Adhyaya 28: Alarka Inquires into Varna and Ashrama Dharma; Madalasa Defines the Fourfold Duties

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे आत्मविवेको नाम सप्तविंशोऽध्यायः । अष्टाविंशोऽध्यायः । जड उवाच तन्मातुर्वचनं श्रुत्वा सोऽलर्को मातरं पुनः । पप्रच्छ वर्णधर्मांश्च धर्मा ये चाश्रमेषु च ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർകണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ പിതൃ–പുത്രസംവാദത്തിൽ ‘ആത്മവിവേകം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ഇരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ജഡൻ പറഞ്ഞു—മാതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അലർക്കൻ വീണ്ടും മാതാവിനോട് വർണധർമ്മങ്ങളും ആശ്രമധർമ്മങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 2

अलर्क उवाच कथितोऽयं महाभागे ! राज्यतन्त्राश्रितस्त्वया । धर्मं तमहमिच्छामि श्रोतुं वर्णाश्रमात्मकम् ॥

അലർക്കൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ആര്യേ, രാജധർമ്മത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ നിങ്ങൾ ഈ ധർമ്മം വിശദീകരിച്ചു. വർണങ്ങളോടും ആശ്രമങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ട ആ ധർമ്മം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

मदालसोवाच दानमध्ययनं यज्ञो ब्राह्मणस्य त्रिधा मतः । नान्यश्चतुर्थो धर्मोऽस्ति धर्मस्तस्यापदं विना ॥

മദാലസ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണന്റെ ധർമ്മം ത്രിവിധമാണെന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു: ദാനം, സ്വാധ്യായം (വേദാധ്യയനം), യജ്ഞം. ആപദ്‌ധർമ്മം ഒഴികെ അവനു നാലാമൊരു കടമയില്ല.

Verse 4

याजनाध्यापने शुद्धे तथा पूतप्रतिग्रहः । एषा सम्यक् समाख्याता त्रिविधा चास्य जीविका ॥

മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുക, ശുദ്ധതയോടെ അധ്യാപനം ചെയ്യുക, ശുദ്ധമായ (യോഗ്യമായ) ദാനങ്ങൾ മാത്രം സ്വീകരിക്കുക—ഇതാണ് അവന്റെ ത്രിവിധ ജീവികയെന്ന് ശരിയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 5

दानमध्ययनं यज्ञः क्षत्रियस्याप्ययं त्रिधा । धर्मः प्रोक्तः क्षिते रक्षा शस्त्राजीवञ्च जीविका ॥

ക്ഷത്രിയനുമുള്ള ധർമ്മം ത്രിവിധമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ദാനം, സ്വാധ്യായം, യജ്ഞം. അവന്റെ ഉപജീവനം ഭൂമി/രാജ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും ആയുധവൃത്തിയിലും ആകുന്നു.

Verse 6

दानमध्ययनं यज्ञो वैश्यस्यापि त्रिधैव सः । वाणिज्यं पाशुपाल्यञ्च कृषिश्चैवास्य जीविका ॥

വൈശ്യനുമുള്ള ധർമ്മം അതുപോലെ ത്രിവിധം—ദാനം, സ്വാധ്യായം, യജ്ഞം. അവന്റെ ഉപജീവനം വ്യാപാരം, പശുപാലനം, കൃഷി എന്നിവയാൽ ആണ്.

Verse 7

दानं यज्ञोऽथ शुश्रूषा द्विजातीनां त्रिधा मया । व्याख्यातः शूद्रधर्मोऽपि जीविका कारुकर्म च ॥

ദാനം, യജ്ഞം, ദ്വിജസേവ—ഈ മൂന്നും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; ശൂദ്രന്റെയും ധർമ്മം അങ്ങനെ തന്നെയെന്ന് പറയുന്നു, അവന്റെ ഉപജീവനം ശില്പപ്രവൃത്തിയും കൈവേലയും ആകുന്നു.

Verse 8

तद्वद् द्विजातिशुश्रूषा पोषणं क्रयविक्रयौ । वर्णधर्मास्त्विमे प्रोक्ताः श्रूयन्तां चाश्रमाश्रयाः ॥

അതുപോലെ ദ്വിജസേവ, ഭരണം/പോഷണം, കൂടാതെ വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും (കർത്തവ്യങ്ങൾ). ഇങ്ങനെ വർണധർമ്മങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി ആശ്രമാശ്രിത ധർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കുക.

Verse 9

स्ववर्णधर्मात् संसिद्धिं नरः प्राप्नोति न च्युतः । प्रयाति नरकं प्रेत्य प्रतिषिद्धनिषेवणात् ॥

സ്വവർണധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവൻ സിദ്ധി/പരിപൂർണത പ്രാപിക്കുകയും പതനം സംഭവിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ നിഷിദ്ധാചാരത്തിൽ ലീനനായവൻ മരണാനന്തരം നരകത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 10

यावत्तु नोपनयनं क्रियते वै द्विजन्मनः । कामचेष्टोक्तिभक्ष्यश्च तावद् भवति पुत्रक ॥

ദ്വിജനു ഉപനയനം നടത്തപ്പെടുന്നതുവരെ, അവൻ ആചാരം, വാക്ക്, ആഹാരം എന്നിവയിൽ ഇഷ്ടാനുസാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഹേ പുത്രാ।

Verse 11

कृतोपनयनः सम्यग् ब्रह्मचारी गुरुगृहे । वसेत्तत्र च धर्मोऽस्य कथ्यते तं निबोध मे ॥

വിധിപൂർവം ഉപനയനം കഴിഞ്ഞാൽ ബ്രഹ്മചാരിക്ക് ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കണം. അവിടെ അവന്റെ ധർമ്മം വിവരിക്കപ്പെടും—എന്നിൽ നിന്നു ഗ്രഹിക്ക.

Verse 12

स्वाध्यायोऽथाग्रिशुश्रूषा स्नानं भिक्षाटनं तथा । गुरोर्निवेद्य तच्चान्नमनुज्ञातेन सर्वदा ॥

സ്വാധ്യായം, അഗ്നിസേവ, സ്നാനം, ഭിക്ഷാടനം; ആ അന്നം ഗുരുവിന് നിവേദിച്ച്, എപ്പോഴും ഗുരുവിന്റെ അനുവാദത്തോടെയേ ഭക്ഷിക്കണം।

Verse 13

गुरोः कर्मणि सोद्योगः सम्यक् प्रीत्युपपादनम् । तेनाहूतः पठेच्चैव तत्परो नान्यमानसः ॥

അവൻ ഗുരുവിന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ ദക്ഷനായി ഇരിക്കണം; യഥാവിധി ഗുരുവിന്റെ പ്രസാദം സമ്പാദിക്കണം. ഗുരു വിളിക്കുമ്പോൾ, മറ്റെ ചിന്തകളില്ലാതെ അതിലേകമനസ്സോടെ പഠനം/പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 14

एकं द्वौ सकलान् वापि वेदान् प्राप्य गुरोर्मुखात् । अनुज्ञातोऽथ वन्दित्वा दक्षिणां गुरवे ततः ॥

ഗുരുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഒരു, രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ വേദങ്ങളും യഥാവിധി പഠിച്ച്, തുടർന്ന് അനുവാദം ലഭിച്ചാൽ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ ഗുരുവിന് ദക്ഷിണ നൽകണം।

Verse 15

गार्हस्थ्याश्रमकामस्तु गृहस्थाश्रममावसेत् । वानप्रस्थाश्रमं वापि चतुर्थं चेच्छयात्मनः ॥

ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ വസിക്കട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ഇച്ഛപ്രകാരം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ നാലാമത്തെ സന്ന്യാസാശ്രമത്തിലേക്കും പ്രവേശിക്കട്ടെ।

Verse 16

तत्रैव वा गुरोर्गेहे द्विजो निष्ठामवाप्नुयात् । गुरोरभावे तत्पुत्रे तच्छिष्ये तత్సुतं विना ॥

അവിടെയേ—ആ ആശ്രമത്തിലോ ഗുരുഗൃഹത്തിലോ—ദ്വിജൻ തന്റെ ശാസനാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ സമാപ്തി നേടണം. ഗുരു अनुपസ്ഥിതനെങ്കിൽ ഗുരുപുത്രന്റെ കീഴിൽ, അതുമില്ലെങ്കിൽ ഗുരുശിഷ്യന്റെ കീഴിൽ—അവരെ അവഗണിക്കാതെ—സിദ്ധി പ്രാപിക്കണം।

Verse 17

शुश्रूषुर्निरभिमानो ब्रह्मचार्याश्रमं वसेत् । उपावृत्तस्ततस्तस्मात् गृहस्थाश्रमकाम्यया ॥

സേവയിൽ നിരതനും അഹങ്കാരരഹിതനുമായിട്ട് അവൻ ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമത്തിൽ വസിക്കണം. തുടർന്ന് അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ആചരിക്കണം.

Verse 18

ततोऽसमानाॠषिकुलां तुल्यां भार्यामरोगिणीम् । उद्वहेन्न्यायतोऽव्यङ्गां गृहस्थाश्रमकारणात् ॥

അതിനുശേഷം ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി അവൻ വിധിപൂർവം സമാനസ്ഥാനമുള്ള, അസഗോത്രയായ, ആരോഗ്യവതിയായ, ശരീരദോഷരഹിതയായ ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിക്കണം.

Verse 19

स्वकर्मणा धनं लब्ध्वा पितृदेवातिथींस्तथा । सम्यक् सम्प्रीणयन् भक्त्या पोषयेच्चाश्रितांस्तथा ॥

സ്വന്തം യുക്തമായ കര്‍മത്തിലൂടെ വിധിപൂർവം ധനം സമ്പാദിച്ച്, ഭക്തിയോടെ പിതൃകൾ, ദേവന്മാർ, അതിഥികൾ എന്നിവരെ യഥാവിധി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; അതുപോലെ തന്നെ ആശ്രിതരെയും പോഷിക്കണം.

Verse 20

भृत्यात्मजान् जामयोऽथ दीनान्धपतितानपि । यथाशक्त्यान्नदानेन वयांसि पशवस्तथा ॥

മനുഷ്യൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് സേവകര്ക്കും കുട്ടികൾക്കും, വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ ബന്ധപ്പെട്ട സ്ത്രീബന്ധുക്കൾക്കും, കൂടാതെ ദരിദ്രർ, അന്ധർ, പതിതർ എന്നിവർക്കും അന്നദാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ പക്ഷികൾക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും ആഹാരം നൽകണം।

Verse 21

एष धर्मो गृहस्थस्य ऋतावभिगमस्तथा । पञ्चयज्ञविधानन्तु यथाशक्त्या न हापयेत् ॥

ഇതാണ് ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം—യോഗ്യമായ കാലത്ത് വിധിപൂർവം ദാമ്പത്യസംഗമവും. കൂടാതെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങളുടെ നിർദേശിത അനുഷ്ഠാനം ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത്।

Verse 22

पितृदेवातिथिज्ञातिभुक्तशेषं स्वयं नरः । भुञ्जीत च समं भृत्यैर्यथाविभवमादृतः ॥

പിതൃകൾ, ദേവന്മാർ, അതിഥികൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം ശേഷിക്കുന്നതു മനുഷ്യൻ തന്നെ ഭക്ഷിക്കണം; കൂടാതെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് സേവകരോടും സമമായി പങ്കിടണം।

Verse 23

एष तूद्देशतः प्रोक्तो गृहस्थस्याश्रमो मया । वानप्रस्थस्य धर्मं ते कथयाम्यवधार्यताम् ॥

ഇങ്ങനെ സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തെ വിവരിച്ചു. ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് വാനപ്രസ്ഥധർമ്മം പറയും; അതു ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കണം।

Verse 24

अपत्यसन्ततिं दृष्ट्वा प्राज्ञो चानतिम् । वानप्रस्थाश्रमं गच्छेदात्मनः शुद्धिकारणात् ॥

സ്വന്തം സന്തതി-പരമ്പര സ്ഥാപിതമായതായി കണ്ടും, ജരയും ക്ഷയവും നിരീക്ഷിച്ചും, ജ്ഞാനി ആത്മശുദ്ധിക്കായി വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക്—അഥവാ വനത്തിലേക്ക്—പോകണം।

Verse 25

तत्रारण्योपभोगश्च तपोभिश्चानुकरषणम् । भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया ॥

അവിടെ വനവാസത്തിൽ വനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ആഹാരത്തിൽ മാത്രം ജീവിക്കണം; തപസ്സുകളാൽ ശരീരത്തെ നിയന്ത്രിക്കണം. നിലത്ത് ശയിക്കണം, ബ്രഹ്മചര്യം പാലിക്കണം, പിതൃ-ദേവ-അതിഥി കർമങ്ങൾ വിധിപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.

Verse 26

होमस्त्रिषवणस्नानं जटावल्कलधारणम् । योगाभ्यासः सदा चैव वन्यस्नेहनिषेवणम् ॥

അവൻ അഗ്നിഹോത്രം നടത്തണം; ത്രിസന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; ജടയും വൽക്കലവസ്ത്രവും ധരിക്കണം; നിത്യം യോഗാഭ്യാസം ചെയ്യണം; വനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഘൃത-തൈലാദി സ്നേഹങ്ങളെ ലഘുആഹാരമായി സ്വീകരിക്കണം.

Verse 27

इत्येष पापशुद्ध्यर्थमात्मनश्चोपकारकः । वानप्रस्थाश्रमस्तस्माद्भिक्षोस्तु चरमोऽपरः ॥

ഇങ്ങനെ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം പാപനിവൃത്തിക്കും ആത്മഹിതത്തിനും ഉപകാരകരമാണ്. അതിനാൽ ഭിക്ഷുവിന് ഇതിന് ശേഷമുള്ള മറ്റൊന്ന്—അഥവാ അന്തിമ ആശ്രമം—ആശ്രയിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 28

चतुर्थस्य स्वरूपं तु श्रूयतामाश्रमस्य मे । यः स्वधर्मोऽस्य धर्मज्ञैः प्रोक्तस्तात ! महात्मभिः ॥

ഇപ്പോൾ, പ്രിയനേ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന മഹാത്മാക്കൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ നാലാം ആശ്രമത്തിന്റെ സ്വരൂപവും അതിന്റെ സ്വധർമ്മവും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 29

सर्वसङ्गपरित्यागो ब्रह्मचर्यमकोपिता । यतेन्द्रियत्ममावासे नैकस्मिन् वसतिः चिरम् ॥

എല്ലാ ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിക്കൽ, ബ്രഹ്മചര്യം, ക്രോധവിമുക്തി; ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം; കൂടാതെ വാസത്തിൽ ഒരിടത്ത് ദീർഘകാലം താമസിക്കാതിരിക്കുക—ഇവയാണ് നാലാം ആശ്രമത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 30

अनारम्भस्तथाहारो भैक्षान्नेनैककालिना । आत्मज्ञानावबोधेच्छा तथा चात्मावलोकनम् ॥

കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരിക്കുക, ഭിക്ഷയാൽ ലഭിച്ച ആഹാരം ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം സ്വീകരിക്കുക, ആത്മജ്ഞാനം ഉണർത്താനുള്ള ആഗ്രഹം, ആത്മധ്യാനം—ഇവയും ആ ധർമ്മത്തിന്റെ അംശങ്ങളാണ്.

Verse 31

चतुर्थे त्वाश्रमे धर्मो मयायं ते निवेदितः । सामान्यं अन्यवर्णानामाश्रमाणाञ्च मे शृणु ॥

ഇങ്ങനെ നാലാം ആശ്രമധർമ്മം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു. ഇനി മറ്റു വർണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും പൊതുവായി ബാധകമായ കർത്തവ്യങ്ങളും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 32

सत्यं शौचमहिंसा च अनसूया तथा क्षमा । आनृशंस्यमकार्पण्यं सन्तोषश्चाष्टमो गुणः ॥

സത്യം, ശൗചം, അഹിംസ, അസൂയാരഹിതത്വം, ക്ഷമ, ദയ (അക്രൂരത), കൃപണതയില്ലായ്മ/അമാത്സര്യം, എട്ടാമത്തെ ഗുണമായ സന്തോഷം—ഇവയാണ് പൊതുഗുണങ്ങൾ.

Verse 33

एते संक्षेपतः प्रोक्ता धर्मा वर्णाश्रमेषु ते । एतेषु च स्वधर्मेषु स्वेषु तिष्ठेत् समन्ततः ॥

വർണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഈ ധർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി ഉപദേശിച്ചു. തത്തത്ത കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തനും എല്ലാതരത്തിലും ദൃഢമായി നിലകൊള്ളണം.

Verse 34

यश्चोल्लङ्घ्य स्वकं धर्मं स्ववर्णाश्रमसंज्ञितम् । नरोऽन्यथा प्रवर्तेत स दण्ड्यो भूभृतो भवेत् ॥

സ്വന്തം വർണവും ആശ്രമവും നിർണ്ണയിച്ച സ്വധർമ്മം ലംഘിച്ച് മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന പുരുഷൻ ദണ്ഡനീയനാണ്; അവൻ രാജശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനാകുന്നു.

Verse 35

ये च स्वधर्मसन्त्यागात् पापं कुर्वन्ति मानवाः । उपेक्षतस्तान् नृपतेरिष्टापूर्तं प्रणश्यति ॥

സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് പാപം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാരെ രാജാവ് അവഗണിച്ചാൽ, രാജാവിന് യജ്ഞവും ദാനധർമ്മവും മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള ഇഷ്ട‑പൂർത്ത പുണ്യം നശിക്കുന്നു।

Verse 36

तस्माद्राज्ञा प्रयत्नेन सर्वे वर्णाः स्वधर्मतः । प्रवर्तन्तोऽन्यथा दण्ड्याः स्थाप्याश्चैव स्वकर्मसु ॥

അതിനാൽ രാജാവ് പരിശ്രമത്തോടെ എല്ലാ വർണാശ്രമങ്ങളും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധർമ്മപ്രകാരം മുന്നേറുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കണം; അതിന് വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നവരെ ശിക്ഷിക്കുകയും അവരുടെ യഥോചിത കർമങ്ങളിൽ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുകയും വേണം।