Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർകണ്ഡേയ മഹാപുരാണത്തിലെ സാവർണി മന്വന്തരത്തിലെ ദേവീമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘മഹിഷാസുരസേനാവധം’ എന്ന എൺപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഋഷി പറഞ്ഞു—തന്റെ സൈന്യം വധിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ട മഹാസുരനായ സേനാനി ചിക്ഷുരൻ ക്രോധത്തോടെ അംബികയോട് യുദ്ധിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥

യുദ്ധത്തിൽ ആ അസുരൻ ദേവിയുടെ മേൽ അമ്പുകളുടെ മഴ ചൊരിഞ്ഞു—മേരുപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ മഴമേഘം മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ.

Verse 3

तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥

അപ്പോൾ ദേവി അവന്റെ അമ്പുകളുടെ പ്രഹാരങ്ങളെ കളിയെന്നപോലെ വെട്ടിമാറ്റി; തന്റെ അമ്പുകളാൽ കുതിരകളെ വീഴ്ത്തി, ആ അശ്വങ്ങളുടെ സാരഥിയെയും വധിച്ചു.

Verse 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥

അവൾ ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ വില്ലും ഉയർത്തിയിരുന്ന പതാകയും വെട്ടിമാറ്റി; വില്ല് മുറിഞ്ഞ അവന്റെ അവയവങ്ങളെ വേഗമേറിയ അമ്പുകളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു.

Verse 5

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥

അവന്റെ ധനുസ്സ് തകർന്നു, രഥം പൊളിഞ്ഞു, കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു, സാരഥിയും നിഹതനായി. അപ്പോൾ ഖഡ്ഗവും പരിചയും ധരിച്ചു ആ അസുരൻ ദേവിയിലേക്കു നേരെ പാഞ്ഞുവന്നു.

Verse 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥

അത്യന്തം വേഗവാനായ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗം കൊണ്ട് സിംഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു; ദേവിയുടെ ഇടത് ഭുജത്തിലും അടിച്ചു.

Verse 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥

ഹേ രാജാനന്ദിനി! ദേവിയുടെ ഖഡ്ഗം അവന്റെ ഭുജത്തെത്തിയപ്പോൾ അതിനെ പിളർത്തി. പിന്നെ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവൻ ത്രിശൂലം പിടിച്ചു.

Verse 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥

അപ്പോൾ ആ മഹാസുരൻ തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശൂലം ഭദ്രകാളിയിലേക്കു എറിഞ്ഞു—ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യബിംബം വീഴുന്നതുപോലെ.

Verse 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥

ആ ത്രിശൂലം തന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ട ദേവി സ്വന്തം ത്രിശൂലം വിട്ടു. അതിനാൽ ആ ത്രിശൂലം നൂറായി തകർന്നു; ആ മഹാസുരനും നിഹതനായി.

Verse 10

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥

മഹിഷന്റെ സേനാധിപനായ ആ മഹാബലവീരൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദേവമർദകൻ ചാമരൻ ആനമേറി അവിടെ എത്തി।

Verse 11

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥

അവനും ദേവിയിലേക്കു ശക്തി (കുന്തം) എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ അംബിക തന്റെ ഹുംകാരത്തോടെ അതിനെ ഉടൻ തട്ടി, തേജസ്സില്ലാത്തതായി നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി।

Verse 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

തന്റെ ശക്തി തകർന്നു വീണത് കണ്ട ചാമരൻ ക്രോധാവേശത്തോടെ ത്രിശൂലം എറിഞ്ഞു; അതും അവൾ അമ്പുകളാൽ മുറിച്ചുതകർത്തു।

Verse 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥

അപ്പോൾ സിംഹം ചാടി ആനയുടെ കുംഭസ്ഥലങ്ങളുടെ ഇടയിൽ നിലകൊണ്ട്, ദേവശത്രുവായ മഹോന്നത ചാമരനോടു കൈയാങ്കളിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 14

युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥

പോരാട്ടത്തിനിടെ അവർ ഇരുവരും ആ ആനയിൽ നിന്ന് നിലത്തിറങ്ങി, പരമക്രോധത്തോടെ അതിഭീകരമായ പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഘോരമായി യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥

അപ്പോൾ സിംഹം വേഗത്തിൽ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി പിന്നെ താഴേക്ക് പാഞ്ഞിറങ്ങി, തന്റെ പാദപ്രഹാരത്തോടെ ചാമരന്റെ തല വെട്ടി വീഴ്ത്തി।

Verse 16

उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥

ഉദഗ്രൻ ദേവിയുടെ സൈന്യങ്ങൾ കല്ലുകളും മരങ്ങളും മുതലായവകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു; കരാലനും പല്ല്, മുഷ്ടി, കൈത്തളിർ പ്രഹാരങ്ങളാൽ വീണു।

Verse 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥

ദേവി ക്രോധിച്ച് ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ ആ ദർപ്പിതനെ ചതച്ചു. വാഷ്കലനെ ഭിന്ദിപാലംകൊണ്ട് പിളർത്തി, താമ്രനെയും അന്ധകനെയും അമ്പുകളാൽ വീഴ്ത്തി।

Verse 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥

ത്രിനേത്രിയായ പരമേശ്വരി ദേവി തന്റെ ത്രിശൂലത്തോടെ ഉഗ്രാസ്യൻ, ഉഗ്രവീര്യൻ, മഹാഹനു എന്നിവരെ വധിച്ചു।

Verse 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥

ദേവി വാളുകൊണ്ട് ബിഡാലന്റെ തല ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപ്പെടുത്തി വീഴ്ത്തി. ദുര്ധരനും ദുര്മുഖനും അമ്പുകളാൽ യമധാമത്തിലേക്ക് അയച്ചു. കാലനെയും കാലരാത്രി കാലദണ്ഡംകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി।

Verse 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥

ദേവി അത്യന്തം ഘോരമായ ഖഡ്ഗപ്രഹാരങ്ങളാൽ അഗ്രദർശനനെ നിഹതനാക്കി, ആ യുദ്ധോത്സവത്തിൽ ഖഡ്ഗംകൊണ്ടുതന്നെ അസിലോമയെയും വെട്ടിവീഴ്ത്തി; അപ്പോൾ ദേവിയുടെ ഗണങ്ങളും അവളുടെ സിംഹവും ജയഘോഷം ഉയർത്തി ആഹ്ലാദിച്ചു।

Verse 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥

തന്റെ സൈന്യം ഇങ്ങനെ നശിക്കുന്നതു കണ്ട മഹിഷാസുരൻ മഹിഷരൂപം സ്വീകരിച്ച് ആ ഗണങ്ങളെ ഭീതിപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി।

Verse 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥

ചിലരെ അവൻ തുമ്പിക്കൈയുടെ പ്രഹാരങ്ങളാൽ അടിച്ചു, ചിലരെ കുളമ്പുകളുടെ ചവിട്ടുകളാൽ എറിഞ്ഞു; ചിലരെ വാലാൽ തല്ലി, മറ്റുചിലരെ കൊമ്പുകളാൽ കീറിപ്പറിച്ചു।

Verse 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥

ചിലരെ അവൻ തന്റെ വേഗംകൊണ്ടുതന്നെ വീഴ്ത്തി, ചിലരെ ഗർജ്ജനവും ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന ചലനങ്ങളുംകൊണ്ട്; മറ്റുചിലരെ ശ്വാസത്തിന്റെ കാറ്റുകൊണ്ട് നിലത്തടിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥

പ്രമഥരുടെ സൈന്യത്തെ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം ആ ദൈത്യൻ മഹാദേവിയുടെ സിംഹത്തെ കൊല്ലാൻ പാഞ്ഞുവന്നു; അപ്പോൾ അംബിക ക്രുദ്ധയായി।

Verse 25

सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥

അവനും മഹാബലവാനും പരാക്രമശാലിയും ആയി, ക്രോധത്തിൽ ഉന്മത്തനായി തന്റെ കുളമ്പുകളാൽ ഭൂമിയെ മഥിച്ചു. കൊമ്പുകളാൽ ഉയർന്ന പർവ്വതങ്ങളെ മേലോട്ടെറിഞ്ഞ് അവൻ ഗർജിച്ചു.

Verse 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥

അവന്റെ അതിവേഗ ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന ചലനങ്ങളാൽ ഭൂമി പിളർന്നു. വാലിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ആഹതനായ സമുദ്രം പൊങ്ങി എല്ലാടവും പടർന്ന് സർവ്വത്ര പ്രളയമായി നിറഞ്ഞു.

Verse 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥

അവന്റെ കൊമ്പുകളുടെ കുലുക്കത്തിൽ മേഘങ്ങൾ തകർന്നു ഖണ്ഡങ്ങളായി പിരിഞ്ഞു. അവന്റെ ശ്വാസവായുവാൽ തള്ളപ്പെട്ട് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് നൂറുകണക്കിന് പർവ്വതങ്ങൾ വീണു.

Verse 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥

ക്രോധത്തിൽ വീർത്ത് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്ന ആ മഹാസുരനെ കണ്ടപ്പോൾ, ചണ്ഡിക അവനെ വധിക്കുവാൻ അപ്പോൾ രോഷം ധരിച്ചു.

Verse 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥

അവന്റെ മേൽ തന്റെ പാശം എറിഞ്ഞ് അവൾ ആ മഹാസുരനെ ബന്ധിച്ചു. മഹായുദ്ധത്തിൽ ബന്ധിതനായിരുന്നിട്ടും, അവൻ തന്റെ മഹിഷരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് (മറ്റൊരു രൂപം) സ്വീകരിച്ചു.

Verse 30

ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥

അവൻ തത്സമയത്തിൽ സിംഹരൂപം പ്രാപിച്ചു; അംബിക അവന്റെ ശിരഛേദം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, കൈയിൽ ഖഡ്ഗം ധരിച്ച ഒരുപുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥

അപ്പോൾ ദേവി അതിവേഗം തന്റെ അമ്പുകളാൽ ആ പുരുഷനെ—അവന്റെ ഖഡ്ഗവും പരിചയും സഹിതം—വീഴ്ത്തി; പിന്നെ അവൻ മഹാഗജമായി മാറി।

Verse 32

करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्‍ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥

അവൻ തന്റെ തുമ്പിക്കൈകൊണ്ട് മഹാസിംഹത്തെ വലിച്ചിഴച്ച് ഗർജിച്ചു; വലിക്കുമ്പോഴുതന്നെ ദേവി ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ തുമ്പിക്കൈ വെട്ടിമാറ്റി।

Verse 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

അപ്പോൾ ആ മഹാസുരൻ വീണ്ടും മഹിഷദേഹം ധരിച്ചു; ചരാചരസഹിതം ത്രിലോകത്തെയും കുലുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥

അപ്പോൾ ജഗന്മാതാ ചണ്ഡിക ക്രോധാവേശത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രേഷ്ഠ പാനീയം പാനം ചെയ്തു; അവളുടെ കണ്ണുകൾ ചുവന്നുവന്നു, അവൾ ഹസിച്ചു।

Verse 35

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥

ആ അസുരനും തന്റെ ബലവും വീര്യവും കൊണ്ടുള്ള മദത്തിൽ ഉന്മത്തനായി മഹാഗർജ്ജനം ചെയ്തു; തന്റെ കൊമ്പുകളാൽ ചണ്ഡികയിലേക്കു പർവ്വതങ്ങൾ എറിഞ്ഞു।

Verse 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥

അവൾ അവൻ എറിഞ്ഞ ആ പർവ്വതങ്ങളെ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് പൊടിയാക്കി, മദത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിക്കുകയും വാക്കുകൾ കലങ്ങുകയും ചെയ്ത അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 37

देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥

ദേവി പറഞ്ഞു— “ഗർജ്ജിക്ക, ഗർജ്ജിക്ക കുറച്ചു നേരം, മൂഢനേ! ഞാൻ ഈ മധു പാനം ചെയ്യുന്നവരെ. നീ ഇവിടെ എന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദേവന്മാർ ഉടൻ വിജയംഘോഷിക്കും.”

Verse 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൾ ചാടിയുയർന്ന് ആ മഹാസുരന്റെ മേൽ കയറി, പാദത്തോടെ അവനെ അമർത്തി, അവന്റെ കഴുത്തിൽ ശൂലം പ്രഹരിച്ചു।

Verse 39

ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥

അപ്പോൾ അവൾ പാദത്തോടെ അമർത്തിയിട്ടും അവൻ തന്റെ തന്നെ വായിൽ നിന്നു പുറത്തുവരാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ ദേവിയുടെ ശക്തിപ്രഭാവം തടഞ്ഞു ബന്ധിച്ചതിനാൽ അവൻ പാതി മാത്രം പുറത്തുവന്ന നിലയിൽ നിന്നു।

Verse 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥

അർദ്ധമായി മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടും യുദ്ധം തുടരുകയായിരുന്ന ആ മഹാസുരനെ ദേവി തന്റെ മഹാഖഡ്ഗംകൊണ്ട് ശിരഛേദം ചെയ്ത് വീഴ്ത്തി।

Verse 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥

ഇങ്ങനെ ത്രിലോകങ്ങളെ മോഹിപ്പിച്ച ‘മഹിഷ’ എന്നവൻ ദേവിയാൽ തന്റെ സൈന്യത്തോടും സഹായി സംഘങ്ങളോടും കൂടി സംഹരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥

അപ്പോൾ മഹിഷൻ വീണതോടെ ത്രിലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ജീവികളും—ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ ഉൾപ്പെടെ—‘ജയം!’ എന്നു ഘോഷിച്ചു।

Verse 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥

അപ്പോൾ ‘അയ്യോ! അയ്യോ!’ എന്നു നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ദൈത്യരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യം പരാജിതമായി നശിച്ചു; ദേവസംഘങ്ങൾ എല്ലാം പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥

ദേവന്മാർ ദിവ്യ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ആ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു; ഗന്ധർവാധിപന്മാർ ഗാനം ചെയ്തു, അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു।