Prakarana 4
यह सोपान ‘अहंकार-निवृत्ति और धर्म-प्रतिष्ठा’ का द्वार है। साधक-चित्त के भीतर ‘लंका’ रज-तम से घिरी दुर्ग-मानसिकता है; यहाँ राम-प्रताप का अर्थ बाह्य विजय नहीं, वरन् अधर्म (रावण-भाव) के गढ़ में विवेक (अंगद) और भक्ति-बल (हनुमान/कपीदल) द्वारा प्रवेश कर ‘अहं’ का मुकुट गिराना है। इस चरण में दूत-वाणी, नीति-उपदेश, और शत्रु-सभा में निर्भय सत्य—ये मुक्ति की सीढ़ी पर ‘वैराग्य-युक्त साहस’ की परीक्षा हैं।
ລັກສະນະຫຼັກຂອງລັງກາແມ່ນວີຣະ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄວາມກ້າຫານໃນສົງຄາມ, ຫາກແມ່ນທັມມະວີຣະ, ປະກອບດ້ວຍກະຣຸນາ (ຄວາມເມດຕາຂອງພະຣາມ), ຫາສະຍະ (ການສົນທະນາອັນຊັດແຍກ່ອນລະຫວ່າງອັງຄະດາ-ຣາວັນ), ແລະ ຣົດທະຣະ (ຄວາມໂກດແຄ້ນຂອງລິງຄີຕໍ່ການດູຖູນຂອງຣາວັນ). ໃນພາກນີ້, ບົດບາດຂອງອັງຄະດາໃນຖານະທູດສະແດງໃຫ້ເຫັນມາດຕະການຂອງທາສະຍະພັກຕິ: ເຖິງແມ່ນສາມາດສັງຫາຣາວັນໄດ້, ທ່ານກໍສະກັດກັ້ນຕົນເອງເພື່ອບໍ່ໃຫ້ລືມລັກພະຣາມ, ຊຶ່ງເປັນທັມມະສາດຂອງຕຸນສີດາສ໌ວ່າອຳນາດຕ້ອງຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດເກນຂອງຄຸນສົມບັດ, ນັ້ນແຫຼະຄວາມງົດງາມຂອງພັກຕິ. ຄວາມອວດມົນຂອງຣາວັນ, ການສັ່ນສະເທືອນຂອງສະພາ, ແລະ ມົງກຸດຕົກລົງດິນລ້ວນແມ່ນສັນຍາລັກຂອງການເສື່ອມສະຫຼາຍຂອງອັຫັງກາຣະ (ຄວາມອວດມົນ). ຄຳເຕືອນຂອງມັນໂທດະຣີແມ່ນຍອດຍອດຂອງການປົກຄອງທີ່ເມດຕາ: ໂດຍກ່າວເຖິງປະຫວັດສາດ (ມາຣີຈະ, ພາລີ, ຂະຣະ-ທູໂສນະ), ນາງສະແດງໃຫ້ຣາວັນເຫັນຄວາມໃກ້ຊິດຂອງກາລະ (ເວລາ). ສຸດທ້າຍ, ຄຳເຕືອນຂອງພະຣາມ ແລະ ການຈັດຕັ້ງກອງທັບສີ່ປະເພດ (ຈະຕຸຣັງຄະ) ປ່ຽນລີລາເປັນທັມມະວິທີ, ສອນຜູ້ສະແຫວງຫາວ່າເພື່ອມຸກຕິ, ຄຽງຄູ່ກັບພັກຕິ, ຕ້ອງມີນີຕິ, ວິໄນ, ແລະ ທັມມະຂອງຊຸມຊົນນຳອີກ.
Verses
ເຈົາໄປ 30.1-4
अब जनि बतबढ़ाव खल करही।सुनु मम बचन मान परिहरही।।
दसमुख मैं न बसीठीं आयउँ।अस बिचारि रघुबीर पठायउँ।।
बार बार अस कहइ कृपाला।नहिं गजारि जसु बधें सृकाला।।
मन महुँ समुझि बचन प्रभु केरे।सहेउँ कठोर बचन सठ तेरे।।
नाहिं त करि मुख भंजन तोरा।लै जातेउँ सीतहि बरजोरा।।
जानेउँ तव बल अधम सुरारी।सूनें हरि आनिहि परनारी।।
तैं निसिचर पति गर्ब बहूता।मैं रघुपति सेवक कर दूता।।
जौं न राम अपमानहि डरउँ।तोहि देखत अस कौतुक करऊँ।।
aba jani batabaṛhāva khala karahī |sunu mama bacana māna pariharahī ||
dasamukha maiṁ na basīṭhīṁ āyaũ |asa bicāri raghubīra paṭhāyaũ ||
bāra bāra asa kahai kṛpālā |nahiṁ gajāri jasu badheṁ sṛkālā ||
mana mahũ samujhi bacana prabhu kere |saheũ kaṭhora bacana saṭha tere ||
nāhiṁ ta kari mukha bhaṁjana torā |lai jāteũ sītahi barajorā ||
jāneũ tava bala adhama surārī |sūneṁ hari ānihi paranārī ||
taiṁ nisicara pati garba bahūtā |maiṁ raghupati sevaka kara dūtā ||
jauṁ na rāma apamānahi ḍaraũ |tohi dekhata asa kautuka karaū̃ ||
ບັດນີ້ ຢ່າພູມມາດຕໍ່ໄປອີກ ຜູ້ຊົ່ງ ຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງຂ້ອຍ ແລະ ລະທິກຄວາມຫຍິ້ງຍຸໂດຂອງເຈົ້າເສຍ ທັດສກັນ ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ມາເປັນທູດ ໂດຍພິຈາລະນາດັ່ງນີ້ ຣຄຸພີຣຈຶງສົ່ງຂ້ອຍມາ ຜູ້ທີ່ມີຄວາມເມດຕາກະລານວ່າດັ່ງນີ້ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ສິງຫ໌ທີ່ເປັນສັດຕູຂອງຊ້າງ ບໍ່ມີສິລິໃນການຂ້າຈິ້ງຈອກ ຮັກສາພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ເປັນນາຍໄວ້ໃນໃຈ ຂ້ອຍຈຶງອົດທົນຖ້ອຍຄຳຮຸນແຮງຂອງເຈົ້າ ຜູ້ໂງ່ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຄົງທຳລາຍໜ້າຂອງເຈົ້າ ແລະ ພາສີຕາໄປດ້ວຍກຳລັງ ຂ້ອຍຮູ້ຈັກກຳລັງຂອງເຈົ້າ ສັດຕູຜູ້ຊົ່ງຂອງທວຍເທບ ເຈົ້າລັກເອົາເມຍຂອງຜູ້ອື່ນມາໃນຍາມທີ່ຫະຣິບໍ່ຢູ່ ເຈົ້າ ຈອມພະຍົດຂອງອສູຣ ມີຄວາມຫຍິ້ງຍຸໂດຫຼາຍ ສ່ວນຂ້ອຍເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ ແລະ ທູດຂອງພະຣຄຸປະຕິ ຖ້າຂ້ອຍບໍ່ຢ້າພາຫະນາການເຮັດໃຫ້ຣາມເສື່ອນສະຫຍາ ຂ້ອຍຄົງຈະສ້າງມະຫັດສະຈັນດັ່ງນີ້ຕໍ່ໜ້າເຈົ້າເອງ
ໂດຫາ 30
तोहि पटकि महि सेन हति चौपट करि तव गाउँ।तव जुबतिन्ह समेत सठ जनकसुतहि लै जाउँ।।30।।
tohi paṭaki mahi sena hati caupaṭa kari tava gāũ |tava jubatinha sameta saṭha janakasutahi lai jāũ ||30||
ຂ້າພະເຈົ້າຈະໂຍນເຈົ້າລົງໄປໃສ່ພື້ນດິນ, ສັງຫາລັດທະກອນຂອງເຈົ້າ, ທໍາລາຍເມືອງຂອງເຈົ້າ, ແລະ ພາບຸດີຂອງຊານກະ ພ້ອມກັບຊາຍາຂອງເຈົ້າ, ໂອ້ຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍ.
ເຈົາໄປ 31.1-4
जौ अस करौं तदपि न बड़ाई।मुएहि बधें नहिं कछु मनुसाई।।
कौल कामबस कृपिन बिमूढ़ा।अति दरिद्र अजसी अति बूढ़ा।।
सदा रोगबस संतत क्रोधी।बिष्नु बिमूख श्रुति संत बिरोधी।।
तनु पोषक निंदक अघ खानी।जीवन सव सम चौदह प्रानी।।
अस बिचारि खल बधउँ न तोही।अब जनि रिस उपजावसि मोही।।
सुनि सकोप कह निसिचर नाथा।अधर दसन दसि मीजत हाथा।।
रे कपि अधम मरन अब चहसी।छोटे बदन बात बड़ि कहसी।।
कटु जल्पसि जड़ कपि बल जाकें।बल प्रताप बुधि तेज न ताकें।।
jau asa karauṁ tadapi na baṛāī |muehi badheṁ nahiṁ kachu manusāī ||
kaula kāmabasa kṛpina bimūṛhā |ati daridra ajasī ati būṛhā ||
sadā rogabasa saṁtata krodhī |biṣnu bimūkha śruti saṁta birodhī ||
tanu poṣaka niṁdaka agha khānī |jīvana sava sama caudaha prānī ||
asa bicāri khala badhaũ na tohī |aba jani risa upajāvasi mohī ||
suni sakopa kaha nisicara nāthā |adhara dasana dasi mījata hāthā ||
re kapi adhama marana aba cahasī |choṭe badana bāta baṛi kahasī ||
kaṭu jalpasi jaṛa kapi bala jākeṁ |bala pratāpa budhi teja na tākeṁ ||
ຖ້າຂ້າພະຍາທຳເຊັນນັ້ນ ຖ້ານັ້ນກໍບໍ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ການຂ້າຜູ້ທີ່ຕາຍແລ້ວບໍ່ແມ່ນຄວາມກ້າຫານ ຜູ້ຍຶດຖືລັດທິເກົາລະ ຜູ້ເປັນທາດແຫ່ງກາມ ຜູ້ຂີ້ຕົມ ຜູ້ໂງ່ຄວາຍ ຜູ້ທຸກຍາກຫຼາຍ ຜູ້ຊື່ສຽງຮ້າຍ ຜູ້ແກ່ຫຼາຍ ຜູ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ໂລກເປັນປະຈຳ ຜູ້ໂກດຮ້າຍສະເໝີໄປ ຜູ້ຕໍ່ຕ້ານພະວິສນຸ ຜູ້ຂັດແຍ່ງກັບພະເວດແລະນັກບຸນ ຜູ້ລ້ຽງແຕ່ກາຍ ຜູ້ກ່າວຮ້າຍ ຜູ້ເປັນແຮ່ແຫ່ງບາບ ສັດທັງສິບສີ່ປະເພດນີ້ເໝືອນສົບທີ່ຍັງມີຊີວິດ ຄິດດັງນັ້ນ ເຈົ້າຊົ່ວ ຂ້າພະຍາບໍ່ຂ້າເຈົ້າ ບັດນີ້ຢ່າຍັດໃຫ້ຂ້າພະຍາໂກດ ໄດ້ຍິນດັງນັ້ນ ເຈົ້ານາງອສູຣຈຶ່ງກ່າວດ້ວຍຄວາມໂກດ ກັດປາກດ້ວຍແຂ້ວແລະບີບມື ໂອລີງຕໍ່າຊ້າ ເຈົ້າຢາກຕາຍບັດນີ້ບໍ່ ປາກນ້ອຍແຕ່ເວົ້າຄຳໃຫຍ່ ໂອລີງໂງ່ ເຈົ້າເວົ້າຫຍ້າຍໆກ່ຽວກັບກຳລັງຂອງຜູ້ທີ່ບໍ່ມີກຳລັງ ອານຸພາບ ປັນຍາ ຫຼືຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເລີຍ
ໂດຫາ 31(क)-(ख)
अगुन अमान जानि तेहि दीन्ह पिता बनबास।सो दुख अरु जुबती बिरह पुनि निसि दिन मम त्रास।।31(क)।।
जिन्ह के बल कर गर्ब तोहि अइसे मनुज अनेक।खाहीं निसाचर दिवस निसि मूढ़ समुझु तजि टेक।।31(ख)।।
aguna amāna jāni tehi dīnha pitā banabāsa |so dukha aru jubatī biraha puni nisi dina mama trāsa ||31(ka)||
jinha ke bala kara garba tohi aise manuja aneka |khāhīṁ nisācara divasa nisi mūṛha samujhu taji ṭeka ||31(kha)||
ຮູ້ວ່າລາວບໍ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີແລະບໍ່ມີກຽດຕິຍົດ ພໍ່ຂອງລາວຈຶ່ງສົ່ງລາວໄປລຳບົດໃນປ່າ ນັ້ນຄືຄວາມໂສກເສົ້າຂອງລາວ ແລະຍັງມີການພາກພ່າງຈາກພັນລະຍິດຫນຸ່ມ ນອກຈາກນີ້ ທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ ລາວຍັງຢ້ານຂ້ອຍ ເຈົ້າອວດຢາດໃນກຳລັງຂອງຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ແຕ່ມີມະນຸດຫຼາຍຄົນເຊັ່ນລາວທີ່ປີສາກືກືກກິນທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ ຄົນໂງ່ເອີຍ ຈົ່ງປະຖິ້ມຄວາມດືດດຶງແລະຈົ່ງເຂົ້າໃຈ
ເຈົາໄປ 32.1-5
जब तेहिं कीन्ह राम कै निंदा।क्रोधवंत अति भयउ कपिंदा।।
हरि हर निंदा सुनइ जो काना।होइ पाप गोघात समाना।।
कटकटान कपिकुंजर भारी।दुहु भुजदंड तमकि महि मारी।।
डोलत धरनि सभासद खसे।चले भाजि भय मारुत ग्रसे।।
गिरत सँभारि उठा दसकंधर।भूतल परे मुकुट अति सुंदर।।
कछु तेहिं लै निज सिरन्हि सँवारे।कछु अंगद प्रभु पास पबारे।।
आवत मुकुट देखि कपि भागे।दिनहीं लूक परन बिधि लागे।।
की रावन करि कोप चलाए।कुलिस चारि आवत अति धाए।।
कह प्रभु हँसि जनि हृदयँ डेराहू।लूक न असनि केतु नहिं राहू।।
ए किरीट दसकंधर केरे।आवत बालितनय के प्रेरे।।
jaba tehiṁ kīnha rāma kai niṁdā |krodhavaṁta ati bhayau kapiṁdā ||
hari hara niṁdā sunai jo kānā |hoi pāpa goghāta samānā ||
kaṭakaṭāna kapikuṁjara bhārī |duhu bhujadaṁḍa tamaki mahi mārī ||
ḍolata dharani sabhāsada khase |cale bhāji bhaya māruta grase ||
girata sãbhāri uṭhā dasakaṁdhara |bhūtala pare mukuṭa ati suṁdara ||
kachu tehiṁ lai nija siranhi sãvāre |kachu aṁgada prabhu pāsa pabāre ||
āvata mukuṭa dekhi kapi bhāge |dinahīṁ lūka parana bidhi lāge ||
kī rāvana kari kopa calāe |kulisa cāri āvata ati dhāe ||
kaha prabhu hãsi jani hṛdayã ḍerāhū |lūka na asani ketu nahiṁ rāhū ||
e kirīṭa dasakaṁdhara kere |āvata bālitanaya ke prere ||
ເມື່ອເຂົານັ້ນວນທາພຣະຣາມ ກະສັດວານຣກໍເກີດໂກຣະຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ໃດຟັງດ້ວຍຫູຊຶ່ງຄຳວນທາພຣະຫຣິ ຫຼືພຣະຫຣະ ຍົກເຮັດບາບເທົ່າກັບການຂ້າໂຄ ເສືອໃນຝູ່ວານຣຜູ້ມີກຳລັງມະຫາສານຂົບແຂ້ວ ແລ້ວກະໂດດຂຶ້ນຕີແຜ່ນດິນດ້ວຍແຂນທັງສອງຂ້າງຢ່າງແຮງ ແຜ່ນດິນສັ່ນ ທີ່ປຶກສາທັງຫຼາຍລົ້ມລົງ ຄວາມຢ້ານກົງສູງດັງລມພາຍຸ ພາກັນໜີໄປ ທສກັນຖະຕັ້ງຕົວໄດ້ຂະນະທີ່ກຳລັງລົ້ມແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ແຕ່ມົງກຸດຊຶ່ງງົດງາມຍິ່ງຂອງພຣະອົງຕົກລົງຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ບາງອັນພຣະອົງເອົາມາປະດັບເທິງພຣະສິຣະຂອງຕົນ ບາງອັນອົງຄະທະຣຸດຂວ້າງໄປຫາພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ເມື່ອເຫັນມົງກຸດພຸ່ງມາ ວານຣທັງຫຼາຍໜີໄປ ຄິດວ່າດາວຕົກໃນກາງວັນ ຫຼືທສກັນຖະເຮັດໂທສະແລ້ວສົ່ງສາຍຟ້າສີ່ດອກມາ ພວກເຂົາຮ້ອງ ຊຶ່ງພຸ່ງມາຢ່າງໄວວາ? ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕຣັສດ້ວຍຮອຍຍິ້ມວ່າ ຢ່າຢ້ານໃນໃຈເລີຍ ນີ້ບໍ່ແມ່ນດາວຕົກ ບໍ່ແມ່ນສາຍຟ້າ ບໍ່ແມ່ນດາວຫາງ ແລະບໍ່ແມ່ນຣາຫູ ນີ້ແມ່ນມົງກຸດຂອງທສກັນຖະ ຊຶ່ງພຸ່ງມາເພາະອົງຄະທະຣຸດ ບຸດຂອງພາລີ ຂວ້າງມາ
ໂດຫາ 32(क)-(ख)
तरकि पवनसुत कर गहे आनि धरे प्रभु पास।कौतुक देखहिं भालु कपि दिनकर सरिस प्रकास।।32(क)।।
उहाँ सकोपि दसानन सब सन कहत रिसाइ।धरहु कपिहि धरि मारहु सुनि अंगद मुसुकाइ।।32(ख)।।
taraki pavanasuta kara gahe āni dhare prabhu pāsa |kautuka dekhahiṁ bhālu kapi dinakara sarisa prakāsa ||32(ka)||
uhā̃ sakopi dasānana saba sana kahata risāi |dharahu kapihi dhari mārahu suni aṁgada musukāi ||32(kha)||
ບຸດຂອງສາຍລົມ ກ້າວຂຶ້ນຈັບມົງກຸດໄວ້ໃນມື ນຳມາວາງຕໍ່ໜ້າພຣະຜູ້ເປັນນາຍ ຫມີແລະລີງເບິ່ງຄວາມອັດສະຈັນ ເພາະມົງກຸດເປື້ອນຮັສມີດັ່ງດວງຕາເວັນ ບ່ອນນັ້ນ ທສະມຸກຜູ້ໂກດຮ້າຍ ໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມໂກດແກ່ທຸກຄົນວ່າ "ຈັບລີງນັ້ນໄວ້ ຈັບແລ້ວກໍຖ້າຊາຕິ" ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ອົງຄັດຍິ້ມ
ເຈົາໄປ 33.1-5
एहि बिधि बेगि सूभट सब धावहु।खाहु भालु कपि जहँ जहँ पावहु।।
मर्कटहीन करहु महि जाई।जिअत धरहु तापस द्वौ भाई।।
पुनि सकोप बोलेउ जुबराजा।गाल बजावत तोहि न लाजा।।
मरु गर काटि निलज कुलघाती।बल बिलोकि बिहरति नहिं छाती।।
रे त्रिय चोर कुमारग गामी।खल मल रासि मंदमति कामी।।
सन्यपात जल्पसि दुर्बादा।भएसि कालबस खल मनुजादा।।
याको फलु पावहिगो आगें।बानर भालु चपेटन्हि लागें।।
रामु मनुज बोलत असि बानी।गिरहिं न तव रसना अभिमानी।।
गिरिहहिं रसना संसय नाहीं।सिरन्हि समेत समर महि माहीं।।
ehi bidhi begi sūbhaṭa saba dhāvahu |khāhu bhālu kapi jahã jahã pāvahu ||
markaṭahīna karahu mahi jāī |jiata dharahu tāpasa dvau bhāī ||
puni sakopa boleu jubarājā |gāla bajāvata tohi na lājā ||
maru gara kāṭi nilaja kulaghātī |bala biloki biharati nahiṁ chātī ||
re triya cora kumāraga gāmī |khala mala rāsi maṁdamati kāmī ||
sanyapāta jalpasi durbādā |bhaesi kālabasa khala manujādā ||
yāko phalu pāvahigo āgeṁ |bānara bhālu capeṭanhi lāgeṁ ||
rāmu manuja bolata asi bānī |girahiṁ na tava rasanā abhimānī ||
girihahiṁ rasanā saṁsaya nāhīṁ |siranhi sameta samara mahi māhīṁ ||
ດ້ວຍວິທີນີ້ ນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານທັງຫຼາຍ ຈົ່ງແລ່ນອອກໄປທັນທີ ແລະ ຈົ່ງກິນໝີ ແລະ ລີງ ບ່ອນໃດທີ່ພົບເຫັນ ຈົ່ງໄປກຳຈັດລີງໃຫ້ຫາຍໄປຈາກແຜ່ນດິນ ແລະ ຈົ່ງຈັບອົດສະມາເອື້ອຍຄູ່ທັງສອງໃຫ້ໄດ້ດົນ ພະມະຫາອຸປະຣາຊອັງຄະທາໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນວ່າ ເຈົ້າບໍ່ອາຍທີ່ຈະອວດອົ້ນເຊັນນີ້ບໍ ຈົ່ງຕັດຄໍຕົວເອງແລ້ວຕາຍໄປເທີ ຜູ້ທຳລາຍວົງສະກຸນຂອງຕົນໂດຍບໍ່ອາຍ ໃຈເຈົ້າບໍ່ແຕກສະຫຼາຍເມື່ອເຫັນກຳລັງຂອງພະອົງບໍ ໂອ້ ຂົນລັກພັນຄົນອື່ນ ຜູ້ຍ່າງໃນທາງຊົ່ວ ຄົນຊົ່ວ ກອງແຫ່ງຄວາມສົກສະໜິດ ຄົນໂງ່ທີ່ມັກກາມ ເຈົ້າຫົວຄຳຫຍາບເໝືອນຄົນເປັນໄຂ້ຈົນຫຼົງປັນຍາ ເຈົ້າຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງມຣະນະແລ້ວ ມະນຸດກິນມະນຸດຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍ ເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງເລື່ອງນີ້ໃນພາຍຫຼັງ ເມື່ອໝີ ແລະ ລີງ ຕົກລົງມາເທິງເຈົ້າດ້ວຍການຕບ ແລະ ການຕີ ເຈົ້າເອີ້ນຣາມວ່າເປັນພຽງມະນຸດ ກ່າວຄຳເຊັນນັ້ນ ລີ້ຂອງເຈົ້າບໍ່ຫຼົ່ມຫຼົ່ນບໍ ຄົນຫຼົງຕົວຜູ້ໂງ່ເຫຼົາ ລີ້ຂອງເຈົ້າຈະຫຼົ່ມຫຼົ່ນ ບໍ່ມີຂ້ອຍສົງສັນເລີຍ ພ້ອມກັບຫົວຂອງເຈົ້າ ເທິງພື້ນດິນແຫ່ງສົງຄາມ
ໂສຣະຖາ 33(क)-(ख)
सो नर क्यों दसकंध बालि बध्यो जेहिं एक सर।बीसहुँ लोचन अंध धिग तव जन्म कुजाति जड़।।33(क)।।
तब सोनित की प्यास तृषित राम सायक निकर।तजउँ तोहि तेहि त्रास कटु जल्पक निसिचर अधम।।33(ख)।।
so nara kyoṁ dasakaṁdha bāli badhyo jehiṁ eka sara |bīsahũ locana aṁdha dhiga tava janma kujāti jaṛa ||33(ka)||
taba sonita kī pyāsa tṛṣita rāma sāyaka nikara |tajaũ tohi tehi trāsa kaṭu jalpaka nisicara adhama ||33(kha)||
ມະນຸດທຳມະດາຈະເປັນໄດ້ຢ່າງໃດ ທັດສະກັນ ຜູ້ສັງຫາບາລີດ້ວຍລູກສອນພຽງຄັ້ງດຽວ ເຈົ້າຕາບອດທັງຊາວຕາ ອາຍແກ່ການເກີດຂອງເຈົ້າ ເຈົ້າຄົນຕໍ່າຊັ້ນຜູ້ກຳເນີດຕໍ່າ ຝູງລູກສອນຂອງພະຣາມະກະຫາຍດ້ວຍຄວາມຫິວເລືອດຂອງເຈົ້າ ໂດຍຄວາມຢ້ານສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນຂ້ອຍຈຶ່ງປ່ອຍເຈົ້າ ເຈົ້າຜູ້ເວົ້າຄຳໝິ່ນປະໂຫຍກ ຍັກຊົ່ວຮ້າຍສຸດ
ເຈົາໄປ 34.1-7
मै तव दसन तोरिबे लायक।आयसु मोहि न दीन्ह रघुनायक।।
असि रिस होति दसउ मुख तोरौं।लंका गहि समुद्र महँ बोरौं।।
गूलरि फल समान तव लंका।बसहु मध्य तुम्ह जंतु असंका।।
मैं बानर फल खात न बारा।आयसु दीन्ह न राम उदारा।।
जुगति सुनत रावन मुसुकाई।मूढ़ सिखिहि कहँ बहुत झुठाई।।
बालि न कबहुँ गाल अस मारा।मिलि तपसिन्ह तैं भएसि लबारा।।
साँचेहुँ मैं लबार भुज बीहा।जौं न उपारिउँ तव दस जीहा।।
समुझि राम प्रताप कपि कोपा।सभा माझ पन करि पद रोपा।।
जौं मम चरन सकसि सठ टारी।फिरहिं रामु सीता मैं हारी।।
सुनहु सुभट सब कह दससीसा।पद गहि धरनि पछारहु कीसा।।
इंद्रजीत आदिक बलवाना।हरषि उठे जहँ तहँ भट नाना।।
झपटहिं करि बल बिपुल उपाई।पद न टरइ बैठहिं सिरु नाई।।
पुनि उठि झपटहीं सुर आराती।टरइ न कीस चरन एहि भाँती।।
पुरुष कुजोगी जिमि उरगारी।मोह बिटप नहिं सकहिं उपारी।।
mai tava dasana toribe lāyaka |āyasu mohi na dīnha raghunāyaka ||
asi risa hoti dasau mukha torauṁ |laṁkā gahi samudra mahã borauṁ ||
gūlari phala samāna tava laṁkā |basahu madhya tumha jaṁtu asaṁkā ||
maiṁ bānara phala khāta na bārā |āyasu dīnha na rāma udārā ||
jugati sunata rāvana musukāī |mūṛha sikhihi kahã bahuta jhuṭhāī ||
bāli na kabahũ gāla asa mārā |mili tapasinha taiṁ bhaesi labārā ||
sā̃cehũ maiṁ labāra bhuja bīhā |jauṁ na upāriũ tava dasa jīhā ||
samujhi rāma pratāpa kapi kopā |sabhā mājha pana kari pada ropā ||
jauṁ mama carana sakasi saṭha ṭārī |phirahiṁ rāmu sītā maiṁ hārī ||
sunahu subhaṭa saba kaha dasasīsā |pada gahi dharani pachārahu kīsā ||
iṁdrajīta ādika balavānā |haraṣi uṭhe jahã tahã bhaṭa nānā ||
jhapaṭahiṁ kari bala bipula upāī |pada na ṭarai baiṭhahiṁ siru nāī ||
puni uṭhi jhapaṭahīṁ sura ārātī |ṭarai na kīsa carana ehi bhā̃tī ||
puruṣa kujogī jimi uragārī |moha biṭapa nahiṁ sakahiṁ upārī ||
ຂ້ອຍສາທາລະນາຫັກໝາກຂອງເຈົ້າໄດ້, ແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງລາສະຕິບໍ່ໄດ້ມອບບັນຍັດໃຫ້ຂ້ອຍ. ຂ້ອຍໂກດແຄ້ນເຮັດໃຫ້ໂຕທັງສິບຂອງເຈົ້າແຕກຫັກ, ແລ້ວກອດລັງກາແລະໜົມມັນລົງໃນທະເລ. ລັງກາຂອງເຈົ້າປຽບເໝືອນໝາກໄມ້ຂອງຕົ້ນໄມ້ກູລາ, ແລະ ເຈົ້າສັດຕະຫຼາດອາໃສຢູ່ພາຍໃນມັນໂດຍບໍ່ຮູ້ຈັກກົວກຽດ. ຂ້ອຍເປັນລີງ, ກິນໝາກໄມ້ນັ້ນກໍ່ບໍ່ເສຍເວລາຫຍັງ, ແຕ່ພຣະຣາມຜູ້ກະລຸນາບໍ່ໄດ້ມອບບັນຍັດ. ໄດ້ຍິນການປຽບທຽບອັນສະຫຼາດນີ້, ຣາວັນຍິ້ມແລະເວົ້າວ່າ, ໂງ່ຈາງ, ເຈົ້າຮຽນຮູ້ການໂກຫກຫຼາຍປານໃດມາ? ບາລີບໍ່ເຄີຍອວດອົງຕົນແບບນີ້. ການຢູ່ຮ່ວມກັບນັກບວນທາບໍ່ໃຫ້ເຈົ້າກາຍເປັນຄົນອວດອົງຕົນ. ໂອ ຜູ້ມີແຂນຊາວ, ຂ້ອຍເປັນຄົນອວດອົງຕົນຢ່າງແທ້ຈິງ ຖ້າຂ້ອຍບໍ່ຖອນລີ້ນສິບຂອງເຈົ້າອອກ. ໄດ້ຄິດເຖິງຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະຣາມ, ລີງກໍ່ໂກດ, ແລະ ໃນທ່າກາງສະພາກໍ່ໄດ້ສັນຍາແລະປັກຕີນລົງ. ໂງ່ຈາງ, ຖ້າເຈົ້າສາມາດຂັບເຄື່ອນຕີນຂອງຂ້ອຍໄດ້, ພຣະຣາມຈະຫຼັງກັບ, ແລະ ຂ້ອຍຈະເສຍສີຕາ. ສິບເົງເວົ້າວ່າ, ຟັງເດີ້ ນັກຮົບທຸກຄົນ, ຈັບຕີນລີງແລ້ວຕີລົງດິນ. ອິນທຣະຊິດ ແລະ ຜູ້ກ້າວັນອື່ນໆ, ນັກຮົບຫຼາຍຄົນຈາກທຸກດ້ານລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຍິນດີ. ເຂົາເອົາກຳລັງທີ່ຫຼວງຫຼາຍແລະວິທີການຫຼາຍຢ່າງຖີ້ມໃສ່, ແຕ່ຕີນບໍ່ຂັບເຄື່ອນ, ແລະ ເຂົາກໍ່ນັ່ງລົງດ້ວຍຫົວທີ່ກົ່ມ. ສັດຕູຂອງທິວຍະຕາລຸກຂຶ້ນອີກແລະຖີ້ມໃສ່, ແຕ່ຕີນຂອງລີງກໍ່ບໍ່ຂັບເຄື່ອນ, ດ້ວຍວິທີນີ້ ດັ່ງດຽວກັບ ໂອ ສັດຕູຂອງງູ, ຜູ້ຄົນທີ່ປະຕິບັດໂຍຄະທີ່ຜິດບໍ່ສາມາດຖອນຮາກຕົ້ນໄມ້ຂອງຄວາມຫຼົງໄດ້.
ໂດຫາ 34(क)-(ख)
कोटिन्ह मेघनाद सम सुभट उठे हरषाइ।झपटहिं टरै न कपि चरन पुनि बैठहिं सिर नाइ।।34(क)।।
भूमि न छाँडत कपि चरन देखत रिपु मद भाग।कोटि बिघ्न ते संत कर मन जिमि नीति न त्याग।।34(ख)।।
koṭinha meghanāda sama subhaṭa uṭhe haraṣāi |jhapaṭahiṁ ṭarai na kapi carana puni baiṭhahiṁ sira nāi ||34(ka)||
bhūmi na chā̃ḍata kapi carana dekhata ripu mada bhāga |koṭi bighna te saṁta kara mana jimi nīti na tyāga ||34(kha)||
ນັກຮົບນັບໂກສິເທົ່າເມກນາດ ລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ພວກເຂົາພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ເທິງຕີນຂອງລິງ ແຕ່ກໍບໍ່ຂະຫຍາຍເຄື່ອນ ຈຶ່ງກົ້ມຫົວຄຳນົບແລ້ວນັ່ງລົງອີກຄັ້ງ ຕີນຂອງລິງບໍ່ຍອມຈາກພື້ນດິນ ເຫັນດັ່ງນັ້ນ ຄວາມອວດອັດຂອງສັດຕູກໍໜີໄປ ດັ່ງດັກຈິດໃຈຂອງນັກບຸນບໍ່ປະຖິ້ມຄວາມຊອບທຳ ຖ້າເຖິງແມ່ນອຸປະສັກນັບໂກສິຈະມາຂົ່ມຂູ່ກໍຕາມ
ເຈົາໄປ 35.1-7
कपि बल देखि सकल हियँ हारे।उठा आपु कपि कें परचारे।।
गहत चरन कह बालिकुमारा।मम पद गहें न तोर उबारा।।
गहसि न राम चरन सठ जाई।सुनत फिरा मन अति सकुचाई।।
भयउ तेजहत श्री सब गई।मध्य दिवस जिमि ससि सोहई।।
सिंघासन बैठेउ सिर नाई।मानहुँ संपति सकल गँवाई।।
जगदातमा प्रानपति रामा।तासु बिमुख किमि लह बिश्रामा।।
उमा राम की भृकुटि बिलासा।होइ बिस्व पुनि पावइ नासा।।
तृन ते कुलिस कुलिस तृन करई।तासु दूत पन कहु किमि टरई।।
पुनि कपि कही नीति बिधि नाना।मान न ताहि कालु निअराना।।
रिपु मद मथि प्रभु सुजसु सुनायो।यह कहि चल्यो बालि नृप जायो।।
हतौं न खेत खेलाइ खेलाई।तोहि अबहिं का करौं बड़ाई।।
प्रथमहिं तासु तनय कपि मारा।सो सुनि रावन भयउ दुखारा।।
जातुधान अंगद पन देखी।भय ब्याकुल सब भए बिसेषी।।
kapi bala dekhi sakala hiyã hāre |uṭhā āpu kapi keṁ paracāre ||
gahata carana kaha bālikumārā |mama pada gaheṁ na tora ubārā ||
gahasi na rāma carana saṭha jāī |sunata phirā mana ati sakucāī ||
bhayau tejahata śrī saba gaī |madhya divasa jimi sasi sohaī ||
siṁghāsana baiṭheu sira nāī |mānahũ saṁpati sakala gãvāī ||
jagadātamā prānapati rāmā |tāsu bimukha kimi laha biśrāmā ||
umā rāma kī bhṛkuṭi bilāsā |hoi bisva puni pāvai nāsā ||
tṛna te kulisa kulisa tṛna karaī |tāsu dūta pana kahu kimi ṭaraī ||
puni kapi kahī nīti bidhi nānā |māna na tāhi kālu niarānā ||
ripu mada mathi prabhu sujasu sunāyo |yaha kahi calyo bāli nṛpa jāyo ||
hatauṁ na kheta khelāi khelāī |tohi abahiṁ kā karauṁ baṛāī ||
prathamahiṁ tāsu tanaya kapi mārā |so suni rāvana bhayau dukhārā ||
jātudhāna aṁgada pana dekhī |bhaya byākula saba bhae biseṣī ||
ເຫັນພະລັງຂອງລີງ, ທຸກຄົນຕົກໃຈ. ລາວັນຫາກໍລຸນຂຶ້ນຍິນດີຕໍ່ການທ້ອງທວງຂອງລີງ. ເມື່ອຈັບເທິງເທົ້າ, ບຸດຊາຍຂອງບາລີເວົ້າວ່າ: "ການຈັບເທິງເທົ້າຂອຉຂໍ້ບໍ່ສາມາດຊ່ວຍເຈົ້າໄດ້." "ໂອ້ຫາ, ເຈົ້າບໍ່ໄປຈັບເທິງເທົ້າຂອງພະລາມເຫດໃດ?" ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ, ລາວັນຫາກັບຄືນ, ໃຈອັບອັນຢ່າງຍິ່ງ. ພະອານຸພົມຂອງລາວຖືກຕີຕົກ ແລະ ສະຫງ່ອາລາທັງໝົດຫາຍໄປ; ລາວເບິ່ງຄືດວງຈັນໃນຕອນທ່ຽງ. ລາວນັ່ງລົງເທິງບັງພະລັດດ້ວຍກົມຫົນ, ຄືດັ່ງຜູ້ທີ່ສູນເສຍຊັບສົມບັດທັງໝົດ. ພະລາມແມ່ນວິນຍານຂອງໂລກ ແລະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງຊີວິດ; ຜູ້ທີ່ຫຼີບໜ້າຈາກພະອົງຈະຊອກຄວາມສະບາຍໄດ້ແນວໃດ? ອຸມາ, ດ້ວຍການຫຼີ້ນຂອງຄິ້ວພະລາມ, ຈັກກະວານເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຖືກທຳລາຍອີກ. ພະອົງເຮັດໃຫ້ສາຟ້າຈາກຫຍ້າ ແລະ ຫຍ້າຈາກສາຟ້າ; ບອກຂ້ອຍວ່າ, ຄຳປະຕິຍານຂອງທູດຂອງພະອົງຈະລົ້ມເຫຼວໄດ້ແນວໃດ? ຈາກນັ້ນລີງໄດ້ເວົ້າຄຳແນະນຳທີ່ດີໃຫ້ລາວຫຼາຍວິທີ, ແຕ່ລາວບໍ່ຟັງ, ເພາະການຕາຍຂອງລາວໄດ້ໃກ້ຂຶ້ນ. ຫຼັງຈາກບີບຄວາມອວດຂອງສັດຕູ ແລະ ປະກາດສະຫງ່ອາລາຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ບຸດຊາຍຂອງກະສັດບາລີໄດ້ຈາກໄປ, ເວົ້າວ່າ: "ຂ້ອຍຈະຂ້າເຈົ້າໃນສະໜາມຮົບຫຼັງຈາກຫຼີ້ນກັບເຈົ້າຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ; ຈະມີສະຫງ່ອາລາຫຍັງໃຫ້ຂ້ອຍໃນການຂ້າເຈົ້າດຽວນີ້?" ຕັ້ງແຕ່ລີງໄດ້ຂ້າບຸດຊາຍຂອງລາວ, ລາວັນໄດ້ໂສກເສົ້າກັບຂ່າວນັ້ນ. ແລະດຽວນີ້ພວກຍັກ, ເມື່ອເຫັນຄຳປະຕິຍານຂອງອັງຄະທາ, ທຸກຄົນກໍຍິ່ງຢາກກົວດ້ວຍຄວາມຢ້ານຢິ່ງ.
ໂດຫາ 35(क)-(ख)
रिपु बल धरषि हरषि कपि बालितनय बल पुंज।पुलक सरीर नयन जल गहे राम पद कंज।।35(क)।।
साँझ जानि दसकंधर भवन गयउ बिलखाइ।मंदोदरी रावनहि बहुरि कहा समुझाइ।।35(ख)।।
ripu bala dharaṣi haraṣi kapi bālitanaya bala puṁja |pulaka sarīra nayana jala gahe rāma pada kaṁja ||35(ka)||
sā̃jha jāni dasakaṁdhara bhavana gayau bilakhāi |maṁdodarī rāvanahi bahuri kahā samujhāi ||35(kha)||
ຫຼັງຈາກບດພັນກຳລັງຂອງສັດຕູແລ້ວ ອັງຄາດບຸດລະບາລີຜູ້ມີກຳລັງມະຫັດສະຈັນກໍຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ຮ່າງກາຍຂອງທ່ານຂົນຊູນ ຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະ ທ່ານໄດ້ກອດເອົາດອກບົວຄູ່ແຫ່ງພະບາດຂອງພະຣາມ ເມື່ອຮູ້ວ່າເປັນເວລາແລງ ທັສກັນທຈຶ່ງກັບໄປຫາວັງຂອງຕົນດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ຈາກນັ້ນມັນໂທດາຣີໄດ້ກ່າວຕັກເຕືອນທັສກັນທອີກຄັ້ງເພື່ອໃຫ້ທ່ານເຂົ້າໃຈ
ເຈົາໄປ 36.1-7
कंत समुझि मन तजहु कुमतिही।सोह न समर तुम्हहि रघुपतिही।।
रामानुज लघु रेख खचाई।सोउ नहिं नाघेहु असि मनुसाई।।
पिय तुम्ह ताहि जितब संग्रामा।जाके दूत केर यह कामा।।
कौतुक सिंधु नाघी तव लंका।आयउ कपि केहरी असंका।।
रखवारे हति बिपिन उजारा।देखत तोहि अच्छ तेहिं मारा।।
जारि सकल पुर कीन्हेसि छारा।कहाँ रहा बल गर्ब तुम्हारा।।
अब पति मृषा गाल जनि मारहु।मोर कहा कछु हृदयँ बिचारहु।।
पति रघुपतिहि नृपति जनि मानहु।अग जग नाथ अतुल बल जानहु।।
बान प्रताप जान मारीचा।तासु कहा नहिं मानेहि नीचा।।
जनक सभाँ अगनित भूपाला।रहे तुम्हउ बल अतुल बिसाला।।
भंजि धनुष जानकी बिआही।तब संग्राम जितेहु किन ताही।।
सुरपति सुत जानइ बल थोरा।राखा जिअत आँखि गहि फोरा।।
सूपनखा कै गति तुम्ह देखी।तदपि हृदयँ नहिं लाज बिषेषी।।
kaṁta samujhi mana tajahu kumatihī |soha na samara tumhahi raghupatihī ||
rāmānuja laghu rekha khacāī |sou nahiṁ nāghehu asi manusāī ||
piya tumha tāhi jitaba saṁgrāmā |jāke dūta kera yaha kāmā ||
kautuka siṁdhu nāghī tava laṁkā |āyau kapi keharī asaṁkā ||
rakhavāre hati bipina ujārā |dekhata tohi accha tehiṁ mārā ||
jāri sakala pura kīnhesi chārā |kahā̃ rahā bala garba tumhārā ||
aba pati mṛṣā gāla jani mārahu |mora kahā kachu hṛdayã bicārahu ||
pati raghupatihi nṛpati jani mānahu |aga jaga nātha atula bala jānahu ||
bāna pratāpa jāna mārīcā |tāsu kahā nahiṁ mānehi nīcā ||
janaka sabhā̃ aganita bhūpālā |rahe tumhau bala atula bisālā ||
bhaṁji dhanuṣa jānakī biāhī |taba saṁgrāma jitehu kina tāhī ||
surapati suta jānai bala thorā |rākhā jiata ā̃khi gahi phorā ||
sūpanakhā kai gati tumha dekhī |tadapi hṛdayã nahiṁ lāja biṣeṣī ||
ສາມີຂອງຂ້ອຍ, ຈົງພິຈາລະນາໃນໃຈແລະປະຖິ້ມຄວາມຄິດອັນຊົ່ວຮ້າຍນີ້. ມັນບໍ່ເໝາະສົມກັບເຈົ້າທີ່ຈະຕໍ່ສູ້ກັບອົງຜູ້ເປັນເຈດາຂອງລາດຊະວົງຣາຄະ. ອ້າຍນ້ອຍຂອງພຣະຣາມໄດ້ວາດເສັ້ນນ້ອຍ, ແລະ ເຈົ້າກໍບໍ່ສາຍ່ອຍຂ້າມເສັ້ນນັ້ນໄດ້: ນີ້ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຊາຍຂອງເຈົ້າ! ຜົວຮັກຂອງຂ້ອຍ, ເຈົ້າຈະເອົາຊະນະໃນສົງຄາມຜູ້ທີ່ທູດຂອງອົງໄດ້ເຮັດການກະທຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ? ກ້າວຂ້າມມະຫາສະໝຸດດຸດັດເຫມືອງຫຼີ້ນ, ລີງທີ່ເປັນພະຍາຫາສັດນັ້ນໄດ້ມາເຖິງລັງກາຂອງເຈົ້າໂດຍບໍ່ຢ້ານຢ່າງໃດ. ອົງໄດ້ຂ້າຍາມຮັກສາແລະ ທຳລາຍສວນໝາກໄມ້, ແລະ ຕໍ່ໜ້າເຈົ້າເອງ ອົງໄດ້ຂ້າອັກສະຍາ. ອົງໄດ້ຈູບໄຟເມືອງທັງໝົດແລະ ເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນເທົ່າຖົ່າ. ຄວາມອວດຮັງໃນກຳລັງຂອງເຈົ້າຢູ່ໃສ? ບັດນີ້, ສາມີຂອງຂ້ອຍ, ຢ່າອວດພູມໂອຫາ; ຈົງພິຈາລະນາໃນໃຈສັກສັດສິ່ງທີ່ຂ້ອຍເວົ້າ. ສາມີຂອງຂ້ອຍ, ຢ່າຖືອົງຜູ້ເປັນເຈດາຂອງລາດຊະວົງຣາຄະວ່າເປັນພຽງກະສັດ; ຈົງຮູ້ວ່າອົງເປັນໃຜ້ຄອງແຫ່ງທຸກສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະ ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ, ຜູ້ມີກຳລັງບໍ່ສາສົມເທົ່າ. ມາຣີຊຮູ້ພະລັງຂອງລູກສອນຂອງອົງ, ແຕ່ເຈົ້າຜູ້ຕໍ່າຕົ້ນກໍບໍ່ຍອມຟັງຄຳຂອງອົງ. ໃນສະພາຂອງຊນະກະ ມີກະສັດນັບບໍ່ຖ້ວນ, ແລະ ເຈົ້າກໍຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍກຳລັງອັນໃຫຍ່ຫຼວງແລະ ບໍ່ສາສົມເທົ່າ. ອົງໄດ້ຫັກຄັນແລະ ແຕ່ງດອງກັບຊານະກີ; ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ເອົາຊະນະອົງໃນສົງຄາມໃນຄາວນັ້ນ? ບຸດລາຊະທາດຸຂອງທິດາຮູ້ພະລັງຂອງອົງເລັກນ້ອຍ: ອົງໄວຊີວິດອົງ, ແຕ່ຈັບອົງແລະ ຕາຕຸກຕາອົງ. ເຈົ້າໄດ້ເຫັນຊະຕາກຳຂອງສຸຣປະນະຄາ, ແລະ ໃຈຂອງເຈົ້າກໍຍັງບໍ່ຮູ້ສຶກອາຍສະເພາະ.
ໂດຫາ 36
बधि बिराध खर दूषनहि लींलाँ हत्यो कबंध।बालि एक सर मारयो तेहि जानहु दसकंध।।36।।
badhi birādha khara dūṣanahi līṁlā̃ hatyo kabaṁdha |bāli eka sara mārayo tehi jānahu dasakaṁdha ||36||
ຜູ້ທີ່ສັງຫານວິຣາທ ຂຣ ແລະ ທູສນ ແລະ ສັງຫານກະພັນທະລາວກັບຫຼີ້ນ ແລະ ຕີບາລີລົ້ມດ້ວຍລູກທົ້ນພຽງລູກດຽວ ທ່ານຜູ້ມີສິບຫົວ ຈົງຮູ້ຈັກຜູ້ນັ້ນວ່າຄືພະຣາມ
ເຈົາໄປ 37.1-4
जेहिं जलनाथ बँधायउ हेला।उतरे प्रभु दल सहित सुबेला।।
कारुनीक दिनकर कुल केतू।दूत पठायउ तव हित हेतू।।
सभा माझ जेहिं तव बल मथा।करि बरूथ महुँ मृगपति जथा।।
अंगद हनुमत अनुचर जाके।रन बाँकुरे बीर अति बाँके।।
तेहि कहँ पिय पुनि पुनि नर कहहू।मुधा मान ममता मद बहहू।।
अहह कंत कृत राम बिरोधा।काल बिबस मन उपज न बोधा।।
काल दंड गहि काहु न मारा।हरइ धर्म बल बुद्धि बिचारा।।
निकट काल जेहि आवत साईं।तेहि भ्रम होइ तुम्हारिहि नाईं।।
jehiṁ jalanātha bãdhāyau helā |utare prabhu dala sahita subelā ||
kārunīka dinakara kula ketū |dūta paṭhāyau tava hita hetū ||
sabhā mājha jehiṁ tava bala mathā |kari barūtha mahũ mṛgapati jathā ||
aṁgada hanumata anucara jāke |rana bā̃kure bīra ati bā̃ke ||
tehi kahã piya puni puni nara kahahū |mudhā māna mamatā mada bahahū ||
ahaha kaṁta kṛta rāma birodhā |kāla bibasa mana upaja na bodhā ||
kāla daṁḍa gahi kāhu na mārā |harai dharma bala buddhi bicārā ||
nikaṭa kāla jehi āvata sāīṁ |tehi bhrama hoi tumhārihi nāīṁ ||
ຜູ້ທຣິນໃຫ້ເຈົ້າແຫ່ງນໍ້າສ້າງສະຫຼາງ ແລະ ທັບຂອງພຣະອົງພ້ອມດ້ວຍອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ຂ້າມໄປຕັ້ງຄ່າຍທີ່ສຸເວລາ ທຸງແຫ່ງວົງສຸຣິຍະຜູ້ປຽບພຣະໄມ້ມີເມດຕາ ໄດ້ສົ່ງທູດມາເພື່ອປະໂຫຍດຂອງທ່ານ ທູດນັ້ນໄດ້ບດຂຍ້າຍຄວາມເຢັ້ຍຫຍິ່ງໃນກຳລັງຂອງທ່ານທ່າມກາງສະພາ ເໝືອນດັ່ງສິງຫ໌ໃນຝູງຊ້າງ ຜູ້ທີ່ມີອົງຣັກສະກັດ ແລະ ຫນູມານເປັນອົງຣັກສະກັດ ຜູ້ກ້າຫານໃນສົງຄຣາມ ວີຣະບຸຣຸສຜູ້ແຂງແຮງຍິ່ງ ທ່ານເອີ້ນຜູ້ນັ້ນວ່າເປັນພຽງມະນຸດຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລີອ ທີ່ຣັກ ທ່ານກຳລັງຖືກພາໄປດ້ວຍຄວາມເຢັ້ຍຫຍິ່ງ ຄວາມຍຶດມັ່ນ ແລະ ຄວາມຫຍິ່ງຜະຍອ ໂອ ພຣະສວາມີ ທ່ານໄດ້ກະທຳສັດຣູກັບພຣະຣາມ ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງມຣະນະ ປັນຍາບໍ່ບັງເກີດໃນໃຈ ມຣະນະບໍ່ເຄີຍຕີຜູ້ໃດດ້ວຍໄມ້ຄະຕາ ຫາກແຕ່ຊິງເອາທຣະມະ ກຳລັງ ປັນຍາ ແລະ ການພິຈາຣະນາຂອງມະນຸດໄປ ເມື່ອໃດທີ່ມຣະນະເຂົ້າໃກ້ຜູ້ໃດ ຄວາມຫຼົງຜິດຍອມບັງເກີດ ເໝືອນດັ່ງທ່ານນັ້ນເອງ
ໂດຫາ 37
दुइ सुत मरे दहेउ पुर अजहुँ पूर पिय देहु।कृपासिंधु रघुनाथ भजि नाथ बिमल जसु लेहु।।37।।
dui suta mare daheu pura ajahũ pūra piya dehu |kṛpāsiṁdhu raghunātha bhaji nātha bimala jasu lehu ||37||
ບຸດສອງຄົນຂອງທ່ານໄດ້ສິ້ນຊີວິດ ແລະ ເມືອງຂອງທ່ານຖືກເຜົາໄຫມ້ ເຖິງເວລານີ້ ຜູ້ທີ່ຮັກ ຈົງສະລະຄວາມດື້ຮັ້ນເສຍເຖິງ ຈົງບູຊາຣາຄຸນາດ ຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງຣາຄຸວົງສ໌ ແລະ ເປັນມະຫາສະມຸດແຫ່ງຄວາມເມດຕາ ແລ້ວຈົງຮັບຊື່ສຽງອັນບໍລິສຸດປາສະຈາດເຖິງ ຂ້ານາຍຂອງຂ້າພົນ
ເຈົາໄປ 38.1-5
नारि बचन सुनि बिसिख समाना।सभाँ गयउ उठि होत बिहाना।।
बैठ जाइ सिंघासन फूली।अति अभिमान त्रास सब भूली।।
इहाँ राम अंगदहि बोलावा।आइ चरन पंकज सिरु नावा।।
अति आदर सपीप बैठारी।बोले बिहँसि कृपाल खरारी।।
बालितनय कौतुक अति मोही।तात सत्य कहु पूछउँ तोही।।
रावनु जातुधान कुल टीका।भुज बल अतुल जासु जग लीका।।
तासु मुकुट तुम्ह चारि चलाए।कहहु तात कवनी बिधि पाए।।
सुनु सर्बग्य प्रनत सुखकारी।मुकुट न होहिं भूप गुन चारी।।
साम दान अरु दंड बिभेदा।नृप उर बसहिं नाथ कह बेदा।।
नीति धर्म के चरन सुहाए।अस जियँ जानि नाथ पहिं आए।।
nāri bacana suni bisikha samānā |sabhā̃ gayau uṭhi hota bihānā ||
baiṭha jāi siṁghāsana phūlī |ati abhimāna trāsa saba bhūlī ||
ihā̃ rāma aṁgadahi bolāvā |āi carana paṁkaja siru nāvā ||
ati ādara sapīpa baiṭhārī |bole bihãsi kṛpāla kharārī ||
bālitanaya kautuka ati mohī |tāta satya kahu pūchaũ tohī ||
rāvanu jātudhāna kula ṭīkā |bhuja bala atula jāsu jaga līkā ||
tāsu mukuṭa tumha cāri calāe |kahahu tāta kavanī bidhi pāe ||
sunu sarbagya pranata sukhakārī |mukuṭa na hohiṁ bhūpa guna cārī ||
sāma dāna aru daṁḍa bibhedā |nṛpa ura basahiṁ nātha kaha bedā ||
nīti dharma ke carana suhāe |asa jiyã jāni nātha pahiṁ āe ||
ໄດ້ຍິນຄຳຂອງພັນລະຍາຊຶ່ງປຽບດັ່ງລູກສອນ ຣາວັນຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນແລະເດີນໄປຍັງຫ້ອງປະຊຸມ ເພາະເວລານັ້ນເປັນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ ເສດພະຍົນໄປນັ່ງຢູ່ບົນບັນລັງ ດ້ວຍຄວາມອວດອ້ອຍທີ່ພອງໂຕ ແລະລືມຄວາມຢ້ານຢາມທັງປວງຍ້ອນຄວາມອວດອ້ອຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຢູ່ທີ່ນີ້ ພະຣາມຊົງເອີ້ນອັງຄະທາດ ຜູ້ຊົງມາແລະກົ້ມຫົວລົງຕໍ່ພະບາດບົວບຸນ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົມຢ່າງຍິ່ງ ພະອົງຊົງໃຫ້ນັ່ງຢູ່ໃກ້ຊິດ ແລະພະຜູ້ມີກະຣຸນາ ສັດຕະລຸຂອງຂະຣ ຊົງຕຣົດດ້ວຍພະຍິ້ມ ບຸດຕະຂອງພາລີ ເຮົາພວມມີຄວາມຢາກຮູ້ຢ່າງຍິ່ງ ຈົ່ງກຣົດຄວາມຈິງເຖິງລູກ ດັ່ງນັ້ນເຮົາຖາມເຈົ້າ ຣາວັນເປັນເຄື່ອງໝາຍອັນເດັ່ນຂອງສາຍພະຍັກ ກຳລັງພະຫັດບໍ່ມີຜູ້ທຽບເໝາະ ເປັນເສັ້ນທີ່ຂີດກັ້ນໂລກ ເຈົ້າສົ່ງມົງກຸດສີ່ອົງຂອງລາວມາຫາເຮົາ ຈົ່ງບອກເຖິງລູກ ເຈົ້າໄດ້ມາດ້ວຍວິທີໃດ ຂໍຊົງສະຫວັດ ຜູ້ຮູ້ທົ່ວທາດ ຜູ້ປະທານຄວາມສຸກແກ່ຜູ້ທີ່ນົມນຽມ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ແມ່ນມົງກຸດ ຫາກແຕ່ເປັນຄຸນສົມບັດສີ່ປະການຂອງພະຣາຊາ ການປະນີປະນອມ ການປະທານ ການລົງໂທດ ແລະການແບ່ງແຍກ ສີ່ປະການນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າ ສະຖິດຢູ່ໃນຫົວໃຈຂອງພະຣາຊາ ຕາມພະເວດກ່າວໄວ້ ສີ່ປະການນັ້ນເປັນບາດຂອງນິຕິແລະທຳມະອັນງົດງາມ ດ້ວຍຮູ້ດັ່ງນີ້ໃນຫົວໃຈ ຂ້າພະເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ມາຫາພະອົງ
ໂດຫາ 38(क)-(ख)
धर्महीन प्रभु पद बिमुख काल बिबस दससीस।तेहि परिहरि गुन आए सुनहु कोसलाधीस।।38(क)।।
परम चतुरता श्रवन सुनि बिहँसे रामु उदार।समाचार पुनि सब कहे गढ़ के बालिकुमार।।38(ख)।।
dharmahīna prabhu pada bimukha kāla bibasa dasasīsa |tehi parihari guna āe sunahu kosalādhīsa ||38(ka)||
parama caturatā śravana suni bihãse rāmu udāra |samācāra puni saba kahe gaṛha ke bālikumāra ||38(kha)||
ທັດສີສ ຜູ້ປາສະຈະຈາກທັມມະ ຫັນຫຼັງໃຫ້ແກ່ບາດແຫ່ງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງການຕາຍ ປະຖິ້ມເຂົາແລ້ວ ຄຸນທັມທັງຫຼາຍຈຶ່ງມາເຖິງເຈົ້າ ຂໍສະເດັດຟັງ ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງໂກສົນ ພະຣາມຜູ້ໃຈກວ້າງ ສະເດັດໄດ້ຍິນຄວາມສະຫຼາດອັນປະເສີດນັ້ນ ກໍສະເດັດຍິ້ມ ຈາກນັ້ນ ອັງຄະທາ ບຸດແຫ່ງພາລີ ກໍກະບາຍຂ່າວທັງປວງແຫ່ງປໍຫໍປ້ອງ
ເຈົາໄປ 39.1-5
रिपु के समाचार जब पाए।राम सचिव सब निकट बोलाए।।
लंका बाँके चारि दुआरा।केहि बिधि लागिअ करहु बिचारा।।
तब कपीस रिच्छेस बिभीषन।सुमिरि हृदयँ दिनकर कुल भूषन।।
करि बिचार तिन्ह मंत्र दृढ़ावा।चारि अनी कपि कटकु बनावा।।
जथाजोग सेनापति कीन्हे।जूथप सकल बोलि तब लीन्हे।।
प्रभु प्रताप कहि सब समुझाए।सुनि कपि सिंघनाद करि धाए।।
हरषित राम चरन सिर नावहिं।गहि गिरि सिखर बीर सब धावहिं।।
गर्जहिं तर्जहिं भालु कपीसा।जय रघुबीर कोसलाधीसा।।
जानत परम दुर्ग अति लंका।प्रभु प्रताप कपि चले असंका।।
घटाटोप करि चहुँ दिसि घेरी।मुखहिं निसान बजावहीं भेरी।।
ripu ke samācāra jaba pāe |rāma saciva saba nikaṭa bolāe ||
laṁkā bā̃ke cāri duārā |kehi bidhi lāgia karahu bicārā ||
taba kapīsa ricchesa bibhīṣana |sumiri hṛdayã dinakara kula bhūṣana ||
kari bicāra tinha maṁtra dṛṛhāvā |cāri anī kapi kaṭaku banāvā ||
jathājoga senāpati kīnhe |jūthapa sakala boli taba līnhe ||
prabhu pratāpa kahi saba samujhāe |suni kapi siṁghanāda kari dhāe ||
haraṣita rāma carana sira nāvahiṁ |gahi giri sikhara bīra saba dhāvahiṁ ||
garjahiṁ tarjahiṁ bhālu kapīsā |jaya raghubīra kosalādhīsā ||
jānata parama durga ati laṁkā |prabhu pratāpa kapi cale asaṁkā ||
ghaṭāṭopa kari cahũ disi gherī |mukhahiṁ nisāna bajāvahīṁ bherī ||
ເມື່ອໄດ້ຮັບຂ່າວກ່ຽວກັບສັດຕູ, ພະຣາມໄດ້ເອີ້ນທີ່ປຶກສາທັງໝົດມາໃກ້. 'ລັງກາເປັນປ້ອມທີ່ມີສີ່ປະຕູ; ຈົ່ງພິຈາລະນາວ່າຄວນດຳເນີນການແນວໃດ.' ຈາກນັ້ນ ເຈົ້າແຫ່ງລີງ, ເຈົ້າແຫ່ງໝີ, ແລະ ວິພີຊະນະ, ໂດຍຮຽກຮູ້ເຖິງເຄື່ອງປະດັບຂອງວົງສະຫວັນ, ໄດ້ປຶກສາແລະ ຢັ້ງຢືນແຜນການລະຫວ່າງພວກເຂົາ; ເຂົາໄດ້ຈັດຕັ້ງສີ່ກອງທັບຂອງໝູ່ລີງ. ເຂົາໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງນາຍພົນຕາມສົມຄວນ; ເຂົາໄດ້ເອີ້ນກອງທັບທັງໝົດແລະ ເອົາໃນການຄວບຄຸມ. ເຂົາໄດ້ເວົ້າເຖິງອຳນາດຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແລະ ໃຫ້ກຳລັງໃຈທຸກຄົນ; ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ, ລີງໄດ້ສົ່ງສຽງດັ່ງສິງໂດຍແລ່ນໄປ. ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ, ເຂົາໄດ້ກົ້ມຫົວລົງຕີບຕີນຂອງພະຣາມ; ຈັບຍອດພູ, ວີລະຊົນທັງໝົດໄດ້ພັດໄປໜ້າ. ໝີ ແລະ ເຈົ້າແຫ່ງລີງໄດ້ຮ້ອງແລະ ສົ່ງສຽງ, ຮ້ອງເວົ້າວ່າ, 'ຊະນະແກ່ຣາຄູວີຣະ, ເຈົ້າແຫ່ງໂກສົນ!' ຮູ້ວ່າລັງກາເປັນປ້ອມທີ່ເຂັ້ມແຂງຢ່າງຍິ່ງ, ລີງໄດ້ຍ່າງໄປໂດຍອຳນາດຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ໂດຍບໍ່ຢ້ານກົວ. ເຂົາໄດ້ຍົກສຽງດັ່ງກົງແລະ ລ້ອມຮອບທຸກດ້ານ; ດ້ວຍປາກຂອງເຂົາ ເຂົາໄດ້ຕີກອງ ແລະ ແຕນ.
ໂດຫາ 39
जयति राम जय लछिमन जय कपीस सुग्रीव।गर्जहिं सिंघनाद कपि भालु महा बल सींव।।39।।
jayati rāma jaya lachimana jaya kapīsa sugrīva |garjahiṁ siṁghanāda kapi bhālu mahā bala sīṁva ||39||
ຊະນະແກ່ພະຣາມ, ຊະນະແກ່ລັກສະມັນ, ຊະນະແກ່ສຸຄຣີວ, ເຈົ້າແຫ່ງລີງ! ລີງ ແລະ ໝີຜູ້ມີກຳລັງໃຫຍ່ຮ້ອງສຽງດັ່ງສິງຂອງເຂົາ.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में अंगद-दूत-प्रसंग और मंदोदरी-उपदेश का पाठ ‘दर्प-शमन, नीति-बुद्धि, और राम-शरणागति’ को दृढ़ करता है। विशेषतः ‘हरि-निंदा’ से विरक्ति और ‘राम-प्रताप’ पर अचल विश्वास बढ़ता है—यह मन के ‘लंका-दुर्ग’ को ढहाने का फल माना जाता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट प्रचलित है। दूत-धर्म/भय-निवारण हेतु कुछ परंपराओं में ‘रामदूत अतुलित बलधामा…’ (हनुमान-चालीसा-पंक्ति) को भी भाव-संपुट की तरह जोड़ा जाता है, यद्यपि यह मानस का मूल ‘सम्पुट’ नहीं।
Ask anything about Prakarana 4 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
