Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनतत्त्वसंख्यादिवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच इदानीं श्रोतुमिच्छामि पुरा दारुवने विभो प्रवृत्तं तद्वनस्थानां तपसा भावितात्मनाम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ “ശിവാർചന തത്ത്വസംഖ്യാദിവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം. സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: പണ്ടുകാലത്ത് ദാരുവനത്തിൽ തപസ്സാൽ ഭാവിതാത്മരായ വനവാസികളിൽ എന്തു സംഭവിച്ചു?

Verse 2

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्नीललोहितः विकृतं रूपमास्थाय चोर्ध्वरेता दिगम्बरः

ഭഗവാൻ നീലലോഹിതൻ ദാരുവനത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ വന്നു—വിചിത്രരൂപം ധരിച്ചു, ഊർധ്വരേതസ്സായി ദിഗംബര തപസ്വിയായി?

Verse 3

किं प्रवृत्तं वने तस्मिन् रुद्रस्य परमात्मनः वक्तुमर्हसि तत्त्वेन देवदेवस्य चेष्टितम्

ആ വനത്തിൽ പരമാത്മാവായ രുദ്രനെ സംബന്ധിച്ച് എന്തു സംഭവിച്ചു? ദേവദേവന്റെ ലീല/ചേഷ്ടിതം തത്ത്വത്തോടെ സത്യമായി വിവരിക്കണമേ।

Verse 4

सूत उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा श्रुतिसारविदां वरः शिलादसूनुर्भगवान् प्राह किंचिद्भवं हसन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ശ്രുതിസാരവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശിലാദപുത്രൻ ഭഗവാൻ (നന്ദി) മംഗളഭാവത്തോടെ അല്പം പുഞ്ചിരിച്ച് കുറെ പറഞ്ഞു।

Verse 5

शैलादिरुवाच <दारुवन> मुनयो दारुगहने तपस्तेपुः सुदारुणम् तुष्ट्यर्थं देवदेवस्य सदारतनयाग्नयः

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—ദാരുവനത്തിലെ ഘനവനത്തിൽ മുനിമാർ ഭാര്യകളും പുത്രന്മാരും ഗൃഹ്യാഗ്നികളും സഹിതം ദേവദേവനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുവാൻ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 6

तुष्टो रुद्रो जगन्नाथश् चेकितानो वृषध्वजः धूर्जटिः परमेशानो भगवान्नीललोहितः

തൃപ്തനായ രുദ്രൻ തന്നെയാണ് ജഗന്നാഥൻ; സദാ ജാഗരൂകൻ; വൃഷധ്വജൻ; ധൂർജടി; പരമേശ്വരൻ; നീലലോഹിത വർണ്ണമുള്ള ഭഗവാൻ।

Verse 7

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुं दारुवनौकसाम् परीक्षार्थं जगन्नाथः श्रद्धया क्रीडया च सः

ദാരുവനവാസികളായ മുനിമാരുടെ പ്രവൃത്തി-ലക്ഷണജ്ഞാനം അറിയുവാൻ, ജഗന്നാഥൻ അവരെ പരീക്ഷിക്കാനായി ശ്രദ്ധയോടെയും ദൈവലീലാഭാവത്തോടെയും പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 8

निवृत्तिलक्षणज्ञानप्रतिष्ठार्थं च शङ्करः देवदारुवनस्थानां प्रवृत्तिज्ञानचेतसाम्

നിവൃത്തി-ലക്ഷണമായ സത്യജ്ഞാനം ഉറപ്പിച്ചു സ്ഥാപിക്കുവാൻ ശങ്കരൻ, ദേവദാരുവനത്തിൽ വസിക്കുന്ന—പ്രവൃത്തി-ജ്ഞാനത്തിൽ ചിത്തം പതിഞ്ഞവരുടെ—അടുത്തേക്ക് ചെന്നു।

Verse 9

विकृतं रूपमास्थाय दिग्वासा विषमेक्षणः मुग्धो द्विहस्तः कृष्णाङ्गो दिव्यं दारुवनं ययौ

വിചിത്രരൂപം ധരിച്ചു, ദിഗംബരനായി, അസാധാരണ ദൃഷ്ടിയോടെ—മുഗ്ധനെന്നപോലെ, ദ്വിഭുജനും കൃഷ്ണാംഗനും ആയ ഭഗവാൻ ശിവൻ ദിവ്യ ദാരുവനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 10

मन्दस्मितं च भगवान् स्त्रीणां मनसिजोद्भवम् भ्रूविलासं च गानं च चकारातीव सुंदरः

അത്യന്തം സുന്ദരനായ ഭഗവാൻ മന്ദസ്മിതം ധരിച്ചു; സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രേമരസമോഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു, ഭ്രൂവിലാസവും മധുരഗാനവും ചെയ്തു।

Verse 11

संप्रोक्ष्य नारीवृन्दं वै मुहुर्मुहुरनङ्गहा अनङ्गवृद्धिम् अकरोद् अतीव मधुराकृतिः

അത്യന്തം മധുരാകൃതിയുള്ള അനംഗൻ (കാമൻ) സ്ത്രീസമൂഹത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രോക്ഷണം ചെയ്തു; അതോടെ കാമശക്തി വർദ്ധിച്ച് അതിവേഗമായി തീവ്രമായി।

Verse 12

वने तं पुरुषं दृष्ट्वा विकृतं नीललोहितम् स्त्रियः पतिव्रताश्चापि तमेवान्वयुरादरात्

വനത്തിൽ ആ വികൃതനായ നീലലോഹിത പുരുഷനെ കണ്ടപ്പോൾ, പതിവ്രതസ്ത്രീകളും ആദരത്തോടെ അവനെയേ പിന്തുടർന്നു।

Verse 13

वनोटजद्वारगताश् च नार्यो विस्रस्तवस्त्राभरणा विचेष्टाः लब्ध्वा स्मितं तस्य मुखारविन्दाद् द्रुमालयस्थास् तम् अथान्वयुस्ताः

വനകുടിലുകളുടെ വാതില്ക്കൽ നിന്ന സ്ത്രീകൾ—വസ്ത്രാഭരണങ്ങൾ വഴുതി, ചേഷ്ടകൾ അസ്ഥിരമായി—അവന്റെ മുഖാരവിന്ദത്തിൽ നിന്നൊരു മന്ദസ്മിതം ലഭിച്ചപ്പോൾ, വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ വസിച്ച അവർ പിന്നെ അവനെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 14

दृष्ट्वा काश्चिद्भवं नार्यो मदघूर्णितलोचनाः विलासबाह्यास्ताश्चापि भ्रूविलासं प्रचक्रिरे

ഭവനായ ശിവനെ കണ്ട ചില സ്ത്രീകൾ മദമൂലം ചുറ്റുന്ന കണ്ണുകളോടെ നിന്നു. അഭ്യസിച്ച ലാസ്യം മറന്നിട്ടും, അന്തഃപ്രേരണയാൽ അവർ ഭ്രൂവിലാസം ചെയ്തു തുടങ്ങി.

Verse 15

अथ दृष्ट्वापरा नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः किंचिद् विस्रस्तवसनाः स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः

അതിനുശേഷം മറ്റു സ്ത്രീകൾ അവനെ കണ്ടു പാടിത്തുടങ്ങി—ചിലരുടെ മുഖത്ത് മൃദുഹാസ്യം, ചിലരുടെ വസ്ത്രം അല്പം സളളപ്പെട്ടു, അരക്കെട്ടിന്റെ കാഞ്ചീഗുണങ്ങളും ശിഥിലമായി.

Verse 16

काश्चित्तदा तं विपिने तु दृष्ट्वा विप्राङ्गनाः स्रस्तनवांशुकं वा स्वान्स्वान्विचित्रान् वलयान्प्रविध्य मदान्विता बन्धुजनांश् च जग्मुः

അപ്പോൾ വനത്തിൽ അവനെ കണ്ട ചില വിപ്രാംഗനമാർ—പുതിയ വസ്ത്രം സളളപ്പെട്ടു വഴുതുന്നതുപോലെ—മദമോഹിതരായി തങ്ങളുടെ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള വളകൾ ഊരി എറിഞ്ഞ് ബന്ധുജനങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 17

काचित्तदा तं न विवेद दृष्ट्वा विवासना स्रस्तमहांशुका च शाखाविचित्रान् विटपान्प्रसिद्धान् मदान्विता बन्धुजनांस्तथान्याः

അപ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീ അവനെ കണ്ടിട്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല; അവളുടെ വസ്ത്രം മാറി, സൂക്ഷ്മവസ്ത്രവും വഴുതുകയായിരുന്നു. മദമോഹിതയായി അവൾ (മറ്റുള്ളവരും) ശാഖാവൈവിധ്യമുള്ള പ്രസിദ്ധ വൃക്ഷങ്ങളെയേ ബന്ധുജനങ്ങളെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചു.

Verse 18

काश्चिज्जगुस्तं ननृतुर् निपेतुश् च धरातले निषेदुर्गजवच्चान्या प्रोवाच द्विजपुङ्गवाः

ചിലർ അവനെ സ്തുതിച്ചു പാടി, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ ഭൂമിയിൽ വീണു. മറ്റുചിലർ ഗജരാജനെപ്പോലെ നിശ്ചലമായി ഇരുന്നു; ചില ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ അവന്റെ മഹിമ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 19

अन्योन्यं सस्मितं प्रेक्ष्य चालिलिङ्गुः समन्ततः निरुध्य मार्गं रुद्रस्य नैपुणानि प्रचक्रिरे

അവർ പരസ്പരം പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കി എല്ലാടവും ചുറ്റി നടന്നു. രുദ്രന്റെ പാത തടഞ്ഞ് പല ചതുരോപായങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 20

को भवानिति चाहुस्तं आस्यतामिति चापराः कुत्रेत्यथ प्रसीदेति जजल्पुः प्रीतमानसाः

ഭക്തിയാൽ മൃദുവായ മനസ്സോടെ ചിലർ, “നിങ്ങൾ ആരാണ്?” എന്നു പറഞ്ഞു. മറ്റുചിലർ, “ദയവായി ഇരിക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു. മറ്റുള്ളവർ, “എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?” എന്നു ചോദിച്ച്, “പ്രസന്നനാകൂ” എന്നു അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 21

विपरीता निपेतुर्वै विस्रस्तांशुकमूर्धजाः पतिव्रताः पतीनां तु संनिधौ भवमायया

ഭവന്റെ മായാശക്തിയാൽ ആ പതിവ്രതകൾ അക്രമമായി വീണു; വസ്ത്രങ്ങൾ ഇളകി, മുടി അഴുകി—ഭർത്താക്കളുടെ സന്നിധിയിലേ തന്നെ.

Verse 22

दृष्ट्वा श्रुत्वा भवस्तासां चेष्टावाक्यानि चाव्ययः शुभं वाप्यशुभं वापि नोक्तवान्परमेश्वरः

അവരുടെ പ്രവർത്തികളും വാക്കുകളും കണ്ടും കേട്ടും, അവ്യയനായ ഭവൻ പരമേശ്വരൻ ‘ശുഭം’ എന്നും ‘അശുഭം’ എന്നും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 23

दृष्ट्वा नारीकुलं विप्रास् तथाभूतं च शङ्करम् अतीव परुषं वाक्यं जजल्पुस्ते मुनीश्वराः

സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തെയും, അതേ അവസ്ഥയിലുള്ള ശങ്കരനെയും കണ്ട ആ ബ്രാഹ്മണ മുനീശ്വരന്മാർ അത്യന്തം കടുത്ത വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 24

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

ശങ്കരന്റെ സന്നിധിയിൽ അവരൊക്കെയുടെയും തപസ്സുകൾ മങ്ങിപ്പോയി—ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ മറയുന്നതുപോലെ. അങ്ങനെ പതി ശിവൻ തന്നെയാണ് അനുത്തര ജ്യോതി; അവന്റെ മുമ്പിൽ പശു (ജീവ)കളുടെ പരിമിതശക്തികൾ നിശ്ശബ്ദമാകുന്നു।

Verse 25

श्रूयते ऋषिशापेन ब्रह्मणस्तु महात्मनः समृद्धश्रेयसां योनिर् यज्ञा वै नाशमाप्तवान्

ഋഷിയുടെ ശാപം മൂലം മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ യജ്ഞം പോലും—സമൃദ്ധമായ ശ്രേയസ്സിന്റെ ഗർഭമായത്—നിശ്ചയമായി നാശം പ്രാപിച്ചു എന്നു ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 26

भृगोर् अपि च शापेन विष्णुः परमवीर्यवान् प्रादुर्भावान्दश प्राप्तो दुःखितश् च सदा कृतः

ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം പരമവീര്യവാനായ വിഷ്ണു പത്ത് അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടിവന്നു; അവനെ സദാ ദുഃഖത്തിൽ നിലനിറുത്തുകയും ചെയ്തു। ഇങ്ങനെ പുരാണം, പതി ശിവന്റെ അധീനത്തിലുള്ള കർമ്മവിധാനവും ദൈവനിയമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 27

इन्द्रस्यापि च धर्मज्ञ छिन्नं सवृषणं पुरा ऋषिणा गौतमेनोर्व्यां क्रुद्धेन विनिपातितम्

ധർമ്മജ്ഞാ, പുരാതനകാലത്ത് ഇന്ദ്രന്റെയും പുരുഷത്വചിഹ്നം ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; ക്രുദ്ധനായ ഗൗതമ ഋഷി അവനെ ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തി।

Verse 28

गर्भवासो वसूनां च शापेन विहितस् तथा ऋषीणां चैव शापेन नहुषः सर्पतां गतः

ശാപബലത്താൽ വസുക്കൾക്ക് ഗർഭവാസം (ദേഹധാരണം) വിധിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ഋഷികളുടെ ശാപം മൂലം നഹുഷൻ സർപ്പാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു। ഇങ്ങനെ പാശം (ബന്ധനം) കൊണ്ട് പശു (ജീവൻ) ബന്ധിതനാകുന്നു; പതി ശിവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ട് ശരിയായ ക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ।

Verse 29

क्षीरोदश् च समुद्रो ऽसौ निवासः सर्वदा हरेः द्वितीयश्चामृताधारो ह्य् अपेयो ब्राह्मणैः कृतः

ക്ഷീരസമുദ്രം സദാ ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ നിവാസമാണ്. അതു അമൃതത്തിന്റെ രണ്ടാം ആധാരവും; ബ്രാഹ്മണവിധിപ്രകാരം അതിലെ ജലം പാനം ചെയ്യരുത്.

Verse 30

अविमुक्तेश्वरं प्राप्य वाराणस्यां जनार्दनः क्षीरेण चाभिषिच्येशं देवदेवं त्रियंबकम्

വാരാണസിയിൽ അവിമുക്തേശ്വരനെ പ്രാപിച്ച് ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) ക്ഷീരാഭിഷേകം നടത്തി, ദേവദേവനായ ത്ര്യമ്പക ഈശനെ ആരാധിച്ചു—പശുവിനെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന പതി.

Verse 31

श्रद्धया परया युक्तो देहाश्लेषामृतेन वै निषिक्तेन स्वयं देवः क्षीरेण मधुसूदनः

പരമശ്രദ്ധയോടെ മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ദേഹക്ലേശം നീക്കുന്ന അമൃതം ക്ഷീരത്തോടൊപ്പം സ്വയം ഒഴിച്ച്, ദേവൻ (ശിവൻ) ആരാധനയിൽ അഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 32

सेचयित्वाथ भगवान् ब्रह्मणा मुनिभिः समम् क्षीरोदं पूर्ववच्चक्रे निवासं चात्मनः प्रभुः

അനന്തരം ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിനോടും മുനികളോടും കൂടി സെചന-അഭിഷേകം നടത്തി; പ്രഭു മുൻപുപോലെ ക്ഷീരസമുദ്രത്തെ സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ തന്റെ നിവാസമാക്കി.

Verse 33

धर्मश्चैव तथा शप्तो माण्डव्येन महात्मना वृष्णयश्चैव कृष्णेन दुर्वासाद्यैर्महात्मभिः

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ മാണ്ഡവ്യൻ ധർമ്മത്തെ ശപിച്ചു; വൃഷ്ണികളും കൃഷ്ണനും ദുര്വാസാദി മഹാത്മാക്കളും നൽകിയ ശാപത്തിന് വിധേയരായി—പ്രഭു (പതി)യുടെ അധീനത്തിൽ കർമ്മനിയമം അച്യുതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 34

राघवः सानुजश् चापि दुर्वासेन महात्मना श्रीवत्सश् च मुनेः पाद पतनात्तस्य धीमतः

രാഘവൻ (രാമൻ) അനുജനോടുകൂടിയും ശ്രീവത്സനും മഹാത്മാവായ ദുർവാസ മുനിയുടെ—ആ ധീമാന്മുനിയുടെ—പാദങ്ങളിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചതാൽ മംഗളം പ്രാപിച്ചു. സിദ്ധന്റെ പാദപ്രണാമം പാശങ്ങളെ ശിഥിലമാക്കി പശുവിനെ പതി—ശിവൻ—വഴി തിരിക്കുന്നു।

Verse 35

एते चान्ये च बहवो विप्राणां वशमागताः वर्जयित्वा विरूपाक्षं देवदेवमुमापतिम्

ഇവരും മറ്റും പലരും വിപ്രന്മാരുടെ വശത്തിലായി; എന്നാൽ വിരൂപാക്ഷൻ—ദേവദേവൻ, ഉമാപതി—മാത്രം ഒഴിവാക്കി, അവൻ തന്നെയാണ് സ്വതന്ത്ര പതി।

Verse 36

एवं हि मोहितास्तेन नावबुध्यन्त शङ्करम् अत्युग्रवचनं प्रोचुश् चोग्रो ऽप्यन्तरधीयत

ഇങ്ങനെ അവന്റെ മോഹത്തിൽ പെട്ട് അവർ ശങ്കരനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. അവർ അത്യന്തം കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ആ ഉഗ്രനും അപ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 37

ते ऽपि दारुवनात्तस्मात् प्रातः संविग्नमानसाः पितामहं महात्मानम् आसीनं परमासने

അപ്പോൾ അവർയും ആ ദാരുവനത്തിൽ നിന്ന് പ്രഭാതത്തിൽ, വിറയുന്ന മനസ്സോടെ, പരമാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാത്മാവായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു।

Verse 38

गत्वा विज्ञापयामासुः प्रवृत्तमखिलं विभोः शुभे दारुवने तस्मिन् मुनयः क्षीणचेतसः

അവിടെ ചെന്നു, ക്ഷീണചിത്തരായ മുനിമാർ ആ ശുഭ ദാരുവനത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം വിഭുവിനോട് പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു।

Verse 39

सो ऽपि संचिन्त्य मनसा क्षणादेव पितामहः तेषां प्रवृत्तमखिलं पुण्ये दारुवने पुरा

അപ്പോൾ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവും മനസ്സിൽ ക്ഷണനേരം ധ്യാനിച്ച്, പുണ്യമായ ദാരുവനത്തിൽ മുമ്പ് സംഭവിച്ചതെല്ലാംയും അവരുടെ പ്രവർത്തനക്രമം മുഴുവനും ഉടൻ അറിഞ്ഞു।

Verse 40

उत्थाय प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणिपत्य भवाय च उवाच सत्वरं ब्रह्मा मुनीन्दारुवनालयान्

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി, ഭവനായ ശിവനോട് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ദാരുവനത്തിൽ വസിക്കുന്ന മുനിമാരോട് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 41

धिग् युष्मान् प्राप्तनिधनान् महानिधिम् अनुत्तमम् वृथाकृतं यतो विप्रा युष्माभिर् भाग्यवर्जितैः

നിങ്ങൾക്ക് ധിക്കാരം! നിധി ലഭിച്ചിട്ടും നിങ്ങൾ നാശം മാത്രമേ കണ്ടുള്ളൂ. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഭാഗ്യഹീനരായി നിങ്ങൾ ആ അനുത്തമ മഹാനിധിയെ വ്യർത്ഥമാക്കി।

Verse 42

यस्तु दारुवने तस्मिंल् लिङ्गी दृष्टो ऽप्यलिङ्गिभिः युष्माभिर् विकृताकारः स एव परमेश्वरः

ആ ദാരുവനത്തിൽ ലിംഗധാരിയായി, ലിംഗത്തെ നിഷേധിക്കുന്നവരും കണ്ടവനെ—നിങ്ങൾ വികൃതരൂപനെന്ന് കരുതിയവനെ—അവൻ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ।

Verse 43

गृहस्थैश् च न निन्द्यास्तु सदा ह्यतिथयो द्विजाः विरूपाश् च सुरूपाश् च मलिनाश्चाप्यपण्डिताः

ഗൃഹസ്ഥർ വന്നെത്തുന്ന ദ്വിജ അതിഥികളെ ഒരിക്കലും നിന്ദിക്കരുത്. അവർ വിരൂപരായാലും സരൂപരായാലും, മലിനരായാലും അൽപപണ്ഡിതരായാലും—അതിഥി എപ്പോഴും ആദരണീയൻ।

Verse 44

<स्तोर्य् ओफ़् सुदर्शन> सुदर्शनेन मुनिना कालमृत्युरपि स्वयम् पुरा भूमौ द्विजाग्र्येण जितो ह्यतिथिपूजया

പൂർവകാലത്ത് ഭൂമിയിൽ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മുനി സുദർശനൻ അതിഥി-പൂജാഭക്തിയാൽ സ്വയം കാലമൃത്യുവിനെയും ജയിച്ചു।

Verse 45

अन्यथा नास्ति संतर्तुं गृहस्थैश् च द्विजोत्तमैः त्यक्त्वा चातिथिपूजां ताम् आत्मनो भुवि शोधनम्

ഗൃഹസ്ഥർക്കു—പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജോത്തമർക്കു—കടന്നുപോകാൻ മറ്റൊരു മാർഗമില്ല; ആ അതിഥി-പൂജ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഈ ലോകത്ത് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ മലിനമാക്കുന്നതാണ്।

Verse 46

गृहस्थो ऽपि पुरा जेतुं सुदर्शन इति श्रुतः प्रतिज्ञामकरोज्जायां भार्यामाह पतिव्रताम्

പൂർവകാലത്ത് ഗൃഹസ്ഥനായിരുന്നിട്ടും ‘സുദർശനൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ അവൻ ജയിക്കുവാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; പതിവ്രതയായ ഭാര്യയോട് തന്റെ ഉദ്ദേശം അറിയിച്ചു।

Verse 47

सुव्रते सुभ्रु सुभगे शृणु सर्वं प्रयत्नतः त्वया वै नावमन्तव्या गृहे ह्यतिथयः सदा

ഹേ സുവ്രതേ, സുഭ്രൂ, സുഭഗേ! എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; വീട്ടിൽ അതിഥികളെ ഒരിക്കലും അവമാനിക്കരുത്, കാരണം ഗൃഹത്തിൽ അതിഥികൾ എപ്പോഴും പൂജ്യരാണ്।

Verse 48

सर्व एव स्वयं साक्षाद् अतिथिर्यत्पिनाकधृक् तस्मादतिथये दत्त्वा आत्मानमपि पूजय

എല്ലാ അതിഥിയും സാക്ഷാൽ പിനാകധാരിയായ പ്രഭുവുതന്നെയെന്നു അറിയുക; അതിനാൽ അതിഥിക്ക് അർപ്പിച്ച്, ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മസ്വരൂപത്തെയും പൂജിക്കുക।

Verse 49

एवमुक्त्वाथ संतप्ता विवशा सा पतिव्रता पतिमाह रुदन्ती च किमुक्तं भवता प्रभो

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ചും വിഹ്വലമായും ആയ ആ പതിവ്രത കണ്ണീരോടെ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എന്താണ് പറഞ്ഞത്?”

Verse 50

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह सुदर्शनः देयं सर्वं शिवायार्ये शिव एवातिथिः स्वयम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സുദർശനൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ആര്യേ, എല്ലാം ശിവനു സമർപ്പിക്കണം; കാരണം അതിഥിയായി സ്വയം ശിവൻ തന്നെയാണ് വരുന്നത്.”

Verse 51

तस्मात्सर्वे पूजनीयाः सर्वे ऽप्यतिथयः सदा एवमुक्ता तदा भर्त्रा भार्या तस्य पतिव्रता

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ അതിഥികളും എപ്പോഴും പൂജ്യരാണ്. ഭർത്താവ് ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതോടെ ആ പതിവ്രത ആ ആചാരം സ്വീകരിച്ച് അതിഥിയിൽ ശിവസന്നിധിയെ ആദരിച്ചു നടന്നു.

Verse 52

शेषामिवाज्ञामादाय मूर्ध्ना सा प्राचरत्तदा परीक्षितुं तथा श्रद्धां तयोः साक्षाद् द्विजोत्तमाः

ആ ആജ്ഞയെ അവൾ പ്രസാദശേഷംപോലെ ശിരസ്സിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി ഉടൻ തന്നെ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു. പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ പ്രത്യക്ഷമായി വന്ന് ആ ഇരുവരുടെയും ശ്രദ്ധയെ പരീക്ഷിച്ചു.

Verse 53

धर्मो द्विजोत्तमो भूत्वा जगामाथ मुनेर्गृहम् तं दृष्ट्वा चार्चयामास सार्घ्याद्यैरनघा द्विजम्

ധർമ്മം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു മുനിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. ആ നിർമല ദ്വിജനെ കണ്ടപ്പോൾ അനഘയായ സ്ത്രീ അർഘ്യാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു.

Verse 54

सम्पूजितस्तया तां तु प्राह धर्मो द्विजः स्वयम् भद्रे कुतः पतिर्धीमांस् तव भर्ता सुदर्शनः

അവൾ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചതിനുശേഷം ധർമ്മൻ സ്വയം ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ ആ ഭദ്രസ്ത്രീയോട് പറഞ്ഞു— “ഭദ്രേ, നിന്റെ ഭർത്താവ് എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ധീമാനുമായ സുദർശനനായ നിന്റെ ഭർത്താവ് സുധർശനൻ.”

Verse 55

अन्नाद्यैरलमद्यार्ये स्वं दातुमिह चार्हसि सा च लज्जावृता नारी स्मरन्ती कथितं पुरा

“ആര്യേ, ഇന്ന് അന്നാദികൾ മതി; ഇവിടെ നിന്നെത്തന്നെ ദാനം ചെയ്യുന്നത് യുക്തമല്ല.” എന്നു. ലജ്ജയിൽ മൂടപ്പെട്ട ആ സ്ത്രീ മുൻപ് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഓർത്തു നിന്നു.

Verse 56

भर्त्रा न्यमीलयन्नेत्रे चचाल च पतिव्रता किंचेत्याह पुनस्तं वै धर्मे चक्रे च सा मतिम्

ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ പതിവ്രത കണ്ണുകൾ അടച്ച് നീങ്ങിത്തുടങ്ങി. പിന്നെ അവനോട് വീണ്ടും— “ഇത് എന്ത്?” എന്നു ചോദിച്ചു; എങ്കിലും ധർമ്മത്തിലും സദാചാരത്തിലും അവൾ തന്റെ നിശ്ചയം ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 57

निवेदितुं किलात्मानं तस्मै पत्युरिहाज्ञया एतस्मिन्नन्तरे भर्ता तस्या नार्याः सुदर्शनः

ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവനോട് സ്വയം സമർപ്പിക്കാൻ അവൾ ഒരുങ്ങിയ അതേ നിമിഷം, ആ സ്ത്രീയുടെ ഭർത്താവ് സുദർശനൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 58

गृहद्वारं गतो धीमांस् तामुवाच महामुनिः एह्येहि क्व गता भद्रे तमुवाचातिथिः स्वयम्

വീട്ടുവാതിലിലെത്തിയ ആ ധീമാനായ മഹാമുനി അവളോട് പറഞ്ഞു— “വാ, വാ; ഭദ്രേ, എവിടെ പോയിരുന്നു?” അപ്പോൾ അതിഥി സ്വയം അവനോട് (മുനിയോട്) സംസാരിച്ചു.

Verse 59

भार्यया त्वनया सार्धं मैथुनस्थो ऽहमद्य वै सुदर्शन महाभाग किं कर्तव्यमिहोच्यताम्

ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ഈ ഭാര്യയോടൊപ്പം സംഗമസ്ഥിതിയിലാണ്. ഹേ മഹാഭാഗ്യനായ സുദർശന, ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് ദയവായി പറയുക.

Verse 60

सुरतान्तस्तु विप्रेन्द्र संतुष्टो ऽहं द्विजोत्तम सुदर्शनस्ततः प्राह सुप्रहृष्टो द्विजोत्तमः

സംഗമം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സുദർശനൻ അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര, ഹേ ദ്വിജോത്തമ, ഞാൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാണ്.”

Verse 61

भुङ्क्ष्व चैनां यथाकामं गमिष्ये ऽहं द्विजोत्तम हृष्टो ऽथ दर्शयामास स्वात्मानं धर्मराट् स्वयम्

“ഹേ ദ്വിജോത്തമ, നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അവളെ അനുഭവിക്ക; ഞാൻ പോകുന്നു.” എന്ന് പറഞ്ഞ് ഹർഷിതനായ ധർമ്മരാജൻ സ്വയം തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 62

प्रददौ चेप्सितं सर्वं तमाह च महाद्युतिः एषा न भुक्ता विप्रेन्द्र मनसापि सुशोभना

ആ മഹാദ്യുതി അവന്‍ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം നല്‍കി പിന്നെ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര, ഇവൾ ഭോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; മനസ്സാലും സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത, ശുദ്ധിയും ശോഭയും ഉള്ളവൾ.”

Verse 63

मया चैषा न संदेहः श्रद्धां ज्ञातुमिहागतः जितो वै यस्त्वया मृत्युर् धर्मेणैकेन सुव्रत

എനിക്ക് ഇതിൽ സംശയമില്ല—ഈ ശ്രദ്ധയെ അറിയാനാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്. ഹേ സുവ്രത, ഏകനിഷ്ഠ ധർമ്മത്താൽ നീ മരണത്തെ ജയിച്ചു; ആ ശ്രദ്ധയുടെ തത്ത്വം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 64

अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा प्रययौ च सः तस्मात्तथा पूजनीयाः सर्वे ह्यतिथयः सदा

“അഹോ, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിന്റെ മഹാവീര്യം എത്ര!” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ പുറപ്പെട്ടു. അതിനാൽ എല്ലാ അതിഥികളും എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നേ പൂജ്യർ; അതിഥി-സേവയിൽ ധർമ്മം വഴി പശുവിനെ ഉയർത്തുന്ന പതി-പരമേശ്വരനേ സേവിക്കുന്നു।

Verse 65

बहुनात्र किमुक्तेन भाग्यहीना द्विजोत्तमाः तमेव शरणं तूर्णं गन्तुमर्हथ शङ्करम्

ഇവിടെ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഭാഗ്യഹീനരായാലും നിങ്ങൾ വേഗം ശങ്കരനെയേ ശരണം പ്രാപിക്കൂ—അവൻ പതി; പശുവിനെ ബന്ധിക്കുന്ന പാശങ്ങളെ അവൻ തന്നെ മുറിക്കുന്നു।

Verse 66

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो ब्राह्मणर्षभाः ब्रह्माणमभिवन्द्यार्ताः प्रोचुराकुलितेक्षणाः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണർഷഭന്മാർ വ്യാകുലരായി, ദുഃഖത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു; അവരുടെ കണ്ണുകൾ കലക്കത്തോടെ അസ്ഥിരമായി।

Verse 67

ब्राह्मणा ऊचुः नापेक्षितं महाभाग जीवितं विकृताः स्त्रियः दृष्टो ऽस्माभिर् महादेवो निन्दितो यस्त्वनिन्दितः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! ഇനി ജീവനും ആഗ്രഹമില്ല; ഞങ്ങളുടെ സ്ത്രീകൾ വികൃതരായി. നിന്ദാതീതനായ മഹാദേവനെ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതും ഞങ്ങൾ കണ്ടു।

Verse 68

शप्तश् च सर्वगः शूली पिनाकी नीललोहितः अज्ञानाच्छापजा शक्तिः कुण्ठितास्यनिरीक्षणात्

അവൻ ‘സപ്ത’യും, സർവ്വവ്യാപിയും; ശൂലധാരി, പിനാകധാരി, നീല-ലോഹിത പ്രഭു. അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ശാപജന്യ ശക്തി ഉയരുന്നു; എന്നാൽ പ്രഭുവിന്റെ മാത്രം ദൃഷ്ടിയാൽ അത് കുണ്ഠിതമായി നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 69

वक्तुमर्हसि देवेश संन्यासं वै क्रमेण तु द्रष्टुं वै देवदेवेशम् उग्रं भीमं कपर्दिनम्

ഹേ ദേവേശാ! സന്ന്യാസധർമ്മം ക്രമമായി ഉപദേശിക്കണം; അതിലൂടെ ദേവദേവേശൻ രുദ്രൻ—ഉഗ്രൻ, ഭീമൻ, കപർദി—പാശബന്ധിത പശുക്കളെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന ഏക പതി എന്ന ശിവന്റെ ദർശനം ലഭിക്കും.

Verse 70

पितामह उवाच आदौ वेदानधीत्यैव श्रद्धया च गुरोः सदा विचार्यार्थं मुनेर्धर्मान् प्रतिज्ञाय द्विजोत्तमाः

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞു—ആദ്യം ശ്രദ്ധയോടെ വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്ത്, ഗുരുവിനോടു സദാ ഭക്തി-ആദരത്തോടെ നിലകൊണ്ട്, സത്യവിചാരണയ്ക്കായി ദ്വിജോത്തമർ മുനിധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാമെന്ന പ്രതിജ്ഞ എടുക്കണം.

Verse 71

ग्रहणान्तं हि वा विद्वान् अथ द्वादशवार्षिकम् स्नात्वाहृत्य च दारान्वै पुत्रानुत्पाद्य सुव्रतान्

വിദ്വാൻ ഈ വ്രതം ഗ്രഹണാന്തം വരെ അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ അനുഷ്ഠിക്കണം. തുടർന്ന് ശുദ്ധിസ്നാനം ചെയ്ത് ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച്, സുവ്രതന്മാരായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണം.

Verse 72

वृत्तिभिश्चानुरूपाभिस् तान् विभज्य सुतान्मुनिः अग्निष्टोमादिभिश्चेष्ट्वा यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विभुम्

മുനി പുത്രന്മാരെ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായ ജീവിതവൃത്തികളിൽ വിഭജിച്ചു നിയോഗിച്ചു; അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങളാൽ സർവ്വവ്യാപിയായ യജ്ഞേശ്വരൻ ശിവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 73

पूजयेत् परमात्मानं प्राप्यारण्यं विभावसौ मुनिर्द्वादशवर्षं वा वर्षमात्रम् अथापि वा

അരണ്യത്തിലെത്തി മുനി പരമാത്മാവ്—പതിസ്വരൂപൻ ശിവൻ—അവനെ പൂജിക്കണം; പന്ത്രണ്ടു വർഷമോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വർഷമോ.

Verse 74

पक्षद्वादशकं वापि दिनद्वादशकं तु वा क्षीरभुक् संयुतः शान्तः सर्वान् सम्पूजयेत्सुरान्

പന്ത്രണ്ട് പക്ഷങ്ങളോ പന്ത്രണ്ട് ദിവസങ്ങളോ—ക്ഷീരാഹാരിയായി, സംയമത്തോടെ, ശാന്തനായി ഭക്തൻ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം।

Verse 75

इष्ट्वैवं जुहुयादग्नौ यज्ञपात्राणि मन्त्रतः अप्सु वै पार्थिवं न्यस्य गुरवे तैजसानि तु

ഇങ്ങനെ പൂജ പൂർത്തിയാക്കി, മന്ത്രപൂർവ്വം യജ്ഞപാത്രങ്ങൾ അഗ്നിയിൽ ഹോമമായി സമർപ്പിക്കണം। മണ്ണുപാത്രങ്ങൾ ജലത്തിൽ വെക്കുകയും, തൈജസ (ലോഹ) പാത്രങ്ങൾ ഗുരുവിന് അർപ്പിക്കയും വേണം।

Verse 76

स्वधनं सकलं चैव ब्राह्मणेभ्यो विशङ्कया प्रणिपत्य गुरुं भूमौ विरक्तः संन्यसेद्यतिः

സ്വധനം മുഴുവനും സംശയമില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്ത്, പിന്നെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് ആയി ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു; വിരക്തനായ യതി സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കണം।

Verse 77

निकृत्य केशान् सशिखान् उपवीतं विसृज्य च पञ्चभिर् जुहुयाद् अप्सु भूः स्वाहेति विचक्षणः

ശിഖയോടുകൂടിയ മുടി മുറിച്ച് ഉപവീതം ഉപേക്ഷിച്ച്, വിവേകിയായ साधകൻ ‘ഭൂഃ സ്വാഹാ’ എന്നു ചൊല്ലി ജലത്തിൽ അഞ്ചു ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 78

ततश्चोर्ध्वं चरेदेवं यतिः शिवविमुक्तये व्रतेनानशनेनापि तोयवृत्त्यापि वा पुनः

അതിന് ശേഷം യതി ശിവവിമുക്തിക്കായി ഇങ്ങനെ തന്നെ ചരിക്കണം—വ്രതം കൊണ്ടോ, ഉപവാസം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ജലമാത്രം ആശ്രയിച്ചോ।

Verse 79

पर्णवृत्त्या पयोवृत्त्या फलवृत्त्यापि वा यतिः एवं जीवन्मृतो नो चेत् षण्मासाद्वत्सरात्तु वा

യതി ഇലകളോ പാലോ ഫലങ്ങളോ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കാം. അത്തരം നിയന്ത്രണത്തിലൂടെയും അവൻ ‘ജീവന്മൃതൻ’—ദേഹത്തിൽ ഇരിക്കെ തന്നെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് അന്തർവിമുക്തൻ—ആകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആറുമാസത്തിനകം അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി ഒരു വർഷത്തിനകം, വൈരാഗ്യവും ശിവോന്മുഖ ശാസനവും കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കി ആ നില പൂർത്തിയാക്കണം।

Verse 80

प्रस्थानादिकमायासं स्वदेहस्य चरेद्यतिः शिवसायुज्यमाप्नोति कर्मणाप्येवमाचरन्

യതി യാത്ര-പ്രസ്ഥാനം മുതലായ ക്ലേശങ്ങൾ സഹിച്ച് തന്റെ ദേഹത്തെ ശാസനയിൽ നിർത്തണം. ഇങ്ങനെ കർമത്തിലും ആചരണത്തിലും നിയന്ത്രണം പാലിച്ചാൽ അവൻ ശിവസായുജ്യം (ഏകത്വം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 81

सद्यो ऽपि लभते मुक्तिं भक्तियुक्तो दृढव्रताः

ഭക്തിയോടെ ദൃഢവ്രതം പാലിക്കുന്ന പശു (ബന്ധിത ജീവൻ), പാശം ഛേദിക്കുന്ന പതി—ശിവന്റെ കൃപയാൽ—ക്ഷണത്തിൽ പോലും മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 82

त्यागेन वा किं विधिनाप्य् अनेन भक्तस्य रुद्रस्य शुभैर्व्रतैश्च यज्ञैश् च दानैर्विविधैश् च होमैर् लब्धैश्चशास्त्रैर्विविधैश् च वेदैः

രുദ്രഭക്തന് വെറും ത്യാഗമോ ഇത്തരത്തിലുള്ള വിധിബദ്ധ കർമക്രമമോ എന്ത് പ്രയോജനം? ശുഭവ്രതങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, വിവിധ ദാനങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ, അനേകം ശാസ്ത്ര-വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം—ഇവയെല്ലാം ഗൗണം; നിർണായക മാർഗം പതി രുദ്രനോടുള്ള അനന്യഭക്തിയത്രേ।

Verse 83

श्वेतेनैवं जितो मृत्युर् भवभक्त्या महात्मना वो ऽस्तु भक्तिर्महादेवे शङ्करे परमात्मनि

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവ് ശ്വേതൻ ഭവൻ (ശിവൻ) എന്ന ഭക്തിയാൽ മരണത്തെ ജയിച്ചു. നിങ്ങളിലും മഹാദേവൻ—ശങ്കരൻ, പരമാത്മാവ്—എന്നിലേക്കുള്ള അചഞ്ചല ഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ।