Prakarana 6
This Sopāna is the staircase-step of ‘Dharma-in-Combat’: the sādhaka’s inner war against māyā, moha, and ahaṅkāra reaches its fiercest pitch. Lanka is not merely a city; it is the fortified psyche where rajas-tamas marshal illusions (māyā-vidhi), fear, and cruelty. The gateway teaches that victory is not achieved by brute force alone, but by राम-कृपा (grace) that dissolves māyā as sunlight dissolves darkness, and by sevā-bhakti (Hanuman) that carries the medicine of life (Sanjeevani motif) across worlds.
ລັງກາຄັນດະໃນມານັສແມ່ນບ່ອນເຜົາທົດສອບພັກຕິພາຍໃຕ້ຄວາມກົດດັນຂອງຄວາມຢ້ານ, ການສະແດງ, ແລະ ການຫຼອກລວງ. ລັດສະໝີທີ່ເດັນແມ່ນວີຣະ ປະສົມກັບ ຣົວທຣະ ແລະ ອັດທະບູຕະ, ແຕ່ຕຸລະສີດາສ໌ ມັກວາງຄວາມຮຸນແຮງຂອງສະໜາມຮົບໄວ້ຕ່ຳກວ່າອຳນາດສະຫງົບຂອງລີລາ ແລະ ກະຣຸນາຂອງພຣະຣາມ. ໃນບົດນີ້, ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະ ມາຍາຂອງເມກະນາດະ ຖືກສະແດງເປັນການປ້ອງກັນທີ່ຊັບຊ້ອນທີ່ສຸດຂອງອະທັມມະ: ຝົນໄຟ, ຄວາມມືດ, ການຟ້ອນຂອງປີຊາຈ, ແລະ ຄວາມສັບສົນທາງປະສາດ. ຈຸດຫັນປ່ຽນແມ່ນບໍ່ໃຊ້ມາຍາທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ແຕ່ເປັນສາດຣາມພຽງສາດດຽວທີ່ຕັດມາຍາ "ດັ່ງດວງຕາເວັນລົບລ້າງຄວາມມືດ", ນຳຈັກກະພົບກັບສັຕຍະ. ບົດນີ້ຫັນມາສູ່ເສວາ ເປັນວິທີກູ້ໂລກ: ການບາດເຈັບຂອງລັກສະມັນ ບໍ່ຕ້ອງການຄວາມສິ້ນຫວັງ ແຕ່ການບິນເພື່ອນຳໂອສະທິຂອງຫະນຸມານ ດ້ວຍຄວາມເຊື່ອຟັງ. ດັ່ງນັ້ນ ລັງກາຄັນດະ ຈຶ່ງເປັນໂສປານ ບ່ອນທີ່ຜູ້ຝຶກຝົນຮຽນຮູ້ວ່າ ການປົດປ່ອຍມາຈາກການສະຫວ່າງໂດຍຄວາມເมຕະ ແລະ ການບໍລິການທີ່ມີວິໄນ, ບໍ່ແມ່ນຈາກການຍຶດຊະນະດ້ວຍອັຕຕາ.
Verses
ເຈົາໄປ 50.1-4
कहँ कोसलाधीस द्वौ भ्राता।धन्वी सकल लोक बिख्याता।।
कहँ नल नील दुबिद सुग्रीवा।अंगद हनूमंत बल सींवा।।
कहाँ बिभीषनु भ्राताद्रोही।आजु सबहि हठि मारउँ ओही।।
अस कहि कठिन बान संधाने।अतिसय क्रोध श्रवन लगि ताने।।
सर समुह सो छाड़ै लागा।जनु सपच्छ धावहिं बहु नागा।।
जहँ तहँ परत देखिअहिं बानर।सन्मुख होइ न सके तेहि अवसर।।
जहँ तहँ भागि चले कपि रीछा।बिसरी सबहि जुद्ध कै ईछा।।
सो कपि भालु न रन महँ देखा।कीन्हेसि जेहि न प्रान अवसेषा।।
kahã kosalādhīsa dvau bhrātā |dhanvī sakala loka bikhyātā ||
kahã nala nīla dubida sugrīvā |aṅgada hanūmaṃta bala sī̃vā ||
kahã bibhīṣanu bhrātā-drohī |āju sabahi haṭhi māraũ ohī ||
asa kahi kaṭhina bāna saṃdhāne |atisaya krodha śravaṇa lagi tāne ||
sara samuha so chāṛai lāgā |janu sa-paccha dhāvahiṃ bahu nāgā ||
jahã tahã parata dekhi'ahiṃ bānara |sanmukha hoi na sake tehi avasara ||
jahã tahã bhāgi cale kapi rīchā |bisarī sabahi juddha kai īchā ||
so kapi bhālu na rana mahã dekhā |kīnhesi jehi na prāna avaseṣā ||
ອ້າຍນ້ອງທັງສອງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງໂກສົນ ນັກທະນູຜູ້ມີຊື່ສຽງໄປທົ່ວໂລກທັງປວມ ຢູ່ໃສ ນົນ ແລະ ນີນ ທະວິວິທ ແລະ ສຸຄຣີບ ອັງຄະທະ ແລະ ຫະນຸມານ ຜູ້ມີກຳລັງເປັນທີ່ສຸດ ຢູ່ໃສ ວິພີສະນ ຜູ້ທຳລາຍອ້າຍນ້ອງ ຢູ່ໃສ ມື້ນີ້ເຮົາຈະສັງຫານທັງໝົດ ແລະ ລວມທັງເຂົາດ້ວຍກຳລັງ ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພະອົງໄດ້ຄັດລູກທະນູທີ່ນ່າບົດໃສ່ຄັນທະນູ ແລະ ດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍຢ່າງສຸດຂີດ ພະອົງໄດ້ດຶງສາຍທະນູຈົນເຖິງຫູ ພະອົງເລີ່ມຍິງລູກທະນູເປັນຝູງ ຄືງູທີ່ມີປີກຫຼາຍໂຕພຸ່ມທະຍາຍອອກໄປ ລີງຖືກເຫັນລົ້ມລົງຢູ່ທົ່ວທຸກແຫ່ງ ແລະ ໃນຂະນະນັ້ນບໍ່ມີໃຜສາມາດເຜິຍໜ້າໄດ້ ລີງ ແລະ ຫມີ ຫຼົບໜີໄປທຸກທິດທາງ ແລະ ທັງໝົດລືມຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະຕໍ່ສູ້ ບໍ່ມີລີງຫຼືຫມີ ປາກົດຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ຜູ້ໃດທີ່ພະອົງບໍ່ໄດ້ປ່ອຍໃຫ້ເຫຼືອພຽງເສດຊີວິດ
ໂດຫາ 50
दस दस सर सब मारेसि परे भूमि कपि बीर।सिंहनाद करि गर्जा मेघनाद बल धीर।।50।।
dasa-dasa sara saba māresi pare bhūmi kapi bīra.siṃha-nāda kari garjā meghanāda bala dhīra ||50||
ລາວຍິງລູກສອນສິບເທື່ອໃສ່ແຕ່ລະຄົນ, ເຮັດໃຫ້ນັກຮົບລີງລົ້ມລົງໄປເທິງດິນ, ຈາກນັ້ນເມກນາດຜູ້ມີກຳລັງ ແລະ ຄວາມເດັດດ່ນ ໄດ້ຮ້ອງສຽງຄືສິງ.
ເຈົາໄປ 51.1-4
देखि पवनसुत कटक बिहाला।क्रोधवंत जनु धायउ काला।।
महासैल एक तुरत उपारा।अति रिस मेघनाद पर डारा।।
आवत देखि गयउ नभ सोई।रथ सारथी तुरग सब खोई।।
बार बार पचार हनुमाना।निकट न आव मरमु सो जाना।।
रघुपति निकट गयउ घननादा।नाना भाँति करेसि दुर्बादा।।
अस्त्र सस्त्र आयुध सब डारे।कौतुकहीं प्रभु काटि निवारे।।
देखि प्रताप मूढ़ खिसिआना।करै लाग माया बिधि नाना।।
जिमि कोउ करै गरुड़ सैं खेला।डरपावै गहि स्वल्प सपेला।।
dekhi pavanasuta kaṭaka bihālā |krodhavanta janu dhāyau kālā ||
mahāsaila eka turata upārā |ati risa meghanāda para ḍārā ||
āvata dekhi gayau nabha soī |ratha sārathī turaga saba khoī ||
bāra-bāra pacāra hanumānā |nikaṭa na āva maramu so jānā ||
raghupati nikaṭa gayau ghananādā |nānā bhā̃ti karesi durbādā ||
astra sastra āyudha saba ḍāre |kautukahī̃ prabhu kāṭi nivāre ||
dekhi pratāpa mūṛha khisiānā |karai lāga māyā bidhi nānā ||
jimi kou karai garuṛa saĩ khelā |ḍarapāvai gahi svalpa sapelā ||
ເຫັນກອງທັບລຳບກ ຫະນຸມານບຸດຂອງລົມໄດ້ພຸ່ນໄປດັ່ງຢາມພະຍົມຜູ້ກຳລັງໂກດ ໄດ້ຖອນພູຫີນກ້ອນໃຫຍ່ຂຶ້ນມາທັນທີ ແລະ ດ້ວຍຄວາມໂກດຢ່າງຍິ່ງໄດ້ຂວ້າງໃສ່ເມກນາດ ເຫັນສິ່ງນັ້ນພຸ່ນມາ ເມກນາດຈຶ່ງລອຍຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ລົດມ້າ ສາລະຖີ ແລະ ມ້າທັງໝົດກໍ່ຫາຍໄປ ຫະນຸມານໄດ້ທ້າທາຍຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ ແຕ່ເມກນາດບໍ່ເຂົ້າມາໃກ້ ເພາະໄດ້ຮູ້ຄວາມລັບຂອງຫະນຸມານແລ້ວ ເມກນາດໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ພະຜູ້ເປັນນາຍຂອງຣາຄຸ ແລະ ໄດ້ດູດຖອນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳນານາປະການ ໄດ້ປ່ອຍສັດຕຣະ ອາວຸດ ແລະ ເຄື່ອງອາວຸດທັງໝົດອອກໄປ ແລະ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ຕັດ ແລະ ປັດອອກດັ່ງການຫຼິ້ນ ເຫັນພະລານຸພາບ ຜູ້ໂງ່ກໍ່ຈົບຈົນໃຈ ແລະ ໄດ້ກະທຳເວດມົນຕຣານານາປະການ ດັ່ງຜູ້ໃດຈະລ້ອນຫຼິ້ນກັບຄຸຣຸດ ແລະ ພະຍາຍາມຂົ່ມຂູ່ດ້ວຍການຈັບງູຕົວນ້ອຍ
ໂດຫາ 51
जासु प्रबल माया बल सिव बिरंचि बड़ छोट।ताहि दिखावइ निसिचर निज माया मति खोट।।51।।
jāsu prabala māyā-bala siva birañci baṛa choṭa |tāhi dikhāvai nisi-cara nija māyā mati khoṭa ||51||
ຜູ້ທີ່ດ້ວຍພະລັງມາຍາອັນມີອານຸພາບຂອງພະອົງ ທັງພະສິວະ ພະພົມ ແລະທັງໝົດທັງໃຫຍ່ແລະນ້ອຍ ລ້ວນແຕ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງພະອົງ ຕໍ່ພະອົງນັ້ນ ອສູຣຜູ້ມີຈິດໃຈຕ່ຳໄດ້ສະແດງມາຍາຂອງຕົນເອງ
ເຈົາໄປ 52.1-4
नभ चढ़ि बरष बिपुल अंगारा।महि ते प्रगट होहिं जलधारा।।
नाना भाँति पिसाच पिसाची।मारु काटु धुनि बोलहिं नाची।।
बिष्टा पूय रुधिर कच हाड़ा।बरषइ कबहुँ उपल बहु छाड़ा।।
बरषि धूरि कीन्हेसि अँधिआरा।सूझ न आपन हाथ पसारा।।
कपि अकुलाने माया देखें।सब कर मरन बना एहि लेखें।।
कौतुक देखि राम मुसुकाने।भए सभीत सकल कपि जाने।।
एक बान काटी सब माया।जिमि दिनकर हर तिमिर निकाया।।
कृपादृष्टि कपि भालु बिलोके।भए प्रबल रन रहहिं न रोके।।
nabha caṛhi baraṣa bipula aṅgārā |mahi te pragaṭa hohiṃ jala-dhārā ||
nānā bhā̃ti pisāca pisācī |māru kāṭu dhuni bolahiṃ nācī ||
biṣṭā pūya rudhira kaca hāṛā |baraṣai kabahũ upala bahu chāṛā ||
baraṣi dhūri kīnhe-si ãdhiārā |sūjha na āpana hātha pasārā ||
kapi akulāne māyā dekheṃ |saba kara marana banā ehi lekheṃ ||
kautuka dekhi rāma musukāne |bhae sabhīta sakala kapi jāne ||
eka bāna kāṭī saba māyā |jimi dinakara hara timira nikāyā ||
kṛpā-dṛṣṭi kapi bhālu biloke |bhae prabala rana rahahiṃ na roke ||
ຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າແລ້ວກໍ່ສົ່ງຝົນຖ່ານໄຟຫຼ້າລົງມາຫຼາຍ ແລະ ສາຍນ້ຳກໍ່ພົ່ນຂຶ້ນຈາກແຜ່ນດິນ ຜີ ແລະ ນາງຜີຫຼາຍຊະນິດ ກໍ່ຟ້າຍເຕັ້ນ ຮ້ອງຂຶ້ນວ່າ "ຂ້າ! ຕັດ!" ບາງເທື່ອກໍ່ສົ່ງຝົນສິ່ງສົດຄາວ ໜໍ່ອອກ ເລືອດ ຜົມ ແລະ ກະດູກລົງມາ ບາງເທື່ອກໍ່ຂວ້ານກ້ອນຫີນລົງມາຫຼາຍ ສົ່ງຝົນຝຸ່ນລົງມາຈົນມືດມົວ ຈົນມອງບໍ່ເຫັນມືທີ່ຍືດອອກຂອງຕົນເອງ ລິງທັງຫຼາຍງຶນງົດເມື່ອເຫັນມາຍາ ແລະ ຄິດວ່າຕາມການຄິດໄລ່ນີ້ ຄວາມຕາຍໄດ້ມາເຖິງພວກຕົນທັງຫມົດແລ້ວ ເຫັນທັງອັດສະຈານ ພະຣາມກໍ່ຍິ້ມ ແລະ ທອງຮູ້ວ່າລິງທັງຫມົດໄດ້ຢ້ານກົວ ດ້ວຍລູກສອນພຽງຫນຶ່ງກໍ່ຕັດມາຍາທັງຫມົດໃຫ້ຂາດໄປ ດັ່ງດວງອາທິດຂັບໄລ່ຄວາມມືດມົວ ທອງມອງລິງ ແລະ ຫມີດ້ວຍພະເນດແຫ່ງຄວາມເມດຕາ ພວກເຂົາກໍ່ກາຍເປັນມີກຳລັງເຂັ້ມແຂງ ແລະ ບໍ່ມີໃຜສາມາດຢຸດພວກເຂົາຈາກການຮົບໄດ້
ໂດຫາ 52
आयसु मागि राम पहिं अंगदादि कपि साथ।लछिमन चले क्रुद्ध होइ बान सरासन हाथ।।52।।
āyasu māgi rāma pahiṃ aṅgadādi kapi sātha |lachimana cale kruddha hoi bāna sarāsana hātha ||52||
ຫຼັງຈາກກ່າວລາພຣະຣາມ, ພ້ອມດ້ວຍອັງຄດ ແລະ ລີງຜູ້ອື່ນໆ, ພະລັກສະໝັນໄດ້ກ້າວໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ, ຖືຄັນລູກ ແລະ ລູກສອນພ້ອມໃຈ.
ເຈົາໄປ 53.1-4
छतज नयन उर बाहु बिसाला।हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला।।
इहाँ दसानन सुभट पठाए।नाना अस्त्र सस्त्र गहि धाए।।
भूधर नख बिटपायुध धारी।धाए कपि जय राम पुकारी।।
भिरे सकल जोरिहि सन जोरी।इत उत जय इच्छा नहिं थोरी।।
मुठिकन्ह लातन्ह दातन्ह काटहिं।कपि जयसील मारि पुनि डाटहिं।।
मारु मारु धरु धरु धरु मारू।सीस तोरि गहि भुजा उपारू।।
असि रव पूरि रही नव खंडा।धावहिं जहँ तहँ रुंड प्रचंडा।।
देखहिं कौतुक नभ सुर बृंदा।कबहुँक बिसमय कबहुँ अनंदा।।
chataj nayana ura bāhu bisālā |himagiri nibha tanu kachu eka lālā ||
ihã dāsānana subhaṭ paṭhāe |nānā astra sastra gahi dhāe ||
bhūdhara nakha biṭapa-āyudha dhārī |dhāe kapi jaya rāma pukārī ||
bhire sakala jorihi sana jorī |ita uta jaya icchā nahiṃ thorī ||
muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ |kapi jaya-sīla māri puni ḍāṭahiṃ ||
māru māru dharu dharu dharu mārū |sīsa tori gahi bhujā upārū ||
asi rava pūri rahī nava khaṇḍā |dhāvahiṃ jahã tahã ruṇḍa pracaṇḍā ||
dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛndā |kabahũka bisamaya kabahũ anandā ||
ຕາຂອງພຣະອົງແດງ ອົກແລະແຂນກວ້າງໃຫຍ່ ຮ່າງກາຍມີສີແດງຈາງ ດັ່ງພູຫິມະລະ ຝ່າຍທສານນ໌ສົ່ງນັກຮົບອອກໄປ ຖືອາວຸດແລະສັດຕາຫຼາກຫຼາຍຊະນິດແລ້ວພຸ່ງເຂົ້າໄປ ຝູງລີງທີ່ຖືພູຫີນ ໄປ່ມແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນອາວຸດ ພຸ່ງເຂົ້າໄປໂດຍຮ້ອງຂໍໄຊຊະນະແດ່ພຣະຣາມ ທັງຫມົດປະທະກັນຢ່າງເຕັມທີ່ ນັກຮົບກັບນັກຮົບທີ່ສົມກັນ ຄວາມປາຖະຫນາຊະນະຂອງທັງສອງຝ່າຍບໍ່ນ້ອຍ ຕີດ້ວຍກຳປັ່ນ ເຕະດ້ວຍເທິງ ກັດດ້ວຍແຂ້ວ ຊີກສັດຕູ ຝູງລີງຜູ້ຢາກໄຊຊະນະ ຫຼັງຈາກຕີໃຫ້ລົ້ມແລ້ວກໍຄຳຮ້ອງຕໍ່ພວກເຂົາອີກຄັ້ງ ຂ້າ ຂ້າ! ຈັບ ຈັບ ຈັບແລ້ວຂ້າ! ຫັກຄໍ ຈັບແຂນແລ້ວຖອດອອກ! ສຽງຮ້ອງແບບນີ້ສັ່ງກ້ອງທົ່ວເກົ້າທະວີບ ຊາກສົບບໍ່ມີຫົວທີ່ນ່າສະເທີດລົ່ມຢູ່ທົ່ວໄປ ຝູງເທວະດາບນອາກາດຈົງເບິ່ງການຕໍ່ສູ້ ບາງເທື່ອດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈ ບາງເທື່ອດ້ວຍຄວາມຍິນດີ
ໂດຫາ 53
रुधिर गाड़ भरि भरि जम्यो ऊपर धूरि उड़ाइ।जनु अँगार रासिन्ह पर मृतक धूम रह्यो छाइ।।53।।
rudhira gāṛa bhari-bhari jamyo ūpara dhūri uṛāi |janu aṅgāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi ||53||
ເລືອດໜາແໜ້ນຈົບຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ, ຝຸ່ນລອຍຂຶ້ນເທິງ, ຄືກັບຄວັນຂອງຜູ້ຕາຍກະຈາຍຢູ່ເໜືອກອງເທົ່າໄຟ.
ເຈົາໄປ 54.1-4
घायल बीर बिराजहिं कैसे।कुसुमित किंसुक के तरु जैसे।।
लछिमन मेघनाद द्वौ जोधा।भिरहिं परसपर करि अति क्रोधा।।
एकहि एक सकइ नहिं जीती।निसिचर छल बल करइ अनीती।।
क्रोधवंत तब भयउ अनंता।भंजेउ रथ सारथी तुरंता।।
नाना बिधि प्रहार कर सेषा।राच्छस भयउ प्रान अवसेषा।।
रावन सुत निज मन अनुमाना।संकठ भयउ हरिहि मम प्राना।।
बीरघातिनी छाड़िसि साँगी।तेज पुंज लछिमन उर लागी।।
मुरुछा भई सक्ति के लागें।तब चलि गयउ निकट भय त्यागें।।
ghāyala bīra birājahĩ kaise |kusumita kiṁsuka ke taru jaise ||
lachimana meghnāda dvau jodhā |bhirahĩ parasapara kari ati krodhā ||
ekahi eka sakai nahĩ jītī |nisicara chala bala karai anītī ||
krodhavanta taba bhayu anantā |bhaṁjeu ratha sārathī turaṁtā ||
nānā bidhi prahāra kari seṣā |rācchasa bhayu prāna avaseṣā ||
rāvana suta nija mana anumānā |saṁkaṭa bhayu harihi mama prānā ||
bīraghātinī chāḍisi sāṅgī |teja puñja lachimana ura lāgī ||
muruchā bhaī sakti ke lāgẽ |taba cali gayu nikaṭa bhaya tyāgẽ ||
ຜູ້ກ້າທີ່ບາດເຈັບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນປານໃດ ຄືດັ່ງຕົ້ນກິມສຸກະທີ່ອອກດອກ ລັກສະມະແລະເມກນາດ ນັກຮົບທັງສອງ ຕໍ່ສູ້ກັນດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ຫນຶ່ງບໍ່ສາຍາຊະນະອີກຜູ້ຫນຶ່ງໄດ້ ອສູລຕໍ່ສູ້ດ້ວຍກົນອຸບາຍ ກຳລັງ ແລະວິທີທີ່ບໍ່ຊອບທຳ ຄັນເຖິງເວລານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ມີຂີດຈຳກັດໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະໄດ້ທຳລາຍລົດຮົບແລະສາລະຖີໃນທັນທີ ເສດະຕີດ້ວຍອາວຸດຫຼາຍປະເພດ ອສູລຈຶງເຫຼືອພຽງລົມຫາຍໃຈ ບຸດຂອງຣາວັນຄິດໃນໃຈວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ໃນອັນຕະລາຍ ລາວຈະເອົາຊີວິດຂ້າພະເຈົ້າແນ່" ຈຶ່ງຂວ້າຍຫອກທີ່ສັງຫານຜູ້ກ້າ ແສງສະຫວ່າງນັ້ນຕີລັກສະມະທີ່ນາເວຍ ລັກສະມະສູນເສຍສະຕິເມື່ອຫອກຕີໂຕ ແລ້ວເມກນາດຈຶ່ງຍ່າງເຂົ້າໄປໃກ້ໂດຍບໍ່ຢ້ານຢໍ້າ
ໂດຫາ 54
मेघनाद सम कोटि सत जोधा रहे उठाइ।जगदाधार सेष किमि उठै चले खिसिआइ।।54।।
meghnāda sama koṭi sata jodhā rahe uṭhāi |jagadādhāra seṣa kimi uṭhai cale khisiāi ||54||
ນັກຮົບຈຳນວນໜຶ່ງຮ້ອຍໂກດິຜູ້ເທົ່າເທົ່າກັບເມກນາດໄດ້ພະຍາຍາມຍົກລາວຂຶ້ນ ແຕ່ເສດຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງແຫ່ງໂລກຈະຖືກຍົກຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ ພວກເຂົາຈຶ່ງຈາກໄປດ້ວຍຄວາມອາຍ
ເຈົາໄປ 55.1-4
सुनु गिरिजा क्रोधानल जासू।जारइ भुवन चारिदस आसू।।
सक संग्राम जीति को ताही।सेवहिं सुर नर अग जग जाही।।
यह कौतूहल जानइ सोई।जा पर कृपा राम कै होई।।
संध्या भइ फिरि द्वौ बाहनी।लगे सँभारन निज निज अनी।।
ब्यापक ब्रह्म अजित भुवनेस्वर।लछिमन कहाँ बूझ करुनाकर।।
तब लगि लै आयउ हनुमाना।अनुज देखि प्रभु अति दुख माना।।
जामवंत कह बैद सुषेना।लंकाँ रहइ को पठई लेना।।
धरि लघु रूप गयउ हनुमंता।आनेउ भवन समेत तुरंता।।
sunu girijā krodhānala jāsū |jārai bhuvana cāridasa āsū ||
saka saṅgrāma jīti ko tāhī |sevahĩ sura nara aga jaga jāhī ||
yaha kautūhala jānai soī |jā para kṛpā rāma kai hoī ||
saṁdhyā bhai phiri dvau bāhanī |lage saṁbhārana nija nija anī ||
byāpaka brahma ajita bhuvaneśvara |lachimana kahā̃ būjha karunākara ||
taba lagi lai āyu hanumāna |anuja dekhi prabhu ati dukha mānā ||
jāmavaṁta kaha baida suṣenā |laṅkā̃ rahai ko paṭhaī lenā ||
dhari laghu rūpa gayu hanumaṁtā |āneu bhavana sameta turaṁtā ||
ຈົງຟັງ ພະຄີຣີຊາ ໄຟແຫ່ງຄວາມໂທມະຂອງຜູ້ໃດ ຍ່ອມເຜົາຜະລານໂລກທັງສິບສີ່ພົບໃນພິບຕາ ຜູ້ໃດຈະສາມາດເອົາຊະນະພະອົງໃນສົງຄາມໄດ້ເລີຍ ພະອົງຜູ້ທີ່ເທບະ ມະນຸດ ແລະ ສັດທັງເຄື່ອນຍ້າຍແລະບໍ່ເຄື່ອນຍ້າຍຕ່າງເຄົາຮົບສັກກະລະບູຊາ ຜູ້ດຽວທີ່ເຂົ້າໃຈການຫຼີ້ນນີ້ ຄືຜູ້ທີ່ມີພະກະລຸນາຂອງພະຣາມດຳລົງຢູ່ ເມື່ອເຖິງເວລາພະອິນຊາຕົກ ກອງທັບທັງສອງຝ່າຍກໍຖອຍກັບ ແລະ ຕ່າງກໍເລີ່ມຮວບຮວມກຳລັງຂອງຕົນ ພະພຣະຫມຜູ້ແຜ່ຫຼາຍທົ່ວໄປ ອົງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໂລກທັງປວງຜູ້ບໍ່ອາດພ່າຍແພ້ ຜູ້ເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງຄວາມກະລຸນາ ໄດ້ຕຣັດຖາມວ່າ "ພະລັກສະມັນຢູ່ທີ່ໃດ?" ໃນຂະນະນັ້ນ ຫະນຸມານໄດ້ນຳພະອົງກັບມາແລ້ວ ເມື່ອທອດພະເນດເຫັນພະອະນຸຊາ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າທຣົມເສົ້າພະທຳຍິ່ງ ຊາມະວັນຕຣັດວ່າ "ໝໍສຸເສນອາໄສຢູ່ໃນລັງກາ ຈົງສົ່ງຜູ້ໃດໄປຮັບພະອົງມາ" ຫະນຸມານຈຶ່ງຈຳແລງກາຍເປັນຮູບນ້ອຍແລ້ວໄປ ແລະ ໄດ້ນຳສຸເສນມາພ້ອມດ້ວຍເຮືອນຂອງພະອົງໃນທັນທີ
ໂດຫາ 55
राम पदारबिंद सिर नायउ आइ सुषेन।कहा नाम गिरि औषधी जाहु पवनसुत लेन।।55।।
rāma padārabiṁda sira nāyu āi suṣena |kahā nāma giri auṣadhī jāhu pavanasuta lena ||55||
ສຸເສນມາ ແລະ ກົ້ມຫົວລົງຕໍ່ຫນ້າບາດບົວຂອງພຣະຣາມ. ພຣະອົງບອກຊື່ຂອງພູ ແລະ ສະໝຸນໄພວ່າ: 'ໄປເທື່ອ, ໂອບຸດຂອງລົມ, ແລະ ໄປເອົາມັນມາ.'
ເຈົາໄປ 56.1-4
राम चरन सरसिज उर राखी।चला प्रभंजन सुत बल भाषी।।
उहाँ दूत एक मरमु जनावा।रावन कालनेमि गृह आवा।।
दसमुख कहा मरमु तेहिं सुना।पुनि पुनि कालनेमि सिरु धुना।।
देखत तुम्हहि नगरु जेहिं जारा।तासु पंथ को रोकन पारा।।
भजि रघुपति करु हित आपना।छाँड़हु नाथ मृषा जल्पना।।
नील कंज तनु सुंदर स्यामा।हृदयँ राखु लोचनाभिरामा।।
मैं तैं मोर मूढ़ता त्यागू।महा मोह निसि सूतत जागू।।
काल ब्याल कर भच्छक जोई।सपनेहुँ समर कि जीतिअ सोई।।
rāma carana sarasija ura rākhī |calā prabhañjana suta bala bhāṣī ||
uhā̃ dūta eka maramu janāvā |rāvana kālanemi gṛha āvā ||
dasamukha kahā maramu tehiṁ sunā |puni puni kālanemi siru dhunā ||
dekhata tumhahi nagaru jehiṁ jārā |tāsu pantha ko rokana pārā ||
bhaji raghupati karu hita āpanā |chā̃ḍahu nātha mṛṣā jalpanā ||
nīla kañja tanu sundara syāmā |hṛdayã rākhu locanābhirāmā ||
maĩ taĩ mora mūḍhatā tyāgū |mahā moha nisi sūtata jāgū ||
kāla byāla kara bhacchaka joī |sapanehũ samara ki jīti-a soī ||
ໂດຍເກັບບາດສະຫມຸດຂອງພະຣາມໄວ້ໃນຫົວໃຈ ບຸດຂອງເທວະວາຍຸຈຶ່ງອອກເດີນທາງ ໂດຍກ່າວເຖິງກຳລັງຂອງຕົນ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແມ່ນຫຼັກໜຶ່ງໄດ້ເປີດເຜີຍຄວາມລັບໃຫ້ແກ່ຣາວັນ ຜູ້ກໍ່ໄດ້ໄປຍັງນິເວດຂອງການເນມິ ທັດສະຫມຸກຣາວັນໄດ້ບອກຄວາມລັບແກ່ລາວ ການເນມິໄດ້ຟັງແລ້ວຕີຫົວຕົນເອງຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ຜູ້ທີ່ເຜົານະຄອນຂອງທ່ານຕໍ່ໜ້າຕາທ່ານ ຜູ້ໃດຈະສາມາດຢຸດທາງຂອງຜູ້ນັ້ນໄດ້? ຈົ່ງບູຊາພະຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງຣາຄູ ແລະ ຈົ່ງປະຕິບັດສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ອົງອາຈານ ຈົ່ງປະຖິ້ມຄຳເວົ້າທີ່ວ່າງເປົ່ານີ້ເສຍ ພະກາຍຂອງພະອົງງົດງາມແລະດຳດັ່ນດອກບົວສີຟ້າ ຈົ່ງເກັບຜູ້ທີ່ເປັນຄວາມຍິນດີແຫ່ງດວງຕາໄວ້ໃນຫົວໃຈ ຈົ່ງປະຖິ້ມ 'ເຮົາ' ແລະ 'ເຈົ້າ' ແລະ 'ຂອງເຮົາ' ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຫຼົງໂງ່ຂອງເຈົ້າ ເຈົ້າກຳລັງນອນຢູ່ໃນຍາມຄໍາຄືນຂອງຄວາມຫຼົງລຶກອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຈົ່ງຕື່ນຂຶ້ນເຖິງ ຜູ້ທີ່ກືນກິນທັງຍົມຣາຊຜູ້ເປັນດັ່ງງູນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຈະຖືກພິຊິດໃນສົງຄາມໄດ້ບໍ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມຝັນກໍຕາມ?
ໂດຫາ 56
सुनि दसकंठ रिसान अति तेहिं मन कीन्ह बिचार।राम दूत कर मरौं बरु यह खल रत मल भार।।56।।
suni dasakaṇṭha risāna ati tehiṃ mana kīnha bicāra |rāma dūta kari marauṃ baru yaha khala rata mala bhāra ||56||
ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ທັສກັນຖະໂກດຍ່ອມເປັນຫຼາຍ ແລະ ການເນມີໄດ້ຄິດຕຶກຕອງໃນໃຈວ່າ ການທີ່ເຮົາຕາຍໃນມືທູດຂອງພຣະຣາມຍອມດີກວ່າຕາຍໃນມືຄົນຊົ່ວຜູ້ຈົມປົກຢູ່ໃນບາບໜັກໜ້າ
ເຈົາໄປ 57.1-4
अस कहि चला रचिसि मग माया।सर मंदिर बर बाग बनाया।।
मारुतसुत देखा सुभ आश्रम।मुनिहि बूझि जल पियौं जाइ श्रम।।
राच्छस कपट बेष तहँ सोहा।मायापति दूतहि चह मोहा।।
जाइ पवनसुत नायउ माथा।लाग सो कहै राम गुन गाथा।।
होत महा रन रावन रामहिं।जितहहिं राम न संसय या महिं।।
इहाँ भएँ मैं देखेउँ भाई।ग्यान दृष्टि बल मोहि अधिकाई।।
मागा जल तेहिं दीन्ह कमंडल।कह कपि नहिं अघाउँ थोरें जल।।
सर मज्जन करि आतुर आवहु।दिच्छा देउँ ग्यान जेहिं पावहु।।
asa kahi calā racisi maga māyā |sara mandira bara bāga banāyā ||
mārutasuta dekhā subha āśrama |muni-hi būjhi jala piyauṃ jāi śrama ||
rācchasa kapaṭa beṣa tahaṃ sohā |māyāpati dūtahi caha mohā ||
jāi pavanasuta nāyu mathā |lāga so kahai rāma guna gāthā ||
hota mahā rana rāvana rāmahiṃ |jitahahiṃ rāma na saṃsaya yā mahiṃ ||
ihāṃ bhaeṃ maiṃ dekheuṃ bhāī |gyāna dṛṣṭi bala mohi adhikāī ||
māgā jala tehiṃ dīnha kamaṇḍala |kaha kapi nahiṃ aghāuṃ thoreṃ jala ||
sara majjana kari ātura āvahu |dicchā deuṃ gyāna jehiṃ pāvahu ||
ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ອສູຣກໍ່ຍ່າງນຳໜ້າ ແລະ ສ້າງມາຍາເທິງເສັ້ນທາງ ໄດ້ສ້າງສະຫຼັງນ້ຳ ວິຫານ ແລະ ສວນງາມສະຫຼາດ ຫະນຸມານ ບຸດແຫ່ງລົມ ໄດ້ເຫັນອາສົມອັນສັກສິດ ຈຶ່ງຄິດວ່າ ຈະຖາມສາມະຫາລາດ ໄປດື່ມນ້ຳ ແລະ ພັກຜ່ອນຈາກຄວາມເມື່ອຍ ອສູຣນັ້ນແຕ່ງກາຍປອມແລ້ວນັ່ງຢູ່ບ່ອນນັ້ນ ເຈົ້າແຫ່ງມາຍາປາດຖະຫນາຈະຫຼອກລວງຜູ້ນຳສານ ຫະນຸມານເຂົ້າໄປກົມຫົວ ອສູຣນັ້ນກໍ່ເລີ່ມເລົ່ານິທານຄຸນງາມຄວາມດີຂອງພະຣາມ ທ່ານກ່າວວ່າ ສົງຄາມໃຫຍ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຣາວັນກັບພະຣາມ ພະຣາມຈະຊະນະ ບໍ່ມີຂ້ອຍສົງໄສໃນລາວາກນີ້ ຂ້ອຍນັ່ງຢູ່ບ່ອນນີ້ ອ້າຍນ້ອງ ໄດ້ເຫັນທັງໝົດແລ້ວ ອຳນາດແຫ່ງປັນຍາທິດສະດີຂອງຂ້ອຍນັ້ນໃຫຍ່ຫຼວງຫຼາຍ ຫະນຸມານຂໍນ້ຳ ທ່ານກໍ່ໃຫ້ນ້ຳໃນໂອນ້ຳ ວານຣກ່າວວ່າ ຂ້ອຍຍັງບໍ່ອິ່ມດ້ວຍນ້ຳພຽງເລັກນ້ອຍນີ້ ຈົ່ງລົງອາບນ້ຳໃນສະຫຼັງແລ້ວກັບມາໂດຍໄວ ຂ້ອຍຈະໃຫ້ການອຸປະສົມບົດ ເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ບັນລຸປັນຍາ
ໂດຫາ 57
सर पैठत कपि पद गहा मकरीं तब अकुलान।मारी सो धरि दिव्य तनु चली गगन चढ़ि जान।।57।।
sara paiṭhata kapi pada gahā makarīṃ taba akulāna |mārī so dhari divya tanu calī gagana caṛhi jāna ||57||
ເມື່ອລີງກ້າວເຂົ້າໄປໃນທະເລສາບ, ມັກກະຣິນີຈັບຕີນຂອງລາວ, ແລະ ລາວຫົວໃຈຮ້ານ. ຫຍຸ່ມັນຕີນາງລົງ; ນາງຮັບຮູບທາງສະຫວັນ, ແລະ ຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ, ຈາກໄປ.
ເຈົາໄປ 58.1-4
कपि तव दरस भइउँ निष्पापा।मिटा तात मुनिबर कर सापा।।
मुनि न होइ यह निसिचर घोरा।मानहु सत्य बचन कपि मोरा।।
अस कहि गई अपछरा जबहीं।निसिचर निकट गयउ कपि तबहीं।।
कह कपि मुनि गुरदछिना लेहू।पाछें हमहि मंत्र तुम्ह देहू।।
सिर लंगूर लपेटि पछारा।निज तनु प्रगटेसि मरती बारा।।
राम राम कहि छाड़ेसि प्राना।सुनि मन हरषि चलेउ हनुमाना।।
देखा सैल न औषध चीन्हा।सहसा कपि उपारि गिरि लीन्हा।।
गहि गिरि निसि नभ धावत भयऊ।अवधपुरी उपर कपि गयऊ।।
kapi tava darasa bhaiuṃ niṣpāpā |miṭā tāta munibara kara sāpā ||
muni na hoi yaha nisicara ghorā |mānahu satya bacana kapi morā ||
asa kahi gaī apacharā jabahīṃ |nisicara nikaṭa gayau kapi tabahīṃ ||
kaha kapi muni gurudachinā lehū |pācheṃ hamahi mantra tumha dehū ||
sira laṅgūra lapeṭi pachārā |nija tanu pragaṭesi maratī bārā ||
rāma rāma kahi chāṛesi prānā |suni mana haraṣi caleu hanumānā ||
dekhā saila na auṣadha cīnhā |sahasā kapi upāri giri līnhā ||
gahi giri nisi nabha dhāvata bhayū |avadhapurī upara kapi gayū ||
ໂອ ລີງ, ຍ້ອນໄດ້ເຫັນເຈົ້າ ຂ້ອຍຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນຈາກບາບ. ຄຳສາບາຂອງພະມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ລູກຮັກ, ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ຜູ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນພະມຸນີ ແຕ່ເປັນຜີຮ້າຍທີ່ຫນ້າຢ້ານ. ຈົ່ງເຊື່ອຄຳເວົ້າຂອງຂ້ອຍ, ໂອ ລີງ, ມັນເປັນຄວາມຈິງ. ທັນທີທີ່ນາງອັບສະຣາໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວຈາກໄປ, ລີງກໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາຜີຮ້າຍ. ລີງກ່າວວ່າ, ໂອ ພະມຸນີ, ຈົ່ງຮັບຄ່າທຳນຽມອາຈານກ່ອນ; ພາຍຫຼັງເຈົ້າຈຶ່ງປະທານມົນຕະໃຫ້ຂ້ອຍ. ລາວໄດ້ຫວຽດຫາງໂອບຮອບຫົວຂອງຜີຮ້າຍແລ້ວຕີລົງດິນ. ໃນເວລາທີ່ກຳລັງຈະຕາຍ ຜີຮ້າຍກໍ່ໄດ້ສະແດງຮູບຮ່າງທີ່ແທ້ຈິງຂອງຕົນອອກມາ. ລາວຮ້ອງວ່າ 'ພະຣາມ, ພະຣາມ!' ແລ້ວກໍ່ສະລະຊີວິດ. ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ຫມູນະສຸກໃຈ ກໍ່ອອກເດີນທາງໄປ. ລາວໄດ້ເຫັນພູເຂົາ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຈື່ຈໍາຕົ້ນໄມ້ຢາໄດ້. ກະທັນຫັນ ລີງກໍ່ໄດ້ຖອນພູເຂົາທັງຫມົດຂຶ້ນມາ. ຖືເອົາພູເຂົາ ລາວໄດ້ເດີນທາງດ້ວຍຄວາມໄວຜ່ານທ້ອງຟ້າໃນຍາມກາງຄືນ, ແລະ ລີງກໍ່ໄດ້ຜ່ານເມືອງອະຍົດະຍາ.
ໂດຫາ 58
देखा भरत बिसाल अति निसिचर मन अनुमानि।बिनु फर सायक मारेउ चाप श्रवन लगि तानि।।58।।
dekhā bharata bisāla ati nisicara mana anumāni |binu phara sāyaka māreu cāpa śravana lagi tāni ||58||
ເມື່ອເຫັນລາວ, ພຣະພະຣາຕ, ຄິດໃນໃຈວ່າຣາກສະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ມາຮອດ, ຍິງລູກສາດບໍ່ມີຫົวະ, ດຶງສາຍຄັນທັບກັບຫູ.
ເຈົາໄປ 59.1-4
परेउ मुरुछि महि लागत सायक।सुमिरत राम राम रघुनायक।।
सुनि प्रिय बचन भरत तब धाए।कपि समीप अति आतुर आए।।
बिकल बिलोकि कीस उर लावा।जागत नहिं बहु भाँति जगावा।।
मुख मलीन मन भए दुखारी।कहत बचन भरि लोचन बारी।।
जेहिं बिधि राम बिमुख मोहि कीन्हा।तेहिं पुनि यह दारुन दुख दीन्हा।।
जौं मोरें मन बच अरु काया।प्रीति राम पद कमल अमाया।।
तौ कपि होउ बिगत श्रम सूला।जौं मो पर रघुपति अनुकूला।।
सुनत बचन उठि बैठ कपीसा।कहि जय जयति कोसलाधीसा।।
pareu muruchi mahi lāgata sāyaka |sumirata rāma rāma raghunāyaka ||
suni priya bacana bharata taba dhāe |kapi samīpa ati ātura āe ||
bikala biloki kīsa ura lāvā |jāgata nahiṃ bahu bhā̃ti jagāvā ||
mukha malīna mana bhae dukhārī |kahata bacana bhari locana bārī ||
jehiṃ bidhi rāma bimukha mohi kīnhā |tehiṃ puni yaha dāruna dukha dīnhā ||
jauṃ moreṃ mana baca aru kāyā |prīti rāma pada kamala amāyā ||
tau kapi hou bigata śrama sūlā |jauṃ mo para raghupati anukūlā ||
sunata bacana uṭhi baiṭha kapīsā |kahi jaya jayati kosalādhīsā ||
ລູກສອນທັບເຂົ້າ ຫນູມານກໍລົ້ມສລບລົງເທິງດິນ ສວດລະນຶກເຖິງພະນາມຣາມ ຣາມ ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຣາຊວົງຣຄູ ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າທີ່ເປັນທີ່ຮັກນັ້ນ ພຣະພົດຈຶ່ງວິ່ງໄປ ແລະ ມາເຖິງຂ້າງກາຍວານອດໂດຍຮີບດ່ວນຫຼາຍ ເຫັນວານອດຢູ່ໃນອາການເຈັບປວດ ຈຶ່ງກອດໄວ້ເທິງອົກ ແຕ່ຫນູມານບໍ່ຕື່ນ ເຖິງຈະພະຍາຍາມປຸກໃນຫຼາຍວິທີກໍຕາມ ໜ້າຕາຊົມເຊົາ ຈິດໃຈເປັນທຸກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳໂດຍນ້ຳຕາໄຫຼເຕົ້ນສອງເນດຕາ ພະປະສົງສຸກໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເຮົາຫັນຫຼັງຈາກພະຣາມ ພະປະສົງສຸກນັ້ນກໍໄດ້ປະທານທຸກວເດັດຮ້າຍນີ້ແກ່ເຮົາອີກ ຖ້າໃນກາຍ ວະຈາ ແລະ ຈິດ ເຮົາມີຄວາມຮັກບໍລິສຸດປອດໃຈຕໍ່ດອກບົວແຫ່ງພະບາດພະຣາມ ແລະ ຖ້າພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຣາຊວົງຣຄູຊົງເມດຕາຕໍ່ເຮົາ ຂໍໃຫ້ວານອດນີ້ພົ້ນຈາກຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະ ຄວາມເຈັບປວດ ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້ານັ້ນ ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງວານອດກໍລຸກຂຶ້ນນັ່ງ ແລະ ຮ້ອງວ່າ ໄຊ ໄຊ ໂດຍພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງໂກສົລ
ໂສຣະຖາ 59
लीन्ह कपिहि उर लाइ पुलकित तनु लोचन सजल।प्रीति न हृदयँ समाइ सुमिरि राम रघुकुल तिलक।।59।।
līnh kapihi ura lāi pulakita tanu locana sajala |prīti na hṛdayã samāi sumiri rāma raghukula tilaka ||59||
ພຣະອົງໄດ້ກອດລິງວານລີໄວ້ໃນອົກ; ຮ່າງກາຍຂອງພຣະອົງປິຕິຍິນດີ, ແລະ ດວງຕາຂອງພຣະອົງຊຸ່ມປຽກ. ຄວາມຮັກບໍ່ສາມາດອັດໄວ້ໃນຫົວໃຈໄດ້ ເມື່ອພຣະອົງລະນຶກເຖິງພຣະຣາມ, ມະນີປະການຂອງວົງຣາຄູ.
Inside Prakarana 6
Compositional abstract
Lanka Kāṇḍa in the Manas is the theological furnace where bhakti is tested under the pressure of terror, spectacle, and deceit. The dominant rasa is vīra (heroic) braided with raudra (wrath) and adbhuta (wonder), yet Tulasidas repeatedly subordinates battlefield intensity to the quiet sovereignty of Rāma’s līlā and karuṇā. In this excerpt, Meghanād’s violence and māyā are staged as the last sophisticated defenses of adharma: fire-rain, darkness, pishāca-dance, and sensory confusion. The turning point is not a greater illusion but a single Rāma-bāṇa that cuts māyā “as the sun removes night,” re-centering the cosmos in satya. The episode then pivots to sevā as soteriology: Lakṣmaṇa’s wounding demands not despair but Hanumān’s obedient flight for auṣadhi. Thus Lanka Kāṇḍa stands as the Sopāna where the aspirant learns that liberation comes by grace-illumination and disciplined service, not by egoic conquest.
The dialogue
- शिव (Shiva) as narrator within the Manas frameगिरिजा/पार्वती (Parvati) · उत्तर घाट (Uttar Ghat): Shiva–Parvati dialogue stream, emphasizing vairāgya, māyā-bheda (piercing illusion), and the supremacy of Rāma’s grace in the climactic ethical battle.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang understanding: paṭha of these Yuddha/Lanka episodes strengthens bhaya-nivṛtti (removal of fear) and māyā-bheda (discernment against deception), because Rāma’s bāṇa cutting māyā is heard as a living assurance that the Lord’s nāma and kṛpā dispel inner darkness and restore prāṇa-śakti (life-force) in संकट.
Commonly used refrain in many Manas recitation lineages for Lanka/Yuddha passages: 'श्रीराम जय राम जय जय राम' (or 'जय जय रघुवीर समर्थ'). Some households also add a Hanumān-sevā oriented samput during the औषधि episode, such as repeating 'राम राम' at each cadence, aligning with the text’s own ‘राम राम कहि’ emphasis.
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
