
अध्याय १०१: हैमवती-तपः, तारकवंश-उत्पातः, स्कन्द-प्रत्याशा, मदनदहनम्
ഋഷിമാർ സതീദേവിയുടെ പുനർജന്മകഥ ചോദിക്കുന്നു—ഹിമവത്പുത്രിയായി ഹൈമവതി (ഉമാ/പാർവതി) എങ്ങനെ ജനിച്ചു, ശിവനെ പതിയായി എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു എന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു: ദേവി മേനയുടെ ദേഹം ആശ്രയിച്ച് സ്വേച്ഛയാൽ ഹൈമവതീരൂപത്തിൽ അവതരിച്ചു; ഗിരിരാജൻ സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തി. പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ അവൾ സഹോദരിമാരോടൊപ്പം തപസ്സാരംഭിച്ചു; അപർണാ, ഏകപർണാ, ഏകപാടലാ തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ തപോവ്രതഭേദങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അനന്യഭക്തിയാൽ ശിവാനുഗ്രഹം സുലഭമെന്നത് തെളിയുന്നു. അതേസമയം ദാനവൻ താരകൻ ബ്രഹ്മവരപ്രസാദത്തോടെ ബലം നേടി വിഷ്ണുവിനെയും ജയിച്ചു; ദേവന്മാർ ഭീതിയോടെ ബൃഹസ്പതിയോട് വിലപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാ ഉപദേശിക്കുന്നു—ഉമാ-ശിവയോഗത്തിൽ നിന്ന് സ്കന്ദൻ ജനിച്ച് താരകവധം ചെയ്യും. ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ഇന്ദ്രൻ കാമദേവനെ ശിവ-ഉമാ സംയോഗത്തിനായി നിയോഗിക്കുന്നു; മദൻ രതിയോടും വസന്തനോടും കൂടി ശിവാശ്രമത്തിൽ ചെന്നു ശ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ ത്ര്യംബകൻ തൃതീയനേത്രാഗ്നിയാൽ അവനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. രതിയുടെ ദുഃഖം കണ്ട ശിവൻ വരം നൽകുന്നു—മദൻ അമൂർത്തനായി നിലകൊണ്ട്, ഭാവിയിൽ വാസുദേവൻ (വിഷ്ണു) സംബന്ധമായ ശാപപ്രസംഗത്തിൽ പുത്രരൂപത്തിൽ വീണ്ടും ലഭിക്കും. ഈ അധ്യായം പാർവതീതപസ്സ്, സ്കന്ദോത്പത്തി, താരകവധം എന്നീ കഥാപ്രവാഹത്തിന് ഭൂമിക ഒരുക്കുകയും, കാമദഹനത്തിലൂടെ ശിവന്റെ വൈരാഗ്യവും ഐശ്വര്യവും പ്രതിപാദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवकृद्दक्षयज्ञविध्वंसनो नाम शततमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं हिमवतः पुत्री बभूवांबा सती शुभा कथं वा देवदेवेशम् अवाप पतिमीश्वरम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ ‘ശിവകൃത-ദക്ഷയജ്ഞവിധ്വംസന’ എന്ന പേരിലുള്ള നൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“ശുഭയായ അമ്മ സതി എങ്ങനെ ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു? ദേവദേവേശനായ പരമേശ്വരനെ ഭർത്താവായി അവൾ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?”
Verse 2
सूत उवाच सा मेनातनुम् आश्रित्य स्वेच्छयैव वराङ्गना तदा हैमवती जज्ञे तपसा च द्विजोत्तमाः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ സ്വേച്ഛയാൽ മേനയുടെ ദേഹം ആശ്രയിച്ച്, തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, അപ്പോൾ ഹൈമവതീ (പാർവതി)യായി ജനിച്ചു.
Verse 3
जातकर्मादिकाः सर्वाश् चकार च गिरीश्वरः द्वादशे च तदा वर्षे पूर्णे हैमवती शुभा
ഗിരീശ്വരൻ ജാതകർമ്മം മുതലായ എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും വിധിപൂർവ്വം നടത്തി. പന്ത്രണ്ടാം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ശുഭയായ ഹൈമവതീ (പാർവതി) യഥോചിതമായ പരിപക്വത കൈവരിച്ചു.
Verse 4
तपस्तेपे तया सार्धम् अनुजा च शुभानना अन्या च देवी ह्यनुजा सर्वलोके नमस्कृता
അവളോടൊപ്പം ശുഭമുഖിയായ ഇളയ സഹോദരിയും തപസ്സു ചെയ്തു; മറ്റൊരു ഇളയ സഹോദരിയും—അവൾ ദേവിയായി സർവ്വലോകങ്ങളിലും നമസ്കൃതയും പൂജിതയും ആകുന്നു।
Verse 5
ऋषयश् च तदा सर्वे सर्वलोकमहेश्वरीम् तुष्टुवुस् तपसा देवीं समावृत्य समन्ततः
അപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷിമാരും സർവ്വലോക മഹേശ്വരിയായ ദേവിയെ ചുറ്റിനിന്ന്, തങ്ങളുടെ തപസ്സാൽ അവളെ സ്തുതിച്ചു; അവൾ ശിവശക്തി, അവളാൽ പതി ബന്ധിത പശുക്കൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നു।
Verse 6
ज्येष्ठा ह्यपर्णा ह्यनुजा चैकपर्णा शुभानना तृतीया च वरारोहा तथा चैवैकपाटला
അവൾ ജ്യേഷ്ഠ—അപർണാ; അവൾ ഇളയവളും—ഏകപർണാ, ശുഭമുഖി; അവൾ മൂന്നാമത്തി—വരാരോഹാ; അതുപോലെ അവൾ ഏകപാടലാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 7
तपसा च महादेव्याः पार्वत्याः परमेश्वरः वशीकृतो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः
മഹാദേവി പാർവതിയുടെ തപസ്സാൽ പരമേശ്വരൻ—മഹാദേവൻ, ഭവൻ, സർവ്വഭൂതപതി—വശീഭവിച്ച് അവളോടു പ്രസന്നനായി അനുഗ്രഹിച്ചു।
Verse 8
एतस्मिन्नेव काले तु तारको नाम दानवः तारात्मजो महातेजा बभूव दितिनन्दनः
അതേ സമയത്ത് താരക എന്ന ദൈത്യൻ—താരയുടെ പുത്രൻ, മഹാതേജസ്സോടെ—ദിതിയുടെ പ്രിയ പുത്രനായി ജനിച്ചു।
Verse 9
तस्य पुत्रास्त्रयश्चापि तारकाक्षो महासुरः विद्युन्माली च भगवान् कमलाक्षश् च वीर्यवान्
അവന് മൂന്നു പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു—മഹാസുരൻ താരകാക്ഷൻ, ഭഗവദ്ഭാവത്തോടെ പൂജ്യനായ വിദ്യുന്മാലി, മഹാപരാക്രമിയായ കമലാക്ഷൻ।
Verse 10
पितामहस् तथा चैषां तारो नाम महाबलः तपसा लब्धवीर्यश् च प्रसादाद्ब्रह्मणः प्रभोः
ഇവരുടെ പിതാമഹൻ ‘താര’ എന്ന മഹാബലവാനായിരുന്നു; തപസ്സിലൂടെ വീര്യം നേടി, പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബലം പ്രാപിച്ചു।
Verse 11
सो ऽपि तारो महातेजास् त्रैलोक्यं सचराचरम् विजित्य समरे पूर्वं विष्णुं च जितवान् असौ
ആ മഹാതേജസ്സുള്ള താരനും മുമ്പ് യുദ്ധത്തിൽ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകം ജയിച്ച്, വിഷ്ണുവിനെയും സമരത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചിരുന്നു।
Verse 12
तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिवारात्रम् अविश्रमम्
അവരിരുവരുടെയും ഇടയിൽ അത്യന്തം ഘോരവും രോമഹർഷകവുമായ ദിവ്യയുദ്ധം ഉണ്ടായി; ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം പകൽ-രാത്രി വിശ്രമമില്ലാതെ നീണ്ടു. പുരാണദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് പാശബന്ധത്തിന്റെ കാലപരിണതി; പരിഹാരം പതി ശിവന്റെ പ്രസാദത്തിലൂടെയേ.
Verse 13
सरथं विष्णुमादाय चिक्षेप शतयोजनम् तारेण विजितः संख्ये दुद्राव गरुडध्वजः
താരൻ വിഷ്ണുവിനെ രഥത്തോടുകൂടി പിടിച്ച് നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു. ആ യുദ്ധത്തിൽ താരനാൽ പരാജിതനായ ഗരുഡധ്വജൻ പിന്മാറി മാറിനിന്നു।
Verse 14
तारो वराञ्छतगुणं लब्ध्वा शतगुणं बलम् पितामहाज्जगत्सर्वम् अवाप दितिनन्दनः
പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ശതഗുണം വർദ്ധിപ്പിച്ച വരം ലഭിച്ച താരകൻ ശതഗുണ ബലം നേടി. ദിതിയുടെ പുത്രൻ ആ ദത്തശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ സർവ്വലോകത്തെയും അധീനമാക്കി.
Verse 15
देवेन्द्रप्रमुखाञ्जित्वा देवान्देवेश्वरेश्वरः वारयामास तैर् देवान् सर्वलोकेषु मायया
ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച ആ പരമേശ്വരൻ തന്റെ മായയാൽ ആ ദേവന്മാരെയേ സർവ്വലോകങ്ങളിലും തടഞ്ഞുനിർത്തി, നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉപകരണമാക്കി.
Verse 16
देवताश् च सहेन्द्रेण तारकाद्भयपीडिताः न शान्तिं लेभिरे शूराः शरणं वा भयार्दिताः
താരകന്റെ ഭയത്തിൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാർ—ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ—ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. വീരരായിട്ടും ഭയാർത്തരായി അവർ ശരണം തേടി.
Verse 17
तदामरपतिः श्रीमान् संनिपत्यामरप्रभुः उवाचाङ्गिरसं देवो देवानामपि संनिधौ
അപ്പോൾ ശ്രീമാനായ അമരപതി ഇന്ദ്രൻ—ദേവാധിപൻ—സഭയെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ അങ്ഗിരസ മുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.
Verse 18
भगवंस्तारको नाम तारजो दानवोत्तमः तेन संनिहता युद्धे वत्सा गोपतिना यथा
ഭഗവൻ! താരയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച താരകൻ എന്നൊരു ശ്രേഷ്ഠ ദാനവൻ ഉണ്ട്. യുദ്ധത്തിൽ അവൻ ഞങ്ങളെ, ഗോപാലൻ കിടാക്കളെ വശപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, കീഴടക്കി.
Verse 19
भयात्तस्मान्महाभाग बृहद्युद्धे बृहस्पते अनिकेता भ्रमन्त्येते शकुन्ता इव पञ्जरे
അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ ബൃഹസ്പതേ, ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഭയത്താൽ ആശ്രയരഹിതരായ ഇവർ കൂട്ടിലകപ്പെട്ട പക്ഷികളെപ്പോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു।
Verse 20
अस्माकं यान्य् अमोघानि आयुधान्य् अङ्गिरो वर तानि मोघानि जायन्ते प्रभावादमरद्विषः
ഹേ അങ്കിരസകുലശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങളുടെ അമോഘായുധങ്ങൾ അമരദ്വേഷിയുടെ പ്രഭാവം മൂലം ഇപ്പോൾ വ്യർത്ഥമാകുന്നു।
Verse 21
दशवर्षसहस्राणि द्विगुणानि बृहस्पते विष्णुना योधितो युद्धे तेनापि न च सूदितः
ഹേ ബൃഹസ്പതേ, ഇരുപതിനായിരം വർഷം വിഷ്ണു അവനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു; എങ്കിലും അവൻ വിഷ്ണുവാൽ പോലും വധിക്കപ്പെട്ടില്ല।
Verse 22
यस्तेनानिर्जितो युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना कथमस्मद्विधस्तस्य स्थास्यते समरे ऽग्रतः
യുദ്ധത്തിൽ പരാക്രമശാലിയായ വിഷ്ണുവിനും ജയിക്കാനാകാത്തവന്റെ മുമ്പിൽ, സമരത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ഞങ്ങളുപോലുള്ളവർ എങ്ങനെ നില്ക്കും?
Verse 23
एवम् उक्तस् तु शक्रेण जीवः सार्धं सुराधिपैः सहस्राक्षेण च विभुं सम्प्राप्याह कुशध्वजम्
ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജീവൻ ദേവാധിപന്മാരോടും സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രനോടും കൂടി ആ വിഭുവായ കുശധ്വജനെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു।
Verse 24
सो ऽपि तस्य मुखाच्छ्रुत्वा प्रणयात्प्रणतार्तिहा देवैरशेषैः सेन्द्रैस्तु जीवमाह पितामहः
അവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു അത് ശ്രവിച്ച പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാ—ഭക്തിയോടെ നമിക്കുന്നവരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നവൻ—ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും നില്ക്കെ ജീവപ്രദമായ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 25
जाने वो ऽर्तिं सुरेन्द्राणां तथापि शृणु सांप्रतम् विनिन्द्य दक्षं या देवी सती रुद्राङ्गसंभवा
ഹേ ദേവേന്ദ്രന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ആർത്തി ഞാൻ അറിയുന്നു; എങ്കിലും ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. രുദ്രന്റെ തന്നെ അംഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദേവി സതി ദക്ഷനെ നിന്ദിച്ച് ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സത്യം പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 26
उमा हैमवती जज्ञे सर्वलोकनमस्कृता तस्याश्चैवेह रूपेण यूयं देवाः सुरोत्तमाः
ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായ ഉമ ജനിച്ചു; സർവ്വലോകങ്ങളും അവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഹേ സുറോത്തമ ദേവന്മാരേ, ഇവിടെ നിങ്ങൾ അവളെയേ ഈ രൂപത്തിൽ ദർശിക്കുന്നു।
Verse 27
विभोर्यतध्वमाक्रष्टुं रुद्रस्यास्य मनो महत् तयोर्योगेन सम्भूतः स्कन्दः शक्तिधरः प्रभुः
സർവ്വവ്യാപിയായ ശക്തിയെ ആകർഷിക്കുവാൻ ഈ രുദ്രന്റെ മഹാസങ്കൽപ്പം ഉദിച്ചു. രുദ്രനും ശക്തിയും തമ്മിലുള്ള യോഗത്തിൽ നിന്ന് ശക്തിധരനായ പ്രഭു സ്കന്ദൻ പ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 28
षडास्यो द्वादशभुजः सेनानीः पावकिः प्रभुः स्वाहेयः कार्तिकेयश् च गाङ्गेयः शरधामजः
അവൻ ഷഡാനനൻ, ദ്വാദശഭുജനായ പ്രഭു—ദേവസേനയുടെ സേനാനി; പാവകജന്യൻ, പരാക്രമശാലി. സ്വാഹയുടെ പുത്രൻ കാർത്തികേയൻ; ഗാംഗേയൻ, ശരധാമജനെന്നും പ്രസിദ്ധൻ।
Verse 29
देवः शाखो विशाखश् च नैगमेशश् च वीर्यवान् सेनापतिः कुमाराख्यः सर्वलोकनमस्कृतः
അവൻ ദൈവസ്വരൂപൻ; അവൻ തന്നെ ശാഖയും വിശാഖയും; മഹാവീര്യവാനായ നൈഗമേഷനും. ദേവസേനയുടെ സേനാപതി ‘കുമാരൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, സർവ്വലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്നവൻ।
Verse 30
लीलयैव महासेनः प्रबलं तारकासुरम् बालो ऽपि विनिहत्यैको देवान् संतारयिष्यति
മഹാസേനൻ കളിയെന്നപോലെ, ബാലനായിട്ടും, ഒരുത്തനായി ശക്തനായ താരകാസുരനെ വധിച്ച് ദേവന്മാരെ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് കടത്തിവിട്ട് സുരക്ഷയിലേക്കു നയിക്കും।
Verse 31
एवम् उक्तस् तदा तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना बृहस्पतिस् तथा सेन्द्रैर् देवैर् देवं प्रणम्य तम्
പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി ഇന്ദ്രനോടും മറ്റു ദേവന്മാരോടും കൂടി ആ ദേവനെ—മഹാദേവനെ, പാശബന്ധിത പശുക്കളെ മോചിപ്പിക്കുന്ന പതിയെ—നമസ്കരിച്ചു।
Verse 32
शिव बुर्न्स् काम मेरोः शिखरमासाद्य स्मरं सस्मार सुव्रतः स्मरणाद्देवदेवस्य स्मरो ऽपि सह भार्यया
സുവ്രതനായ ശിവൻ മേരു ശിഖരത്തിലെത്തി സ്മരനെ (കാമനെ) സ്മരിച്ചു. ദേവദേവന്റെ ആ സ്മരണ മാത്രം കൊണ്ടു സ്മരനും ഭാര്യയോടുകൂടി പ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 33
रत्या समं समागम्य नमस्कृत्य कृताञ्जलिः सशक्रमाह तं जीवं जगज्जीवो द्विजोत्तमाः
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, രതിയോടൊപ്പം വന്ന് അവൻ കൃതാഞ്ജലിയായി നമസ്കരിച്ചു; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം ആ ജീവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; അപ്പോൾ ജഗജ്ജീവൻ—സകല പശുക്കളുടെ പതി—അന്തര്യാമി സാക്ഷിയായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 34
स्मृतो यद्भवता जीव सम्प्राप्तो ऽहं तवान्तिकम् ब्रूहि यन्मे विधातव्यं तमाह सुरपूजितः
ഹേ ജീവാ! നീ എന്നെ സ്മരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നിന്റെ മംഗളത്തിനായി ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് വിധാനം നിർദ്ദേശിക്കണം—എന്ന് ദേവാരാധ്യൻ അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 35
तम् आह भगवाञ्छक्रः संभाव्य मकरध्वजम् शङ्करेणांबिकामद्य संयोजय यथासुखम्
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മകരധ്വജനെ (കാമനെ) ആദരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് അംബികയെ ശങ്കരനോടു യഥോചിതവും സുഖകരവുമായ രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്ക.”
Verse 36
तया स रमते येन भगवान् वृषभध्वजः तेन मार्गेण मार्गस्व पत्न्या रत्यानया सह
വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ അവളോടൊപ്പം ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ രമിക്കുന്നുവോ, അതേ മാർഗ്ഗം തന്നെ പിന്തുടരുക; നിന്റെ ഭാര്യയായ രതിയോടൊപ്പം അതേ പഥത്തിൽ നീങ്ങുക.
Verse 37
सो ऽपि तुष्टो महादेवः प्रदास्यति शुभां गतिम् विप्रयुक्तस्तया पूर्वं लब्ध्वा तां गिरिजामुमाम्
ആ മഹാദേവനും പ്രസന്നനായി ശുഭഗതി ദാനം ചെയ്യും. കാരണം മുമ്പ് അവൻ അവളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിരുന്നു; പിന്നീടു ഗിരിജയായ ഉമയെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.
Verse 38
एवमुक्तो नमस्कृत्य देवदेवं शचीपतिम् देवदेवाश्रमं गन्तुं मतिं चक्रे तया सह
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ശചീപതി, ദേവദേവനായ ഇന്ദ്രനെ നമസ്കരിച്ചു; അവളോടൊപ്പം (രതിയോടൊപ്പം) ദേവദേവൻ ശിവന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
Verse 39
गत्वा तदाश्रये शंभोः सह रत्या महाबलः वसंतेन सहायेन देवं योक्तुमना भवत्
ശംഭുവിന്റെ ആശ്രയസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ചെന്ന ആ മഹാബലൻ, രതിയോടുകൂടി വസന്തന്റെ സഹായത്തോടെ, ദേവനെ കാമോദ്രേകത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായി।
Verse 40
ततः सम्प्रेक्ष्य मदनं हसन् देवस् त्रियंबकः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं तम् अवैक्षत
പിന്നെ മദനനെ കണ്ട ത്ര്യംബകദേവൻ ഹസിച്ചു; മൂന്നാം കണ്ണുകൊണ്ട് അവജ്ഞാഭാവത്തോടെ അവനെ നോക്കി—പശുവിനെ ബന്ധിക്കുന്ന കാമപാശം പതിയെ സ്പർശിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചതുപോലെ।
Verse 41
ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् मदनं पार्श्वतः स्थितम् अदहत्तत्क्षणादेव ललाप करुणं रतिः
അപ്പോൾ അവന്റെ (ശിവന്റെ) കണ്ണിൽ നിന്നുജനിച്ച അഗ്നി സമീപത്ത് നിന്ന മദനനെ ക്ഷണത്തിൽ ദഹിപ്പിച്ചു; രതി കരുണയോടെ വിലപിച്ചു।
Verse 42
रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च
രതിയുടെ വിലാപം കേട്ട് ദേവദേവനായ വൃഷധ്വജൻ ശിവൻ, കാമപത്നിയെ നോക്കി പരമകരുണയോടെ അവളോട് അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 43
अमूर्तो ऽपि ध्रुवं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव रतिकाले ध्रुवे भद्रे करिष्यति न संशयः
ഹേ ഭദ്രേ, നിന്റെ പതി അമൂർത്തനായാലും നിശ്ചയമായി നിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കും. ഹേ ശുഭേ, രതികാലത്തിൽ ധ്രുവൻ തീർച്ചയായും അത് നിർവഹിക്കും—സംശയമില്ല।
Verse 44
यदा विष्णुश् च भविता वासुदेवो महायशाः शापाद्भृगोर्महातेजाः सर्वलोकहिताय वै
മഹാതേജസ്വിയായ ഭൃഗുവിന്റെ പ്രബല ശാപത്താൽ മഹായശസ്സുള്ള വിഷ്ണു വാസുദേവരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുമ്പോൾ, അത് നിശ്ചയമായും സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായിരിക്കുന്നു. (ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു—ഈ അവതാരവും പതി ശിവന്റെ അധീനത്തിലാണ്; അവൻ ശാപത്തെയും ലോകഹിതത്തിനും ദേഹികളുടെ പാശബന്ധം ശിഥിലമാക്കുന്നതിനും ഉപായമാക്കുന്നു.)
Verse 45
तदा तस्य सुतो यश् च स पतिस्ते भविष्यति सा प्रणम्य तदा रुद्रं कामपत्नी शुचिस्मिता
അപ്പോൾ (രുദ്രൻ) പറഞ്ഞു—“അവനിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ തന്നെയാകും നിന്റെ പതി.” തുടർന്ന് കാമന്റെ ഭാര്യ, ശുചിസ്മിതയായി, രുദ്രനെ നമസ്കരിച്ചു.
Verse 46
जगाम मदनं लब्ध्वा वसंतेन समन्विता
വസന്തത്തോടു ചേർന്ന്, മദനൻ (കാമൻ) എന്ന സ്വാധീനം ലഭിച്ച്, അവൾ മുന്നോട്ട് പോയി.
Haimavati is Uma/Parvati born as the daughter of Himavan and Menā, described here as Sati’s re-manifestation by her own will. The chapter frames her birth and tapas as the continuity of the Devi’s purpose: reunion with Shiva and restoration of cosmic balance.
They function as tapasya-identifiers—names reflecting distinctive austerity modes and vows (vrata) undertaken by Parvati. In Shaiva-Puranic framing, such names encode the intensity of renunciation and single-pointed devotion that draws Shiva’s grace.
Kamadeva’s attempt to provoke desire in Shiva symbolizes intrusion into yogic stillness. Shiva’s third eye represents jnana-agni (the fire of higher awareness) that consumes kama (desire). The later boon to Rati preserves cosmic dharma by allowing love to continue in subtler, ‘ananga’ (bodiless) form.
It establishes (1) Parvati’s tapas as the cause for Shiva-Uma union, (2) Taraka’s oppressive power as the crisis, and (3) Brahma’s prophecy that Skanda will be born to defeat Taraka—setting up subsequent chapters focused on Skanda’s manifestation and the devas’ deliverance.