Adhyaya 262

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ६ “लोक मिलाकर कुल ३६३ “लोक हैं) ७ “5 (9) #...# >25...# ३. कुछ विद्वानोंके मतसे यह सोलह सेरका होता है। २. 'उज्छ: कणश आदानं कणिशाद्यर्जन॑ शिलम्‌।” इस कोषवाक्यके अनुसार बाजार उठ जानेपर या खेत कटनेपर वहाँ बिखरे हुए अन्नके दाने बीनना “उज्छ'” कहलाता है और खेत कट जानेपर वहाँ गिरी हुई गेहूँ-धान आदिकी बालें बीनना 'शील' कहा गया है। एकषष्टर्याधेकद्विशततमो< ध्याय: देवदूतद्वारा स्वर्गलोकके गुण-दोषोंका तथा दोषरहित विष्णुधामका वर्णन सुनकर मुद्गलका देवदूतको लौटा देना एवं व्यासजीका युधिषछ्तटिरको समझाकर अपने आश्रमको लौट जाना देवदूत उवाच महर्षे आर्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम्‌ । सम्प्राप्तं बहु मनन्‍्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा

ദേവദൂതൻ പറഞ്ഞു—“മഹർഷേ! നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധി സത്യമായും ആര്യവും ഉത്തമവുമാണ്. മറ്റുള്ളവർ മഹത്തായ പ്രതിഫലമെന്നു കരുതുന്ന ആ പരമ സ്വർഗ്ഗസുഖം നിങ്ങൾക്കു ഇതിനകം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും നിങ്ങൾ അറിയാത്തവനെന്നപോലെ, ജ്ഞാനിയുടെ ന്യായത്തിൽ അതിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ തൂക്കി ആലോചിക്കുന്നു.”

Verse 2

उपरिष्टादसौ लोको यो<यं स्वरिति संज्ञित: । ऊर्ध्वग: सत्पथ: शश्वद्‌ देवयानचरो मुने

മുനേ! ഈ ലോകത്തിനുമീതെ ‘സ്വർഗ്ഗം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലോകമുണ്ട്. അവിടെ എത്താൻ മേലോട്ടുയരേണ്ടതുകൊണ്ട് അതിന് ‘ഊർധ്വഗ’ എന്ന പേരും ഉണ്ട്. അവിടേക്കുള്ള വഴി എപ്പോഴും ‘സത്പഥം’—ഉത്തമ മാർഗം. അവിടെയുള്ളവർ നിരന്തരം വിമാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 3

नातप्ततपस: पुंसो नामहायज्ञयाजिन: । नानृता नास्तिकाश्वैव तत्र गच्छन्ति मुदूगल

ദേവദൂതൻ പറഞ്ഞു—“മുദ്ഗലാ! തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവർ, മഹായജ്ഞങ്ങളാൽ യജന ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവർ, കൂടാതെ അസത്യവാദികളും നാസ്തികരും—അവർ ആ ലോകത്തെത്തുകയില്ല.”

Verse 4

धर्मात्मानो जितात्मान: शान्ता दान्ता विमत्सरा: | दानधर्मरता मर्त्या: शूराश्चाहवलक्षणा:

ദേവദൂതൻ പറഞ്ഞു—“ബ്രഹ്മൻ! ധർമ്മാത്മാക്കളും ആത്മജയികളുമായ, ശാന്തരും ദാന്തരുമായ, അസൂയാരഹിതരുമായ, ദാനധർമ്മത്തിൽ നിരതരുമായ, യുദ്ധവൈഭവത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ ശൂരന്മാരായ മനുഷ്യർ—ഇന്ദ്രിയസംയമമെന്ന ശ്രേഷ്ഠധർമ്മവും മനോനിഗ്രഹമെന്ന യോഗവും ആശ്രയിച്ച്, സത്പുരുഷന്മാർ സേവിക്കുന്ന പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്കു ഗമിക്കുന്നു.”

Verse 5

तत्र गच्छन्ति धर्माग्रयं कृत्वा शमदमात्मकम्‌ | लोकान्‌ पुण्यकृतां ब्रह्मन्‌ सद्भिराचरितान्‌ नृभि:

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ശ്രേഷ്ഠധർമ്മത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ശമ-ദമരൂപമായ അന്തഃസംയമം സ്വീകരിക്കുന്നവരാണ് അവിടെ പോകുന്നത്; സദ്ജനങ്ങൾ ആചരിച്ച പുണ്യകർമ്മികളുടെ ലോകങ്ങളെ അവർ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 6

देवा: साध्यास्तथा विश्वे तथैव च महर्षय: । यामा धामाश्न मौद्गल्य- गन्धर्वाप्सरसस्तथा

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മൗദ്ഗല്യ (മുദ്ഗല)! അവിടെ ദേവന്മാർ, സാധ്യർ, വിശ്വേദേവർ, മഹർഷിമാർ, യാമർ, ധാമർ, കൂടാതെ ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും—ഇവർക്കെല്ലാം പലവിധം വേർതിരിഞ്ഞ പ്രകാശമയ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ ഇഷ്ടാനുസരണം ലഭിക്കുന്ന ഭോഗങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, തേജോമയവും, മംഗളകരവുമാണ്.

Verse 7

एषां देवनिकायानां पृथक्‌ पृथगनेकश: । भास्वन्त: कामसम्पन्ना लोकास्तेजोमया: शुभा:

ഹേ മുദ്ഗല! ഈ വിവിധ ദേവനികായങ്ങൾക്ക് അനേകം ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ പരസ്പരം വേർതിരിഞ്ഞവ—പ്രകാശമയവും, ഇഷ്ടാനുസരണം ലഭിക്കുന്ന ഭോഗങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, തേജോമയവും, ശുഭകരവുമാണ്.

Verse 8

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानि हिरण्मय: । मेरु: पर्वतराड यत्र देवोद्यानानि मुदूगल

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുദ്ഗല! സ്വർഗത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ആയിരം യോജന ഉയരമുള്ള, സ്വർണമയമായ മേരുവെന്ന പർവതരാജൻ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ സമീപം നന്ദനാദി ദേവോദ്യാനങ്ങളും ധർമ്മാത്മാക്കളുടെ വിഹാരസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടെ വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ല; മനസ്സിൽ ഗ്ലാനിയില്ല; ശീത-ഉഷ്ണദുഃഖമില്ല; ഭയത്തിനും ഇടമില്ല.

Verse 9

नन्दनादीनि पुण्यानि विहारा: पुण्यकर्मणाम्‌ | न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णे भयं तथा

നന്ദനാദി പുണ്യമായ ഉദ്യാനങ്ങൾ പുണ്യകർമ്മികളുടെ വിഹാരസ്ഥലങ്ങളാണ്. അവിടെ വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ല, ഗ്ലാനിയില്ല; ശീത-ഉഷ്ണദുഃഖമില്ല, ഭയവും ഇല്ല.

Verse 10

बीभत्समशुभं वापि तत्र किंचिन्न विद्यते । मनोज्ञा: सर्वतो गन्धा: सुखस्पर्शाश्व॒ सर्वश:

ആ ലോകത്തിൽ വെറുപ്പുളവാക്കുന്നതോ അശുഭമോ ഒന്നുമില്ല. എല്ലാടവും മനോഹരമായ സുഗന്ധങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലാ സ്പർശങ്ങളും സുഖകരമാണ്.

Verse 11

शब्दा: श्रुतिमनोग्राह्मा: सर्वतस्तत्र वै मुने । न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने

മുനേ! അവിടെ എല്ലാടവും ശ്രവണത്തിനും മനസ്സിനും ആനന്ദം നൽകുന്ന മധുരധ്വനികൾ മുഴങ്ങുന്നു. അവിടെ ശോകമില്ല, ജരയില്ല; ക്ഷീണമില്ല, കരുണാവിലാപവും ഇല്ല.

Verse 12

ईदृश: स मुने लोक: स्वकर्मफलहेतुक: । सुकृतैस्तत्र पुरुषा: सम्भवन्त्यात्मकर्मभि:

മുനേ! ആ ലോകം ഇങ്ങനെയത്രേ; അത് സ്വകർമഫലത്താൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ. അവിടെ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ തന്നെ സുകൃതകർമ്മം—പുണ്യം—കൊണ്ടാണ് ഉദ്ഭവിക്കുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.

Verse 13

तैजसानि शरीराणि भवन्त्यत्रोपपद्यताम्‌ | कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत

മൗദ്ഗല്യാ! അവിടെ ഉപപന്നരാകുന്നവരുടെ ശരീരങ്ങൾ തേജോമയമാണ്. അവ കർമജന്യങ്ങളത്രേ; മാതാപിതൃസംഗമത്തിൽ നിന്നുള്ളവയല്ല.

Verse 14

न संस्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव च । तेषां न च रजो वस्त्र बाधते तत्र वै मुने

മുനേ! അവിടെ അവർക്കു വിയർപ്പില്ല, ദുർഗന്ധമില്ല; മലമൂത്രവിസർജനവും ഇല്ല. അവിടെ അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങളിൽ പൊടിയോ മലിനതയോ ഒട്ടുകയുമില്ല.

Verse 15

न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमा: । संयुज्यन्ते विमानैश्न ब्रद्मन्नेवंविधैश्ष ते

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ പുഷ്പമാലകൾ ഒരിക്കലും വാടുകയില്ല. അവ നിരന്തരം ദിവ്യസൗരഭ്യം പരത്തുകയും ദർശനത്തിൽ അത്യന്തം മനോഹരമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാവരും ഇത്തരത്തിലുള്ള അത്ഭുത വിമാനംകൊണ്ട് സമ്പന്നരാണ്.

Verse 16

ईर्ष्याोशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिता: । सुखं स्वर्गजितस्तत्र वर्तयन्ते महामुने

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! സ്വന്തം പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ സ്വർഗ്ഗലോകം നേടിയവർ അവിടെ സുഖത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. അവർക്കു അസൂയയില്ല; ശോകമോ ക്ഷീണമോ അനുഭവപ്പെടുകയില്ല; മോഹവും മത്‌സരവും (ദ്വേഷഭാവം) അവരെ സ്പർശിക്കുകയുമില്ല.

Verse 17

तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुड्रव । उपर्युपरि लोकस्य लोका दिव्या गुणान्विता:,मुनिश्रेष्ठ! देवताओंके जो पूर्वोक्त प्रकारके लोक हैं, उन सबसे ऊपर अन्य कितने ही विविध गुणसम्पन्न दिव्य लोक हैं

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! മുമ്പ് വിവരിച്ച ലോകങ്ങൾക്കുമപ്പുറം, ഒന്നിന് മീതെ മറ്റൊന്ന് എന്ന ക്രമത്തിൽ, വിവിധ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ അനേകം ദിവ്യലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 18

पुरस्ताद्‌ ब्राह्मणास्तत्र लोकास्तेजोमया: शुभा: । यत्र यान्त्यूषयो ब्रह्मन्‌ पूता: स्वै: कर्मभि: शुभै:

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവയ്ക്കുമപ്പുറം ബ്രാഹ്മണരുടെ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ തേജോമയവും അത്യന്തം ശുഭകരവുമാണ്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സ്വന്തം ശുഭകർമ്മങ്ങളാൽ ശുദ്ധരായ ഋഷിമുനിമാർ അവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്.

Verse 19

ऋशभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवता: । तेषां लोकात्‌ परतरे यान्‌ यजन्तीह देवता:

ദിവ്യദൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ‘ഋഷഭ’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റു ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളും വസിക്കുന്നു; അവർ ദേവന്മാർക്കും ദേവന്മാരായും ദേവഗണങ്ങൾക്കാൽ ആരാധ്യരുമാണ്. അവരുടെ ലോകം സാധാരണ ദേവലോകങ്ങളെക്കാൾ അപ്പുറവും ഉന്നതവുമാണ്; ദേവന്മാരും ഇവിടെ യജ്ഞങ്ങളാൽ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 20

स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोका: कामदुघा: परे | न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न लोकैश्चर्यमत्सर:

ആ ഉന്നത ലോകങ്ങൾ സ്വയംപ്രകാശമുള്ളതും ദീപ്തിമാനുമായതും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതുമാണ്. അവിടെ വസിക്കുന്നവർക്ക് സ്ത്രീകളോടുള്ള ആസക്തിജന്യമായ താപമില്ല; മറ്റു ലോകങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടു അസൂയയും ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 21

न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजना: । तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तय:

അവർ ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആഹുതികളാൽ ജീവിക്കുകയില്ല; അമൃതം കുടിക്കുകയോ ഭക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടതുമില്ല. അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ദിവ്യവും ജ്യോതിര്മയവുമാണ്; അവർ ഏതെങ്കിലും നിശ്ചിതമായി പിടിക്കാവുന്ന രൂപത്തിൽ ബന്ധിതരല്ല.

Verse 22

न सुखे सुखकामास्ते देवदेवा: सनातना: । न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा

അവർ സുഖത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിലും സുഖത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അവർ ദേവന്മാരുടെയും ദേവന്മാർ—സനാതനർ. കല്പപരിവർത്തനങ്ങൾ സംഭവിച്ചാലും അവരുടെ നിലയിൽ മാറ്റമില്ല; അവർ യഥാതഥമായി നിലനിൽക്കും.

Verse 23

जरा मृत्यु: कुतस्तेषां हर्ष: प्रीति: सुखं न च । न दु:खं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने

മുനേ! അവർക്കു ജരയും മരണവും എങ്ങനെ ബാധിക്കും? ഹർഷം, പ്രീതി, സുഖം മുതലായ വികാരങ്ങൾക്ക് അവരിൽ യാതൊരു സ്ഥാനവും ഇല്ല. അത്തരത്തിലുള്ള നിലയിൽ അവരുടെ ഉള്ളിൽ ദുഃഖവും സുഖവും എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? രാഗവും ദ്വേഷവും എങ്ങനെ ഉദിക്കും?

Verse 24

देवानामपि मौद्‌गल्य कांक्षिता सा गति: परा | दुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरै:

മൗദ്ഗല്യാ! സ്വർഗവാസികളായ ദേവന്മാരും ആ പരമഗതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അത് പരമസിദ്ധി—അത്യന്തം ദുർലഭം; ഇന്ദ്രിയഭോഗങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം കഴിയുന്നവർക്ക് അവിടെ എത്താൻ കഴിയില്ല.

Verse 25

त्रयस्त्रिंशदिमे देवा येषां लोका मनीषिभि: । गम्यन्ते नियमै: श्रेष्ठैर्दनिर्वा विधिपूर्वकै:

ഇവരാണ് മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ; അവരുടെ ലോകങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾ ശ്രേഷ്ഠമായ നിയമ-സംയമങ്ങളുടെ ആചരണത്തിലൂടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപൂർവ്വം നൽകിയ ദാനങ്ങളിലൂടെയോ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 26

सेयं दानकृता व्युष्टिरनुप्राप्ता सुखं त्वया । तां भुड्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभ:

ബ്രാഹ്മണനേ! നിന്റെ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഈ സ്വർഗീയ സുഖ-സമ്പത്ത് നിനക്കു അനായാസം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായി, ഇനി നിന്റെ പുണ്യഫലമായി ലഭിച്ച ആ ദിവ്യ വൈഭവം അനുഭവിക്ക.

Verse 27

एतत्‌ स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा । गुणा: स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे

വിപ്രനേ! ഇതാണ് സ്വർഗ്ഗസുഖം; അവിടെ ഇങ്ങനെ തന്നെ നാനാവിധ ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതുവരെ ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ഇനി, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, അതിന്റെ ദോഷങ്ങളും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്ക.

Verse 28

कृतस्य कर्मणस्तत्र भुज्यते यत्‌ फलं दिवि | न चान्यत्‌ क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते

സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഒരാൾ അനുഭവിക്കുന്നത് താൻ മുമ്പ് ചെയ്ത സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമേ. അവിടെ പുതിയ കർമ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല; അവിടത്തെ ഭോഗങ്ങൾ പൂർവ്വപുണ്യമെന്ന സഞ്ചിത മൂലധനം ചെലവഴിച്ച്—ക്ഷയിപ്പിച്ച്—ലഭിക്കുന്നു।

Verse 29

सोअत्र दोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत्‌ | सुखबव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुदूगल

മുദ്ഗലനേ! എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദോഷം ഇതാണ്—കർമ്മഫലഭോഗം തീർന്നാൽ ഒടുവിൽ അവിടെ നിന്ന് പതനം അനിവാര്യമാണ്. സുഖഭോഗത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സുള്ളവർക്ക് ആ പതനം എത്ര ദുഃഖകരം!

Verse 30

असंतोष: परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततरा: श्रिय: । यद्‌ भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तत्‌ सुदुष्करम्‌

സ്വർഗ്ഗത്തിലും താഴ്ന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, തങ്ങളേക്കാൾ ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിലെ കൂടുതൽ ദീപ്തമായ ശ്രീസമ്പത്ത് കണ്ടു അനുഭവിക്കുന്ന അസന്തോഷവും മനോവേദനയും—അത് വിവരിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം.

Verse 31

संज्ञामोहश्न पततां रजसा च प्रधर्षणम्‌ । प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम्‌

സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുമ്പോൾ അവിടെയുള്ളവരുടെ ബോധം മോഹത്തിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു; രജോഗുണത്തിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ അവരുടെ വിവേകം കലങ്ങുന്നു. ആദ്യം അവരുടെ മാലകൾ വാടുന്നു; അതിനെ പതനത്തിന്റെ ലക്ഷണമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെ പതിക്കാനിരിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിൽ മഹാഭയം നിറയുന്നു.

Verse 32

आब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणा: । नाकलोके सुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम्‌

മൗദ്ഗല്യാ! ബ്രഹ്മലോകം വരെ ഉള്ള എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഈ ഭയങ്കര ദോഷങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന കാലത്ത് പുണ്യവാന്മാരായ മനുഷ്യർക്കു എണ്ണമറ്റ ഗുണങ്ങൾ സമൃദ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 33

अयं त्वन्यो गुण: श्रेष्ठक्ष्युतानां स्वर्गतो मुने । शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते

മുനേ! എങ്കിലും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതരായവരിലും മറ്റൊരു ശ്രേഷ്ഠഗുണം കാണപ്പെടുന്നു—ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ സംസ്കാരബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അവർ പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യയോനിയിൽ തന്നെയാണ് ജന്മമെടുക്കുന്നത്.

Verse 34

तत्रापि स महाभाग: सुखभागभिजायते । न चेत्‌ सम्बुध्यते तत्र गच्छत्यधमतां तत:

അവിടെയും ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ മനുഷ്യസുഖത്തിനുള്ള ഉപാധികളോടുകൂടി തന്നെയാണ് ജന്മമെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യാവസ്ഥയിൽ തന്റെ ധർമ്മം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഉണരുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവിടുനിന്നും അവൻ കൂടുതൽ അധമമായ നിലകളിലേക്കു വീഴുന്നു.

Verse 35

इह यत्‌ क्रियते कर्म तत्‌ परत्रोपभुज्यते । कर्मभूमिरियं ब्रह्मनू फलभूमिरसौ मता

ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ശരീരത്താൽ ചെയ്യപ്പെടുന്ന കര്‍മ്മം തന്നെയാണ് പരലോകത്തിൽ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇതു കര്‍മ്മഭൂമിയെന്നും ആ ലോകം ഫലഭോഗഭൂമിയെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 36

मुदूगल उवाच महान्तस्तु अमी दोषास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिता: । निर्दोष एव यस्त्वन्यो लोकं तं प्रवदस्व मे

മുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു—സ്വർഗ്ഗത്തിനുള്ള ഈ മഹാദോഷങ്ങൾ നീ എനിക്ക് വിവരിച്ചു. ഇനി പൂർണ്ണമായും ദോഷരഹിതമായ ആ മറ്റുലോകത്തെ എനിക്ക് പ്രസ്താവിക്കൂ.

Verse 37

मुद्गल बोले--देवदूत! तुमने स्वर्गके महान्‌ दोष बताये, परंतु स्वर्गकी अपेक्षा यदि कोई दूसरा लोक इन दोषोंसे सर्वथा रहित हो तो मुझसे उसीका वर्णन करो ।।

ദേവദൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകത്തേക്കാളും മുകളിലാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം. അത് ശുദ്ധവും സനാതനവും ജ്യോതിർമയവുമായ ലോകം; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ പരബ്രഹ്മം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 38

न तत्र विप्र गच्छन्ति पुरुषा विषयात्मका: । दम्भलोभमहाक्रो धमोहद्रोहैरभिद्रुता:

ഹേ വിപ്രാ! വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തമായ മനസ്സുള്ളവർ അവിടേക്ക് പോകുകയില്ല. ദംഭം, ലോഭം, മഹാക്രോധം, മോഹം, ദ്രോഹം എന്നിവാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവരും അതിനെ പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 39

निर्ममा निरहड्कारा निर्दधन्द्धा: संयतेन्द्रिया: । ध्यानयोगपराश्षैव तत्र गच्छन्ति मानवा:

മമതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തവർ, സുഖദുഃഖാദി ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ അതിജീവിച്ചവർ, ഇന്ദ്രിയസംയമമുള്ളവർ, ധ്യാനയോഗത്തിൽ പരായണരായവർ—അവരാണ് ആ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നത്.

Verse 40

एतत्‌ ते सर्वमाख्यातं यन्मां पृच्छसि मुद्गल । तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम मा चिरम्‌

ദേവദൂതൻ പറഞ്ഞു—മുദ്ഗലാ! നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. സാദ്ധോ! നിന്റെ അനുകമ്പയാൽ നാം കുശലമായി സ്വർഗ്ഗയാത്ര തുടരാം; വൈകേണ്ടതില്ല.

Verse 41

व्यास उवाच एतच्छुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्‍्यं विममृशे धिया । विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतमुवाच ह

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ദേവദൂതന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനിശ്രേഷ്ഠനായ മുദ്ഗലൻ വിവേകബുദ്ധിയോടെ ആലോചിച്ചു. ആലോചിച്ച ശേഷം ആ മഹർഷി ദേവദൂതനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 42

देवदूत नमस्ते5स्तु गच्छ तात यथासुखम्‌ | महादोषेण मे कार्य न स्वर्गेण सुखेन वा

മുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു—ദേവദൂതാ! നമസ്കാരം. താതാ! നീ സുഖമായി പോകുക. സ്വർഗ്ഗവും അവിടത്തെ സുഖവും എനിക്കു മഹാദോഷത്തോടു ചേർന്നതാണ്; അതിനാൽ എനിക്കത് ആവശ്യമില്ല.

Verse 43

पतनान्ते महद्‌ दुःखं परिताप: सुदारुण: । स्वर्गभाज शक्षरन्तीह तस्मात्‌ स्वर्ग न कामये

പതനത്തിന്റെ അവസാനം മഹാദുഃഖവും അത്യന്തം ഭീകരമായ അനുതാപവും ഉണ്ടാകുന്നു. സ്വർഗ്ഗഭോഗികൾ പുണ്യം ക്ഷയിച്ചാൽ വീണ്ടും ഈ ലോകത്തുതന്നെ അലയുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 44

यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वा । तदहं स्थानमत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम्‌

എവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ശോകമില്ല, വ്യഥയില്ല, അവിടെ നിന്ന് ചലനവും ഇല്ലയോ—ആ പരമസ്ഥാനത്തെയേ ഞാൻ ഏകാഗ്രമായി അന്വേഷിക്കും.

Verse 45

इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम्‌ । शिलोज्छवृत्तिर्थर्मात्मा शममातिष्ठदुत्तमम्‌

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മുനി ദേവദൂതനെ വിടയാക്കി. ശിലോഞ്ചവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്ന ആ ധർമ്മാത്മ മഹർഷി ഉത്തമമായി ശമ-ദമാദി നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 46

तुल्यनिन्दास्तुतिर्भूत्वा समलोष्टाश्मकाउ्चन: । ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह

നിന്ദയും സ്തുതിയും അവനു സമമായി; മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയും ഒരുപോലെ തോന്നി. നിർമലമായ ജ്ഞാനയോഗത്താൽ ശുദ്ധനായി, അവൻ നിത്യധ്യാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി.

Verse 47

उनकी दृष्टिमें निन्दा और स्तुति समान हो गयी। वे मिट्टीके ढेले, पत्थर और सुवर्णको समान समझने लगे और विशुद्ध ज्ञानयोगके द्वारा नित्य ध्यानमें तत्पर रहने लगे ।।

ധ്യാനയോഗത്തിലൂടെ (പരമ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ) ബലം നേടി അവൻ അനുത്തമമായ ബുദ്ധി പ്രാപിച്ചു; അതിലൂടെ നിർവാണലക്ഷണമായ ശാശ്വത പരമസിദ്ധി—മോക്ഷം—അവൻ കൈവരിച്ചു.

Verse 48

तस्मात्‌ त्वमपि कौन्तेय न शोकं कर्तुमहसि । राज्यात्‌ स्फीतात्‌ परिगभ्रष्टसतपसा तदवाप्स्यसि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ കൗന്തേയ, നീ ശോകിക്കേണ്ടതില്ല. സമൃദ്ധമായ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് നീ വഴുതിപ്പോയാലും, തപസ്സിലൂടെ അതിനെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കും.

Verse 49

सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम्‌ | पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव

സുഖത്തിന് ശേഷം ദുഃഖവും, ദുഃഖത്തിന് ശേഷം സുഖവും വരുന്നു. അവ മനുഷ്യനെ മാറിമാറി സമീപിക്കുന്നു—ചക്രത്തിന്റെ നേമിയോട് ചേർന്ന അറകൾ ക്രമമായി ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ.

Verse 50

पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्पस्पमितविक्रम । वर्षात्‌ त्रयोदशादूर्ध्व व्येतु ते मानसो ज्वर:

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മിതവിക്രമാ! പതിമൂന്ന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ നീ പിതൃ-പിതാമഹന്മാരുടെ പൈതൃക രാജ്യം വീണ്ടും പ്രാപിക്കും; അതിനാൽ നിന്റെ മനസ്സിലെ ജ്വരം—ചിന്തയും ശോകവും—ഇപ്പോൾ വിട്ടൊഴിയട്ടെ.

Verse 51

वैशग्पायन उवाच स एवमुक्त्वा भगवान्‌ व्यास: पाण्डवनन्दनम्‌ | जगाम तपसे धीमान्‌ पुनरेवाश्रमं प्रति

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡുനന്ദനനായ യുധിഷ്ഠിരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാബുദ്ധിമാനായ ഭഗവാൻ വ്യാസൻ തപസ്സിനായി വീണ്ടും തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 261

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि व्रीहिद्रौणिकपर्वणि मुद्गलदेवदूतसंवादे एकषष्ट्यधिकद्विशततमो<5ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിലെ വ്രീഹിദ്രൗണികപർവത്തിൽ മുദ്ഗലനും ദേവദൂതനും തമ്മിലുള്ള സംവാദമായ ഇരുനൂറ്റി അറുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.