Rig Veda 1.121.8: Mandala 1, Sukta 121, Mantra 8

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Indra (with Soma pressing imagery; Harī as Indra’s energies/steeds)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अष्टा महो दिव आदो हरी इह द्युम्नासाहमभि योधान उत्सम् । हरिं यत्ते मन्दिनं दुक्षन्वृधे गोरभसमद्रिभिर्वाताप्यम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.121.8

Transliteration

aṣṭā́ mahó divá ā́do hárī ihá dyumnā-sá̄ham abhí yodhāná útsam | háriṃ yát te mandínaṃ dhukṣán vṛdhé go-rabhasám ádri-bhir vātā́pyam ||

Translation

Thou hast eaten the great (strength) of heaven; here thou settest thy two tawny powers to the battle for the wellspring that conquers splendours. When they milk out for thee the gladdening Hari (the force of delight) for increase—swift in the seizure of light—pressed by the stones, wind-driven in its rush.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अष्टा: eight
• अष्टा: विशेषण (संख्याविशेषण) / कर्म-विशेषण
• Type: Noun (Numeral)
• Root: अष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• महो: great
• महो: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)

• आदः: that (yonder), that one
• आदः: कर्म (उद्देश्य/वस्तु) / निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हरी: the two bay steeds (Harīs)
• हरी: कर्तृ (स्तुत्य-देवता/वाहन-युगल) / संबोधन
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• द्यु॑म्नासाहम्: victorious in splendour / conquering with brilliance
• द्यु॑म्नासाहम्: कर्म-विशेषण (उत्सम् इत्यस्य)
• Type: Adjective (compound)
• Root: द्यु॑म्न (प्रातिपदिक) + साह (√सह् ‘to conquer/overcome’ से)

• अभि: towards, upon
• अभि: कर्मप्रवचनिय (अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• योधानः: fighting, battling
• योधानः: कर्तृ (यः युध्यते)
• Type: Participle
• Root: √युध् (युधँ ‘to fight’) → योधान (कृदन्त-प्रातिपदिक; वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रकार)

• उत्सम्: spring, fountain
• उत्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• हरिम्: the bay steed / the tawny one
• हरिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• यत्: which, that which
• यत्: कर्म (यद्… तत्-सम्बन्ध)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)

• मन्दिनम्: gladdening, exhilarating
• मन्दिनम्: कर्म-विशेषण (हरिम्)
• Type: Adjective
• Root: मन्दिन् (प्रातिपदिक; ‘gladdening/joyous’)

• दुक्षन्: milking
• दुक्षन्: कर्तृ (दोहकः)
• Type: Participle
• Root: √दुह् (दुहँ ‘to milk’) → दुक्षन् (वेदिक्: शतृ-रूप/वर्तमान कृदन्त)

• वृधे: for growth, for increase
• वृधे: सम्प्रदान (उद्देश्य: ‘वृद्धये’)
• Type: Noun (abstract) / Adverbial dative
• Root: वृध्/वृद्धि (प्रातिपदिक/भाव)

• गोः: of the cow
• गोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• रभसम्: impetuous, forceful
• रभसम्: कर्म-विशेषण (हरिम्/यत्)
• Type: Adjective
• Root: रभस (प्रातिपदिक)

• अद्रिभिः: with stones (pressing-stones)
• अद्रिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)

• आताप्यम्: to be heated / heat-worthy (heated by the stones)
• आताप्यम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (gerundive/participial)
• Root: आ-√तप् (तपँ ‘to heat’) → आताप्य (कृदन्त; ‘to be heated/fit for heating’)