Adhyaya 43

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच एतदाकर्ण्य विज्ञानं नारायणमुखेरितम् / कूर्मरूपधरं देवं पप्रच्छुर्मुनयः प्रभुम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ ഉത്തരവിഭാഗത്തിൽ നാല്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—നാരായണന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ തത്ത്വവിജ്ഞാനം ശ്രവിച്ച മുനിമാർ കൂർമരൂപധാരിയായ പ്രഭു ദേവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 2

मुनय ऊचुः कथिता भवता धर्मा मोक्षज्ञानं सविस्तरम् / लोकानां सर्गविस्तारं वंशमन्वन्तराणि च

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഭവാൻ ധർമ്മവും മോക്ഷജ്ഞാനവും വിശദമായി ഉപദേശിച്ചു; കൂടാതെ ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിവിസ്താരം, വംശപരമ്പരകൾ, മന്വന്തരങ്ങളുടെ ക്രമവും വിവരിച്ചു।

Verse 3

प्रतिसर्गमिदानीं नो वक्तुमर्हसी माधव / भूतानां भूतभव्येश यथा पूर्वं त्वयोदितम्

ഹേ മാധവാ! ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് പ്രതിസർഗം—ദ്വിതീയ സൃഷ്ടി—വിശദീകരിക്കേണ്ടതാകുന്നു. ഹേ ഭൂതങ്ങളുടെ അധീശാ, ഭൂത-ഭവ്യേശ്വരാ! മുൻപ് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ പറയുക।

Verse 4

सूत उवाच श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान् कूर्मरूपधृक् / व्याजहार महायोगी भूतानां प्रतिसंचरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ അന്ന് ശ്രവിച്ച കൂർമരൂപധാരിയായ ഭഗവാൻ, മഹായോഗി, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രതിസഞ്ചാരം—ലയത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം—വിശദീകരിച്ചു।

Verse 5

कूर्म उवाच नित्यो नैमित्तिकश्चैव प्राकृतात्यन्तिकौ तथा / चतुर्धायं पुराणे ऽस्मिन् प्रोच्यते प्रतिसंचरः

കൂർമഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—ഈ പുരാണത്തിൽ പ്രതിസഞ്ചാരം (പ്രളയം) നാലുവിധമായി ഉപദേശിക്കുന്നു: നിത്യ, നൈമിത്തിക, പ്രാകൃത, ആത്യന്തിക।

Verse 6

यो ऽयं संदृश्यते नित्यं लोके भूतक्षयस्त्विह / नित्यः संकीर्त्यते नाम्ना मुनिभिः प्रतिसंचरः

ലോകത്തിൽ നിത്യമായി കാണപ്പെടുന്ന ഭൂതക്ഷയമത്രേ മുനിമാർ നിത്യമായതായി കീർത്തിക്കുന്നു; അതിന് ‘പ്രതിസഞ്ചര’ എന്ന നാമം—വീണ്ടും വീണ്ടും ലയത്തിലേക്ക് മടങ്ങൽ।

Verse 7

ब्राह्मो नैमित्तिको नाम कल्पान्ते यो भविष्यति / त्रैलोक्यस्यास्य कथितः प्रतिसर्गो मनीषिभिः

കൽപാന്തത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മ നൈമിത്തിക പ്രളയം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിന് ശേഷം ഈ ത്രിലോകത്തിന്റെ ‘പ്രതിസർഗം’—വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടൽ—മനീഷികൾ വിവരണം ചെയ്തു।

Verse 8

महादाद्यां विशेषान्तं यदा संयाति संक्षयम् / प्राकृतः प्रतिसर्गो ऽयं प्रोच्यते कालचिन्तकैः

മഹത് മുതൽ വിശേഷാന്തം വരെ ഉള്ള തത്ത്വപരമ്പര ക്ഷയത്തിലേക്ക് ചേർന്നാൽ, ഇതിനെ കാലചിന്തകർ ‘പ്രാകൃത പ്രതിസർഗം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 9

ज्ञानादात्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि / प्रलयः प्रतिसर्गो ऽयं कालचिन्तापरैर्द्विजैः

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ യോഗിയുടെ പരമാത്മാവിൽ ആത്യന്തിക പ്രളയം ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ പ്രളയവും (അതിന്റെ) പ്രതിസർഗവും കാലചിന്തയിൽ ലീനരായ ദ്വിജർ വിവരണം ചെയ്തു।

Verse 10

आत्यन्तिकश्च कथितः प्रलयो ऽत्र ससाधनः / नैमित्तिकमिदानीं वः कथयिष्ये समासतः

ഇവിടെ ആത്യന്തിക പ്രളയം അതിന്റെ സാധനങ്ങളോടുകൂടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ നിങ്ങളോട് നൈമിത്തിക പ്രളയം സംക്ഷേപമായി പറയാം।

Verse 11

चतुर्युगसहस्रान्ते संप्राप्ते प्रतिसंचरे / स्वात्मसंस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रतिपेदे प्रजापतिः

സഹസ്ര ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം പ്രതിസംഹാരകാലം വന്നപ്പോൾ, പ്രജാപതി പ്രജകളെ സ്വാത്മനിൽ സ്ഥാപിച്ച് പുനഃസൃഷ്ടിക്കായി പ്രവൃത്തനാരംഭം ചെയ്തു।

Verse 12

ततो भवत्यनावृष्टिस्तीव्रा सा शतवार्षिकी / भूतक्षयकरी घोरा सर्वभूतक्षयङ्करी

അപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ അനാവൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—അത്യന്തം തീവ്രമായി, നൂറുവർഷം നീളുന്ന—ഭൂതക്ഷയകാരിണി, ഘോരവും സർവ്വഭൂതവിനാശിനിയും.

Verse 13

ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले / तानि चाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

അപ്പോൾ ഭൂമിതലത്തിലെ അൽപസാരവും ദുർബലപ്രാണശക്തിയുമുള്ള ജീവികൾ ആദ്യം തന്നെ ലയിച്ച് മൃത്തത്ത്വത്തിൽ ലീനമായി ‘ഭൂമി’ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 14

सप्तरश्मिरथो भूत्वा समुत्तिष्ठन् दिवाकरः / असह्यरश्मिर्भवति पिबन्नम्भो गभस्तिभिः

അപ്പോൾ ദിവാകരൻ സപ്തരശ്മിരഥരൂപനായി ഉദിക്കുന്നു; കിരണങ്ങളാൽ ജലം പാനം ചെയ്‌തുകൊണ്ട് അസഹ്യമായ തേജസ്സോടെ ദീപ്തനാകുന്നു।

Verse 15

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यम्बु महार्णवे / तेनाहारेण ता दीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

അവന്റെ ഏഴ് കിരണങ്ങൾ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു; ആ ആഹാരത്തിൽ പോഷിതരായി അവ ദീപ്തമായി, സത്യമായും ഏഴ് സൂര്യന്മാരായി മാറുന്നു।

Verse 16

ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्या भूत्वा चतुर्दिशम् / चतुर्लोकमिदं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तथा

അപ്പോൾ ആ രശ്മികൾ ഏഴ് സൂര്യന്മാരായി നാലുദിക്കിലും ജ്വലിച്ചു; അഗ്നിജ്വാലയുടെ നാവുകൾപോലെ ഈ സമസ്ത ചതുര്ലോകത്തെയും ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 17

व्याप्नुवन्तश्च ते विप्रास्तूर्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ആ ഏഴ് ഭാസ്കരന്മാർ രശ്മികളാൽ മേലും കീഴും എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചു; യുഗാന്താഗ്നിയുടെ ദഹനപ്രതാപംപോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 18

ते सूर्या वारिणा दीप्ता बहुसाहस्त्ररश्मयः / खं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

ആ സൂര്യന്മാർ ജലത്തിന്റെ ആർദ്രതയിൽ ദീപ്തരായി, അനേകം ആയിരം രശ്മികളോടെ ആകാശം മൂടി നിലകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 19

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवद्वीपा निस्नेहा समपद्यत

പിന്നീട് അവരുടെ പ്രതാപത്തിൽ ദഹിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി—പർവതങ്ങളും നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ദ്വീപുകളും സഹിതം—എല്ലാ സ്നിഗ്ധതയും നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരമശുഷ്കാവസ്ഥയിൽ എത്തി।

Verse 20

दीप्ताभिः संतताभिश्च रश्मिभिर्वै समन्ततः / अधश्चोर्ध्वं च लग्नाभिस्तिर्यक् चैव समावृतम्

അത് എല്ലാടവും ദീപ്തവും നിരന്തരവുമായ രശ്മികളാൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടു—താഴെയും മുകളിലും ചേർന്നു പിടിച്ച്, തിരശ്ചീന ദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ച്।

Verse 21

सूर्याग्निना प्रमृष्टानां संसृष्टानां परस्परम् / एकत्वमुपयातानामेकज्वालं भवत्युत

സൂര്യാഗ്നിയാൽ പ്രദീപ്തമായി പരസ്പരം ലയിച്ചവ, ഏകത്വം പ്രാപിച്ചാൽ നിശ്ചയമായും ഒരൊറ്റ ജ്വാലയായിത്തീരുന്നു.

Verse 22

सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वा सुकुण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्यात्मतेजसा

അവൻ സർവ്വലോകനാശകാരിയായ അഗ്നിയായി മാറി, മഹാകുണ്ഡലിയെപ്പോലെ ചുരുളി, തന്റെ ആത്മതേജസ്സാൽ ഈ ചതുര്‍ലോകമയമായ സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 23

ततः प्रलीने सर्वस्मिञ् जङ्गमे स्थावरे तथा / निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठा प्रकाशते

അപ്പോൾ ചരവും അചരവും എല്ലാം പ്രളയത്തിൽ ലയിച്ച ശേഷം, വൃക്ഷവും പുല്ലും ഇല്ലാത്ത ഭൂമി കൂർമന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 24

अम्बरीषमिवाभाति सर्वमापूरितं जगत् / सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते पुनः

സകലവും നിറഞ്ഞ ഈ ജഗത്ത് ജ്വലിക്കുന്ന ഭട്ടിപോലെ ദീപ്തമാകുന്നു; ആ ജ്വാലകളാൽ പരിപൂർണ്ണമായി എല്ലാം വീണ്ടും ജ്വലിച്ചുയരുന്നു.

Verse 25

पाताले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്നതും മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതുമായ എല്ലാ സത്ത്വങ്ങളും അപ്പോൾ ലയിച്ച്, ഭൂമിതത്ത്വത്തിൽ ലീനമായി ഭൂമിത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 26

द्वीपांश्च पर्वतांश्चैव वर्षाण्यथ महोदधीन् / तान् सर्वान् भस्मसात् कृत्वा सप्तात्मा पावकः प्रभुः

ദ്വീപങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും വർഷപ്രദേശങ്ങളും മഹാസമുദ്രങ്ങളും എല്ലാം ഭസ്മമാക്കി, സപ്താത്മാവായ പ്രഭു പാവകൻ പ്രളയകാലത്ത് അധിപതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 27

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबन्नपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्

ഭൂമിയെ ആശ്രയിച്ച് ജ്വലിച്ചിരുന്ന സമിദ്ധ അഗ്നി, സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും നദികളിൽ നിന്നും പാതാളങ്ങളിൽ നിന്നും എല്ലാദിക്കുകളിലെയും ജലം കുടിച്ചെടുത്തു।

Verse 28

ततः संवर्तकः शैलानतिक्रम्य महांस्तथा / लोकान् दहति दीप्तात्मा रुद्रतेजोविजॄम्भितः

അതിനുശേഷം രുദ്രതേജസ്സാൽ വിപുലമായ ദീപ്താത്മാവായ സംവർതകൻ, മഹാപർവ്വതങ്ങളെ കടന്ന് ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 29

स दग्ध्वा पृथिवीं देवो रसातलमशोषयत् / अधस्तात् पृथिवीं दग्ध्वा दिवमूर्ध्वं दहिष्यति

ആ ദേവൻ ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ച് രസാതലത്തെയും ഉണക്കി; താഴെയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം, മേലോട്ടു ദിവലോകത്തെയും ദഹിപ്പിക്കും।

Verse 30

योजनानां शतानीह सहस्राण्ययुतानि च / उत्तिष्ठन्ति शिखास्तस्य वह्नेः संवर्तकस्य तु

ഇവിടെ ആ സംവർതക വഹ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ നൂറുകണക്കിന് യോജന, ആയിരങ്ങൾ, അയുതങ്ങൾ (പതിനായിരങ്ങൾ) യോജന വരെ ഉയർന്ന് കുതിക്കുന്നു।

Verse 31

गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च सयक्षोरगराक्षसान् / तदा दहत्यसौ दीप्तः कालरुद्रप्रचोदितः

അപ്പോൾ കാലരുദ്രന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ ദീപ്തജ്വാല ഗന്ധർവന്മാരെയും പിശാചന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും ഉരഗന്മാരെയും (നാഗന്മാർ) രാക്ഷസന്മാരെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 32

भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च तथा महः / दहेदशेषं कालाग्निः कालो विश्वतनुः स्वयम्

ഭൂലോകം, ഭുവർലോകം, സ്വർലോകം, മഹർലോകം—സകലവിശ്വവും തന്റെ ദേഹമായ കാലൻ സ്വയം കാലാഗ്നിയായി മാറി അവയെല്ലാം അവശേഷമില്ലാതെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 33

व्याप्तेष्वेतेषु लोकेषु तिर्यगूर्ध्वमथाग्निना / तत् तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः / अयोगुडनिभं सर्वं तदा चैकं प्रकाशते

ഈ ലോകങ്ങൾ അഗ്നിയാൽ തിരശ്ചീനമായും ഊർദ്ധ്വമായും വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, ആ തേജസ്സിൽ ലയിച്ച് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ക്രമേണ ചുവന്നുകത്തുന്ന ഇരുമ്പുപന്തുപോലെ ആകുന്നു; അപ്പോൾ അത് ഒരൊറ്റ അവിഭക്ത പ്രകാശമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 34

ततो गजकुलोन्नादास्तडिद्भिः समलङ्कृताः / उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः

പിന്നീട് ആകാശത്തിൽ ഭീകരമായ സംവർതക മേഘങ്ങൾ ഉയരുന്നു—മിന്നലാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ മുഴക്കുപോലെ ഘോരമായി ഗർജ്ജിച്ച്।

Verse 35

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसन्निभाः / धूम्रवर्णास्तथा केचित् केचित् पीताः पयोधराः

ചില (മേഘങ്ങൾ) നീലോത്പലത്തെപ്പോലെ ശ്യാമം, ചിലത് കുമുദപുഷ്പംപോലെ വെളുപ്പ്; ചിലത് ധൂമ്രവർണം, ചില മേഘസ്തനങ്ങൾ സ്വർണ്ണമഞ്ഞ നിറം ധരിച്ചു।

Verse 36

केचिद् रासभवर्णास्तु लाक्षारसनिभास्तथा / शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभाः परे

ചില മേഘങ്ങൾ കഴുതയുടെ നിറംപോലെ, ചിലത് ലാക്ഷാരസത്തിന്റെ നിറംപോലെ. ചിലത് ശംഖവും കുന്ദപുഷ്പവുംപോലെ ശുഭ്രം; ചിലത് ജാതിപ്പൂവിൽ അഞ്ജനം കലർന്നതുപോലെ ഗാഢഛായയുള്ളത്.

Verse 37

मनः शिलाभास्त्वन्ये च कपोतसदृशाः परे / इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा / इन्द्रचापनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि

ചില മേഘങ്ങൾ മനഃശിലപോലെ കറുത്തു, ചിലത് പ്രാവിനെപ്പോലെ. ചിലത് ഇന്ദ്രഗോപ കീടംപോലെ ചുവപ്പായി, ചിലത് ഹരിതാലംപോലെ മഞ്ഞയായി; ചില ഘനമേഘങ്ങൾ ആകാശത്ത് ഉയർന്ന് ഇന്ദ്രചാപം (മഴവില്ല്) പോലെ രൂപം കൊണ്ടു.

Verse 38

केचित् पर्वतसंकाशाः केचिद् गजकुलोपमाः / कूटाङ्गारनिभाश्चान्ये केचिन्मीनकुलोद्वहाः / बहूरूपा घोरूपा घोरस्वरनिनादिनः

ചില മേഘങ്ങൾ പർവ്വതംപോലെ മഹത്തായും, ചിലത് ആനക്കൂട്ടംപോലെയും. ചിലത് കത്തുന്ന അങ്കാരക്കൂമ്പാരങ്ങൾപോലെ, ചിലത് മീൻകൂട്ടങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെപ്പോലെ. അവ പലരൂപവും ഭീകരരൂപവും ധരിച്ചു, ഘോരനാദത്തോടെ ഗർജിച്ചു.

Verse 39

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभः स्थलम् / ततस्ते जलदा घोरा राविणो भास्करात्मजाः / सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत

അപ്പോൾ എല്ലാ ജലധരമേഘങ്ങളും ആകാശവിസ്താരം നിറച്ചു. തുടർന്ന് സൂര്യജന്യമായ, ഭീകരഗർജ്ജനമുള്ള ആ ജലദങ്ങൾ ഏഴുവിധമായി ഒരുമിച്ചു ചേര்ந்து, ആ അഗ്നിയെയും ശമിപ്പിച്ചു.

Verse 40

ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्तीह महौघवत् / सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम्

പിന്നീട് ആ ജലദങ്ങൾ ഇവിടെ മഹാപ്രവാഹംപോലെ മഴ ചൊരിയുന്നു. അത്യന്തം ഭീകരവും അശുഭവും ആയ ആ ധാരയാൽ അവർ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുകയും അഗ്നിയെയും അണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 41

प्रवृष्टे च तदात्यर्थमम्भसा पूर्यते जगत् / अद्भिस्तेजोभिभूतत्वात् तदाग्निः प्रविशत्यपः

മഹാവൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ സർവ്വജഗത്തും ജലത്താൽ പൂർണ്ണമായി നിറയുന്നു. ജലത്താൽ തേജോതത്ത്വം അഭിഭൂതമായപ്പോൾ അഗ്നിതത്ത്വം അന്നേരം ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ലയിക്കുന്നു॥

Verse 42

नष्टे चाग्नौ वर्षशतैः पयोदाः क्षयसंभवाः / प्लावयन्तो ऽथ भुवनं महाजलपरिस्त्रवैः

അഗ്നി നശിച്ച ശേഷം, ക്ഷയത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മേഘങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ മഹാജലപ്രവാഹങ്ങളാൽ ലോകങ്ങളെ പ്ലാവിതമാക്കി ജഗത്തിനെ മുങ്ങിക്കുന്നു॥

Verse 43

धाराभिः पूरयन्तीदं चोद्यमानाः स्वयंभुवा / अत्यन्तसलिलौघैश्च वेला इव महोदधिः

സ്വയംഭൂ പ്രഭുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ജലധാരകൾ ഈ സർവ്വജഗത്തെയും നിറയ്ക്കുന്നു; അത്യന്തം ജലപ്രവാഹങ്ങളിൽ മഹാസമുദ്രം തീരം കടക്കുന്നതുപോലെ അത് ഉരുകുന്നു॥

Verse 44

साद्रिद्वीपा तथा पृथ्वी जलैः संच्छाद्यते शनैः / आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति / पुनः पतति तद् भूमौ पूर्यन्ते तेन चार्णवाः

പർവ്വതങ്ങളും ദ്വീപുകളും സഹിതം ഭൂമി ക്രമേണ ജലത്താൽ മൂടപ്പെടുന്നു. സൂര്യകിരണങ്ങൾ കുടിച്ച ജലം മേഘങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നെ അത് വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ വീണ്, അതിനാൽ സമുദ്രങ്ങൾ നിറയുന്നു॥

Verse 45

ततः समुद्राः स्वां वेलामतिक्रान्तास्तु कृत्स्नशः / पर्वताश्च विलीयन्ते मही चाप्सु निमज्जति

അപ്പോൾ എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും തങ്ങളുടെ തീരപരിധി മുഴുവനായി കടക്കുന്നു; പർവ്വതങ്ങൾ ലയിക്കുന്നു, ഭൂമിയും ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു॥

Verse 46

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे / योगनिन्द्रां समास्थाय शेते देवः प्रजापतिः

ആ ഭയങ്കരമായ ഏകാർണവത്തിൽ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളൊക്കെയും നശിച്ചപ്പോൾ, ദേവനായ പ്രജാപതി യോഗനിദ്രയെ ആശ്രയിച്ച് ശാന്തമായി ശയിച്ചു।

Verse 47

चतुर्युगसहस्रान्तं कल्पमाहुर्महर्षयः / वाराहो वर्तते कल्पो यस्य विस्तार ईरितः

മഹർഷിമാർ പറയുന്നു—ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ സഹസ്ര ചക്രാന്തം വരെ ഒരു കല്പം. ഇപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്ന കല്പം വരാഹ-കല്പം; അതിന്റെ വിപുലവിവരണം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 48

असंख्यातास्तथा कल्पा ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः / कथिता हि पुराणेषु मुनिभिः कालचिन्तकैः

അതുപോലെ കല്പങ്ങൾ അസംഖ്യം—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവ സ്വഭാവമുള്ളവ. കാലത്തെ ധ്യാനിക്കുന്ന മുനിമാർ പുരാണങ്ങളിൽ അവയെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 49

सात्त्विकेष्वथ कल्पेषु माहात्म्यमधिकं हरेः / तामसेषु हरस्योक्तं राजसेषु प्रजापतेः

സാത്ത്വിക കല്പങ്ങളിൽ ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ മഹാത്മ്യം കൂടുതലെന്ന്; താമസ കല്പങ്ങളിൽ ഹര (ശിവ)ന്റെ മഹിമയെന്ന്; രാജസ കല്പങ്ങളിൽ പ്രജാപതി (ബ്രഹ്മാ)യുടെ മഹിമയെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 50

यो ऽयं प्रवर्तते कल्पो वाराहः सात्त्विको मतः / अन्ये च सात्त्विकाः कल्पा मम तेषु परिग्रहः

ഇപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്ന ഈ കല്പം വരാഹ-കല്പം; ഇത് സാത്ത്വികമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റു സാത്ത്വിക കല്പങ്ങളും ഉണ്ട്; അവയിൽ എനിക്ക് പ്രത്യേക സ്വീകരണവും ബന്ധവും ഉണ്ട്।

Verse 51

ध्यानं तपस्तथा ज्ञानं लब्ध्वा तेष्वेव योगिनः / आराध्य गिरिशं मां च यान्ति तत् परमं पदम्

ധ്യാനം, തപസ്സ്, സത്യജ്ഞാനം എന്നിവ പ്രാപിച്ച് അവയിൽ തന്നെ സ്ഥിരരായ യോഗികൾ—ഗിരീശനെ (ശിവനെ)യും എന്നെയും ആരാധിച്ച്—ആ പരമ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 52

सो ऽहं सत्त्वं समास्थाय मायी मायामयीं स्वयम् / एकार्णवे जगत्यस्मिन् योगनिद्रां व्रजामि तु

ഞാൻ—സത്ത്വഗുണം ആശ്രയിച്ച്—മായയുടെ അധിപതിയും സ്വയം മായാമയനും ആയി, ഈ ജഗത്ത് ഏകാർണവമാകുമ്പോൾ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 53

मां पश्यन्ति महात्मानः सुप्तं कालं महर्षयः / जनलोके वर्तमानास्तपसा योगचक्षुषा

മഹാത്മ മഹർഷിമാർ (സാധാരണരുടെ) നിദ്രാകാലത്ത് എന്നെ ദർശിക്കുന്നു; അവർ ജനലോകത്തിൽ തന്നെ വസിച്ചുകൊണ്ട് തപസ്സും യോഗചക്ഷുവും കൊണ്ട് കാണുന്നു.

Verse 54

अहं पुराणपुरुषो भूर्भुवः प्रभवो विभुः / सहस्रचरणः श्रीमान् सहस्रांशुः सहस्रदृक्

ഞാൻ പുരാണപുരുഷൻ—ഭൂയും ഭുവഃലോകവും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സർവ്വവ്യാപി വിഭു; ഞാൻ സഹസ്രചരണൻ, ശ്രീമാൻ, സഹസ്രാംശു, സഹസ്രദൃക്.

Verse 55

मन्त्रो ऽग्निर्ब्राह्मिणा गावः कुशाश्च समिधो ह्यहम् / प्रोक्षणी च श्रुवश्चैव सोमो घृतमथास्म्यहम्

ഞാനാണ് മന്ത്രം, ഞാനാണ് യജ്ഞാഗ്നി; ഞാനാണ് ബ്രാഹ്മണർ, ഞാനാണ് പശുക്കൾ; ഞാനാണ് കുശയും സമിധയും; ഞാനാണ് പ്രോക്ഷണിയും ശ്രുവയും; ഞാനാണ് സോമവും ഘൃതവും കൂടി.

Verse 56

संवर्तको महानात्मा पवित्रं परमं यशः / वेदो वेद्यं प्रभुर्गोप्ता गोपतिर्ब्रह्मणो मुखम्

അവൻ സംവർതകൻ, മഹാത്മാവ്—പവിത്രതയുടെ സ്വരൂപവും പരമ യശസ്സും. അവൻ തന്നെയാണ് വേദവും വേദാർത്ഥത്തിലെ ജ്ഞേയവും; പ്രഭു, രക്ഷകൻ, ഗോപതി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖവും അവൻ തന്നേ.

Verse 57

अनन्तस्तारको योगी गतिर्गतिमतां वरः / हंसः प्राणो ऽथ कपिलो विश्वमूर्तिः सनातनः

നീ അനന്തൻ, താരകൻ, യോഗി; നീ തന്നെയാണ് പരമഗതി, ഗതി തേടുന്നവർക്കുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രയം. നീ ഹംസം—അന്തരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആത്മസ്വരൂപം; നീ പ്രാണൻ; നീ കപിലൻ; നീ വിശ്വമൂർത്തി, സനാതനൻ.

Verse 58

क्षेत्रज्ञः प्रकृतिः कालो जगद्बीजमथामृतम् / माता पिता महादेवो मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

ഞാനാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, പ്രകൃതി, കാലം; ഞാനാണ് ജഗത്തിന്റെ വിത്തും അമൃതവും. ഞാനാണ് മാതാവും പിതാവും; ഞാനാണ് മഹാദേവൻ. എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നുമില്ല.

Verse 59

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता नारायणः पुरुषो योगमूर्तिः / मां पश्यन्ति यतयो योगनिष्ठा ज्ञात्वात्मानममृतत्वं व्रजन्ति

ഞാൻ ആദിത്യവർണ്ണൻ, ഭുവനങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ, നാരായണൻ—പുരുഷനും യോഗമൂർത്തിയും. യോഗനിഷ്ഠ യതികൾ എന്നെ ദർശിക്കുന്നു; ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ് അവർ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.