Adhyaya 156: The Manifest Sacred Landscape of Mathurā: Merits of Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-Tīrthas
Mathurāprādurbhāvaḥ (Vatsakrīḍanaka-Bhāṇḍīraka-Vṛndāvana-Keśītīrtha-Sūryatīrtha Māhātmya)
Ancient-Geography (Tīrtha-māhātmya) and Ritual-Manual (snāna/dāna/homa phalaśruti)
ບົດນີ້ເປັນຄຳສອນຂອງພຣະວຣາຫະຕໍ່ນາງປຣຶຖວີ (ວະສຸນທະຣາ) ໂດຍຈັດວາງພູມສັນຖານສັກສິດຮອບເມືອງມະຖຸຣາ ຜ່ານການພັນລະນາຕີຣຖະຕ່າງໆ ແລະຜົນຂອງພິທີ. ພຣະອົງເລີ່ມດ້ວຍ ວັດສະກຣີດນະກະ ທີ່ປະດັບດ້ວຍ “ຣັກຕະສິລາ” ແລະ “ຣັກຕະຈັນທະນະ”; ພຽງແຕ່ອາບນ້ຳກໍໄດ້ເຖິງ ວາຍຸໂລກ ແລະຖ້າຕາຍຢູ່ນັ້ນຈະຂຶ້ນໄປສູ່ ໂລກຂອງພຣະວຣາຫະ. ຕໍ່ມາພຣະອົງກ່າວເຖິງ ພານຑີຣະກະ ພ້ອມລາຍນາມພືດໃນປ່າ (ສາລ, ຕາລ, ຕະມາລ, ອະຣຊຸນ, ອິງກຸດ, ປີລຸກ, ກະຣີຣ, ຣັກຕະປຸສປະກະ ແລະອື່ນໆ) ແລະຊີ້ວ່າ ອາບນ້ຳຕາມວິນັຍ ແລະຄວບຄຸມອາຫານ ຊ່ວຍລ້າງບາບ ໄດ້ອິນທຣະໂລກ ແລະສຸດທ້າຍເຖິງໂລກພຣະວຣາຫະ. ວຣິນດາວະນະຖືກຍົກຂຶ້ນເປັນປ່າກິລາອັນຫາຍາກ ຂອງຝູງງົວແລະຄົນເລີ້ຍງງົວ; ພັກຄ້າງ 1 ຄືນ ພ້ອມອາບນ້ຳໃນກຸນຑະ ໄດ້ສຸກກັບ ຄັນທັຣວະ–ອັບສະຣາ ແລະຫຼັງຕາຍໄດ້ຄະຕິສູງ. ກ່ຽວກັບ ເກສີຕີຣຖະ—ບ່ອນທີ່ເກສີລົ້ມ ແລະພຣະຫຣິພັກ—ພຣະອົງຍົກມະຫິມາວ່າ ປິນຑະດານ ເທົ່າກັບ ຄະຍາ ແລະ ສນານ/ທານ/ໂຮມ ໃຫ້ຜົນເທົ່າ ອັກນິສໂຕມ. ທ້າຍສຸດໄດ້ແນະນຳ ສູຣຍະຕີຣຖະ ທີ່ກ່ຽວກັບອາທິຕຍະ 12 ອົງ ແລະເຫດການກາລິຍະ; ອາທິຕຍະຂໍໃຫ້ການອາບນ້ຳທີ່ນັ້ນເປັນສິດຂອງພວກຕົນ ແລະພຣະວຣາຫະຢືນຢັນວ່າ ອາບນ້ຳແລ້ວພົ້ນຈາກອະກຸສົນ ແລະຜູ້ຕາຍລະຫວ່າງ ຮຣິເທວະ ກັບ ກາລິຍະ ຈະໄດ້ ອະປຸນະຣະພະວະ (ບໍ່ກັບມາເກີດອີກ).
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 156
Verse 1
अथ मथुराप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ वत्सक्रीडनकं नाम तीर्थं वक्ष्ये परं मम ॥ तत्र रक्तशिलाबद्धं रक्तचन्दनभूषितम्
ບັດນີ້ແມ່ນເລື່ອງການປາກົດຂຶ້ນຂອງມະຖຸຣາ। ພຣະສີວະຣາຫະກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍຕີຣຖະອັນສູງສຸດຂອງຂ້ອຍ ຊື່ ວັດສະກຣີດະນະກະ. ທີ່ນັ້ນຖືກຈັດຕັ້ງດ້ວຍຫີນແດງ ແລະປະດັບດ້ວຍຈັນທະນແດງ”
Verse 2
स्नानमात्रेण तत्रैव वायुलोकं व्रजेन्नरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते
ພຽງແຕ່ອາບນ້ຳຢູ່ທີ່ນັ້ນ ບຸກຄົນກໍຈະໄປຮອດໂລກຂອງພຣະວາຍຸ। ແລະຖ້າປ່ອຍວາງລົມຫາຍໃຈຊີວິດຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກໍຈະໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນໂລກຂອງຂ້ອຍ
Verse 3
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अस्ति भाण्डीरकं नाम यत्तीर्थं परमुत्तमम् ॥
ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍຕໍ່ໄປອີກ; ຈົ່ງຟັງເຖີດ ໂອ ວະສຸນທະຣາ. ມີຕີຣຖະຊື່ ພານຑີຣະກະ ອັນປະເສີດສູງສຸດ.
Verse 4
सालैस्तालैश्च तरुभिस्तमालैरर्जुनैस्तथा ॥ इङ्गुदैः पीलुकैश्चैव करीैरक्तपुष्पकैः ॥
ບ່ອນນັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍຕົ້ນ ສາລະ ແລະ ຕາລະ ພ້ອມທັງ ຕະມາລະ ແລະ ອະຣຊຸນ; ມີອິງກຸດະ ແລະ ປີລຸກະ ອີກດ້ວຍ, ພ້ອມພຸ່ມ ກະຣີຣະ ທີ່ອອກດອກສີແດງ.
Verse 5
तस्मिन्भाण्डीरके स्नातो नियतो नियताशनः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तश्चेन्द्रलोकं स गच्छति ॥
ຜູ້ໃດອາບນ້ຳທີ່ ພານຑີຣະກະ ນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມສຳຮວມ ແລະ ກຳນົດອາຫານ ຈະພົ້ນຈາກບາບທັງປວງ ແລ້ວໄປສູ່ໂລກຂອງພະອິນທຣາ.
Verse 6
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं वृन्दावनं मम ॥
ທີ່ນັ້ນແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຈະປ່ອຍວາງລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ ແລະ ໄປສູ່ໂລກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍອີກເຖິງແດນສັກສິດ—ກະເສດຣະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຄື ວຣິນດາວະນະ.
Verse 7
तत्राहं क्रीडयिष्यामि गोभिर्गोपालकैः सह ॥ रम्यं च सुप्रतीतं च देवदानवदुर्लभम् ॥
ທີ່ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລີນເລີຍຫຼິ້ນກັບຝູງງົວ ແລະ ພວກໂກປາລະ. ສະຖານນັ້ນງາມ ແລະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີ—ແມ່ນແຕ່ເທວະ ແລະ ດານະວະ ກໍຍາກຈະໄດ້ບັນລຸ.
Verse 8
तत्र कुण्डे महाभागे बहुगुल्मलतावृते ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चैकरात्रोषितो नरः ॥
ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໃນສະລະນ້ຳອັນເປັນມົງຄຸນຍິ່ງ ທີ່ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍພຸ່ມໄມ້ແລະເຄືອຫຼາຍ ບຸລຸດພຶງພັກຄ້າງໜຶ່ງຄືນແລ້ວອາບນ້ຳຢູ່ທີ່ນັ້ນ
Verse 9
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च क्रीडमानः स मोदते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥
ລາວເພີດເພີນຫຼິ້ນກັບພວກຄັນທັຣວະ ແລະ ອັບສະຣາ ຈຶ່ງມີຄວາມປິຕິ; ຕໍ່ມາ ຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ລາວປ່ອຍວາງລົມຫາຍໃຈຊີວິດ ແລ້ວໄປສູ່ໂລກຂອງເຮົາ
Verse 10
तीर्थं शतगुणं पुण्यं यत्र केशी निपातितः ॥ केश्यः शतगुणं पुण्यं यत्र विश्रमते हरिः ॥
ທີ່ໃດທີ່ ເກສີ ຖືກປາບລົງ ທີ່ນັ້ນເປັນຕີຣຖະທີ່ໃຫ້ບຸນຮ້ອຍເທົ່າ; ແລະ ເກສີ-ຕີຣຖະ ກໍໃຫ້ບຸນຮ້ອຍເທົ່າ ທີ່ພຣະຫຣິປະທັບພັກ
Verse 11
तस्माच्छतगुणं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्रापि च विशेषोऽस्ति केशितीर्थे वसुन्धरे ॥
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນບຸນຮ້ອຍເທົ່າ—ບໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງພິຈາລະນາໃນນີ້; ແລະ ໂອ ວະສຸນທະຣາ ໃນບັນດານັ້ນຍັງມີຄວາມພິເສດຢູ່ທີ່ ເກສີ-ຕີຣຖະ
Verse 12
तस्मिन्पिण्डप्रदानेन गयातुल्य फलं भवेत् ॥ स्नाने दाने तथा होमे अग्निष्टोमफलं भवेत् ॥
ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍການຖວາຍປິນຑະ ຈະໄດ້ຜົນເທົ່າກັບ ຄະຍາ; ແລະ ດ້ວຍການອາບນ້ຳ ການໃຫ້ທານ ແລະ ການປະກອບໂຫມະ ຈະໄດ້ຜົນເທົ່າກັບພິທີຍັດຍະ ອັກນິສະໂຕມ
Verse 13
सूर्यतीर्थेषु वसुधे द्वादशादित्यसंज्ञके ॥ कालियो रमते तत्र कालिन्द्याः सलिले शुभे ॥
ໂອ ແຜ່ນດິນ, ໃນຕີຣຖະອັນສັກສິດຂອງພຣະສຸຣິຍະ ທີ່ເອີ້ນວ່າ “ອາດິຕະຍະສິບສອງ” ນັ້ນ, ກາລິຍະເລີນຫຼິ້ນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໃນນ້ຳອັນເປັນມົງຄົນຂອງແມ່ນ້ຳກາລິນດີ (ຢະມຸນາ).
Verse 14
आदित्या ऊचुः ॥ वरं ददासि नो देव वरार्हा यदि वा वयम् ॥ अस्मिंस्तीर्थवरे स्नानमस्माकं सम्प्रदीयताम् ॥
ອາດິຕະຍະທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະເທວະ, ຖ້າພວກເຮົາສົມຄວນແກ່ພອນ ຂໍພຣະອົງປະທານພອນແກ່ພວກເຮົາ. ໃນຕີຣຖະອັນປະເສີດນີ້ ຂໍໃຫ້ພິທີອາບນ້ຳສັກສິດຖືກກຳນົດມອບໃຫ້ພວກເຮົາໂດຍຖືກຕ້ອງ.”
Verse 15
आदित्यानां वचः श्रुत्वा क्रीडां कृत्वा वसुन्धरे ॥ स्नानमात्रेण तत्रैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
ໂອ ແຜ່ນດິນ, ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງອາດິຕະຍະ ແລະໄດ້ເລີນຫຼິ້ນຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວ, ພຽງແຕ່ອາບນ້ຳຢູ່ທີ່ນັ້ນກໍພົ້ນຈາກມົນທິນແຫ່ງກຳມະຊົ່ວທັງປວງ.
Verse 16
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ उत्तरे हरिदेवस्य दक्षिणे कालियस्य तु ॥
ຕໍ່ມາ ຜູ້ໃດປ່ອຍຊີວິດຢູ່ທີ່ນີ້ ຜູ້ນັ້ນຈະໄປສູ່ໂລກຂອງເຮົາ. ສະຖານທີ່ນີ້ຢູ່ທາງເໜືອຂອງຫຣິເທວະ ແລະທາງໃຕ້ຂອງກາລິຍະ.
Verse 17
कालियो दमितस्तत्र आदित्याḥ स्थापिताः मया ॥ वरं वृणुध्वं भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥
ທີ່ນັ້ນ ກາລິຍະຖືກປະຫັດປະຫານແລ້ວ ແລະອາດິຕະຍະທັງຫຼາຍຖືກເຮົາສະຖາປະນາໄວ້. ຈົ່ງເລືອກພອນ—ຂໍໃຫ້ທ່ານມີສິຣິມົງຄົນ—ຕາມສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນໃຈຂອງທ່ານ.
Verse 18
अनयोर्देवयोर्मध्ये ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥
ຜູ້ໃດຕາຍໃນຊ່ອງກາງລະຫວ່າງເທວະທັງສອງນີ້ ຜູ້ນັ້ນເປັນ “ອະປຸນະພະວະ” ຄືບໍ່ກັບມາເກີດໃໝ່ອີກ
Verse 19
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम् ॥ तत्र वृन्दावने तीर्थे यत्र केशी निपातितः ॥
ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະກາດເລື່ອງອື່ນອີກ ອັນເປັນຜູ້ທຳລາຍມະຫາບາບ: ທີ່ຕີຣຖະໃນວຣິນດາວັນ ບ່ອນທີ່ເກຊີຖືກປະຫານລົງ
Inside Adhyaya 156
How it unfolds
- Where it opens
Varāha addresses Pṛthivī (Vasundharā) in a didactic mode, announcing a mapped revelation of Mathurā’s manifest sacred landscape through named tīrthas and their graded ritual fruits (phala).
- Central event
A sequential tīrtha-māhātmya itinerary unfolds—Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-tīrthas—each defined by distinctive landscape markers (stones, sandal, groves, kuṇḍa, riverbank/boundaries) and paired with specific practices (snāna, niyama/niyatāśana, dāna, homa, piṇḍadāna) that yield escalating lokas and purifications.
- Climax resolution
The narrative peaks at Keśītīrtha—sanctified by Keśin’s fall and Hari’s repose—where ancestral rites and sacrificial equivalences are maximized (piṇḍadāna = Gayā; snāna/dāna/homa = Agniṣṭoma). It then resolves into a cosmic-legal confirmation at the Sūrya-tīrthas: the twelve Ādityas request bathing-rights, Varāha grants them, and declares the tīrtha’s power to erase demerit and secure final non-return within a defined liminal zone.
- Closing phalashruti
Liberation from pāpa/kilbiṣa by bathing at the Dvādaśāditya Sūrya-tīrthas, and apunarbhava (non-return) for one who dies in the interstitial sacred corridor bounded by Harideva to the north and Kāliya to the south.
Geographical context
Mathurā region; Vatsakrīḍanaka tīrtha; Bhāṇḍīraka tīrtha; Vṛndāvana kṣetra; a kuṇḍa in Vṛndāvana; Keśītīrtha (site of Keśin’s fall and Hari’s repose); Sūryatīrthas called Dvādaśāditya-saṃjñaka; Kālimdī (Yamunā) waters associated with Kāliya; boundary markers: “uttare Haridevasya, dakṣiṇe Kāliyasya” (a defined interstitial sacred zone).
Tirtha focus
- Primary TirthaKeśītīrtha (as the climactic merit-center within the Mathurā circuit)
- Associated RegionMathurā region (Braj / Yamunā-Kālimdī landscape)
- Pilgrimage MeritA graded soteriological ladder tied to place: Vatsakrīḍanaka snāna grants Vāyuloka and death there yields Varāhaloka; Bhāṇḍīraka with regulated bathing/diet removes sin and yields Indraloka (ultimately Varāhaloka); Vṛndāvana one-night stay plus kuṇḍa-snāna grants gandharva–apsaras enjoyment and ascent; Keśītīrtha amplifies rites to Gayā/Agniṣṭoma equivalence; Sūrya-tīrthas erase demerit and death in the Harideva–Kāliya corridor yields apunarbhava.
Ritual instructions
- Primary RitualSnāna (tīrtha-bathing) integrated with niyama/niyatāśana, and optionally dāna, homa, and piṇḍadāna at designated sites.
- BenefitPurification from pāpa/kilbiṣa, attainment of higher lokas (Vāyu/Indra/Varāha), enhanced ancestral satisfaction through Gayā-equivalent piṇḍadāna, sacrifice-equivalent merit through Agniṣṭoma comparison, celestial enjoyment (gandharva–apsaras), and in the final boundary-zone, apunarbhava.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī (Vasundharā) · Didactic, cartographic-sacral (place-by-place instruction) with escalating phalaśruti intensity toward a soteriological conclusion.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional serenity oriented to purification and liberation)
- Emotional ProgressionFrom instructive wonder at a revealed sacred map, to heightened reverence through increasingly potent tīrthas, culminating in awe and assurance as the text promises non-return within a divinely bounded zone.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityHighly feasible as a modern Braj/Mathurā–Vṛndāvana circuit; several sites correspond to well-known pilgrimage nodes (Vṛndāvana, Keśī Ghāṭ/Keśītīrtha on the Yamunā). Some named micro-tīrthas may require local guidance and traditional mapping due to multiple identifications and layered toponymy.
- Best SeasonOctober to March (cooler months for Braj yātrā and riverbank bathing)
- Modern Location NameMathura–Vrindavan (Braj region, Uttar Pradesh); Keśītīrtha commonly associated with Keśī Ghāṭ on the Yamunā in Vrindavan
- Related FestivalKārttika month observances in Vṛndāvana (Dāmodara/Kārttika dīpa traditions) and Holī in Braj (as a broader regional pilgrimage draw)
Frequently Asked Questions
The chapter frames sacred geography as a pedagogy of conduct: the text instructs that disciplined practice (snāna paired with niyama/niyatāśana, and optionally dāna/homa) aligns human behavior with a ritually ordered landscape. Its internal logic links moral purification (release from pāpa/kilbiṣa) to respectful engagement with specific terrestrial zones (tīrthas), implying that caring for and properly using designated natural spaces (groves, river waters, boundary sites) sustains a stable human–earth relationship.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, or seasonal timing is stated in the provided verses. The only time-bound practice specified is a vrata-like duration: “ekarātroṣitaḥ” (staying for one night) in Vṛndāvana in connection with bathing at the kuṇḍa.
Environmental balance is implied through sacralized place-management: Bhāṇḍīraka is characterized via a detailed grove-species list, treating vegetation as an identifying and valued feature of the tīrtha. The repeated emphasis on regulated behavior (niyama, controlled diet) and non-destructive ritual acts (snāna, dāna, homa) positions the landscape—rivers, groves, ponds, and boundary markers—as a protected infrastructure of meaning. The text thereby models an early ecological ethic where Earth (Pṛthivī) is taught through mapped sites that require disciplined, low-impact engagement.
The chapter references primarily mythic/cultic figures rather than human dynasties: Varāha and Pṛthivī as interlocutors; Hari (Viṣṇu) associated with Keśītīrtha; Keśin (the slain adversary marking the tīrtha); the twelve Ādityas (solar deities) requesting bathing rights; Gandharvas and Apsarases as post-ritual enjoyment figures; Kāliya (serpent figure) linked to the Kālimdī waters; and local divine markers Harideva and Kāliya used to define a liminal zone whose death-result is described as apunarbhava.
Ask anything about Adhyaya 156 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
