Adhyaya 16
Saubha-ākhyāna: Śālva’s Approach and the Fortification of Dvārakā (सौभाख्यानम्—द्वारकायाः सुरक्षाविधानम्)
Upa-parva: Saubha-ākhyāna (Account of Śālva’s Saubha Campaign against Dvārakā)
The chapter opens with Yudhiṣṭhira requesting Vāsudeva to narrate in greater detail the killing connected with Saubha (Śālva’s aerial stronghold). Vāsudeva begins by stating that Śālva, having heard that Kṛṣṇa had slain Śrautaśrava, advances upon Dvārakā. Śālva is depicted as surrounding and pressing the city, initiating a full engagement. The narrative then shifts to a technical description of Dvārakā’s defensive readiness: banners, gateways, engines, weapons, and protective devices are enumerated in dense catalog form, presenting the city as systematically equipped according to śāstric (procedural) norms. The defenders—identified with the Vṛṣṇi-Andhakas and leaders such as Ugrasena and Uddhava—enforce civic discipline by proclaiming abstention from intoxicants to prevent negligence. Non-essential public performers are removed beyond the perimeter, crossings are disrupted, boats are restricted, trenches are reinforced with stakes, wells and surrounding terrain are managed, and access control is tightened so that no unauthorized movement occurs. The chapter closes by emphasizing that Dvārakā is protected by king Āhuka (Ugrasena) with generous provisioning, orderly payroll and equipment distribution, and a force composed of proven warriors with elephants and horses—rendering the city comparable to Indra’s abode in security and armament.
Chapter Arc: समतल भूमि के पास, जल से भरे विशाल जलाशय के किनारे शाल्वराज अपनी चतुरङ्गिणी सेना को उतारता है—ध्वज, रथ, धनुष और आयुधों की विचित्र शोभा के साथ, मानो युद्ध स्वयं शिविर बनकर बैठ गया हो। → सेना श्मशान, देवायतन, वल्मीक और चैत्यवृक्षों को छोड़कर शेष स्थानों में पड़ाव डालती है; उधर यादव पक्ष में शाल्व के आक्रमण का समाचार फैलते ही प्रतिकार की तैयारी होती है और रणभूमि में साम्ब शाल्व के सचिव/सेनापति क्षेमवृद्धि को ललकारता है। → क्रोधोन्मत्त महारथी पुत्र (यादव पक्ष) विविन्ध्य पर घातक प्रहार करता है—विविन्ध्य के गिरते ही शाल्व की सेना विक्षुब्ध हो उठती है; तभी शाल्व अपने कामगामी ‘सौभ’ विमान/नगर के सहारे पुनः लौटकर युद्ध को नया मोड़ देता है। → यादव वीर प्रतिज्ञा करते हैं कि वे धनुष से छूटे लोहे के सर्प-सदृश बाणों द्वारा सौभपति की सेना का नाश करेंगे; प्रद्युम्न धैर्य बँधाता है—‘भय न करो, सौभराज अभी नष्ट हो रहा है’—और सेना पुनः व्यवस्थित होकर यथासुख युद्ध में प्रवृत्त होती है। → सौभ के पुनरागमन से युद्ध का परिणाम अनिश्चित रह जाता है—क्या यादवों का धैर्य और प्रद्युम्न का आश्वासन शाल्व की मायावी शक्ति को तोड़ पाएगा?
Shlokas
Verse 1
#:732..8 #::3::7 () है रे 7-3 - श्रुतश्रवा शिशुपालकी माताका नाम है। यह वसुदेवजीकी बहिन थी। घोडशो< ध्याय: शाल्वकी विशाल सेनाके आक्रमणका यादवसेनाद्वारा प्रतिरोध
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അന്നേരം സൗഭവിമാനത്തിന്റെ അധിപനായ ശാൽവരാജാവ്, പാദാതികളും യുദ്ധഗജങ്ങളും നിറഞ്ഞ മഹാസൈന്യവുമായി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് മുന്നേറി. ദ്വാരകയ്ക്കടുത്തെത്തി അവിടെ തന്നെ പാളയം ഇറക്കി പാർത്തു.
Verse 2
समे निविष्टा सा सेना प्रभूतसलिलाशये । चतुरड्रबलोपेता शाल्वराजाभिपालिता
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—ജലം നിറഞ്ഞ ജലാശയത്തിനരികെയുള്ള സമതലഭൂമിയിൽ ആ സൈന്യം പാളയം ഇറക്കി. അത് ഗജം, അശ്വം, രഥം, പദാതി എന്ന ചതുരംഗബലത്തോടെ സമ്പന്നമായിരുന്നു; ശാൽവരാജന്റെ കാവലിലും ആജ്ഞയിലും അതു ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 3
वर्जयित्वा श्मशानानि देवता55यतनानि च । वल्मीकांश्रैत्यवक्षांश्व तन्निविष्टमभूदू बलम्,श्मशानभूमि, देवमन्दिर, बाँबी और चैत्यवृक्षको छोड़कर सभी स्थानोंमें उसकी सेना फैलकर ठहरी हुई थी
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—ശ്മശാനഭൂമികളും ദേവാലയങ്ങളും വൽമീകങ്ങളും ചൈത്യവൃക്ഷങ്ങളും ഒഴിവാക്കി, മറ്റെല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ആ സൈന്യം പടർന്ന് പാളയം ഇറക്കി.
Verse 4
अनीकानां विभागेन पन्थान: संवृता5भवन् | प्रवणाय च नैवासञ्छाल्वस्य शिविरे नूप,सेनाओंके विभागपूर्वक पड़ाव डालनेसे सारे रास्ते घिर गये थे। राजन! शाल्वके शिविरमें प्रवेश करनेका कोई मार्ग नहीं रह गया था
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—സൈന്യവിഭാഗങ്ങളെ ക്രമമായി വിന്യസിച്ചതിനാൽ എല്ലാ വഴികളും അടഞ്ഞുപോയി. ഹേ നൃപാ! ശാൽവന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ ഒരു പാത പോലും ശേഷിച്ചില്ല.
Verse 5
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम् | रथनागाश्वकलिलं पदातिध्वजसंकुलम्
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—ആ സൈന്യം എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ആയുധങ്ങളാലും സമ്പന്നവും, എല്ലാ ശസ്ത്രാസ്ത്രപ്രയോഗത്തിലും നിപുണവുമായിരുന്നു. രഥങ്ങളും ഗജങ്ങളും അശ്വങ്ങളും കൊണ്ട് അത് ദട്ടമായി നിറഞ്ഞു; പദാതികളും ധ്വജപതാകകളും കൊണ്ട് എല്ലാടവും കവിഞ്ഞിരുന്നു. ഇങ്ങനെ സുസന്നദ്ധമായ ആ മഹാബലം പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ മുന്നേറി—ഗരുഡൻ തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 6
तुष्टपुष्टबलोपेतं वीरलक्षणलक्षितम् | विचित्रध्वजसन्नाहं विचित्ररथकार्मुकम्
വായു പറഞ്ഞു—ശാൽവരാജന്റെ ആ സൈന്യം ഹർഷിതവും പുഷ്ടവും ബലസമ്പന്നവും ആയിരുന്നു; യഥാർത്ഥ വീരന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ അതിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്നു. അവരുടെ പതാകകളും കവചങ്ങളും പലവിധം; രഥങ്ങളും ധനുസ്സുകളും അതുപോലെ വൈവിധ്യവും ഭംഗിയും നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു.
Verse 7
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ । अभिसारयामास तदा वेगेन पतगेन्द्रवत्
വായു പറഞ്ഞു—ഹേ കൗരവകുലപ്രദീപാ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ദ്വാരകയുടെ സമീപത്ത് സൈന്യം വിന്യസിച്ച ശേഷം ശാൽവരാജൻ അപ്പോൾ മഹാവേഗത്തിൽ നഗരത്തേയ്ക്ക് നീങ്ങി—പക്ഷിരാജൻ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചാടുന്നതുപോലെ.
Verse 8
तदापतन्तं संदृश्य बलं शाल्वपतेस्तदा । निर्याय योधयामासु: कुमारा वृष्णिनन्दना:,शाल्वराजकी उस सेनाको आती देख उस समय वृष्णिकुलको आनन्दित करनेवाले कुमार नगरसे बाहर निकलकर युद्ध करने लगे
വായു പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശാൽവാധിപന്റെ പാഞ്ഞെത്തുന്ന സൈന്യത്തെ കണ്ടു, വൃഷ്ണികുലത്തിന് ആനന്ദം പകരുന്ന കുമാരന്മാർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
Verse 9
असहन्तो5भियानं तच्छाल्वराजस्य कौरव । चारुदेष्णश्न साम्बश्न प्रद्युम्नश्न महारथ:
ഹേ കുരുനന്ദനാ! ശാൽവരാജന്റെ ആ ആക്രമണം സഹിക്കാനാവാതെ ചാരുദേഷ്ണൻ, സാംബൻ, മഹാരഥൻ പ്രദ്യുമ്നൻ—കവചം ധരിച്ചു, വിചിത്രാഭരണങ്ങളും പതാകകളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ച്, രഥങ്ങളിൽ കയറി, ശാൽവന്റെ അനേകം ശ്രേഷ്ഠ യോദ്ധാക്കളോടു ഏറ്റുമുട്ടി.
Verse 10
ते रथैर्दशिता: सर्वे विचित्राभरणध्वजा: । संसक्ता: शाल्वराजस्य बहुभियोंधपुड्भवै:
വായു പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാവരും രഥങ്ങളിൽ നിന്ന്, വിചിത്രാഭരണങ്ങളും പതാകകളും പ്രകടിപ്പിച്ച്, ഹേ കുരുനന്ദനാ, ശാൽവരാജന്റെ അനേകം ഭീകര യോദ്ധാസമൂഹങ്ങളോടു ചേർന്നു കഠിനമായി ഏറ്റുമുട്ടി.
Verse 11
गृहीत्वा कार्मुकं साम्ब: शाल्वस्य सचिवं रणे | योधयामास संद्ृष्ट: क्षेमवृद्धि चमूपतिम्,हर्षमें भरे हुए साम्बने धनुष धारण करके शाल्वके मन्त्री तथा सेनापति क्षेमवृद्धिके साथ युद्ध किया
യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ സാമ്ബൻ വില്ലെടുത്തു, रणഭൂമിയിൽ ശാൽവന്റെ മന്ത്രിയെയും സേനാധിപനായ ക്ഷേമവൃദ്ധിയെയും നേരിൽ കണ്ടു ഏറ്റുമുട്ടി।
Verse 12
तस्य बाणमयं वर्ष जाम्बवत्या: सुतो महत् । मुमोच भरतश्रेष्ठ यथा वर्ष सहस्रदूक्ू
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ജാംബവതിയുടെ പുത്രൻ അവന്റെ മേൽ അമ്പുകളുടെ മഹാവർഷം ചൊരിഞ്ഞു—സഹസ്രനേത്രനായ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 13
तद् बाणवर्ष तुमुलं विषेहे स चमूपति: । क्षेमवृद्धिर्महाराज हिमवानिव निश्चल:
മഹാരാജാ! സേനാധിപനായ ക്ഷേമവൃദ്ധി ആ ഭീകരമായ അമ്പുവർഷം സഹിച്ചു, ഹിമവാനെപ്പോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നു।
Verse 14
ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमवृद्धिरपि स्वयम् । मुमोच मायाविहितं शरजालं महत्तरम्,राजेन्द्र! तदनन्तर क्षेमवृद्धिने स्वयं भी साम्बके ऊपर मायानिर्मित बाणोंकी भारी वर्षा प्रारम्भ की
രാജേന്ദ്രാ! തുടർന്ന് ക്ഷേമവൃദ്ധി സ്വയം സാമ്ബന്റെ മേൽ മായാവിഹിതമായ മഹത്തായ ശരജാലം പ്രയോഗിച്ചു।
Verse 15
ततो मायामयं जाल॑ माययैव विदीर्य सः । साम्ब: शरसहस्रेण रथमस्याभ्यवर्षत,साम्बने उस मायामय बाणजालको मायासे ही छिजन्न-भिन्न करके क्षेमवृद्धिके रथपर सहस्रों बाणोंकी झड़ी लगा दी
അപ്പോൾ സാമ്ബൻ ആ മായാമയ ജാലം മായയാൽ തന്നേ കീറിത്തകർത്തു, ക്ഷേമവൃദ്ധിയുടെ രഥത്തിന്മേൽ ആയിരം അമ്പുകളുടെ മഴ ചൊരിഞ്ഞു।
Verse 16
ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमवृद्धिश्चमूपति: । अपायाज्जवनैरश्रै: साम्बबाणप्रपीडित:
അപ്പോൾ സേനാധിപനായ ക്ഷേമവൃദ്ധി സാമ്ബന്റെ അമ്പുകളാൽ വ്രണിതനായി. സാമ്ബന്റെ നിരന്തരമായ ശരവർഷത്തിൽ പീഡിതനായി, വേഗമേറിയ കുതിരകളുടെ സഹായത്തോടെ യുദ്ധഭൂമി വിട്ട് പിന്മാറി ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 17
तस्मिन् विप्रद्रुते क्ूरे शाल्वस्याथ चमूपतौ । वेगवान् नाम दैतेय: सुतं मे5भ्यद्रवद् बली,शाल्वके क्रूर सेनापति क्षेमवृद्धिके भाग जाने-पर वेगवान् नामक बलवान दैत्यने मेरे पुत्रपर आक्रमण किया
ശാൽവന്റെ ക്രൂര സേനാധിപനായ ക്ഷേമവൃദ്ധി പരിഭ്രാന്തനായി പിന്മാറി ഓടിയപ്പോൾ, ‘വേഗവാൻ’ എന്ന ബലവാനായ ദൈത്യൻ എന്റെ പുത്രനിലേക്കു പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 18
अभिफपन्नस्तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वह: । वेगं वेगवतो राजं॑स्तस्थौ वीरो विधारयन्,राजेन्द्र! वृष्णिवेंशका भार वहन करनेवाला वीर साम्ब वेगवान्के वेगको सहन करते हुए धैर्यपूर्वक उसका सामना करने लगा
രാജേന്ദ്രാ! കടുത്ത സമ്മർദ്ദത്തിലായിരുന്നിട്ടും വൃഷ്ണികുലത്തിന്റെ അഭിമാനമായ വീരൻ സാമ്ബൻ, വേഗവാന്റെ പ്രഹാരവേഗം ധൈര്യത്തോടെ സഹിച്ച് അചഞ്ചലമായി നേരിട്ടു നിന്നു.
Verse 19
स वेगवति कौन्तेय साम्बो वेगवत्तीं गदाम् । चिक्षेप तरसा वीरो व्याविद्धय सत्यविक्रम:,कुन्तीनन्दन! सत्यपराक्रमी वीर साम्बने अपनी वेगशालिनी गदाको बड़े वेगसे घुमाकर वेगवान् दैत्यके सिरपर दे मारा
കൗന്തേയാ! സത്യവിക്രമനായ വീരൻ സാമ്ബൻ തന്റെ വേഗമേറിയ ഗദ ചുഴറ്റി മഹാവേഗത്തോടെ വേഗവാന്റെ ശിരസ്സിലേക്കെറിഞ്ഞടിച്ചു.
Verse 20
तया त्वभिहतो राजन् वेगवान् न््यपतद् भुवि । वातरुग्ण इव क्षुण्णो जीर्णमूलो वनस्पति:
രാജൻ! ആ ഗദാപ്രഹാരത്തിൽ വേഗവാൻ ഭൂമിയിൽ വീണു—ചീഞ്ഞ വേരുകളുള്ള പഴയ വൃക്ഷം കാറ്റിന്റെ പ്രബലവേഗത്തിൽ തകർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ.
Verse 21
तस्मिन् विनिहते वीरे गदानुन्ने महासुरे । प्रविश्य महतीं सेनां योधयामास मे सुत:,गदासे घायल हुए उस वीर महादैत्यके मारे जानेपर मेरा पुत्र साम्ब शाल्वकी विशाल सेनामें घुसकर युद्ध करने लगा
ഗദാഘാതത്തിൽ ആ വീര മഹാദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ, എന്റെ പുത്രൻ ആ മഹാസൈന്യത്തിലേക്ക് കുതിച്ചുകയറി യുദ്ധം തുടങ്ങി.
Verse 22
चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानव: । महारथ: समाज्ञातो महाराज महाधनु:,महाराज! चारुदेष्णके साथ महारथी एवं महान् धनुर्धर विविन्ध्य नामक दानव शाल्वकी आज्ञासे युद्ध कर रहा था
മഹാരാജാവേ! ചാരുദേഷ്ണനോടൊപ്പം വിവിന്ധ്യൻ എന്ന ദാനവൻ—മഹാരഥനെന്നും മഹാധനുർധരനെന്നും പ്രസിദ്ധൻ—യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 23
ततः सुतुमुलं युद्ध चारुदेष्णविविन्ध्ययो: । वृत्रवासवयो राजन् यथा पूर्व तथाभवत्,राजन्! तदनन्तर चारुदेष्ण और विविन्ध्यमें वैसा ही भयंकर युद्ध होने लगा, जैसा पहले इन्द्र और वृत्रासुरमें हुआ था
രാജാവേ! തുടർന്ന് ചാരുദേഷ്ണനും വിവിന്ധ്യനും തമ്മിൽ, പൂർവകാലത്ത് വൃത്രനും വാസവനും (ഇന്ദ്രനും) തമ്മിൽ നടന്നതുപോലെ, അത്യന്തം തുമുലമായ ഭീകരയുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
Verse 24
अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरै: । विनदन्तौ महारावान् सिंहाविव महाबलौ,वे दोनों एक-दूसरेपर कुपित हो बाणोंसे परस्पर आघात कर रहे थे और महाबली सिंहोंकी भाँति जोर-जोरसे गर्जना करते थे
പരസ്പരം ക്രോധം കത്തിയവർ, അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കുകയായിരുന്നു; മഹാബലമുള്ള സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ മഹാഗർജ്ജനത്തോടെ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു.
Verse 25
रौक्मिणेयस्ततो बाणमग्न्यकॉपमवर्चसम् | अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम्
അപ്പോൾ രുക്മിണീനന്ദനായ റൗക്മിണേയൻ, അഗ്നിയെയും സൂര്യനെയും പോലെ ദീപ്തിയുള്ള ശത്രുനാശക അമ്പിനെ മഹാസ്ത്രമന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിച്ച് വില്ലിൽ ഘടിപ്പിച്ചു.
Verse 26
स विविन्ध्याय सक्रोध: समाहूय महारथ: । चिक्षेप मे सुतो राजन् स गतासुरथापतत्
വായു പറഞ്ഞു—രാജാവേ! എന്റെ പുത്രൻ, മഹാരഥൻ, ക്രോധത്തോടെ വിവിന്ധ്യനെ വിളിച്ചു അവന്റെ മേൽ ആയുധം എറിഞ്ഞു. അത് തട്ടിയ ഉടൻ വിവിന്ധ്യൻ പ്രാണരഹിതനായി ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 27
विविन्ध्यं निहतं दृष्टवा तां च विक्षोभितां चमूम् | कामगेन स सौभेन शाल्व: पुनरुपागमत्,विविन्ध्यको मारा गया और सेनाको तहस-नहस हुई देख शाल्व इच्छानुसार चलनेवाले सौभ विमानद्वारा फिर वहाँ आया
വിവിന്ധ്യൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതും സൈന്യം കലങ്ങിപ്പോയതും കണ്ട ശാൽവൻ, ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്ന സൗഭവിമാനത്തിൽ വീണ്ടും അവിടെയെത്തി.
Verse 28
ततो व्याकुलितं सर्व द्वारकावासि तद् बलम् | दृष्टवा शाल्वं महाबाहो सौभस्थं नृपते तदा,महाबाहु नरेश्वर! उस समय सौभ विमानपर बैठे हुए शाल्वको देखकर द्वारकाकी सारी सेना भयसे व्याकुल हो उठी
മഹാബാഹു നൃപതേ! അപ്പോൾ സൗഭവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന ശാൽവനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ ദ്വാരകാവാസികളുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ ഭയത്താൽ വിറച്ചു കലങ്ങി.
Verse 29
ततो निर्याय कौरव्य अवस्थाप्य च तद् बलम् | आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत्,महाराज कुरुनन्दन! तब प्रद्युम्नने निकलकर आनर्तवासियोंकी उस सेनाको धीरज बँधाया और इस प्रकार कहा--
കൗരവ മഹാരാജാവേ! അപ്പോൾ പ്രദ്യുമ്നൻ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു ആ ആനർത്തരുടെ സൈന്യത്തെ നിർത്തി, അവരുടെ ഹൃദയം ധൈര്യപ്പെടുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 30
सर्वे भवन्तस्तिष्ठ न्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि । निवारयन्तं संग्रामे बलात् सौभं॑ सराजकम्
“നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളുക; യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ പരാക്രമം കാണുക. ഞാൻ സമരത്തിൽ ബലപ്രയോഗത്തോടെ രാജാവ് ശാൽവനോടുകൂടിയ സൗഭവിമാനത്തിന്റെ ഗതി തടയും.”
Verse 31
अहं सौभपते: सेनामायसैर्भुजगैरिव । धनुर्भुजविनिर्मुक्तिर्नाशयाम्यद्य यादवा:,“यदुवंशियो! मैं अपने धरनुर्दण्डसे छूटे हुए लोहेके सर्पतुल्य बाणोंद्वारा सौभपति शाल्वकी सेनाको अभी नष्ट किये देता हूँ
ഹേ യാദവരേ! ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ധനുർബാഹുവിൽ നിന്നു വിട്ട ഇരുമ്പുസർപ്പസമാനമായ അമ്പുകളാൽ സൗഭപതി ശാൽവന്റെ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കും.
Verse 32
आश्वसथध्व॑ न भी: कार्या सौभराडटद्य नश्यति । मयाभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति
ധൈര്യം കൈക്കൊള്ളുവിൻ; ഭയപ്പെടേണ്ട. ഇന്ന് സൗഭരാജൻ നശിക്കുന്നു. ദുഷ്ടാത്മാവായ ശാൽവൻ എന്നെ നേരിട്ടാൽ സൗഭവിമാനത്തോടുകൂടി തന്നെ നശിച്ചുപോകും.
Verse 33
एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन । विछितं तद् बल॑ वीर युयुधे च यथासुखम्
ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന വീരാ! ആനന്ദോന്മാദത്തോടെ പ്രദ്യുമ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ചിതറിയിരുന്ന ആ സൈന്യം വീണ്ടും ക്രമത്തിലായി, മുൻപുപോലെ സന്തോഷവും ഉത്സാഹവുംകൊണ്ട് യുദ്ധം തുടർന്നു.
Frequently Asked Questions
The implied dilemma is governance under imminent threat: leaders must balance openness and normal civic life with restrictive security measures, ensuring protection without descending into disorder or negligence.
Preparedness is ethical discipline: vigilance, regulated conduct (including sobriety), and coordinated provisioning are presented as legitimate instruments of rājadharma when a polity faces strategic danger.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; the meta-emphasis functions implicitly by portraying śāstric procedure and apramāda as the interpretive key for understanding effective and responsible protection.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.