Prakarana 7
This sopāna is the Manas’ ‘return-and-reveal’ step: after the outward victories of dharma, the inward victory is won—moha (delusion) is diagnosed, humbled, and dissolved through satsanga and katha. Uttar Kāṇḍa here functions as a liberation-logic: even the greatest (Garuda) can be seized by Hari-māyā, therefore the only stable ascent is grace mediated by saintly company, repeated listening, and firm anurāga at Rāma’s feet.
ໃນບົດນີ້ຂອງອຸດຕະຣະການຮ໌, ທຸລະສີດາສະໄດ້ຮວບຮວນຣະສະທີ່ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ຂອງມານັດເຂົ້າໃສ່ວົງວຽນສອນ: ອັດທະບູດຕະໃນການບັນລຸມາຍາ, ກາຣຸນຍະຕໍ່ຜູ້ຫຼົງທາງ, ແລະ ສຸດທ້າຍຊານຕະຣະຜ່ານຄວາມແນ່ໃຈໃນບາດຟ້າຂອງຣາມ. ຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈທາງປັດຊະຍາຂອງຄະຣຸທະ - ພຣະຜູ້ເປັນຈິດານັນທາສາມາດປາກົດເປັນມະນຸດ ແລະ ຖືກຜູກມັດໃນສົງຄາມໄດ້ຢ່າງໃດ? - ບໍ່ຖືກຫຍາບຊ້າ; ມັນຖືກເປັນອາວຸດແຫ່ງການຂຶ້ນສູ່ສູງ. ຄຳແນະນຳຂອງພຣະພຣະມາຫັດຜູ້ຊອກຫາອອກຈາກການຖົກຖຽງທາງປັດຊະຍາໄປສູ່ການຕີຄວາມທີ່ມີຊີວິດຂອງນັກບຸນ: ໄປຫາສັງກະຣະ, ແລ້ວໄປຫາພູເຂົາສີຟ້າທາງທິດເໜືອ ບ່ອນທີ່ກັກພູສຸນທິຖ້ານຳຣາມກາຖາອອກມາຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ. ໂຄງສ້າງທາງເທວະວິທະຍາແມ່ນເຄື່ອງໝາຍຂອງມານັດ: ຄວາມຈິງນິຣະຄຸນບໍ່ຖືກປະຕິເສດ, ແຕ່ເຂົ້າເຖິງຜ່ານລີລາສະຄຸນທີ່ໄດ້ຍິນໃນສັດສັງຄະ. ດັ່ງນັ້ນບົດນີ້ວາງພັກຕິເປັນວິທະຍາສາດຂອງການປົດປ່ອຍ: ການຟັງຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກເກີດອະນຸຣາຄະ, ແລະ ອະນຸຣາຄະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ປະທານຣະຄຸປາຕິ - ເໜືອກວ່າໂຍຄະ, ຕະປະສະ, ຊະຍານະ, ແລະ ໄວຣາຄະຍະເມື່ອຂາດຄວາມຮັກ.
Verses
ເຈົາໄປ 60.1-4
तब खगपति बिरंचि पहिं गयऊ।निज संदेह सुनावत भयऊ।।
सुनि बिरंचि रामहि सिरु नावा।समुझि प्रताप प्रेम अति छावा।।
मन महुँ करइ बिचार बिधाता।माया बस कबि कोबिद ग्याता।।
हरि माया कर अमिति प्रभावा।बिपुल बार जेहिं मोहि नचावा।।
अग जगमय जग मम उपराजा।नहिं आचरज मोह खगराजा।।
तब बोले बिधि गिरा सुहाई।जान महेस राम प्रभुताई।।
बैनतेय संकर पहिं जाहू।तात अनत पूछहु जनि काहू।।
तहँ होइहि तव संसय हानी।चलेउ बिहंग सुनत बिधि बानी।।
taba khagapati birañci pahiṁ gayau̐ |nija saṁdeha sunāvata bhayau̐ ||
suni birañci rāmahi siru nāvā |samujhi pratāpa prema ati chāvā ||
mana mahu̐ karai bicāra bidhātā |māyā basa kabi kobida gyātā ||
hari māyā kara amiti prabhāvā |bipula bāra jehiṁ mohi nacāvā ||
aga jagamaya jaga mama uparājā |nahiṁ ācaraja moha khagarājā ||
taba bole bidhi girā suhāī |jāna mahesa rāma prabhutāī ||
bainateya saṅkara pahiṁ jāhū |tāta anata pūchahu jani kāhū ||
tahaṁ hoihi tava saṁsaya hānī |caleu bihaṅga sunata bidhi bānī ||
ຄັ້ງນັ້ນ ອົງພະເຈົ້ານົກໄດ້ເສດຈະໄປຫາພະພົມ ແລ້ວຊົງກະທານຄວາມສົງໄສຂອງພະອົງ ພະພົມໄດ້ຊົງຟັງແລ້ວຊົງກົມພະຍົນຖວາຍບົງຄົມຕໍ່ພະຣາມ ເມື່ອຊົງພິຈາລະນາເຖິງພະລາຊະພະລະພາຫະພະອົງ ຄວາມຮັກອັນເລິກເຊິ່ງໄດ້ແຜ່ກະຈາຍປົກພະອົງ ພະຜູ້ສ້າງຊົງດຶກດຳລົງໃນພະລະວ່າ ກະວີ ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ ແລະ ຜູ້ມີປັນຍາ ລ້ວນແຕ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງມາຍາ ພະລາຊະພະລະພາຫະຂອງມາຍາພະຫະຣິນັ້ນບໍ່ສາຍາດປະມານໄດ້ ຫຼາຍຄັ້ງແລ້ວທີ່ໄດ້ຊົງບັງຄັບໃຫ້ແມ້ນເຮົາຕ້ອງຣຳລຳຕາມ ໂລກທັງປວກທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮົາ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນອັດສະຈາຣະຍະເລີຍ ຂ້າພະເຈົ້ານົກວ່າທ່ານຖືກຫຼອກລວງ ຄັ້ງນັ້ນພະພົມຊົງຕຣົດວ່າ ພະມະເຫສວຣຊົງຮູ້ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງພະຣາມ ຈົງໄປຫາພະສັງກະຣະເຖິງ ຂ້າອົງບຸດຂອງພະວິນຕາ ລູກສະໜິດ ຢ່າຖາມຜູ້ໃດອື່ນເລີຍ ຢູ່ທີ່ນັ້ນຄວາມສົງໄສຂອງທ່ານຈະສູນສິ້ນໄປ ເມື່ອຊົງຟັງວາຈາຂອງພະພົມແລ້ວ ນົກນັ້ນກໍເສດຈະໄປ
ໂດຫາ 60
परमातुर बिहंगपति आयउ तब मो पास।जात रहेउँ कुबेर गृह रहिहु उमा कैलास।।60।।
paramātura bihaṅgapati āyu taba mo pāsa |jāta raheu̐ kubera gṛha rahihu umā kailāsa ||60||
ຄາວນັ້ນ ກະສັດແຫ່ງນົກໄດ້ມາຫາຂ້ອຍ ດ້ວຍຄວາມເສົ້າທົນ ຂ້ອຍກຳລັງເດີນທາງໄປຫານິເວດຂອງກູເບຣ ແລະ ເຈົ້າອຸມາປະທັບຢູ່ທີ່ໄກລາສ
ເຈົາໄປ 61.1-4
तेहिं मम पद सादर सिरु नावा।पुनि आपन संदेह सुनावा।।
सुनि ता करि बिनती मृदु बानी।परेम सहित मैं कहेउँ भवानी।।
मिलेहु गरुड़ मारग महँ मोही।कवन भाँति समुझावौं तोही।।
तबहि होइ सब संसय भंगा।जब बहु काल करिअ सतसंगा।।
सुनिअ तहाँ हरि कथा सुहाई।नाना भाँति मुनिन्ह जो गाई।।
जेहि महुँ आदि मध्य अवसाना।प्रभु प्रतिपाद्य राम भगवाना।।
नित हरि कथा होत जहँ भाई।पठवउँ तहाँ सुनहि तुम्ह जाई।।
जाइहि सुनत सकल संदेहा।राम चरन होइहि अति नेहा।।
tehiṁ mama pada sādara siru nāvā |puni āpana saṁdeha sunāvā ||
suni tā kari binatī mṛdu bānī |parema sahita maiṁ kaheu̐ bhavānī ||
milehu garuṛa māraga mahu̐ mohī |kavan bhā̃ti samujhāvau̐ tohī ||
tabahi hoī saba saṁsaya bhaṅgā |jaba bahu kāla kari-a satasaṅgā ||
suni-a tahā̃ hari kathā suhāī |nānā bhā̃ti muninha jo gāī ||
jehi mahu̐ ādi madhya avasānā |prabhu pratipādya rāma bhagavānā ||
nita hari kathā hota jahā̃ bhāī |paṭhavau̐ tahā̃ sunahi tumha jāī ||
jāihi sunata sakala saṁdehā |rāma carana hoihi ati nehā ||
ລາວໄດ້ນອມຫົວລົງແດ່ຕີນຂອງຂ້ອຍດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລ້ວຈຶ່ງເລົາຄວາມສົງໄສຂອງຕົນໃຫ້ຂ້ອຍຟັງ ໄດ້ຟັງຄຳອະພິຖານຂອງລາວແລ້ວ ຂ້ອຍຈຶ່ງຕອບລາວດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນນຸ່ມ ດ້ວຍຄວາມຮັກ ໂອ ພະພະວານີ ຄຣຸດ ເຈົ້າໄດ້ພົບຂ້ອຍກາງທາງ ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງໃດ ຄວາມສົງໄສທັງປວງຈະສະຫຼະບ້າຍໄປ ເມື່ອໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ້ປະເສີດເປັນເວລາດົນນານ ຢູ່ທີ່ນັ້ນເຈົ້າຄວນຟັງເລື່ອງລາວອັນມ່ວນຊື່ນຂອງພະຫະຣິ ຊຶ່ງພວກສາດສິນໄດ້ຂັບຮ້ອຍໄວ້ເປັນຫຼາຍປະການ ໃນເລື່ອງນັ້ນແຕ່ຕົ້ນ ກາງ ຈົນເຖິງປາຍ ປະເດັນດຽວທີ່ສະແດງແມ່ນພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຄືພະຣາມ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ປິຍະສິດ ອ້າຍນ້ອງເອີຍ ຂ້ອຍຈະສົ່ງເຈົ້າໄປຍັງສະຖານທີ່ທີ່ເລົາເລື່ອງຂອງພະຫະຣິທຸກວັນ ຈົ່ງໄປທີ່ນັ້ນແລ້ວຟັງເຖິງ ເມື່ອເຈົ້າໄປຟັງ ຄວາມສົງໄສທັງໝົດຈະຫາຍໄປ ແລະ ເຈົ້າຈະມີຄວາມຮັກອັນເລິກເຊິ່ງຕໍ່ພະບາດຂອງພະຣາມ
ໂດຫາ 61
बिनु सतसंग न हरि कथा तेहि बिनु मोह न भाग।मोह गएँ बिनु राम पद होइ न दृढ़ अनुराग।।61।।
binu satasaṅga na hari kathā tehi binu moha na bhāga |moha gaẽ binu rāma pada hoi na dṛṛha anurāga ||61||
ຫາກບໍ່ມີການຢູ່ໃນສະຫວັດທິຂອງບັນດາຜູ້ບໍລິສຸດ ກໍບໍ່ມີການເວົ້າເລື່ອງຂອງພະຮິຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະຫາກບໍ່ມີເລື່ອງນັ້ນ ຄວາມຫຼົງໃຫຼກໍບໍ່ສິ້ນສຸດ ແລະຖ້າຄວາມຫຼົງໃຫຼຍັງບໍ່ສິ້ນໄປ ຄວາມຮັກອັນໜັກແໜ້ນຕໍ່ບາດພະບໍລົມຂອງພະລາມກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ
ເຈົາໄປ 62.1-5
मिलहिं न रघुपति बिनु अनुरागा।किएँ जोग तप ग्यान बिरागा।।
उत्तर दिसि सुंदर गिरि नीला।तहँ रह काकभुसुंडि सुसीला।।
राम भगति पथ परम प्रबीना।ग्यानी गुन गृह बहु कालीना।।
राम कथा सो कहइ निरंतर।सादर सुनहिं बिबिध बिहंगबर।जाइ सुनहु तहँ हरि गुन भूरी।होइहि मोह जनित दुख दूरी।।
मैं जब तेहि सब कहा बुझाई।चलेउ हरषि मम पद सिरु नाई।।
ताते उमा न मैं समुझावा।रघुपति कृपाँ मरमु मैं पावा।।
होइहि कीन्ह कबहुँ अभिमाना।सो खौवै चह कृपानिधाना।।
कछु तेहि ते पुनि मैं नहिं राखा।समुझइ खग खगही कै भाषा।।
प्रभु माया बलवंत भवानी।जाहि न मोह कवन अस ग्यानी।।
milahiṁ na raghupati binu anurāgā |kiẽ joga tapa gyāna birāgā ||
uttara disi suṁdara giri nīlā |tahaṁ raha kākabhusuṁḍi susīlā ||
rāma bhagati patha parama prabīnã |gyānī guna gṛha bahu kālīnā ||
rāma kathā so kahai niraṁtara |sādara sunahiṁ bibidha bihaṅgabara ||
jāi sunahu tahaṁ hari guna bhūrī |hoihi moha janita dukha dūrī ||
maiṁ jaba tehi saba kahā bujhāī |caleu haraṣi mama pada siru nāī ||
tāte umā na maiṁ samujhāvā |raghupati kṛpā̃ maramu maiṁ pāvā ||
hoihi kīnh kabahu̐ abhimānā |so khauvai caha kṛpānidhānā ||
kachu tehi te puni maiṁ nahiṁ rākhā |samujhai khaga khagahī kai bhāṣā ||
prabhu māyā balavaṁta bhavānī |jāhi na moha kavan asa gyānī ||
ຖ້າປາສະຈາກຄວາມຮັກ ຈະບໍ່ພົບພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູ ເຖິງແມ່ນຈະປະຕິບັດໂຍຄະ ການບຳເພັນຕະບະ ປັນຍາ ແລະ ການວິຣາຄະ ທາງທິດເໜືອມີພູຜີສີຄຣ້າງດງດາຍ ຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ກາກພູສຸນທີ ຜູ້ມີຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະ ມີຄຸນທຳ ຢູ່ອາໄສ ພຣະອົງເຊີຍຊານຢ່າງຍິ່ງໃນໜັງທາງແຫ່ງຄວາມຈົງຮັກສັກຣະຕໍ່ພຣະຣາມ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ເປັນຄັງແຫ່ງຄຸນທຳ ແລະ ໄດ້ດຳລົງຊີວິດມາເປັນເວລາດົນນານ ພຣະອົງເລົ່າເລື່ອງຂອງພຣະຣາມຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແລະ ນົກນານາຊະນິດຜູ້ສູງສົມຟັງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົມ ຈົງໄປບ່ອນນັ້ນແລ້ວຟັງຄຸນຄຸນານຸພາບອັນນັບບໍ່ຖ້ວນຂອງພຣະຫະຣິ ຄວາມທຸກທີ່ເກີດຈາກຄວາມຫຼົງໃຫຼຈະຖືກຂັບໄລຍະ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍທັງໝົດນັ້ນແກ່ພຣະອົງ ພຣະອົງກົ້ມຫົວລົງຕໍ່ຕີນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະ ມີຄວາມຍິນດີເດີນທາງໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ອຸມາເອີຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສັ່ງສອນພຣະອົງເອງ ໂດຍພຣະກຣຸນາຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າໃຈຄວາມລັບນັ້ນ ພຣະອົງຄົງໄດ້ສະແດງຄວາມຫຍາບໃນບາງເວລາ ແລະ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ເປັນຄັງແຫ່ງຄວາມກຣຸນາປະສົງຈະກຳຈັດສິ່ງນັ້ນເສຍ ເພາະເຫດນັ້ນນຳ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ພຣະອົງຢູ່ກັບຂ້າພະເຈົ້າ ນົກຍ່ອມເຂົ້າໃຈພາສາຂອງນົກ ມາຍາຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າມີອຳນາດມາກກະ ພວານີເອີຍ ຜູ້ໃດເລີຍເປັນຜູ້ມີປັນຍາທີ່ມາຍານັ້ນບໍ່ຫຼອກລວງ
ໂດຫາ 62(क)-(ख)
ग्यानि भगत सिरोमनि त्रिभुवनपति कर जान।ताहि मोह माया नर पावँर करहिं गुमान।।62(क)।।
सिव बिरंचि कहुँ मोहइ को है बपुरा आन।अस जियँ जानि भजहिं मुनि माया पति भगवान।।62(ख)।।
gyāni bhagat siromani tribhuvanapati kara jāna |tāhi moha māyā nara pāvaṁra karahiṁ gumāna ||62(ka)||
siva birañci kahuṁ mohai ko hai bapurā āna |asa jiyaṁ jāni bhajahiṁ muni māyā-pati bhagavāna ||62(kha)||
ຄຣຸດຜູ້ເປັນພາຫະນະຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໄຕຣະພົບ ໄດ້ຮັບການຮູ້ຈັກວ່າເປັນຍອດແຫ່ງຜູ້ມີປັນຍາແລະຜູ້ມີສັດທາ ແມ່ນຢ່າງໃດກໍຕາມ ມາຍາກໍຍັງຫຼອກລວງທ່ານ ແຕ່ມະນຸດຜູ້ນ່າສົມຍັງອວດໂອ້ ມັນຫຼອກລວງແມ້ນພຣະສິວະແລະພຣະພຣົມ ຈະມີຜູ້ໃດອື່ນທີ່ຕໍ່າຕ້ອຍກວ່ານັ້ນອີກບໍ? ເມືໄດ້ຮູ້ດັ່ງນັ້ນໃນໃຈ ພຣະຍາສີຈຶ່ງເຄົາຮົບບູຊາພຣະພະຄົນຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມາຍາ
ເຈົາໄປ 63.1-4
गयउ गरुड़ जहँ बसइ भुसुंडा।मति अकुंठ हरि भगति अखंडा।।
देखि सैल प्रसन्न मन भयऊ।माया मोह सोच सब गयऊ।।
करि तड़ाग मज्जन जलपाना।बट तर गयउ हृदयँ हरषाना।।
बृद्ध बृद्ध बिहंग तहँ आए।सुनै राम के चरित सुहाए।।
कथा अरंभ करै सोइ चाहा।तेही समय गयउ खगनाहा।।
आवत देखि सकल खगराजा।हरषेउ बायस सहित समाजा।।
अति आदर खगपति कर कीन्हा।स्वागत पूछि सुआसन दीन्हा।।
करि पूजा समेत अनुरागा।मधुर बचन तब बोलेउ कागा।।
gayau garuṛa jahaṁ basai bhusuṇḍā |mati akuṁṭha hari-bhagati akhaṇḍā ||
dekhi sail prasanna mana bhayū |māyā moha soca saba gayū ||
kari taṛāga majjana jala-pānā |baṭa tara gayau hṛdayaṁ haraṣānā ||
bṛddha bṛddha bihaṅga tahaṁ āe |sunai rāma ke carita suhāe ||
kathā araṁbha karai soi cāhā |tehi samaya gayau khaga-nāhā ||
āvata dekhi sakala khaga-rājā |haraṣeū bāyasa sahita samājā ||
ati ādara khaga-pati kara kīnhā |svāgata pūchi su-āsana dīnhā ||
kari pūjā sameta anurāgā |madhura bacana taba boleu kāgā ||
ພະພະວາຮຸດໄດ້ໄປສູ່ບ່ອນທີ່ພະພູສຸນທີຢູ່ ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ ແລະມີຄວາມອຸທິດຕໍ່ພະຮິອັນບໍ່ຂາດຕົວ ເມື່ອເຫັນພູເຂົາອັນວິເສດນັ້ນ ຫົວໃຈຂອງພະອົງໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະຄວາມກັງວົນທັງໝົດທີ່ເກີດຈາກຄວາມຫຼົງໃຫຼຂອງມາຢາໄດ້ຫາຍໄປ ພະອົງໄດ້ອາບນ້ຳໃນສະໜາມນ້ຳອັນວິເສດ ແລະດື່ມນ້ຳນັ້ນ ແລ້ວມາພັກຜ່ອນພາຍໃຕ້ຕົ້ນໄມ້ບົວ ຫົວໃຈປິຕິຍິນດີ ບ່ອນນັ້ນ ນົກບູຮານຫຼາຍຊະນິດ ຜູ້ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ຫຼາຍອົງ ໄດ້ນັ່ງປະຊຸມກັນເພື່ອຟັງເຫດການອັນວິເສດຂອງພະລາມ ເມື່ອພະພູສຸນທີກຳລັງຈະເລີ່ມເລົ່າເລື່ອງ ພະຍານົກກໍມາຮອດ ເມື່ອເຫັນພະຍານົກໃຫຍ່ໃກ້ຈະມາຮອດ ພະກາ ແລະບັນດານົກທັງໝົດໄດ້ປິຕິຍິນດີ ອາຈານນົກໄດ້ຕ້ອນຮັບພະອົງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຫຼາຍ ຖາມສະບາຍ ແລະມອບບັນລັງອັນສູງສົ່ງໃຫ້ ຫຼັງຈາກໄດ້ບູຊາພະອົງດ້ວຍຄວາມຮັກ ພະກາກໍໄດ້ເວົ້າຄຳທີ່ອ່ອນສະຫງົບ
ໂດຫາ 63(क)-(ख)
नाथ कृतारथ भयउँ मैं तव दरसन खगराज।आयसु देहु सो करौं अब प्रभु आयहु केहि काज।।63(क)।।
सदा कृतारथ रूप तुम्ह कह मृदु बचन खगेस।जेहि कै अस्तुति सादर निज मुख कीन्हि महेस।।63(ख)।।
nātha kṛtāratha bhayauṁ maiṁ tava darasana khaga-rāja |āyasu dehu so karauṁ aba prabhu āyahu kehi kāja ||63(ka)||
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa |jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa ||63(kha)||
ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສຳເລັດຄວາມປາຖະໜາແລ້ວໂດຍໄດ້ເຫັນພະອົງ ພະຍານົກໃຫຍ່ ຂໍຮັບພະບັນຍັດຈາກພະອົງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດຫຍັງ ພະອົງມາເພື່ອຫຍັງ ພະຍານົກໃຫຍ່ໄດ້ຕອບດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນວ່າ ຮູບຮ່າງຂອງເຈົ້າເອງເປັນສັນຍານຂອງຄວາມສຳເລັດສະເໝີມາ ຄວາມງົດງາມຂອງເຈົ້າໄດ້ຖືກສັນລະເສີນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໂດຍພະມະເຫສະວະເອງ
ເຈົາໄປ 64.1-5
सुनहु तात जेहि कारन आयउँ।सो सब भयउ दरस तव पायउँ।।
देखि परम पावन तव आश्रम।गयउ मोह संसय नाना भ्रम।।
अब श्रीराम कथा अति पावनि।सदा सुखद दुख पुंज नसावनि।।
सादर तात सुनावहु मोही।बार बार बिनवउँ प्रभु तोही।।
सुनत गरुड़ कै गिरा बिनीता।सरल सुप्रेम सुखद सुपुनीता।।
भयउ तासु मन परम उछाहा।लाग कहै रघुपति गुन गाहा।।
प्रथमहिं अति अनुराग भवानी।रामचरित सर कहेसि बखानी।।
पुनि नारद कर मोह अपारा।कहेसि बहुरि रावन अवतारा।।
प्रभु अवतार कथा पुनि गाई।तब सिसु चरित कहेसि मन लाई।।
sunahu tāta jehi kārana āyuṁ |so saba bhayau darasa tava pāyuṁ ||
dekhi parama pāvana tava āśrama |gayau moha saṁsaya nānā bhrama ||
aba śrī-rāma kathā ati pāvani |sadā sukhada dukha puñja nasāvani ||
sādara tāta sunāvahu mohī |bāra bāra binavauṁ prabhu tohī ||
sunata garuṛa kai girā binītā |sarala su-prema sukhada su-punītā ||
bhayau tāsu mana parama uchāhā |lāga kahai raghupati guna gāhā ||
prathamahiṁ ati anurāga bhavānī |rāmacarita sara kahesi bakhānī ||
puni nārada kara moha apārā |kahesi bahuri rāvana avatārā ||
prabhu avatāra kathā puni gāī |taba sisu carita kahesi mana lāī ||
ຟັງເຖິດ ບັນດາອາຈານຜູ້ເຄົາລົບ ຈຸດປະສົງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າມາໄດ້ສຳເລັດແລ້ວໂດຍໄດ້ພົບເຫັນພະອົງ ເມື່ອເຫັນອາຊຣມອັນວິເສດຂອງພະອົງ ຄວາມຫຼົງໃຫຼ ຄວາມສົງໃສ ແລະຄວາມສັບສົນຫຼາຍຢ່າງຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫາຍໄປທັງໝົດ ບັດນີ້ເລື່ອງຂອງພະລາມຊຣີເປັນສິ່ງຊຳລະລ້າງຫຼາຍທີ່ສຸດ ເປັນສິ່ງມອບຄວາມສຸກສະເໝີ ແລະເປັນຜູ້ທຳລາຍກອງຄວາມທຸກ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ບັນດາອາຈານຜູ້ເຄົາລົບ ກະລຸນາເວົ້າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງ ຂ້າພະເຈົ້າອອກຂໍພະອົງຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າອັນຖ່ອນສະຫງົບຂອງພະພະວາຮຸດ ອັນງ່າຍດາຍ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກບໍລິສຸດ ອັນມອບຄວາມສຸກ ແລະຊຳລະລ້າງຫຼາຍ ຫົວໃຈຂອງພະພູສຸນທີໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມກະຕືລັດສູງສຸດ ແລະເລີ່ມເວົ້າຄຸນງາມຄວາມດີທີ່ໄດ້ຮ້ອງຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງລາງຸ ກ່ອນອື່ນໝົດ ດ້ວຍຄວາມອຸທິດຫຼາຍ ພະພະວານີ ພຣະອົງໄດ້ອະທິບາຍທະເລສາດຂອງເຫດການພະລາມ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ເວົ້າກ່ຽວກັບຄວາມຫຼົງໃຫຼອັນບໍ່ສິ້ນສຸດຂອງພະນາຣະທ ແລະອີກເທື່ອໜຶ່ງກ່ຽວກັບການລົງມາເກີດຂອງພະຣາວະນະ ພຣະອົງໄດ້ຮ້ອງເລື່ອງການລົງມາເກີດຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າອີກ ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນ ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ສຸມໃສ່ ໄດ້ເວົ້າກ່ຽວກັບເຫດການໃນວັນເດັກ
ໂດຫາ 64
बालचरित कहिं बिबिध बिधि मन महँ परम उछाह।रिषि आगवन कहेसि पुनि श्री रघुबीर बिबाह।।64।।
bāla-carita kahiṁ bibidha bidhi mana mahaṁ parama uchāha |riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha ||64||
ໃນຂະນະເວົ້າກ່ຽວກັບເຫດການໃນວັນເດັກໃນຫຼາຍວິທີ ຫົວໃຈຂອງພຣະອົງໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີສູງສຸດ ຫຼັງຈາກນັ້ນພຣະອົງໄດ້ເວົ້າອີກເທື່ອໜຶ່ງກ່ຽວກັບການມາຮອດຂອງບັນດາອາຈານ ແລະການແຕ່ງດອງຂອງພະລາມ ວີລະບຸລຸດແຫ່ງລາງຸ
ເຈົາໄປ 65.1-4
बहुरि राम अभिषेक प्रसंगा।पुनि नृप बचन राज रस भंगा।।
पुरबासिन्ह कर बिरह बिषादा।कहेसि राम लछिमन संबादा।।
बिपिन गवन केवट अनुरागा।सुरसरि उतरि निवास प्रयागा।।
बालमीक प्रभु मिलन बखाना।चित्रकूट जिमि बसे भगवाना।।
सचिवागवन नगर नृप मरना।भरतागवन प्रेम बहु बरना।।
करि नृप क्रिया संग पुरबासी।भरत गए जहँ प्रभु सुख रासी।।
पुनि रघुपति बहु बिधि समुझाए।लै पादुका अवधपुर आए।।
भरत रहनि सुरपति सुत करनी।प्रभु अरु अत्रि भेंट पुनि बरनी।।
bahuri rāma abhiṣeka prasaṅgā |puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṅgā ||
pura-bāsinhi kara biraha biṣādā |kahesi rāma lachimana saṁbādā ||
bipina gavana kevaṭa anurāgā |sura-sari utari nivāsa prayāgā ||
bālmīka prabhu milana bakhānā |citrakūṭa jimi base bhagavānā ||
sacivāgavana nagara nṛpa maranā |bharatāgavana prema bahu baranā ||
kari nṛpa kriyā saṅga pura-bāsī |bharata gae jahã prabhu sukha rāsī ||
puni raghupati bahu bidhi samujhāe |lai pādukā avadha-pura āe ||
bharata rahani surapati-suta karanī |prabhu aru atri bhẽṭa puni baranī ||
ຈາກນັ້ນ ພະອົງໄດ້ເລົ່າເລື່ອງການອະພິເສກຂອງພະຣາມ ແລະ ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພະຣາຊດຳລັດຂອງພະຣາຊາທີ່ທຳລາຍຄວາມຊົມຊື່ນຂອງອານາຈັກ ພະອົງໄດ້ເລົ່າຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະ ຄວາມທຸກທໍລະຍົດຂອງຊາວເມືອງຈາກການພົກພາ ແລະ ການສົນທະນາລະຫວ່າງພະຣາມ ແລະ ພະລັກສະມັນ ພະອົງໄດ້ເລົ່າການເດີນທາງເຂົ້າປ່າ ຄວາມຈົງຮັກພັກດີຂອງຄົນພາຍເຮືອ ການຂ້າມແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະ ການພັກຢູ່ທີ່ປຣະຍາຄ ພະອົງໄດ້ພັນນາການພົບກັນລະຫວ່າງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະ ຣາສີວານມີກິ ແລະ ການທີ່ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າປະທັບຢູ່ທີ່ຈິຕຣະກູດ ພະອົງໄດ້ເລົ່າການກັບຂອງເສນາບິດິ ການສິ້ນພະຊົນຂອງພະຣາຊາໃນເມືອງ ແລະ ການມາເຖິງຂອງພຣະຕ ແລະ ພະອົງໄດ້ພັນນາຄວາມຮັກອັນຫຼວງຫຼາຍຂອງພຣະຕ ຫຼັງຈາກປະຕິບັດພິທີສົງຂອງພະຣາຊາແລ້ວ ພຣະຕໄດ້ໄປພ້ອມກັບຊາວເມືອງ ບ່ອນທີ່ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງຄວາມສຸກປະທັບຢູ່ ຈາກນັ້ນ ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຣາຊວົງຣະຄຸ ໄດ້ປອບໂຍນດ້ວຍວິທີຫຼາຍປະການ ແລະ ພຣະຕໄດ້ຮັບພະບາທຸກະ ແລະ ເດີນທາງກັບມາຍັງເມືອງອະໂຍະທະຍາ ຈາກນັ້ນ ພະອົງໄດ້ພັນນາວິຖີຊີວິດຂອງພຣະຕ ການກະທຳຂອງບຸດຂອງພະອິນທຣ ແລະ ການພົບກັນລະຫວ່າງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະ ຣາສີອັດຣິ
ໂດຫາ 65
कहि बिराध बध जेहि बिधि देह तजी सरभंग।बरनि सुतीछन प्रीति पुनि प्रभु अगस्ति सतसंग।।65।।
kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṅga |barani sutīchana prīti puni prabhu agasti sat-saṅga ||65||
ພຣະອົງໄດ້ກ່າວວ່າວິຣາດະຖືກສັງຫານໄປໄດ້ແນວໃດ, ແລະ ຊະຣະພັງຄະໄດ້ສະລາຍຮ່າງກາຍຂອງພຣະອົງແນວໃດ; ພຣະອົງໄດ້ບັນຍາຍຄວາມຮັກຂອງສູຕີກຊະນະ, ແລະ ອີກເທື່ອໜຶ່ງກ່ຽວກັບການສັງຄະບັນວັດສະເໝືອນພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າກັບອາຄັສຕະ.
ເຈົາໄປ 66.1-4
कहि दंडक बन पावनताई।गीध मइत्री पुनि तेहिं गाई।।
पुनि प्रभु पंचवटीं कृत बासा।भंजी सकल मुनिन्ह की त्रासा।।
पुनि लछिमन उपदेस अनूपा।सूपनखा जिमि कीन्हि कुरूपा।।
खर दूषन बध बहुरि बखाना।जिमि सब मरमु दसानन जाना।।
दसकंधर मारीच बतकहीं।जेहि बिधि भई सो सब तेहिं कही।।
पुनि माया सीता कर हरना।श्रीरघुबीर बिरह कछु बरना।।
पुनि प्रभु गीध क्रिया जिमि कीन्ही।बधि कबंध सबरिहि गति दीन्ही।।
बहुरि बिरह बरनत रघुबीरा।जेहि बिधि गए सरोबर तीरा।।
kahi daṇḍaka bana pāvana-tāī |gīdha maitrī puni tehĩ gāī ||
puni prabhu pañcavaṭī̃ kṛta bāsā |bhañjī sakala muninha kī trāsā ||
puni lachimana upadesa anūpā |sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā ||
khara dūṣana badha bahuri bakhānā |jimi saba maramu dasānana jānā ||
dasa-kaṅdhara mārīca batakahī̃ |jehi bidhi bhaī so saba tehĩ kahī ||
puni māyā sītā kara haranā |śrī-raghubīra biraha kachu baranā ||
puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī |badhi kabaṁdha sabarihi gati dīnhī ||
bahuri biraha baranata raghubīrā |jehi bidhi gae sarobara tīrā ||
ພະອົງຊົງເລົ້າວ່າປ່າທັນທະກະໄດ້ຮັບການເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະ ແລ້ວຊົງຂັບຮ້ອຍວ່າມິດຕະພາບຂອງພະອົງກັບນົກອິນທະຣີ ແລ້ວພະອົງຊົງສ້າງທີ່ປະທັບຢູ່ປັນຈະວະຕີ ແລະ ຊົງຂົນຂວາຍຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກສາດສະໄທທັງປວງ ແລ້ວຊົງເລົ້າວ່າການສັ່ງສອນອັນບໍ່ມີສິ່ງໃດທຽບເທົ່າທີ່ໃຫ້ແກ່ລັກສະມະນະ ແລະ ວ່າສຸບະປະນະຂາຖືກຕັດໃຫ້ຜິດຮູບແນວໃດ ຕໍ່ຈາກນັ້ນຊົງເລົ້າວ່າການສັງຫານຂະ ແລະ ທູສະນະ ແລະ ວ່າທະສະກັນທະຮູ້ຄວາມລັບທັງໝົດແນວໃດ ທະສະກັນທະ ແລະ ມາຣີຈ ສົນທະນາກັນ ທຸກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຊົງເລົ້າທັງໝົດ ແລ້ວຊົງເລົ້າວ່າການລັກພະນາງສີດາມາຍາ ແລະ ຊົງພັນນາຄວາມໂສກເສົ້າຂອງພະຣາມຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄຸວົງສ໌ໃນການພາກພັນ ແລ້ວຊົງເລົ້າວ່າພະອົງຊົງປະຕິບັດພິທີສົບໃຫ້ນົກອິນທະຣີ ຊົງສັງຫານກະພັນທະ ແລະ ຊົງປະທານຄວາມຫຼຸດພົ້ນແກ່ສະບາຣີ ແລ້ວຊົງພັນນາຄວາມໂສກເສົ້າຂອງພະຣາມຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄຸວົງສ໌ໃນການພາກພັນ ແລະ ຊົງເລົ້າວ່າເສດຖີບາດສູ່ຝັ່ງສະໜາງແນວໃດ
ໂດຫາ 66(क)-(ख)
प्रभु नारद संबाद कहि मारुति मिलन प्रसंग।पुनि सुग्रीव मिताई बालि प्रान कर भंग।।66(क)।।
कपिहि तिलक करि प्रभु कृत सैल प्रबरषन बास।बरनन बर्षा सरद अरु राम रोष कपि त्रास।।66(ख)।।
prabhu nārada saṁbāda kahi māruti milana prasaṅga |puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṅga ||66(ka)||
kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabarṣana bāsa |baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa ||66(kha)||
ພຣະອົງໄດ້ກ່າວກ່ຽວກັບການສົນທະນາຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າກັບນາຣະທະ ແລະ ໂອກາດທີ່ໄດ້ພົບກັບມາຣຸຕິ (ຫະນຸມານ); ຈາກນັ້ນການເປັນພັນທະມິດກັບສຸຄຣີວະ ແລະ ການພາໄປແຫ່ງຊີວິດຂອງວາລີ. ພຣະອົງໄດ້ບັນຍາຍວ່າພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງກະສັດລິງຄີ, ແລະ ວ່າເຂົາໄດ້ຢູ່ເທິງພູປະຣະວະສະນະແນວໃດ; ພຣະອົງໄດ້ເລົ່າເລື້ອຍໆກ່ຽວກັບຝົນ ແລະ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ແລະ ຄວາມໂກດແຄ້ນຂອງຣາມະ ແລະ ຄວາມຢ້ານກົວຂອງລິງຄີ.
ເຈົາໄປ 67.1-4
जेहि बिधि कपिपति कीस पठाए।सीता खोज सकल दिसि धाए।।
बिबर प्रबेस कीन्ह जेहि भाँती।कपिन्ह बहोरि मिला संपाती।।
सुनि सब कथा समीरकुमारा।नाघत भयउ पयोधि अपारा।।
लंकाँ कपि प्रबेस जिमि कीन्हा।पुनि सीतहि धीरजु जिमि दीन्हा।।
बन उजारि रावनहि प्रबोधी।पुर दहि नाघेउ बहुरि पयोधी।।
आए कपि सब जहँ रघुराई।बैदेही कि कुसल सुनाई।।
सेन समेति जथा रघुबीरा।उतरे जाइ बारिनिधि तीरा।।
मिला बिभीषन जेहि बिधि आई।सागर निग्रह कथा सुनाई।।
jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe |sītā khoja sakala disi dhāe ||
bibara prabesa kīnha jehi bhā̃tī |kapinha bahori milā saṁpātī ||
suni saba kathā samīra-kumārā |nāghata bhayu payodhi apārā ||
laṅkā̃ kapi prabesa jimi kīnhā |puni sītahi dhīraju jimi dīnhā ||
bana ujāri rāvanahi prabodhī |pura dahi nāgheu bahuri payodhī ||
āe kapi saba jahã raghurāī |baidehī ki kusala sunāī ||
sena sameti jathā raghubīrā |utare jāi bāridhi-tīrā ||
milā bibhīṣana jehi bidhi āī |sāgara nigraha kathā sunāī ||
ພຣະອົງໄດ້ກ່າວວ່າກະສັດລິງຄີໄດ້ສົ່ງໝູ່ລິງຄີແນວໃດ, ແລະ ວ່າເຂົາໄດ້ແລ່ນໄປທຸກທິດທາງເພື່ອຊອກຫາສີຕາ; ວ່າເຂົາໄດ້ເຂົ້າໄປໃນຖ້ຳ, ແລະ ຈາກນັ້ນໄດ້ພົບກັບສັມປະຕິ. ເມື່ອໄດ້ຍິນເລື່ອງລາວຂອງເຂົາທັງໝົດ, ບຸຕະຂອງລົມໄດ້ກ້າວຂ້າມມະຫາສະໝຸດທີ່ບໍ່ມີຂອບເຂດ. ພຣະອົງໄດ້ບັນຍາດວ່າລິງຄີໄດ້ເຂົ້າໄປໃນລັງກາແນວໃດ, ແລະ ອີກເທື່ອໜຶ່ງວ່າເຂົາໄດ້ໃຫ້ຄວາມກ້າຫານທີ່ໝັ້ນຄົງແກ່ສີຕາ; ວ່າເຂົາໄດ້ທຳລາຍສວນ, ໄດ້ຕຳໜ້າຣາວະນະ, ໄດ້ເຜົາເມືອງ, ແລະ ອີກເທື່ອໜຶ່ງໄດ້ຂ້າມທະເລ. ລິງຄີໄດ້ກັບມາບ່ອນທີ່ກະສັດຂອງຣະຄູຢູ່ ແລະ ໄດ້ລາຍງານສະພາບຂອງໄວເທະຫີ. ຈາກນັ້ນ, ເມື່ອໝູ່ທັບປະຊຸມກັນ, ຣະຄູບີຣະໄດ້ກ້າວໜ້າ, ເຂົາໄດ້ລົງໄປຫາຝັ່ງທະເລ; ພຣະອົງໄດ້ເລົ່າວ່າວິພີຊະນະໄດ້ມາພົບເຂົາແນວໃດ, ແລະ ເລື່ອງການຍອມຈຳນົນຂອງທະເລ.
ໂດຫາ 67(क)-(ख)
सेतु बाँधि कपि सेन जिमि उतरी सागर पार।गयउ बसीठी बीरबर जेहि बिधि बालिकुमार।।67(क)।।
निसिचर कीस लराई बरनिसि बिबिध प्रकार।कुंभकरन घननाद कर बल पौरुष संघार।।67(ख)।।
setu bā̃dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra |gayu basīṭhī bīrabara jehi bidhi bāli-kumāra ||67(ka)||
nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra |kuṁbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṅghāra ||67(kha)||
ທ່ານໄດ້ບັນຍາຍວ່າກອນທັບລິງສ້າງຂົວແລະຂ້າມມະຫາສະໝຸດໄປດັງໃດ ແລະ ອັງຄະທາຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງວີຣະບຸລຸດໄປເປັນທູດດັງໃດ ທ່ານໄດ້ພັນນາການຮົບລະຫວ່າງອສູຣກັບລິງໃນຮູບແບບຕ່າງໆ ແລະ ຄວາມເຂັ້ມແຂງກັບຄວາມກ້າຫານຂອງກຸມພະກັນນະກັບເມກະນາດ ແລະ ການສັງຫານຂອງທັງສອງ
ເຈົາໄປ 68.1-4
निसिचर निकर मरन बिधि नाना।रघुपति रावन समर बखाना।।
रावन बध मंदोदरि सोका।राज बिभीषण देव असोका।।
सीता रघुपति मिलन बहोरी।सुरन्ह कीन्ह अस्तुति कर जोरी।।
पुनि पुष्पक चढ़ि कपिन्ह समेता।अवध चले प्रभु कृपा निकेता।।
जेहि बिधि राम नगर निज आए।बायस बिसद चरित सब गाए।।
कहेसि बहोरि राम अभिषैका।पुर बरनत नृपनीति अनेका।।
कथा समस्त भुसुंड बखानी।जो मैं तुम्ह सन कही भवानी।।
सुनि सब राम कथा खगनाहा।कहत बचन मन परम उछाहा।।
nisicara nikara marana bidhi nānā |raghupati rāvan samara bakhānā ||
rāvan badha mandodarī sokā |rāja bibhīṣaṇa deva asokā ||
sītā raghupati milana bahorī |suranha kīnha astuti kara jorī ||
puni puṣpaka caṛhi kapinha sametā |avadha cale prabhu kṛpā niketā ||
jehi bidhi rāma nagara nija āe |bāyasa bisada carita saba gāe ||
kahesi bahori rāma abhiṣaikā |pura baranata nṛpanīti anekā ||
kathā samasta bhusuṇḍa bakhānī |jo mai tumha sana kahī bhavānī ||
suni saba rāma kathā khaganāhā |kahata bacana mana parama uchāhā ||
ພຣະອົງໄດ້ພຣະນານາວິທີຫຼາຍຢ່າງທີ່ກອງທັບຍັກສ໌ຕາຍ ແລະ ການຮົບລະຫວ່າງພຣະຣາມ ແລະ ຣາວັນ ພຣະອົງໄດ້ກລ່າວເຖິງການສັງຫາຣາວັນ ຄວາມໂສກເສົ້າຂອງນາງມັນໂທຣີ ລາດສະຫມີຂອງພິພີສາ ແລະ ການຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມໂສກເສົ້າຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ ຈາກນັ້ນພຣະອົງໄດ້ກລ່າວເຖິງການພົບກັນອີກຄັ້ງຂອງນາງສີດາ ແລະ ພຣະຜູ້ເປັນນາຍຂອງຣາຄຸ ແລະ ວິທີທີ່ເທວະດາທັງຫຼາຍສຣະສະຫນິດດ້ວຍການປະນົມມື ຈາກນັ້ນພຣະຜູ້ເປັນທີ່ປະທັບແຫ່ງຄວາມເມດຕາ ພຣະອົງໄດ້ຂຶ້ນປະທັບຣຖະຍານປຸສປກະ ພ້ອມດ້ວຍພວກວານຣ ແລ້ວເສດຖີໄປຍັງອະຍົດະຍາ ຕາມວິທີທີ່ພຣະຣາມເສດຖີມາເຖິງນຄຣຂອງພຣະອົງ ກາໄດ້ຮ້ອຍຂານເລື່ອງລາວບຣິສຸດທິທັງໝົດນັ້ນ ຈາກນັ້ນພຣະອົງໄດ້ກລ່າວເຖິງການຣາຊາພິເສກຂອງພຣະຣາມ ແລະ ໃນການພຣະນານຄຣະຄອນ ພຣະອົງໄດ້ກລ່າວເຖິງຫຼັກການປົກຄອງຂອງກະສັດອັນຫຼາຍປະການ ພູສຸນທີໄດ້ເລົ່າເລື່ອງລາວທັງໝົດ ດັ່ງທີ່ຂ້ອຍໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງ ອ້າ ພະວານີ ຫຼັງຈາກໄດ້ຟັງເລື່ອງລາວທັງໝົດຂອງພຣະຣາມ ຣາຊາແຫ່ງນົກໄດ້ກລ່າວວາຈາດ້ວຍໃຈທີ່ມີຄວາມຊົມບັນເລິດຢ່າງຍິ່ງ
ໂສຣະຖາ 68(क)-(ख)
गयउ मोर संदेह सुनेउँ सकल रघुपति चरित।भयउ राम पद नेह तव प्रसाद बायस तिलक।।68(क)।।
मोहि भयउ अति मोह प्रभु बंधन रन महुँ निरखि।चिदानंद संदोह राम बिकल कारन कवन।।68(ख)।।
gayau mora saṁdeha suneũ sakala raghupati carita |bhayu rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka ||68(ka)||
mohi bhayau ati moha prabhu baṁdhana rana mahũ nirakhi |cidānaṁda saṁdoha rāma bikala kārana kavana ||68(kha)||
ຄວາມສົງໃສຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສູນຫາຍໄປ, ເພາະຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນເລື່ອງລາວທັງໝົດຂອງຣະຄູປະຕິ; ໂດຍພຣະກະຣຸນາຂອງທ່ານ, ໂອ ສາວົກຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍຂອງກາກ, ຄວາມຮັກຕໍ່ບາດຕາບຸດຂອງສີຣາມະໄດ້ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຂ້າພະເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສັບສົນເປັນຢ່າງຍິ່ງເມື່ອເຫັນພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຖືກມັດຢູ່ເທິງສະໜາມຮົບ: ຣາມະແມ່ນການສະສົມຂອງຈິດສະຕິ ແລະ ຄວາມສຸກ - ສາເຫດຫຍັງຈະເປັນໄປໄດ້ສຳລັບຄວາມທຸກຂອງພຣະອົງ?
ເຈົາໄປ 69.1-4
देखि चरित अति नर अनुसारी।भयउ हृदयँ मम संसय भारी।।
सोइ भ्रम अब हित करि मैं माना।कीन्ह अनुग्रह कृपानिधाना।।
जो अति आतप ब्याकुल होई।तरु छाया सुख जानइ सोई।।
जौं नहिं होत मोह अति मोही।मिलतेउँ तात कवन बिधि तोही।।
सुनतेउँ किमि हरि कथा सुहाई।अति बिचित्र बहु बिधि तुम्ह गाई।।
निगमागम पुरान मत एहा।कहहिं सिद्ध मुनि नहिं संदेहा।।
संत बिसुद्ध मिलहिं परि तेही।चितवहिं राम कृपा करि जेही।।
राम कृपाँ तव दरसन भयऊ।तव प्रसाद सब संसय गयऊ।।
dekhi carita ati nara anusārī |bhayau hṛdayã mama saṁsaya bhārī ||
soi bhrama aba hita kari maiṁ mānā |kīnha anugraha kṛpānidhānā ||
jo ati ātapa byākula hoī |taru chāyā sukha jānai soī ||
jauṁ nahiṁ hota moha ati mohī |milateũ tāta kavana bidhi tohī ||
sunateũ kimi hari kathā suhāī |ati bicitra bahu bidhi tumha gāī ||
nigamāgama purāna mata ehā |kahahiṁ siddha muni nahiṁ saṁdehā ||
saṁta bisuddha milahiṁ pari tehī |citavahiṁ rāma kṛpā kari jehī ||
rāma kṛpā̃ tava darasana bhayaū |tava prasāda saba saṁsaya gayaū ||
ເຫັນການກະທຳຂອງພະຜູ້ເປັນນາຍຊຶ່ງເໝືອນມະນຸດຢ່າງສິ້ນເຊີງ ຄວາມສົງໄສອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງຂ້ອຍ ຄວາມຫຼົງຜິດນັ້ນເອງ ຂ້ອຍບັດນີ້ຖືວ່າເປັນຄຸນ ຍ້ອນພະຜູ້ເປັນຄັງສຳລັບແຫ່ງຄວາມກະລຸນາໄດ້ປະທານພະຄຸນແກ່ຂ້ອຍ ຜູ້ໃດທີ່ລຳບາກເພາະຄວາມຮ້ອນອັນຮຸນແຮງ ຍ່ອມຮູ້ດີວ່າຄວາມສະບາຍແຫ່ງຮົ່ມໄມ້ ຖ້າຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ຫຼົງໃຫຼຢ່າງຍິ່ງ ພໍ່ອີນເອີຍ ຂ້ອຍຈະໄດ້ພົບພໍ່ດ້ວຍວິທີໃດ ຂ້ອຍຈະໄດ້ຍິນເລື່ອງລາວອັນດີໃຈແຫ່ງພະຫະຣິ ໂດຍປະການໃດ ຊຶ່ງອັດສະຈານຍິ່ງ ແລະ ພໍ່ໄດ້ຂັບຂວາຍດ້ວຍວິທີຫຼາຍປະການ ນີ້ແມ່ນຄຳສອນແຫ່ງເວດ ອາຄົມ ແລະ ປຸຣານ ແລະ ພຣະສິທມຸນີໄດ້ກ່າວໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສວ່າ ພຣະສັນຕະບຸຣສຜູ້ບໍລິສຸດຍ່ອມພົບພຽງຜູ້ທີ່ພຣະຣາມຊົງເພິງພະເນດໂດຍພຣະກະລຸນາ ດ້ວຍພຣະກະລຸນາແຫ່ງພຣະຣາມ ຂ້ອຍໄດ້ເຫັນພໍ່ ແລະ ດ້ວຍພຣະຄຸນຂອງພໍ່ ຄວາມສົງໄສທັງສິ້ນຂອງຂ້ອຍໄດ້ຫາຍໄປ
ໂດຫາ 69(क)-(ख)
सुनि बिहंगपति बानी सहित बिनय अनुराग।पुलक गात लोचन सजल मन हरषेउ अति काग।।69(क)।।
श्रोता सुमति सुसील सुचि कथा रसिक हरि दास।पाइ उमा अति गोप्यमपि सज्जन करहिं प्रकास।।69(ख)।।
suni bihaṅgapati bānī sahita binaya anurāga |pulaka gāta locana sajala mana haraṣeu ati kāga ||69(ka)||
śrotā sumati susīla suci kathā rasika hari dāsa |pāi umā ati gopyamapi sajjana karahiṃ prakāsa ||69(kha)||
ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງຄະຣຸດ ຜູ້ເປັນນາຍຂອງນົກ ທີ່ເວົ້າອອກມາດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົວແລະຄວາມຮັກ ຮ່າງກາຍຂອງກະຕ່າຍມີຄວາມຊື້ນສະໜືອ ຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະ ຫົວໃຈມີຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ອຸມາ ເມື່ອໄດ້ພົບຜູ້ຟັງທີ່ມີປັນຍາ ອ່ອນນຸ້ມ ແລະ ບໍລິສຸດ ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຍິນດີໃນເລື່ອງເລາະ ແລະ ເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ຮະຣິ ຜູ້ຄົນດີຈະເປີດເຜີຍແມ້ນຳເຖິງສິ່ງທີ່ລັບທີ່ສຸດ.
Inside Prakarana 7
Bhakti highlights
1) Even exalted beings can be seized by Hari-māyā; therefore humility is the first protection. 2) Doubt is healed not by argumentative speculation but by vinaya and approaching a true guide. 3) Brahmā models the Manas method: honor nirguṇa truth, yet access it through saguṇa līlā heard in satsanga. 4) The ‘chain of grace’—guru to guru (Brahmā → Śaṅkara → Kakbhushundi)—shows that liberation is socially transmitted through saintly company. 5) Repeated listening (śravaṇa) is not secondary; it is the engine that births anurāga, and anurāga alone grants Rāma—surpassing isolated yoga, tapas, jñāna, and vairāgya when love is absent.
Compositional abstract
In this Uttar Kāṇḍa passage, Tulasidas concentrates the Manas’ mature rasa into a didactic spiral: wonder (adbhuta) at māyā’s reach, compassion (kāruṇya) for the deluded, and finally śānta-rasa through certainty in Rāma’s feet. Garuḍa’s existential disquiet—how can the cidānanda Lord appear ‘human-like’ and be ‘bound’ in battle?—is not mocked; it is transmuted into the very instrument of ascent. Brahmā’s counsel redirects the seeker from speculative debate to the living hermeneutic of saints: go to Śaṅkara, then to the blue northern mountain where Kakbhushundi pours uninterrupted Rāma-kathā. The theological structure is the Manas hallmark: nirguṇa truth is not denied, but accessed through saguṇa līlā heard in satsanga. Thus the passage places bhakti as the epistemology of liberation: repeated hearing births anurāga, and anurāga alone grants Raghupati—surpassing yoga, tapas, jñāna, and vairāgya when isolated from love.
The emotional arc
Adbhuta → saṁśaya (cognitive dissonance) → vinaya (humble seeking) → āśvāsana (assurance through authority) → śraddhā (turn toward satsanga) → śānta (settled clarity at Rāma’s feet). The section begins in wonder at māyā’s reach—if even Garuḍa can be shaken—then tightens into existential doubt about the Lord’s ‘human-like’ līlā and apparent bondage in battle. That doubt ripens into humility rather than rebellion: Garuḍa chooses inquiry over argument and approaches Brahmā. Brahmā’s listening and reverent orientation to Rāma shifts the mood from debate to refuge, redirecting the seeker toward Śaṅkara and finally the katha-stream of saints (Kakbhushundi), where repeated hearing converts uncertainty into steady peace.
The dialogue
- शिव (Shiva) narrating to उमा (Parvati); within the narration: ब्रह्मा (Birañci) instructs गरुड़ (Garuda), and काकभुसुंडि (Kakbhushundi) teaches Garudaउमा (primary listener); embedded listeners: गरुड़ (to Brahma; to Kakbhushundi) · उत्तर घाट (Uttar Ghat): the ‘bird-dialogue’ stream (Garuda–Kakbhushundi) embedded inside Shiva–Parvati. This ghat is marked by the pedagogy of doubt-to-devotion: saṅśaya → satsanga → kathā-rasa → rāma-pada-neha.
Frequently Asked Questions
Traditional Manas teaching embedded here: recitation/hearing that emphasizes satsanga and Rāma-kathā destroys saṅśaya and moha, and produces ‘Rāma-pada-neha’ (firm love at Rama’s feet). The stated fruit in-text is ‘सकल संदेहा’ removal and ‘मोह जनित दुख’ cessation through kathā heard in saintly company.
Common satsanga practice (regional): a Rāma-nāma refrain such as “श्रीराम जय राम जय जय राम” may be used between doha anchors, and many reciters add the Manas-bhakti seed “राम राम” at cadence points. (Exact samput usage varies by paramparā; this passage itself foregrounds ‘सतसंग’ as the essential ‘samput’.)
Ask anything about Prakarana 7 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
