Rig Veda 1.124.1: Mandala 1, Sukta 124, Mantra 1

Sukta 1.124

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.124, subject to śākhā recensional listings)

Devata: Uṣas (primary); with functional presence of Agni, Sūrya, Savitṛ as allied powers in the dawn-process

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable lines; standard for many Uṣas hymns)

Samhita Patha (Devanagari)

उषा उच्छन्ती समिधाने अग्ना उद्यन्त्सूर्य उर्विया ज्योतिरश्रेत् । देवो नो अत्र सविता न्वर्थं प्रासावीद्द्विपत्प्र चतुष्पदित्यै ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.124.1

Transliteration

uṣā́ ucchántī samidhāné agnā́ udyánt sū́rya urviyā́ jyótir aśret | devó no átra savitā́ nvàrthaṁ prā́sāvīd dvipát prá cátuṣpad ítyai ||

Translation

Dawn rises, kindling Agni within us; and the Sun ascending has poured out a wide Light. Here Savitṛ, the god, has now impelled for us the true aim—so that the two-footed and the four-footed in our being may move forward into right fulfillment.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उषाः: Dawn (Uṣas)
• उषाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक)

• उच्छन्ती: shining forth, dawning
• उच्छन्ती: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: उद्-√शा/शि (शा=to shine; Vedic: उच्छ्- ‘to shine forth’) (धातु) → उच्छन्ती (वर्त. कृदन्त)

• समिधाने: when (the two) are being kindled
• समिधाने: अधिकरण
• Type: Verb (participle)
• Root: सम्-√इध् (दीप्तौ) → समिधान- (कृदन्त)

• अग्ना: the two fires / two Agnis
• अग्ना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• उद्यन्: rising
• उद्यन्: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: उद्-√या (गत्यर्थ) → उद्यन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य- (प्रातिपदिक)

• उर्वियाः: of the wide (earth/expanse)
• उर्वियाः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: उर्वी- (प्रातिपदिक)

• ज्योतिः: light, radiance
• ज्योतिः: कर्म (प्रकाशं) / (वाक्ये कर्मत्वेन)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस्- (प्रातिपदिक)

• अश्रेत्: has reached/extended (spread)
• अश्रेत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √श्रि/श्रय् (आश्रये/गत्यर्थ; Vedic aorist) → अश्रेत्

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for us)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्- (सर्वनाम)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• सविता: Savitṛ (the Impeller)
• सविता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सवितृ- (प्रातिपदिक)

• नु: now, indeed
• नु: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)

• अर्थम्: aim, purpose, benefit
• अर्थम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्थ- (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• असावीत्: has impelled, set in motion
• असावीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र-√सू (प्रसवे/प्रेरणे) → (लुङ्) असावीत्

• द्विपत्: the two-footed (humans)
• द्विपत्: कर्म (यत् प्रेर्यते)
• Type: Noun/Adjective
• Root: द्वि-पद् (समास; प्रातिपदिक)

• प्र: forth
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (अव्यय)

• चतुष्पदि: among the four-footed (cattle)
• चतुष्पदि: अधिकरण (क्षेत्र/लोक)
• Type: Noun/Adjective
• Root: चतुर्-पद् (समास; प्रातिपदिक)

• इत्यै: thus; so (indeed)
• इत्यै: सम्बन्ध (quotative/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय) + ए (enclitic particle) → इत्यै (Vedic)