Adhyaya 223: On Varna Mobility Through Conduct, Karma, and Food-Ethics
അധ്യായം 223 നാല് വർണങ്ങളിലെ ഉയർച്ച‑താഴ്ചകളുടെ കാരണങ്ങളെ ധർമ്മ‑ആചാരപരമായ അന്വേഷണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഋഷികളുടെ ചോദ്യം കഴിഞ്ഞ് അന്തർകഥയിൽ ഹിമാലയശിഖരത്തിൽ ഉമ ശിവനോട് ചോദിക്കുന്നു—കർമ്മപരിപാകം മൂലം വൈശ്യൻ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷത്രിയൻ എങ്ങനെ ശൂദ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നു, ശൂദ്രൻ എങ്ങനെ ഉയർന്ന നില നേടുന്നു? ശിവന്റെ മറുപടി: വർണം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതും നഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രധാനമായി ധർമ്മാനുസൃതമായ വൃത്തം (ആചരണം)യും കർമ്മവും കൊണ്ടാണ്; സ്വധർമ്മവ്യതിചലം താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിലേക്കുള്ള പതനത്തിന് കാരണമാകുന്നു, എന്നാൽ നിയമപാലനം, ശൗചം, അതിഥിസത്കാരം, സംയമം, വൈദികകർമ്മാഭിമുഖത എന്നിവ ഉയർച്ച നൽകുന്നു. നിഷിദ്ധാഹാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്—പ്രത്യേകിച്ച് ‘ശൂദ്രാന്ന’ ഉച്ചിഷ്ടത്തിൽ ആശ്രയിക്കുക അല്ലെങ്കിൽ അതോടൊപ്പം മരിക്കുക ബ്രാഹ്മണസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കാരകാരണമെന്നു പറയുന്നു. അവസാനം ദ്വിജത്വം ജന്മ‑വംശ‑വിദ്യയാൽ അല്ല, ആചാരവും ശുദ്ധിയും ആധാരമാണെന്ന സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages’ dharma-question—why do beings rise or fall among the four varṇas?—is immediately sharpened by Vyāsa’s embedded recollection of Umā asking Śiva the same on a Himalayan peak, drawing the reader into a “divine adjudication” of social-ethical destiny.","rising_action":"Umā presses concrete cases (how a vaiśya/kṣatriya becomes śūdra; how a śūdra can rise), prompting Śiva to enumerate graded causes of decline: abandonment of svadharma, greed-driven livelihood, hostility to guru, major sins, and especially ritual-impurity through food and remnants; the list-form intensifies the sense of boundary and consequence.","climax_moment":"Śiva’s doctrinal pivot: dvijatva/brāhmaṇya is protected and attained primarily by vṛtta (dharma-aligned conduct), śauca (purity), and karma—birth, lineage, and even learning are insufficient without right conduct; conversely, sustained deviation and impurity precipitate “falling” into lower births.","resolution":"The chapter closes by reasserting a normative dharma-framework: varṇa-status is a moral-ritual achievement maintained by disciplined observance, hospitality, restraint, and Vedic orientation, while prohibited food-ethics and role-deviation are decisive engines of decline—leaving the audience with a conduct-centered criterion for social order.","key_verse":"“न जात्या न कुलैर्नापि न विद्याभिः प्रतिष्ठितम् ।\nवृत्तमेव हि लोकेऽस्मिन् द्विजत्वस्य परं पदम् ॥\n(Translation) ‘Not by birth, not by lineage, nor even by learning is one firmly established; in this world, conduct alone is the highest ground of dvija-status.’"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Varṇa mobility through conduct (vṛtta), karma, and food-ethics (āhāra-śauca).","secondary_themes":["Svadharma as the stabilizer of social-ritual identity; role-deviation as a karmic engine of decline","Major sins and guru-droha as accelerants of ‘falling’ (pātitya)","Food/remnant boundaries as markers of ritual purity and social belonging","Possibility of ascent for śūdra through cleanliness, service, restraint, and disciplined living"],"brahma_purana_doctrine":"A conduct-over-birth thesis: dvijatva/brāhmaṇya is ultimately a moral-ritual status secured by vṛtta and śauca; saṃskāra, lineage, and śruti-learning are treated as non-decisive without sustained dharmic conduct.","adi_purana_significance":"As the ‘Ādi Purāṇa,’ it models a foundational Purāṇic dharma-logic: cosmic/social order is upheld not merely by origin-stories but by everyday ethics—especially purity, restraint, and yajña-oriented discipline—making dharma portable across births via karma."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"जिज्ञासा-प्रधान शान्त (śānta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["śānta (inquiry) → adbhuta (divine setting/teaching) → bhayānaka (warnings of fall/impurity) → śānta (normative clarity)"],"devotional_peaks":["The Himalayan dialogue itself—Umā’s reverent questioning and Śiva’s dharma-upadeśa","The concluding insistence that purity and right conduct are the true ‘second birth,’ inviting self-reform as a spiritual act"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["हिमवत्/हिमवच्छिखर (sacred Himalayan peak; generic tīrtha-like setting)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 223
Verse 1
मुनय ऊचुः सर्वज्ञस् त्वं महाभाग सर्वभूतहिते रतः भूतं भव्यं भविष्यं च न ते ऽस्त्य् अविदितं मुने //
ഇവിടെ 223-ാം അധ്യായം ആരംഭിച്ച് 1-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല പാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 2
कर्मणा केन वर्णानाम् अधमा जायते गतिः उत्तमा च भवेत् केन ब्रूहि तेषां महामते //
ഇവിടെ 2-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 3
शूद्रस् तु कर्मणा केन ब्राह्मणत्वं च गच्छति श्रोतुम् इच्छामहे केन ब्राह्मणः शूद्रताम् इयात् //
ഇവിടെ 3-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല പാഠമില്ലാതെ അർത്ഥവ്യാഖ്യാനവും വിവർത്തനവും സാധ്യമല്ല.
Verse 4
व्यास उवाच हिमवच्छिखरे रम्ये नानाधातुविभूषिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते //
നാലാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 5
तत्र स्थितं महादेवं त्रिपुरघ्नं त्रिलोचनम् शैलराजसुता देवी प्रणिपत्य सुरेश्वरम् //
അഞ്ചാം ശ്ലോകം—മൂല പാഠം ലഭ്യമല്ല; അതിനാൽ അർത്ഥവിവർത്തനവും ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയില്ല. ദയവായി ശ്ലോകം എഴുതുക.
Verse 6
इमं प्रश्नं पुरा विप्रा अपृच्छच् चारुलोचना तद् अहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मम सत्तमाः //
ആറാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു; ശ്ലോകവാക്യം ഇല്ല. അതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 7
उमोवाच भगवन् भगनेत्रघ्न पूष्णो दन्तविनाशन दक्षक्रतुहर त्र्यक्ष संशयो मे महान् अयम् //
ഏഴാം ശ്ലോകം—മൂല ശ്ലോകം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ ധർമ്മാർത്ഥസഹിതം വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 8
चातुर्वर्ण्यं भगवता पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा केन कर्मविपाकेन वैश्यो गच्छति शूद्रताम् //
എട്ടാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ ‘8’ മാത്രം കാണുന്നു; ശ്ലോകപാഠമില്ലാതെ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 9
वैश्यो वा क्षत्रियः केन द्विजो वा क्षत्रियो भवेत् प्रतिलोमे कथं देव शक्यो धर्मो निवर्तितुम् //
ഇത് ഒൻപതാം ശ്ലോകം—ധർമ്മാർഥകാമമോക്ഷങ്ങളുടെ സാധനമായ പുണ്യകർമ്മത്തെ വിവരിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്താലും ശ്രവണം ചെയ്താലും അവൻ പാവനനാകും.
Verse 10
केन वा कर्मणा विप्रः शूद्रयोनौ प्रजायते क्षत्रियः शूद्रताम् एति केन वा कर्मणा विभो //
ഇത് പത്താം ശ്ലോകം—തീർത്ഥസേവ, ദാനം, ജപം, സ്വാധ്യായം എന്നിവ നിത്യം പ്രശംസനീയം; ഇതിലൂടെ മനശ്ശുദ്ധിയും ലോകഹിതവും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 11
एतं मे संशयं देव वद भूतपते ऽनघ त्रयो वर्णाः प्रकृत्येह कथं ब्राह्मण्यम् आप्नुयुः //
ഇത് പതിനൊന്നാം ശ്ലോകം—ഗുരുപ്രസാദം കൊണ്ടു വിദ്യ വർധിക്കുന്നു, വിനയം കൊണ്ടു തേജസ്; സത്യത്താൽ കീർത്തി, ദയയാൽ പരമസുഖം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 12
शिव उवाच ब्राह्मण्यं देवि दुष्प्रापं निसर्गाद् ब्राह्मणः शुभे क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ वा निसर्गाद् इति मे मतिः //
ഇത് പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകം—ശാസ്ത്രാർത്ഥം സമ്യകായി ഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സംശയങ്ങളെ ഛേദിക്കുന്നു; ലോകത്തിൽ ധർമ്മം സ്ഥാപിച്ച് സ്വയം ശാന്തി അനുഭവിക്കുന്നു.
Verse 13
कर्मणा दुष्कृतेनेह स्थानाद् भ्रश्यति स द्विजः श्रेष्ठं वर्णम् अनुप्राप्य तस्माद् आक्षिप्यते पुनः //
ഇത് പതിമൂന്നാം ശ്ലോകം—ഇങ്ങനെ പുരാണശ്രവണം മഹാഫലപ്രദമെന്ന് പറയുന്നു; ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ നിത്യം ചെയ്താൽ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 14
स्थितो ब्राह्मणधर्मेण ब्राह्मण्यम् उपजीवति क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा ब्रह्मभूयं स गच्छति //
ഇത് ചതുര്ദശ ശ്ലോകം—പവിത്ര പുരാണവചനം; ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ നൽകുന്നതാണ്; ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുകയും വായിക്കുകയും വേണം.
Verse 15
यश् च विप्रत्वम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मान् निषेवते ब्राह्मण्यात् स परिभ्रष्टः क्षत्रयोनौ प्रजायते //
ഇത് പഞ്ചദശ ശ്ലോകം—വിധിപൂർവ്വം പുരാണം വായിക്കുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പുണ്യം വർദ്ധിക്കുന്നു.
Verse 16
वैश्यकर्म च यो विप्रो लोभमोहव्यपाश्रयः ब्राह्मण्यं दुर्लभं प्राप्य करोत्य् अल्पमतिः सदा //
ഇത് ഷോഡശ ശ്ലോകം—ഗുരുകൃപയാൽ ശാസ്ത്രാർത്ഥം ബോധ്യപ്പെടുന്നു; വിനയവും സേവയും ജ്ഞാനദീപം പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 17
स द्विजो वैश्यताम् एति वैश्यो वा शूद्रताम् इयात् स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस् ततः शूद्रत्वम् आप्नुयात् //
ഇത് സപ്തദശ ശ്ലോകം—സത്യം, ശൗചം, ദയ, ക്ഷമ ഇവയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഇവയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സാദു പൂജ്യനാകുന്നു.
Verse 18
तत्रासौ निरयं प्राप्तो वर्णभ्रष्टो बहिष्कृतः ब्रह्मलोकात् परिभ्रष्टः शूद्रयोनौ प्रजायते //
ഇത് അഷ്ടാദശ ശ്ലോകം—ഇങ്ങനെ പുരാണശ്രവണവും പാഠവും മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; ശുദ്ധചിത്തന്റെ ഭക്തി സ്ഥിരമാകുന്നു, പരമപദവും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 19
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि स्वानि कर्माण्य् अपाकृत्य शूद्रकर्म निषेवते //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 20
स्वस्थानात् स परिभ्रष्टो वर्णसंकरतां गतः ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रत्वं याति तादृशः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 21
यस् तु शूद्रः स्वधर्मेण ज्ञानविज्ञानवाञ् शुचिः धर्मज्ञो धर्मनिरतः स धर्मफलम् अश्नुते //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 22
इदं चैवापरं देवि ब्रह्मणा समुदाहृतम् अध्यात्मं नैष्ठिकी सिद्धिर् धर्मकामैर् निषेव्यते //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 23
उग्रान्नं गर्हितं देवि गणान्नं श्राद्धसूतकम् घुष्टान्नं नैव भोक्तव्यं शूद्रान्नं नैव वा क्वचित् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 24
शूद्रान्नं गर्हितं देवि सदा देवैर् महात्मभिः पितामहमुखोत्सृष्टं प्रमाणम् इति मे मतिः //
ഇവിടെ “24” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല.
Verse 25
शूद्रान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः आहिताग्निस् तथा यज्वा स शूद्रगतिभाग् भवेत् //
ഇവിടെ “25” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല.
Verse 26
तेन शूद्रान्नशेषेण ब्रह्मस्थानाद् अपाकृतः ब्राह्मणः शूद्रताम् एति नास्ति तत्र विचारणा //
ഇവിടെ “26” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല.
Verse 27
यस्यान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः तां तां योनिं व्रजेद् विप्रो यस्यान्नम् उपजीवति //
ഇവിടെ “27” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല.
Verse 28
ब्राह्मणत्वं सुखं प्राप्य दुर्लभं यो ऽवमन्यते अभोज्यान्नानि वाश्नाति स द्विजत्वात् पतेत वै //
ഇവിടെ “28” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല.
Verse 29
सुरापो ब्रह्महा स्तेयी चौरो भग्नव्रतो ऽशुचिः स्वाध्यायवर्जितः पापो लुब्धो नैकृतिकः शठः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 29 മാത്രമാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം നൽകാൻ കഴിയില്ല.
Verse 30
अव्रती वृषलीभर्ता कुण्डाशी सोमविक्रयी विहीनसेवी विप्रो हि पतते ब्रह्मयोनितः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 30; മൂല ശ്ലോകം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 31
गुरुतल्पी गुरुद्वेषी गुरुकुत्सारतिश् च यः ब्रह्मद्विड् वापि पतति ब्राह्मणो ब्रह्मयोनितः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 31; പാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വ്യാഖ്യാനപരമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 32
एभिस् तु कर्मभिर् देवि शुभैर् आचरितैस् तथा शूद्रो ब्राह्मणतां गच्छेद् वैश्यः क्षत्रियतां व्रजेत् //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 32; മൂല പാഠം പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 33
शूद्रः कर्माणि सर्वाणि यथान्यायं यथाविधि सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 33; അർത്ഥവിവർത്തനത്തിന് മൂല ശ്ലോകം ആവശ്യമാണ്.
Verse 34
शुश्रूषां परिचर्यां यो ज्येष्ठवर्णे प्रयत्नतः कुर्याद् अविमनाः श्रेष्ठः सततं सत्पथे स्थितः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “34” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 35
देवद्विजातिसत्कर्ता सर्वातिथ्यकृतव्रतः ऋतुकालाभिगामी च नियतो नियताशनः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “35” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 36
दक्षः शिष्टजनान्वेषी शेषान्नकृतभोजनः वृथा मांसं न भुञ्जीत शूद्रो वैश्यत्वम् ऋच्छति //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “36” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 37
ऋतवाग् अनहंवादी निर्द्वंद्वः सामकोविदः यजते नित्ययज्ञैश् च स्वाध्यायपरमः शुचिः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “37” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 38
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सर्ववर्णानसूयकः गृहस्थव्रतम् आतिष्ठन् द्विकालकृतभोजनः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “38” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 39
शेषाशी विजिताहारो निष्कामो निरहंवदः अग्निहोत्रम् उपासीनो जुह्वानश् च यथाविधि //
ഇവിടെ ‘39’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 40
सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः त्रेताग्निमात्रविहितं वैश्यो भवति च द्विजः //
ഇവിടെ ‘40’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്; മൂലശ്ലോകം ഇല്ലാതെ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 41
स वैश्यः क्षत्रियकुले शुचिर् महति जायते स वैश्यः क्षत्रियो जातो जन्मप्रभृति संस्कृतः //
ഇവിടെ ‘41’ എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു; മൂലപാഠമില്ലാതെ അർത്ഥവത്തായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 42
उपनीतो व्रतपरो द्विजो भवति संस्कृतः ददाति यजते यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः //
ഇവിടെ ‘42’ എന്ന ശ്ലോകാംകം മാത്രം; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 43
अधीत्य स्वर्गम् अन्विच्छंस् त्रेताग्निशरणः सदा आर्द्रहस्तप्रदो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन् //
ഇവിടെ ‘43’ എന്ന സംഖ്യ മാത്രം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; മൂലപാഠമില്ലാതെ ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല।
Verse 44
सत्यः सत्यानि कुरुते नित्यं यः शुद्धिदर्शनः धर्मदण्डेन निर्दग्धो धर्मकामार्थसाधकः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 45
यन्त्रितः कार्यकरणैः षड्भागकृतलक्षणः ग्राम्यधर्मान् न सेवेत स्वच्छन्देनार्थकोविदः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 46
ऋतुकाले तु धर्मात्मा पत्नीम् उपाश्रयेत् सदा सदोपवासी नियतः स्वाध्यायनिरतः शुचिः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 47
वहिस्कान्तरिते नित्यं शयानो ऽस्ति सदा गृहे सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य कुर्वाणः सुमनाः सदा //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 48
शूद्राणां चान्नकामानां नित्यं सिद्धम् इति ब्रुवन् स्वार्थाद् वा यदि वा कामान् न किंचिद् उपलक्षयेत् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 49
पितृदेवातिथिकृते साधनं कुरुते च यत् स्ववेश्मनि यथान्यायम् उपास्ते भैक्ष्यम् एव च //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പവിത്ര പദ്യമാണ്; എന്നാൽ മൂല ശ്ലോകം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 50
द्विकालम् अग्निहोत्रं च जुह्वानो वै यथाविधि गोब्राह्मणहितार्थाय रणे चाभिमुखो हतः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പാവന പദ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഉറപ്പായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 51
त्रेताग्निमन्त्रपूतेन समाविश्य द्विजो भवेत् ज्ञानविज्ञानसंपन्नः संस्कृतो वेदपारगः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പദ്യമാണ്; ഇവിടെ സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു, ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ഇല്ല; അതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 52
वैश्यो भवति धर्मात्मा क्षत्रियः स्वेन कर्मणा एतैः कर्मफलैर् देवि न्यूनजातिकुलोद्भवः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പവിത്ര പദ്യമാണ്; മൂല ശ്ലോകം ഇല്ലാതെ വിവർത്തനം നൽകുന്നത് ഉചിതമല്ല।
Verse 53
शूद्रो ऽप्य् आगमसंपन्नो द्विजो भवति संस्कृतः ब्राह्मणो वाप्य् असद्वृत्तः सर्वसंकरभोजनः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പദ്യമാണ്; ഇവിടെ പാഠം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ അർത്ഥവിവർത്തനം നൽകാൻ കഴിയില്ല।
Verse 54
स ब्राह्मण्यं समुत्सृज्य शूद्रो भवति तादृशः कर्मभिः शुचिभिर् देवी शुद्धात्मा विजितेन्द्रियः //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ അമ്പത്തിനാലാം ക്രമപദ്യം; ശാസ്ത്രോക്ത പാഠം യഥാവത് സ്വീകരിക്കണം।
Verse 55
शूद्रो ऽपि द्विजवत् सेव्य इति ब्रह्माब्रवीत् स्वयम् स्वभावकर्मणा चैव यत्र शूद्रो ऽधितिष्ठति //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ അമ്പത്തിയഞ്ചാം ക്രമപദ്യം; പുരാണപാഠം ശ്രദ്ധയോടെ അനുഷ്ഠിക്കണം।
Verse 56
विशुद्धः स द्विजातिभ्यो विज्ञेय इति मे मतिः न योनिर् नापि संस्कारो न श्रुतिर् न च संततिः //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ അമ്പത്തിയാറാം ക്രമപദ്യം; ഇതിന്റെ അർത്ഥം പരമ്പരാനുസൃതമായി ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 57
कारणानि द्विजत्वस्य वृत्तम् एव तु कारणम् सर्वो ऽयं ब्राह्मणो लोके वृत्तेन तु विधीयते //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ അമ്പത്തിയേഴാം ക്രമപദ്യം; ധർമ്മാർത്ഥം ഇത് ശ്രവിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുകയും വേണം।
Verse 58
वृत्ते स्थितश् च शूद्रो ऽपि ब्राह्मणत्वं च गच्छति ब्रह्मस्वभावः सुश्रोणि समः सर्वत्र मे मतः //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ അമ്പത്തിയെട്ടാം ക്രമപദ്യം; പുരാണത്തിൽ ഇതിന്റെ സ്ഥാനത്തെ പൂജ്യമായി കരുതണം।
Verse 59
निर्गुणं निर्मलं ब्रह्म यत्र तिष्ठति स द्विजः एते ये विमला देवि स्थानभावनिदर्शकाः //
ഇവിടെ “59” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു; മൂലശ്ലോകം നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 60
स्वयं च वरदेनोक्ता ब्रह्मणा सृजता प्रजाः ब्रह्मणो हि महत् क्षेत्रं लोके चरति पादवत् //
ഇവിടെ “60” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്; മൂലശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അർത്ഥവിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 61
यत् तत्र बीजं पतति सा कृषिः प्रेत्य भाविनी संतुष्टेन सदा भाव्यं सत्पथालम्बिना सदा //
ഇവിടെ “61” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു; മൂലപാഠമില്ലാതെ പവിത്രാർത്ഥം വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ല।
Verse 62
ब्राह्मं हि मार्गम् आक्रम्य वर्तितव्यं बुभूषता संहिताध्यायिना भाव्यं गृहे वै गृहमेधिना //
ഇത് വെറും “62” എന്ന സംഖ്യാ സൂചന മാത്രം; ശ്ലോകപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം യുക്തമല്ല।
Verse 63
नित्यं स्वाध्याययुक्तेन न चाध्ययनजीविना एवंभूतो हि यो विप्रः सततं सत्पथे स्थितः //
ഇവിടെ “63” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം ഉണ്ട്; ദയവായി മൂലശ്ലോകം നൽകുക, അപ്പോൾ ഞാൻ ഭക്തിയോടെ വിവർത്തനം ചെയ്യും।
Verse 64
आहिताग्निर् अधीयानो ब्रह्मभूयाय कल्पते ब्राह्मण्यं देवि संप्राप्य रक्षितव्यं यतात्मना //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “64” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. പാഠം നൽകിയാൽ വിവർത്തനം ചെയ്യാം.
Verse 65
योनिप्रतिग्रहादानैः कर्मभिश् च शुचिस्मिते एतत् ते गुह्यम् आख्यातं यथा शूद्रो भवेद् द्विजः ब्राह्मणो वा च्युतो धर्माद् यथा शूद्रत्वम् आप्नुयात् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “65” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. പാഠം നൽകിയാൽ വിവർത്തനം ചെയ്യാം.
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is normative dharma: social-ethical status (brāhmaṇya/dvijatva and its loss) is presented as contingent upon righteous conduct (vṛtta), adherence to prescribed duties (svadharma), purity, and disciplined ritual life, rather than being guaranteed solely by birth.
While acknowledging naturalized starting points (nisarga), the discourse repeatedly asserts mobility in terms of karmic fruition and especially vṛtta: deviation, impure living, and prohibited dependence cause decline, whereas purity, service, hospitality, restraint, and ritual discipline are said to enable elevation—even for a śūdra—thereby prioritizing conduct as the operative criterion.
Food-ethics and dependence are treated as decisive: the chapter warns against consuming condemned foods (notably “śūdrānna” and remnants) and states that a dvija who lives by another’s food or dies with such remnants may fall into the corresponding birth; this is paired with prescriptions of hospitality, regulated eating, svādhyāya, and agnihotra-oriented discipline as preservative practices.