक्तावनतत्परः । ते दूता देवदेवस्य शङ्खचक्र गदाधराः ॥ ५४ ॥

സ്വഭക്തരെ കാക്കുന്നതിൽ നിത്യം തത്പരനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. ദേവദേവന്റെ ആ ദൂതന്മാർ ശംഖം-ചക്രം-ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചവരായിരുന്നു.

Verse 55

सहस्रसूर्यासंकाशाः सर्वे चारुचतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा हारिणो वनमालिनः ॥ ५५ ॥

അവർ എല്ലാവരും ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാർ; ഓരോരുത്തരും മനോഹര ചതുര്ഭുജൻ. കിരീടവും കുണ്ഡലവും ധരിച്ച്, ആകർഷകകാന്തിയോടെ, വനമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവർ.

Verse 56

दिशो वितिमिरा विप्र कुर्वन्तः स्वेन तेजसा । भयंकरान्याशहस्तान्दंष्ट्रिणो यमकिङ्करान् ॥ ५६ ॥

ഹേ വിപ്രാ! അവർ സ്വന്തം തേജസ്സാൽ ദിക്കുകളെ തമസ്സില്ലാത്തതാക്കി—ഭയങ്കരരും, ശീഘ്രഹസ്തരും, ദംഷ്ട്രയുള്ള യമകിങ്കരരും।

Verse 57

आवयोग्राहणे यत्तानृचुः कृष्णपरायणाः ॥ ५७ ॥

അധ്യയനവും ഗ്രഹണവും നടക്കുന്ന സമയത്ത് കൃഷ്ണപരായണ ഭക്തർ ആ ഋക്‌മന്ത്രങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം ജപിച്ചു।

Verse 58

विष्णुदूता ऊचुः । भो भो क्रूरा दूराचारा विवेकपरिवर्जिताः । मुञ्चध्वमेतौ निष्पापौ दम्पती हरिवल्लभौ ॥ ५८ ॥

വിഷ്ണുദൂതർ പറഞ്ഞു—“ഹോ ഹോ ക്രൂരന്മാരേ! ദൂരാചാരികളേ, വിവേകരഹിതരേ! ഈ നിർപാപ ദമ്പതികളെ വിട്ടുകളയൂ; ഇവർ ഹരിവല്ലഭർ ആകുന്നു।”

Verse 59

विवेकस्त्रिषु लोकेषु संपदामादिकारणम् । अपापे पापधीर्यस्तु तं विद्यात्पुरुषाधमम् ॥ ५९ ॥

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിവേകമാണ് സത്യസമ്പത്തിന്റെയാദികാരണം; പാപമില്ലാത്തിടത്ത് പാപബുദ്ധി കാണിക്കുന്നവനെ പുരുഷാധമനെന്ന് അറിയുക।

Verse 60

पापे त्वपापधीर्यस्तु तं विद्यादधमाधमम् ॥ ६० ॥

പാപത്തിനിടയിലും താൻ നിർപാപനെന്ന് കരുതുന്നവനെ അധമന്മാരിലും അധമനെന്ന് അറിയുക।

Verse 61

यमदूता ऊचुः । युष्माभिः सत्यमेवोक्तं किं त्वेतौ पापिसत्तमौ । यमेन पापिनो दण्ड्यास्तन्नेष्यामो वयं त्विमौ ॥ ६१ ॥

യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ സത്യമേ പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ഇവർ ഇരുവരും മഹാപാപികൾ. പാപികളെ യമൻ ശിക്ഷിക്കും; അതിനാൽ ഇവരെ ഞങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 62

श्रुतिप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः । धर्माधर्मविवेकोऽयं तन्नेष्यामो यमान्तिकम् ॥ ६२ ॥

ശ്രുതി (വേദം) നിർദേശിക്കുന്നതുതന്നെ ധർമ്മം; അതിന്റെ വിപരീതം അധർമ്മം. ഇതാണ് ധർമ്മാധർമ്മ വിവേകം; അതിനാൽ ഇവനെ യമന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 63

एतच्त्छुवातिकुपिता विष्णुदूता महौजसः । प्रत्यूचूस्तान्यमभटानधर्मे धर्ममानिनः ॥ ६३ ॥

ഇത് കേട്ട് മഹൗജസ്സുള്ള വിഷ്ണുദൂതന്മാർ അത്യന്തം കോപിച്ചു; അധർമ്മത്തിൽ നിന്നിട്ടും തങ്ങളെ ധാർമ്മികരെന്ന് കരുതിയ യമഭടന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 64

विष्णदूता ऊचुः । अहो कष्टं धर्मदृशामधर्मः स्पृशते सभाम् । सम्यग्विवेकशून्यानां निदानं ह्यापदां महत् ॥ ६४ ॥

വിഷ്ണുദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖകരം! ധർമ്മദർശികളെന്നു പറയുന്നവരുടെ സഭയിലേക്കും അധർമ്മം കടന്നിരിക്കുന്നു. ശരിയായ വിവേകം ഇല്ലാത്തവർക്ക് ഇത് മഹാ ദുരന്തങ്ങളുടെ കാരണമാകുന്നു.

Verse 65

तर्काणाद्यविशेषेण नरकाध्यक्षतां गताः । यूयं किमर्थमद्यापि कर्त्तुं पापानि सोद्यमाः ॥ ६५ ॥

തർക്കാദികളിൽ യഥാർത്ഥ വിവേചനം ഇല്ലാതെ നിങ്ങൾ നരകാധ്യക്ഷരായി തീർന്നു. എന്നിട്ടും ഇന്നും പാപകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ എന്തിന് ഇത്ര ഉത്സാഹം?

Verse 66

स्वकर्मक्षयपर्यन्तं महापातकिनोऽपि च । तिष्टन्ति नरके घोरे यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ६६ ॥

സ്വകർമഫലക്ഷയം വരെയും മഹാപാതകികളും ഭയങ്കര നരകത്തിൽ നില്ക്കുന്നു—ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രകാലം.

Verse 67

पूर्वसंचितपापानामदृष्ट्वा निष्कृतिं वृथा । किमर्थं पापकर्माणि करिष्येऽथ पुनः पुनः ॥ ६७ ॥

മുൻസഞ്ചിത പാപങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ എല്ലാം വ്യർത്ഥം; പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പാപകർമ്മം എന്തിന് ചെയ്യണം?

Verse 68

श्रुतिप्रणिहितो धर्मः सत्यं सत्यं न संशयः । किन्त्वाभ्यां चरितान्धर्मान्प्रवक्ष्यामो यथातथम् ॥ ६८ ॥

ധർമ്മം ശ്രുതിയാൽ സ്ഥാപിതമാണ്—ഇത് സത്യം, സത്യം, സംശയമില്ല; എങ്കിലും ആ രണ്ടുപേർ ആചരിച്ച ധർമ്മങ്ങളെ യഥാതഥമായി ഞങ്ങൾ വിവരിക്കും.

Verse 69

एतौ पापविनिर्मुक्तौ हरिशुश्रूषणे रतौ । हरिणात्रायमाणौ च मुञ्चध्वमविलम्बितम् ॥ ६९ ॥

ഇവർ ഇരുവരും പാപവിമുക്തർ, ഹരിശുശ്രൂഷയിൽ രതർ, സ്വയം ഹരിയാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നവർ—അതിനാൽ വൈകാതെ വിട്ടയക്കുക.

Verse 70

एषा च नर्तनं चक्रे तथैव ध्वजरोषणम् । अन्तकाले विष्णुगृहे तेन निष्पापतां गतौ ॥ ७० ॥

അവൾ നൃത്തം ചെയ്തു; അതുപോലെ ധ്വജം ഉയർത്തി/മുഴക്കുകയും ചെയ്തു; അന്ത്യകാലത്ത് ആ കർമഫലത്താൽ അവൾ വിഷ്ണുഗൃഹം പ്രാപിച്ച് പാപരഹിതയായി.

Verse 71

अन्तकाले तु यन्नाम श्रुत्वोक्त्वापि च वै सकृत् । लभते परमं स्थानं किमु शूश्रूषणे रताः ॥ ७१ ॥

അന്ത്യകാലത്ത് ആ നാമം കേട്ട് ഒരിക്കൽ ഉച്ചരിച്ചാലും പരമധാമം ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിത്യ ശുശ്രൂഷയും സേവയും ചെയ്യുന്നവർ എത്ര അധികം പ്രാപിക്കും!

Verse 72

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । कृष्णसेवी नरोऽन्तेऽपि लभते परमां गतिम् ॥ ७२ ॥

മഹാപാതകങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായാലും ഉപപാതകങ്ങളാൽ മലിനനായാലും—കൃഷ്ണസേവയിൽ രതനായ മനുഷ്യൻ അന്ത്യത്തിലും പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 73

यतीनां विष्णुभक्तानां परिचर्या परायणाः । ते दूताः सहसा यान्ति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ७३ ॥

വിഷ്ണുഭക്ത യതിമാരുടെ പരിചര്യയിൽ പരായണരായവർ, പ്രഭുവിന്റെ ദൂതന്മാരെന്നപോലെ, പാപികളായാലും വേഗത്തിൽ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 74

मुहुर्तं वा मुहुर्तार्द्धं यस्तिष्टोद्धरिमन्दिरे । सोऽपि याति परं स्थानं किमुद्वात्रघिंशवत्सरान् ॥ ७४ ॥

ഹരിമന്ദിരത്തിൽ ഒരു മുഹൂർത്തം—അഥവാ അർധമുഹൂർത്തം—താമസിച്ചാലും അവൻ പരമധാമം പ്രാപിക്കും; പിന്നെ വർഷങ്ങളോളം താമസിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം!

Verse 75

उपलेपनकर्त्तारौ संमार्जनपरायणौ । एतौ हरिगृहे नित्यं जीर्णशीर्णाधिरोपकौ ॥ ७५ ॥

അവർ ഉപലേപനം ചെയ്യുന്നവരും സംമാർജ്ജനത്തിൽ പരായണരുമാണ്; ഹരിഗൃഹത്തിൽ നിത്യം ജീർണ്ണശീർണ്ണമായതു പുനരുദ്ധരിച്ചു അറ്റകുറ്റപ്പണി ചെയ്യുന്നു.

Verse 76

जलसेचनकर्त्तारौ दीपदौ हरिमन्दिरे । कथमेतौ महाभागौ यातनाभोगमर्हथ ॥ ७६ ॥

ഹരിയുടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ജലം തളിച്ച് ദീപം അർപ്പിക്കുന്ന ഈ രണ്ടു മഹാഭാഗ ഭക്തർ എങ്ങനെ യാതനാഭോഗത്തിന് അർഹരാകും?

Verse 77

इत्युक्ता विष्णुदूतास्ते च्छित्वा पाशांस्तदैव हि । आरोप्यावां विमानाग्रयं ययुर्विष्णोः परं पदम् ॥ ७७ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ വിഷ്ണുദൂതർ ഉടൻ തന്നെ പാശങ്ങൾ മുറിച്ച്, ആ രണ്ടുപേരെയും ശ്രേഷ്ഠ വിമാനംമേൽ കയറ്റി വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 78

तत्र सामीप्यमापन्नौ देवदेवस्य चक्रिणः । दिव्यान्भोगान्भुक्तवन्तौ तावत्कालं मुनीश्वर ॥ ७८ ॥

അവിടെ ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിച്ച്, ഹേ മുനീശ്വരാ, അവർ രണ്ടുപേരും അത്രകാലം ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.

Verse 79

दिव्यान्भोगांस्तु तत्रापि भुक्त्वा यातौ महीमिमाम् । अत्रापि संपदतुला हरिसेवाप्रसादतः ॥ ७९ ॥

അവിടെ പോലും ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് അവർ ഈ ഭൂമിയിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു; ഇവിടെ പോലും ഹരിസേവയുടെ പ്രസാദത്താൽ അതിനൊപ്പമുള്ള സമ്പത്ത് അവർ പ്രാപിച്ചു.

Verse 80

अनिच्छया कृतेनापि सेवनेन हरेर्मुने । प्राप्तमीदृक् फलं विप्र देवानामपि दुर्लभम् ॥ ८० ॥

ഹേ മുനേ, ഹേ വിപ്രാ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ ചെയ്ത ഹരിസേവയാലും ഇത്തരമൊരു ഫലം ലഭിക്കുന്നു; അത് ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമാണ്.

Verse 81

इच्छयाराध्य विश्वेशं भक्तिभावेन माधवम् । प्राप्स्यावः परमं श्रेय इति हेतुर्निरुपितः ॥ ८१ ॥

സ്വേച്ഛയോടെ ഭക്തിഭാവത്തോടെ വിശ്വേശ്വരനായ മാധവനെ ആരാധിച്ചാൽ നാം പരമ ശ്രേയസ് പ്രാപിക്കും—ഇതാണ് കാരണം എന്ന് വ്യക്തമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 82

अवशेनापि यत्कर्म कृतं स्यात्सुमहत्फलम् । जायते भूमिदेवेन्द्र किं पुनः श्रद्धया कृतम् ॥ ८२ ॥

ഹേ ഭൂമിദേവേന്ദ്രാ! അവശതയിൽ പോലും ചെയ്ത കര്‍മ്മം അത്യന്തം മഹത്തായ ഫലം തരുന്നു; പിന്നെ ശ്രദ്ധയോടും ഭക്തിയോടും ചെയ്താൽ എത്ര അധികം ഫലദായകമാകും!

Verse 83

एतदुक्तं निशम्यासौ स मुनीन्द्रो विभण्डकः । प्रशस्य दम्पती तौ तु प्रययौ स्वतपोवनम् ॥ ८३ ॥

ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനീന്ദ്രൻ വിഭാണ്ഡകൻ ആ ദമ്പതികളെ പ്രശംസിച്ച് പിന്നെ തന്റെ തപോവനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 84

तस्माज्जानीहि देवर्षे देवदेवस्य चक्रिणः । परिचर्या तु सर्वेषां कामधेनूपमा स्मृता ॥ ८४ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവർഷേ! ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ പരിചര്യ എല്ലാവർക്കും കാമധേനുവിനെപ്പോലെ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക।

Verse 85

हरिपूजापराणां तु हरिरेव सनातनः । ददाति परमं श्रेयः सर्वकामफलमप्रदः ॥ ८५ ॥

ഹരിപൂജയിൽ പരായണരായവർക്ക് സനാതനനായ ഹരിയേ പരമ ശ്രേയസ് നൽകുന്നു; ന്യായമായ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഫലം അവൻ ഒരിക്കലും തടയുന്നവൻ അല്ല।

Verse 86

य इदं पुण्यमाख्यानं सर्वपापप्रणाशनम् । पठेच्च श्रृणुयाद्वापि सोऽपि याति परां रातिम् ॥ ८६ ॥

സകലപാപനാശകമായ ഈ പുണ്യാഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, കേൾക്കുന്നവനും പോലും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।