Sukta 56
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt; commonly anonymous/Angirasic for such charms)
Devata: Viṣa-nāśana (poison-destroying power) directed against the śarkota; the mantra itself functions as the agent
Chandas: Anuṣṭubh (probable; typical for short apotropaic verses)
AV 7.56 ശർക്കോട്ടയുടെയും മറ്റു ഇഴഞ്ഞുനീങ്ങി കടിക്കുന്ന ജീവികളുടെയും വിഷത്തെ മന്ത്രശക്തിയാലും ഔഷധീയ വീരുദ് (സസ്യൗഷധം) ശക്തിയാലും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അടക്കിവയ്ക്കുന്ന വിഷനാശക ചികിത്സാമന്ത്രമാണ്. ഈ സൂക്തം സസ്യാധിഷ്ഠിത പ്രതിവിഷശക്തിയെ ബ്രഹ്മൻ (പവിത്രവാക്ക്) എന്ന ശക്തിയുമായി ചേർത്ത്, ആ ജീവിയുടെ വിഷം “ചതച്ചുകളഞ്ഞു” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും, കടിക്കുന്ന വായുകൾ താഴേക്ക് വളച്ച് ഹാനികരമല്ലാത്തതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Mantras
Mantra 1
विषभैषज्यम्। तिर॑श्चिराजेरसि॒तात् पृदा॑कोः॒ परि॒ संभृ॑तम्। तत् क॒ङ्कप॑र्वणो वि॒षमि॒यं वी॒रुद॑नीनशत्
ചുറ്റുമൊക്കെയും ശേഖരിക്കപ്പെട്ട വിഷം—വരയുള്ളതിന്റെയും, കറുത്തതിന്റെയും, പുള്ളിയുള്ളതിന്റെയും, കെട്ടുസന്ധിയുള്ളതിന്റെയും—കങ്കപർവണ (കെട്ടുസന്ധിയുള്ള) അതിന്റെ ഈ വിഷം ഈ വീരുദ് (ഔഷധി) അകറ്റിക്കളഞ്ഞു.
Mantra 2
इ॒यं वी॒रुन्मधु॑जाता मधु॒श्चुन्म॑धु॒ला म॒धूः । सा विह्रु॑तस्य भेष॒ज्यथो॑ मशक॒जम्भ॑नी
ഈ വീരുദ് (ഔഷധി) മധുവിൽ നിന്നു ജനിച്ചതാണ്, മധു തുള്ളിക്കുന്നതും, മധുസമൃദ്ധവും, മധുമധുരവും. അവൾ വിഹ്രുത (അവ്യവസ്ഥിത/വികൃത)ത്തിനുള്ള ഭേഷജം; കൂടാതെ മശക-ജംഭനീ—കൊതുകിനെ തകർക്കുന്നവളും ആകുന്നു.
Mantra 3
यतो॑ द॒ष्टं यतो॑ धी॒तं तत॑स्ते॒ निर्ह्व॑यामसि । अ॒र्भस्य॑ तृप्रदं॒शिनो॑ म॒शक॑स्यार॒सं वि॒षम्
എവിടെ നിന്നു കടിയേറ്റുവോ, എവിടെ നിന്നു അത് പതിഞ്ഞിരുന്നുവോ—അവിടെ നിന്നുതന്നെ ഞങ്ങൾ നിന്നെ പുറത്തേക്കു വിളിച്ചു പുറത്താക്കുന്നു. ചെറുതും മൂർച്ചയായി കടിക്കുന്ന മശകത്തിന്റെ രസമില്ലാത്ത വിഷം നീങ്ങിപ്പോകട്ടെ.
Mantra 4
अ॒यं यो व॒क्रो विप॑रु॒र्व्यऽङ्गो॒ मुखा॑नि व॒क्रा वृ॑जि॒ना कृ॒णोषि॑ । तानि॒ त्वं ब्र॑ह्मणस्पत इ॒षीका॑मिव॒ सं न॑मः
ഈ വക്രവും വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ളതും അങ്ങിങ്ങായി ചിതറിയ അവയവങ്ങളുള്ളതും—വക്രമുഖങ്ങളാൽ ഹാനി വരുത്തുന്നതും—ഹേ ബ്രഹ്മണസ്പതേ, ആ മുഖങ്ങളെ ഇഷീക (കമ്പുപോലുള്ള കാട്ടുപുല്ലിന്റെ തണ്ട്) പോലെ പൂർണ്ണമായി കുനിപ്പിക്കണമേ. നമസ്കാരം.
Mantra 5
अ॒र॒सस्य॑ श॒र्कोट॑स्य नी॒चीन॑स्योप॒सर्प॑तः । वि॒षं ह्य॑१स्यादि॒ष्यथो॑ एनमजीजभम्
രസമില്ലാത്ത ശർക്കോട്ട—താഴെ ഇഴഞ്ഞു വരുന്നതും ഒളിച്ചെത്തുന്നതും—അതിന്റെ വിഷം തീർച്ചയായും; അതിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അടയാളപ്പെടുത്തിയ ശേഷം ഞാൻ അതിനെ ചതച്ചു ശക്തിഹീനമാക്കി.
Mantra 6
न ते॑ बा॒ह्वोर्बल॑मस्ति॒ न शी॒र्षे नोत म॑ध्य॒तः । अथ॒ किं पा॒पया॑मु॒या पुच्छे॑ बिभर्ष्यर्भ॒कम्
നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ബലം ഇല്ല; തലയിൽ ഇല്ല; മദ്ധ്യഭാഗത്തിലും ഇല്ല. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, ആ പാപകരമായ വസ്തുവുമായി നീ വാലിൽ ഈ ചെറുതും തുച്ഛവുമായ ഭാരത്തെ എന്തിന് വഹിക്കുന്നു?
Mantra 7
अ॒दन्ति॑ त्वा पि॒पीलि॑का॒ वि वृ॑श्चन्ति मयू॒र्यः । सर्वे॑ भल ब्रवाथ॒ शार्को॑टमर॒सं वि॒षम्
ചെറുമ്പുകൾ നിന്നെ തിന്നുന്നു; മയൂരിമാർ നിന്നെ കഷണം കഷണമായി മുറിക്കുന്നു. എല്ലാവരും ‘ഭല!’ എന്നു വിളിക്കട്ടെ—ശാർകോട, രസമില്ലാത്തത്, വെറും വിഷം മാത്രം.
Mantra 8
य उ॒भाभ्यां॑ प्र॒हर॑सि॒ पुच्छे॑न चा॒स्येऽन च । आ॒स्ये॒३ न ते॑ वि॒षं किमु॑ ते पुच्छ॒धाव॑सत्
നീ ഇരുവരാലും പ്രഹരിക്കുന്നവൻ—വാലുകൊണ്ടും വായുകൊണ്ടും—നിന്റെ വായിൽ വിഷമില്ല; എന്നാൽ നിന്റെ വിഷം എവിടെ, ഹേ വാലോടെ പാഞ്ഞോടുന്നവനേ?
Frequently Asked Questions
Śarkota is a low-creeping venomous being in the hymn’s imagery—often understood as a stinging/biting creature (such as a scorpion-like or similar ground-crawling threat). The hymn targets its venom and its ability to injure.
Both. The sukta presents vīrúd (a medicinal herb/creeper) as the antidotal carrier while mantra provides the binding and poison-destroying force that ‘marks out’ and crushes the venom.
Brahmaṇaspati represents the mastery of sacred speech. In 7.56.4 he is asked to bend down the creature’s injuring mouths like a reed—ritually disabling the source of envenomation and reinforcing protection.
Ask anything about Sukta 56 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.