Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः प्रभावं शंकरस्याद्यं संक्षेपात्सर्वदर्शिनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അമിതതേജസ്സുള്ള ഭവൻ, സർവദർശിയായ ആദി ശങ്കരന്റെ രഹസ്യവും മഹിമയും ഞാൻ നിങ്ങളോട് സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 2

योगिनः सर्वतत्त्वज्ञाः परं वैराग्यमास्थिताः

യോഗികൾ—സകല തത്ത്വങ്ങളും അറിയുന്നവർ—പരമ വൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവർ പാശബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് പതി പരമേശ്വരനിൽ പരായണരാകുന്നു।

Verse 3

प्राणायामादिभिश्चाष्टसाधनैः सहचारिणः

പ്രാണായാമം മുതലായ അഷ്ടസാധനങ്ങളോടുകൂടെ അവർ പാശുപത മാർഗത്തിൽ സ്ഥിര സഹചാരികളായി, പാശബന്ധിത പശുവിനെ മോചിപ്പിക്കുന്ന പതി—ശിവൻ—വരെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു।

Verse 4

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते कर्माणि नरकं स्वर्गं गच्छन्त्येव स्वकर्मणा

കരുണ മുതലായ ഗുണങ്ങളുള്ളവരും പലവിധ കർമങ്ങൾ ചെയ്ത് സ്വന്തം കർമപ്രേരണയാൽ നരകത്തിലേക്കോ സ്വർഗത്തിലേക്കോ തീർച്ചയായും പോകുന്നു; കർമബന്ധനരൂപ പാശബലത്തിൽ പശു ഫലചക്രത്തിൽ ചുറ്റുന്നു, പതി—ശിവൻ—വരെ തിരിയുന്നതുവരെ।

Verse 5

प्रसादाज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते योगेन जायते मुक्तिः प्रसादादखिलं ततः

പ്രസാദത്തിൽ നിന്നാണ് ജ്ഞാനം ജനിക്കുന്നത്; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് യോഗം പ്രവഹിക്കുന്നത്. യോഗത്തിൽ നിന്നാണ് മോക്ഷം ഉദിക്കുന്നത്; അതിനാൽ എല്ലാം ഒടുവിൽ പ്രസാദത്തിൽ നിന്നുതന്നെ.

Verse 6

ऋषय ऊचुः प्रसादाद् यदि विज्ञानं स्वरूपं वक्तुमर्हसि दिव्यं माहेश्वरं चैव योगं योगविदां वर

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—യോഗവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! പ്രസാദവശാൽ നിങ്ങൾ പറയാൻ യുക്തമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ദിവ്യ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വരൂപം—മാഹേശ്വര തത്ത്വം—കൂടാതെ ആ മാഹേശ്വര യോഗവും വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 7

कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन्काले नृणां विभुः

ചിന്തന-കല്പനകളിൽ നിന്നു രഹിതനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ മനുഷ്യർക്കു പ്രസാദം എങ്ങനെ നൽകുന്നു, ആ സർവ്വവ്യാപി വിഭു ഏത് സമയത്താണ് അത് അനുഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 8

रोमहर्षण उवाच देवानां च ऋषीणां च पितॄणां संनिधौ पुरा शैलादिना तु कथितं शृण्वन्तु ब्रह्मसूनवे

റോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—മുന്പ് ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും പിതൃകളുടെയും സന്നിധിയിൽ ശൈലാദി പ്രസ്താവിച്ചതിനെ ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനുവേണ്ടി ശ്രവിക്കുവിൻ।

Verse 9

व्यासावताराणि तथा द्वापरान्ते च सुव्रताः योगाचार्यावताराणि तथा तिष्ये तु शूलिनः

ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! ദ്വാപരയുഗാന്തത്തിൽ അവൻ വ്യാസാവതാരങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; തിഷ്യകാലത്തും ശൂലധാരി പ്രഭു യോഗാചാര്യാവതാരങ്ങളായി ഉദിച്ച്, നിയമശിക്ഷയാൽ പശുക്കളെ (ബന്ധിതജീവരെ) പതി-മാർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 10

तत्रतत्र विभोः शिष्याश् चत्वारः शमभाजनाः प्रशिष्या बहवस्तेषां प्रसीदत्येवमीश्वरः

ഇവിടെയും അവിടെയും സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിന് നാല് ശിഷ്യർ ഉണ്ടാകുന്നു—ശമം (അന്തര്നിഗ്രഹം) കൈവരിക്കാൻ യോഗ്യപാത്രങ്ങൾ. അവരിൽ നിന്ന് അനേകം പ്രശിഷ്യർ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ (പതി) പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 11

एवं क्रमागतं ज्ञानं मुखादेव नृणां विभोः वैश्यान्तं ब्राह्मणाद्यं हि घृणया चानुरूपतः

ഇങ്ങനെ ക്രമപരമ്പരയായി വന്ന ഈ ജ്ഞാനം പ്രഭുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മനുഷ്യർക്കായി പ്രസ്ഫुटിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനിൽ തുടങ്ങി വൈശ്യനിലേക്കു വരെ, കരുണയും സംയമവും അനുസരിച്ച് ഓരോരുത്തർക്കും യഥോചിതമായി പകർന്നു നൽകി।

Verse 12

ऋषय ऊचुः द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्रान्तरेषु वै कल्पेषु कस्मिन्कल्पे नो वक्तुमर्हसि चात्र तान्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—“ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും വ്യാസന്മാർ ആരെല്ലാം? അവർ ഏത് ഏത് മന്വന്തരങ്ങളിൽ, ഏത് ഏത് കല്പങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഏത് കല്പത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു? ഇവിടെ അവരെക്കുറിച്ച് പറയാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യൻ—ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ।”

Verse 13

सूत उवाच शृण्वन्तु कल्पे वाराहे द्विजा वैवस्वतान्तरे व्यासांश् च साम्प्रतं रुद्रांस् तथा सर्वान्तरेषु वै

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജമുനിമാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ; വരാഹകൽപ്പത്തിലെ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വ്യാസന്മാരെയും രുദ്രന്മാരെയും, അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലെയുംവരെയും യഥാക്രമം വിവരിക്കും।

Verse 14

वेदानां च पुराणानां तथा ज्ञानप्रदर्शकान् यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि सर्वावर्तेषु साम्प्रतम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ വേദങ്ങളെയും പുരാണങ്ങളെയും, സത്യജ്ഞാനം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ശാസ്ത്രങ്ങളെയും, യഥാക്രമം വിശദീകരിക്കും—ഇപ്പോൾ എല്ലാ പരമ്പരകളിലും പ്രസിദ്ധമായതുപോലെ।

Verse 15

क्रतुः सत्यो भार्गवश् च अङ्गिराः सविता द्विजाः मृत्युः शतक्रतुर्धीमान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः

അവൻ ക്രതു, സത്യ, ഭാർഗവൻ, അങ്കിരസ്; അവൻ സവിതാവും ദ്വിജനും (അന്തര്ജാഗരണം) ആകുന്നു. അവൻ മൃത്യു, ശതക്രതു, പരമധീമാൻ, വസിഷ്ഠൻ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ।

Verse 16

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः शततेजाः स्वयंधर्मो नारायण इति श्रुतः

അവൻ സാരസ്വതൻ, ത്രിധാമൻ, ത്രിവൃതൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ശതതേജസ്സുള്ളവൻ, സ്വയംധർമ്മസ്വരൂപൻ. ‘നാരായണൻ’ എന്നും ശ്രുത—ഒരേയൊരു പതി പല നാമങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 17

तरक्षुश्चारुणिर्धीमांस् तथा देवः कृतंजयः ऋतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविसत्तमः

അതുപോലെ തരക്ഷു, ധീമാനായ ചാരുണി, ദേവൻ, കൃതഞ്ജയൻ, ഋതഞ്ജയൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ, കവികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഇവരും (മഹർഷിമാർ) ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 18

वाचश्रवा मुनिः साक्षात् तथा शुष्मायणिः शुचिः तृणबिन्दुर् मुनी रूक्षः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

ഈ പരമ്പരയിൽ വാചശ്രവാ മുനി സാക്ഷാത് പ്രത്യക്ഷനായി; അതുപോലെ ശുചിയായ ശുഷ്മായണി, കഠിനതപസ്സുള്ള തൃണബിന്ദു മുനി, കൂടാതെ ശാക്തേയൻ എന്നറിയപ്പെട്ട ശക്തി—ഈ വംശത്തിലെ ഉത്തരവർത്തി ആചാര്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 19

जातूकर्ण्यो हरिः साक्षात् कृष्णद्वैपायनो मुनिः व्यासास्त्वेते च शृण्वन्तु कलौ योगेश्वरान् क्रमात्

ജാതൂകർണ്യൻ—സാക്ഷാത് ഹരിസ്വരൂപമായി പ്രത്യക്ഷനായവൻ—കൂടാതെ മുനി കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ, അഥവാ വ്യാസൻ; കലിയുഗത്തിൽ ഇവരെയും ക്രമമായി യോഗേശ്വരന്മാരായി ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 20

असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वान्तरेषु च कलौ रुद्रावताराणां व्यासानां किल गौरवात्

സത്യമായും അനന്തമായ കല്പങ്ങളിൽ, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവിന്റെ ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും, കലിയുഗത്തിലും രുദ്രാവതാരങ്ങളും വ്യാസന്മാരും അസംഖ്യരാണ്—അവരുടെ മഹിമ അളവറ്റതാകയാൽ.

Verse 21

वैवस्वतान्तरे कल्पे वाराहे ये च तान् पुनः अवतारान् प्रवक्ष्यामि तथा सर्वान्तरेषु वै

വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ, വരാഹ കല്പത്തിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായ അവതാരങ്ങളെ ഞാൻ വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കും; അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും കൂടി.

Verse 22

ऋषय ऊचुः मन्वन्तराणि वाराहे वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् तथैव चोर्ध्वकल्पेषु सिद्धान्वैवस्वतान्तरे

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ വരാഹാ! ഇപ്പോൾ മന്വന്തരങ്ങളെ ഞങ്ങൾക്ക് വിവരിക്കേണ്ടതാകുന്നു; അതുപോലെ ഊർദ്ധ്വ കല്പങ്ങളിലെ സിദ്ധഗണങ്ങളെയും, വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നവരെയും കൂടി പ്രസ്താവിക്കണം.

Verse 23

रोमहर्षण उवाच मनुः स्वायम्भुवस्त्वाद्यस् ततः स्वारोचिषो द्विजाः उत्तमस्तामसश्चैव रैवताश्चाक्षुषस् तथा

റോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യ മനു സ്വായംഭുവൻ; അതിന് ശേഷം, ഹേ ദ്വിജ ഋഷിമാരേ, സ്വാരോചിഷ മനു. പിന്നെ ഉത്തമ, താമസ, റൈവത, കൂടാതെ ചാക്ഷുഷ മനുക്കൾ വരുന്നു.

Verse 24

वैवस्वतश् च सावर्णिर् धर्मः सावर्णिकः पुनः पिशङ्गश्चापिशङ्गाभः शबलो वर्णकस् तथा

കൂടാതെ വൈവസ്വതനും സാവർണി; പിന്നെയും ധർമ്മനും വീണ്ടും സാവർണികനും; പിശംഗനും അപിശംഗാഭനും; ശബലനും വർണകനും (മനുക്കളായി) പ്രസിദ്ധരാണ്.

Verse 25

औकारान्ता अकाराद्या मनवः परिकीर्तिताः श्वेतः पाण्डुस् तथा रक्तस् ताम्रः पीतश्च कापिलः

മനുക്കൾ ‘അ’യിൽ ആരംഭിച്ച് ‘ഓ’യിൽ അവസാനിക്കുന്ന ക്രമത്തിൽ പരികീർത്തിതരാണ്. അവർ ശ്വേത, പാണ്ഡു, രക്ത, താമ്ര, പീത, കാപില വർണങ്ങളായി വിവരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 26

कृष्णः श्यामस् तथा धूम्रः सुधूम्रश् च द्विजोत्तमाः अपिशङ्गः पिशङ्गश् च त्रिवर्णः शबलस् तथा

ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, (അവൻ) കൃഷ്ണ, ശ്യാമ, ധൂമ്ര, സുധൂമ്ര; അപിശംഗ, പിശംഗ; കൂടാതെ ത്രിവർണ, ശബല എന്നും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു—ഈ നാമങ്ങൾ ഗുണാതീതനായ ഏക ശിവൻ വിവിധ വർണരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 27

कालंधुरस्तु कथिता वर्णतो मनवः शुभाः नामतो वर्णतश्चैव वर्णतः पुनरेव च

ഇങ്ങനെ കാലന്ധുരനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു. ശുഭമായ മനുക്കളെയും—വർണ/വർഗ്ഗം പ്രകാരം, നാമപ്രകാരം, പിന്നെയും വർഗ്ഗീകരണം പ്രകാരം—വ്യക്തമാക്കി.

Verse 28

स्वरात्मानः समाख्याताश् चान्तरेशाः समासतः वैवस्वत ऋकारस्तु मनुः कृष्णः सुरेश्वरः

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി സ്വയംപ്രകാശ അന്തരേശന്മാർ (അന്തര്യാമി അധിപതികൾ) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. അവരിൽ ഋക്-തത്ത്വസ്വഭാവനായ വൈവസ്വതൻ തന്നെയാണ് മനു, കൃഷ്ണൻ, ദേവേശ്വരൻ; അവൻ അന്തര്യാമിയായി ജീവികളിൽ ധർമ്മനിയമം ധരിക്കുന്നു.

Verse 29

सप्तमस्तस्य वक्ष्यामि युगावर्तेषु योगिनः समतीतेषु कल्पेषु तथा चानागतेषु वै

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ ഏഴാമത്തെ യോഗരൂപം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—യുഗങ്ങളുടെ ആവർത്തനമുറ്റങ്ങളിൽ ആ യോഗി (ശിവൻ, പതി) എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെ കഴിഞ്ഞ കല്പങ്ങളിലും വരാനിരിക്കുന്ന കല്പങ്ങളിലും।

Verse 30

वाराहः साम्प्रतं ज्ञेयः सप्तमान्तरतः क्रमात् योगावतारांश् च विभोः शिष्याणां संततिस् तथा

ഇപ്പോഴത്തെ ക്രമത്തിൽ ഏഴാം മന്വന്തര-ചക്രത്തിനുള്ളിൽ (പ്രഭുവിന്റെ) പ്രത്യക്ഷത വരാഹരൂപമായി അറിയണം. അതുപോലെ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭു ശിവന്റെ യോഗാവതാരങ്ങളും, അവന്റെ ശിഷ്യരുടെ പരമ്പരാസന്തതിയും ക്രമമായി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 31

सम्प्रेक्ष्य सर्वकालेषु तथावर्तेषु योगिनाम् आद्ये श्वेतः कलौ रुद्रः सुतारो मदनस् तथा

സകലകാലങ്ങളിലും യോഗികളുടെ ആവർത്തചക്രങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ (പ്രഭുവിന്റെ രൂപങ്ങൾ) ഇങ്ങനെ—ആദ്യയുഗത്തിൽ ശ്വേതൻ; കലിയുഗത്തിൽ രുദ്രൻ; അതുപോലെ സുതാരനും മദനനും।

Verse 32

सुहोत्रः कङ्कणश्चैव लोकाक्षिर् मुनिसत्तमाः जैगीषव्यो महातेजा भगवान् दधिवाहनः

സുഹോത്രനും കങ്കണനും; കൂടാതെ മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ലോകാക്ഷി; മഹാതേജസ്സുള്ള ജൈഗീഷവ്യ; പിന്നെ പൂജ്യനായ ഭഗവാൻ ദധിവാഹന—(ഇവരാണ്).

Verse 33

ऋषभश् च मुनिर्धीमान् उग्रश्चात्रिः सुबालकः गौतमश्चाथ भगवान् सर्वदेवनमस्कृतः

അവിടെ ഋഷഭൻ എന്ന ധീമാൻ മുനി, ഉഗ്രൻ, അത്രി, സുബാലകൻ, ഗൗതമൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു—സകല ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്ന പൂജ്യ ഭഗവാൻ।

Verse 34

वेदशीर्षश् च गोकर्णो गुहावासी शिखण्डभृत् जटामाल्यट्टहासश् च दारुको लाङ्गली तथा

അവൻ വേദം തന്നെയെ ശിരോമകുടമായി ധരിക്കുന്നവൻ; ഗോകർണൻ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ പ്രഭു; ഗുഹാവാസി; ശിഖണ്ഡധാരി; ജടാമാലയാൽ അലങ്കൃതൻ; മോക്ഷദായകമായ അട്ടഹാസമുള്ളവൻ; ദാരുകൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ; ഹലം ധരിക്കുന്ന ലാങ്ഗലി എന്നും—ഈ നാമങ്ങളാൽ പതി ശിവൻ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 35

महाकायमुनिः शूली दण्डी मुण्डीश्वरः स्वयम् सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशो जगद्गुरुः

അവൻ മഹാകായമുനി—മഹാദേഹധാരിയായ മുനി; ശൂലി—ത്രിശൂലധാരി; ദണ്ഡീ—ദണ്ഡം ധരിച്ച തപസ്വി; മുണ്ഡീശ്വരൻ—മുണ്ഡിതവ്രത സന്ന്യാസിരൂപത്തിലുള്ള ഈശ്വരൻ; സ്വയം—സ്വയംഭൂ. അവൻ സഹിഷ്ണു—നിത്യ ക്ഷമാശീലൻ; സോമശർമാ—സോമസംബന്ധ മംഗളസ്വരൂപൻ; നകുലീശൻ—ജഗദ്ഗുരു, പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് പശുവിനെ കടത്തുന്ന പതി।

Verse 36

वैवस्वते ऽन्तरे सम्यक् प्रोक्ता हि परमात्मनः योगाचार्यावतारा ये सर्वावर्तेषु सुव्रताः

വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ പരമാത്മാവിന്റെ യോഗാചാര്യാവതാരങ്ങൾ ശരിയായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഓരോ ആവർത്തത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ശാസിതാചാരം നിലനിർത്തുന്ന സുവ്രത ഗുരുക്കന്മാർ അവർ।

Verse 37

व्यासाश्चैवं मुनिश्रेष्ठा द्वापरे द्वापरे त्विमे योगेश्वराणां चत्वारः शिष्याः प्रत्येकमव्ययाः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും ഈ വ്യാസന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; യോഗേശ്വരന്മാർക്ക് നാലു ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടാകും—ഓരോരുത്തനും താന്താന്റെ പരമ്പരയിൽ ആ അവ്യയ ശൈവപരമ്പര അക്ഷുണ്ണമായി വഹിക്കുന്നു।

Verse 38

श्वेतः श्वेतशिखण्डी च श्वेताश्वः श्वेतलोहितः दुन्दुभिः शतरूपश् च ऋचीकः केतुमांस् तथा

അവൻ ശ്വേതൻ (നിർമലൻ), ശ്വേതശിഖാധാരി, ശ്വേതാശ്വവാഹനൻ, ശ്വേത-ലോഹിതവർണ്ണൻ. പവിത്ര ദുന്ദുഭിനാദസ്വരൂപൻ, ശതരൂപൻ, ഋക്‌മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുത്യൻ, ദീപ്ത കേതുധാരി—ഇങ്ങനെ പതി ശിവൻ ഈ നാമങ്ങളാൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 39

विशोकश्च विकेशश् च विपाशः पापनाशनः सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः

അവൻ വിശോകൻ (ശോകരഹിതൻ), വികേശൻ (അവികൃത കേശധാരി); വിപാശൻ (ബന്ധനാതീതൻ), പാപനാശകൻ. അവൻ സുമുഖൻ (സൗമ്യമുഖൻ) കൂടിയും, ആവശ്യത്തിൽ ദുർമുഖൻ (ഭയങ്കരമുഖൻ) കൂടിയും; അവൻ ദുര്ദമൻ (അദമ്യൻ), ദുരതിക്രമൻ (മീറാനാകാത്തവൻ) ആണ്।

Verse 40

सनकश् च सनन्दश् च प्रभुर्यश् च सनातनः ऋभुः सनत्कुमारश् च सुधामा विरजास् तथा

സനകൻ, സനന്ദനൻ, പ്രഭു, സനാതനൻ; ഋഭു, സനത്കുമാരൻ, കൂടാതെ സുധാമാ, വിരജാ—ഇവർ ശൈവ ജ്ഞാനധാരയുടെ വഹകർ; പശുവിനെ പാശബന്ധനം കടത്തിവിട്ട് പതി ശിവാനുഭവത്തിന്റെ പഥത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പൂജ്യ ഋഷിമാർ।

Verse 41

शङ्खपाद् वैरजश्चैव मेघः सारस्वतस् तथा सुवाहनो मुनिश्रेष्ठो मेघवाहो महाद्युतिः

ശങ്കപാദൻ, വൈരജൻ, മേഘൻ, സാരസ്വതൻ; കൂടാതെ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ സുവാഹനൻ, മഹാദ്യുതി മേഘവാഹൻ—ഇവർ പതി ശിവനോട് ബന്ധപ്പെട്ട ശുഭ പരിചാരക-ഗണത്തിലെ പ്രമുഖ നാമങ്ങൾ; അവരുടെ സാന്നിധ്യം ശിവന്റെ വിശ്വകർമ്മവികാസത്തെ താങ്ങുന്നു।

Verse 42

कपिलश्चासुरिश्चैव तथा पञ्चशिखो मुनिः वाल्कलश् च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः

കപിലനും ആസുരിയും, കൂടാതെ മുനി പഞ്ചശിഖനും; വാൽക്കലൻ—മഹായോഗി—ഇവർ എല്ലാവരും ധർമാത്മാക്കളും മഹൗജസ്വികളും ആയിരുന്നു; ശൈവധാരയിൽ നിലകൊണ്ട് പശുവിനെ പാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് പതി ശിവനിലേക്കു നയിക്കുന്നവർ।

Verse 43

पराशरश् च गर्गश् च भार्गवश्चाङ्गिरास् तथा बलबन्धुर् निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः

പരാശരൻ, ഗർഗൻ, ഭാർഗവൻ, അങ്ങിരസൻ; കൂടാതെ ബലബന്ധു, നിരാമിത്ര, കേതുശൃംഗൻ—ഇവർ എല്ലാവരും തപോധന ഋഷിമാർ. ശൈവമാർഗം ധരിച്ചു, തപസ്-നിയമങ്ങളാൽ മോക്ഷസാധനയിൽ നിഷ്ഠരായിരുന്നു.

Verse 44

लम्बोदरश् च लम्बश्च लम्बाक्षो लम्बकेशकः सर्वज्ञः समबुद्धिश् च साध्यः सर्वस्तथैव च

അവൻ ലംബോദരൻ, ലംബൻ, ലംബാക്ഷൻ, ലംബകേശകൻ. അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ, സമബുദ്ധി, സാധ്യൻ, സർവ്വൻ—സർവ്വവ്യാപിയായ പരമ പതി ശിവൻ; সাধനയാൽ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 45

सुधामा काश्यपश्चैव वासिष्ठो विरजास् तथा अत्रिर् देवसदश्चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः कुणिश् च कुणिबाहुश् च कुशरीरः कुनेत्रकः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—സുധാമാ, കാശ്യപൻ, വാസിഷ്ഠൻ, വിരജാ; അതുപോലെ അത്രി, ദേവസദ; തുടർന്ന് ശ്രവണൻ, ശ്രവിഷ്ഠകൻ; കുണി, കുണിബാഹു; കുശരീരൻ, കുനേത്രകൻ—ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിപ്രവാഹത്തിൽ പേരുകൾ എണ്ണപ്പെട്ടു. പതി പ്രഭുവിന്റെ അധീനത്തിൽ ഈ പ്രജാപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ ജീവൻ ദേഹധാരണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 46

कश्यपो ऽप्युशनाश्चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः उतथ्यो वामदेवश् च महायोगो महाबलः

കാശ്യപൻ, ഉശനസ് (ശുക്രൻ), ച്യവനൻ, ബൃഹസ്പതി; കൂടാതെ ഉതഥ്യൻ, വാമദേവൻ—ഇവർ മഹാബലമുള്ള മഹായോഗി ഋഷിമാർ. പതി ശിവോപാസനയാൽ ബന്ധിതജീവന്റെ പാശം ഛേദിച്ച് മോക്ഷമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 47

वाचश्रवाः सुधीकश्च श्यावाश्वश् च यतीश्वरः हिरण्यनाभः कौशल्यो लोगाक्षिः कुथुमिस् तथा

വാചശ്രവാ, സുധീക, ശ്യാവാശ്വ, യതീശ്വരൻ; ഹിരണ്യനാഭൻ, കൗശല്യൻ, ലോഗാക്ഷി, കുഥുമി—ഇവർ ശൈവപ്രവാഹത്തിലെ പൂജ്യ ദർശകർ. പതി-ജ്ഞാനം പകർന്നു ബന്ധിതജീവനെ പാശബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 48

सुमन्तुर्बर्बरी विद्वान् कबन्धः कुशिकंधरः प्लक्षो दाल्भ्यायणिश्चैव केतुमान् गोपनस् तथा

സുമന്തു, പണ്ഡിതനായ ബർബരീ, കബന്ധ, കുശികന്ധര, പ്ലക്ഷ, കൂടാതെ ദാൽഭ്യായണി—കേതുമാൻ, ഗോപന എന്നിവരോടുകൂടി—ഇവർ പവിത്ര ജ്ഞാനപരമ്പരയിലെ ശ്രദ്ധേയ പ്രചാരകരായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 49

भल्लावी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च

ഭല്ലാവീ, മധുപിംഗ, തപോനിധിയായ ശ്വേതകേതു, ഉശിക, ബൃഹദശ്വ, ദേവല, കവി—ഇവർ ശൈവദർശനം സംരക്ഷിക്കുന്ന പവിത്ര പരമ്പരയിലെ ഋഷികൾ; തപസ്സും നിയമവും വഴി പതി ശിവനെ അനുഭവിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 50

शालिहोत्रो ऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः छगलः कुण्डकर्णश् च कुम्भश्चैव प्रवाहकः

ശാലിഹോത്ര, അഗ്നിവേശ, യുവനാശ്വ, ശരദ്വസു, ഛഗല, കുണ്ഡകർണ, കുംഭ, പ്രവാഹക—ഇവരും ശിവന്റെ യോഗപ്രവാഹ പരമ്പരയിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ശാസനയാൽ ബന്ധിത ജീവൻ (പശു) പതി ശിവനിലേക്കു നയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 51

उलूको विद्युतश्चैव मण्डूको ह्याश्वलायनः अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च

ഉലൂക, വിദ്യുത്, മണ്ഡൂക, കൂടാതെ ആശ്വലായന; അക്ഷപാദ, കുമാര—അതുപോലെ ഉലൂകയും വത്സനും—ഇവർ പേരോടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആചാര്യർ; ഈ ശൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പവിത്ര പരമ്പര സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രചാരകർ।

Verse 52

कुशिकश्चैव गर्भश् च मित्रः कौरुष्य एव च शिष्यास्त्वेते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम्

കുശിക, ഗർഭ, മിത്ര, കൗരുഷ്യ—ഈ മഹാത്മ ശിഷ്യർ യോഗികളുടെ ഓരോ ആവർത്തത്തിലും സ്ഥാപിതർ; യുഗം യുഗമായി പാശുപതയോഗധാര വഹിച്ച് സാധകരെ പതി ശിവപ്രാപ്തിയുടെ പഥത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 53

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

അവർ നിർമലർ, ബ്രഹ്മഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതർ, ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ പരായണർ. ഇവർ സിദ്ധ പാശുപതർ; അവരുടെ ദേഹം പവിത്ര ഭസ്മം കൊണ്ടു ധൂളിധൂസരിതമാണ്.

Verse 54

शिष्याः प्रशिष्याश्चैतेषां शतशो ऽथ सहस्रशः प्राप्य पाशुपतं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः

അവരുടെ ശിഷ്യരും പ്രശിഷ്യരും നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഉണ്ടായിരുന്നു. പാശുപതയോഗം പ്രാപിച്ച് ആ സിദ്ധിയിൽ സ്ഥാപിതരായി അവർ രുദ്രലോകത്തിന് യോഗ്യരായി.

Verse 55

देवादयः पिशाचान्ताः पशवः परिकीर्तिताः तेषां पतित्वात्सर्वेशो भवः पशुपतिः स्मृतः

ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് പിശാചന്മാർ വരെ എല്ലാ ദേഹധാരികളും ‘പശു’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. അവരുടെ അധിപതി ആയതിനാൽ സർവേശ്വരൻ ഭവൻ ‘പശുപതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 56

तेन प्रणीतो रुद्रेण पशूनां पतिना द्विजाः योगः पाशुपतो ज्ञेयः परावरविभूतये

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പശുക്കളുടെ (ബന്ധിത ജീവികളുടെ) പതി ആയ രുദ്രൻ പ്രണീതമാക്കിയ ഈ പാശുപതയോഗം അറിയേണ്ടതാണ്—പരവും അപരവും ആയ വിഭൂതികളുടെ പ്രാപ്തിക്കായി.