Prakarana 3
यह सोपान ‘अहंकार-लङ्का’ के द्वार पर खड़ा है: जहाँ जीव (रावण-रूप अहं) के सामने भक्ति (अंगद-हनुमत्-पक्ष) नीति, विनय, और निर्भय सत्य बोलकर अंतिम निर्णय कराती है। लंका-काण्ड का आध्यात्मिक प्रवेश-द्वार ‘वैराग्य-युक्त धर्मनीति’ है—दूत-वाक्य के रूप में उपदेश, और प्रत्युत्तर में अहं की ज्वाला।
ລັກສະນະຂອງລັກາການດາໃນລັງການດາຕັ້ງຢູ່ທີ່ຈຸດພົບລະຫວ່າງວີຣະແລະຣົດຣະ, ແຕ່ຕຸລະສີດາສະເຫມີບໍ່ໃຫ້ມັນເປັນພຽງບັນທຶກສົງຄາມ, ແຕ່ເປັນຄຳສອນກະວີກ່ຽວກັບທັມມະນີຕິແລະຄວາມບໍ່ຢ້ານທີ່ເກີດຈາກພັກຕິ. ໃນພາກນີ້, ສາສນະຂອງອັງກດາໃນຖານະທູດພະຍາຍາມທຳລາຍຄວາມອວດຂອງຣາວັນຜ່ານວິນັຍະນີຕິ: ຈາກພາສາຂອງການຍອມຈຳນົນ, "ຖືໄມ້ຢູ່ລະຫວ່າງແຂ້ວ", ໄປສູ່ການລະນຶກຖຶງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງຜູ້ທີ່ກົ້ມຄຳນົນ. ຣາວັນຕອບດ້ວຍການອວດອົງກ່ຽວກັບຄວາມເຂັ້ມແຂງ, ວົງຕະກູລ, ການບຳເລັດຕະເບີນ, ການບູຊາສິວະ, ແລະການພິຊິດໂລກ, ນີ້ແມ່ນຈິດວິທະຍາຂອງຣົດຣະ. ຄຳຕອບຂອງອັງກດາປະກາດວ່າພັກຕິຕໍ່ພະຣາມເປັນຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດ ແລະເປີດໂປງຄວາມງົດງາມປອມຂອງອຳນາດອັງຕາ. ດັ່ງນັ້ນລັງການດາແມ່ນຂັ້ນໃນມານັດສົບານາ ບ່ອນທີ່ການອ້າງສິດທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງ "ອັງລັງກາ" ໝົດໄປ, ແລະຄວາມບໍ່ຫຼີກລ່ຽງໄດ້ຂອງການຍອມຈຳນົນຕໍ່ພະເຈົ້າຖືກສ້າງຂຶ້ນ.
Verses
ເຈົາໄປ 20.1-4
कह दसकंठ कवन तैं बंदर।मैं रघुबीर दूत दसकंधर।।
मम जनकहि तोहि रही मिताई।तव हित कारन आयउँ भाई।।
उत्तम कुल पुलस्ति कर नाती।सिव बिरंचि पूजेहु बहु भाँती।।
बर पायहु कीन्हेहु सब काजा।जीतेहु लोकपाल सब राजा।।
नृप अभिमान मोह बस किंबा।हरि आनिहु सीता जगदंबा।।
अब सुभ कहा सुनहु तुम्ह मोरा।सब अपराध छमिहि प्रभु तोरा।।
दसन गहहु तृन कंठ कुठारी।परिजन सहित संग निज नारी।।
सादर जनकसुता करि आगें।एहि बिधि चलहु सकल भय त्यागें।।
kaha dasakaṁṭha kavana taiṁ baṁdara |maiṁ raghubīra dūta dasakaṁdhara ||
mama janakahi tohi rahī mitāī |tava hita kārana āyaũ bhāī ||
uttama kula pulasti kara nātī |siva biraṁci pūjehu bahu bhā̃tī ||
bara pāyahu kīnhehu saba kājā |jītehu lokapāla saba rājā ||
nṛpa abhimāna moha basa kiṁbā |hari ānihu sītā jagadaṁbā ||
aba subha kahā sunahu tumha morā |saba aparādha chamihi prabhu torā ||
dasana gahahu tṛna kaṁṭha kuṭhārī |parijana sahita saṁga nija nārī ||
sādara janakasutā kari āgeṁ |ehi bidhi calahu sakala bhaya tyāgeṁ ||
ທັດສະກັນຮາວະນະໄດ້ກ່າວວ່າ ເຈົ້າເປັນລີງຫຍັງ? ຂ້ອຍເປັນທູດຂອງພຣະຣາມ ວີຣະບຸຣຸດແຫ່ງຣາຊວົງຣາຄຸ ໂອ ຜູ້ມີສິບເຫົາ ບິດາຂອງຂ້ອຍກັບເຈົ້າເຄີຍມີມິດຕະພາບກັນ ດັ່ງນັ້ນຂ້ອຍຈຶ່ງມາເພື່ອຄວາມດີຂອງເຈົ້າ ໂອ ພີ່ນ້ອງ ເຈົ້າມີວົງສະກຸນອັນສູງສົ່ງ ເປັນຫຼານຂອງປຸລັດສະຕະຍະ ແລະໄດ້ບູຊາພຣະສິວະແລະພຣະພຣະຫົມດ້ວຍວິທີຕ່າງໆຫຼາຍຢ່າງ ເຈົ້າໄດ້ຮັບພອນຈາກພຣະອົງເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະໄດ້ສຳເລັດກິຈທັງປວງ ເຈົ້າໄດ້ພິຊິດໂລກບານແລະກະສັດທັງປວງ ດ້ວຍຄວາມອວດອົ້ງແຫ່ງອຳນາດ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມຫຼົງໄຫຼ ເຈົ້າໄດ້ພານາງສີດາ ມາຕາແຫ່ງໂລກໄປ ບັດນີ້ຈົ່າຟັງຄຳແນະນຳອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຂ້ອຍ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຈະອະພັຍຄວາມຜິດທັງປວງຂອງເຈົ້າ ຈົ່າກົມໄມ້ໄວ້ໃນແຂ້ວ ແລະ ຂ້ອນໄວ້ທີ່ຄໍ ແລ້ວໄປພ້ອມກັບຄອບຄົວແລະພັນລະຍາຂອງເຈົ້າ ໂດຍວາງທິດາຂອງຊນະກະໄວ້ເບື້ອງໜ້າດ້ວຍຄວາມເຄົາລົມ ຈົ່າໄປຕາມວິທີນີ້ ໂດຍສະຫຼະຄວາມຢ້ານທັງປວງ
ໂດຫາ 20
प्रनतपाल रघुबंसमनि त्राहि त्राहि अब मोहि।आरत गिरा सुनत प्रभु अभय करैगो तोहि।।20।।
pranatapāla raghubaṁsamani trāhi trāhi aba mohi |ārata girā sunata prabhu abhaya karaigo tohi ||20||
ຜູ້ປົກປ້ອງຜູ້ກົ້ມຄໍ່າ, ອັນລະອັນຊີວັດຂອງລາຊະວົງຣາຄູ, ຊ່ວຍຂ້ານ້ອຍ, ຊ່ວຍຂ້ານ້ອຍເທື່ອນີ້! ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງທຸກທົນ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຈະປະທານຄວາມບໍ່ມີຄວາມຢ້ານໃຫ້ທ່ານ.
ເຈົາໄປ 21.1-5
रे कपिपोत बोलु संभारी।मूढ़ न जानेहि मोहि सुरारी।।
कहु निज नाम जनक कर भाई।केहि नातें मानिऐ मिताई।।
अंगद नाम बालि कर बेटा।तासों कबहुँ भई ही भेटा।।
अंगद बचन सुनत सकुचाना।रहा बालि बानर मैं जाना।।
अंगद तहीं बालि कर बालक।उपजेहु बंस अनल कुल घालक।।
गर्भ न गयहु ब्यर्थ तुम्ह जायहु।निज मुख तापस दूत कहायहु।।
अब कहु कुसल बालि कहँ अहई।बिहँसि बचन तब अंगद कहई।।
दिन दस गएँ बालि पहिं जाई।बूझेहु कुसल सखा उर लाई।।
राम बिरोध कुसल जसि होई।सो सब तोहि सुनाइहि सोई।।
सुनु सठ भेद होइ मन ताकें।श्रीरघुबीर हृदय नहिं जाकें।।
re kapipota bolu saṁbhārī |mūṛha na jānehi mohi surārī ||
kahu nija nāma janaka kara bhāī |kehi nāteṁ māniai mitāī ||
aṁgada nāma bāli kara beṭā |tāsoṁ kabahũ bhaī hī bheṭā ||
aṁgada bacana sunata sakucānā |rahā bāli bānara maiṁ jānā ||
aṁgada tahīṁ bāli kara bālaka |upajehu baṁsa anala kula ghālaka ||
garbha na gayahu byartha tumha jāyahu |nija mukha tāpasa dūta kahāyahu ||
aba kahu kusala bāli kahã ahaī |bihãsi bacana taba aṁgada kahaī ||
dina dasa gaẽ bāli pahiṁ jāī |būjhehu kusala sakhā ura lāī ||
rāma birodha kusala jasi hoī |so saba tohi sunāihi soī ||
sunu saṭha bheda hoi mana tākeṁ |śrīraghubīra hṛdaya nahiṁ jākeṁ ||
ຣາວັນໄດ້ກ່າວວ່າ, "ເວົ້າອອກມາ, ເຈົ້າລູກລີງ, ແລະ ສະຫງົບຕົວເຈົ້າເອງ. ເຈົ້າໂງ່, ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ຈັກຂ້ານ້ອຍ, ສັດຕູຂອງເທບະທັງຫຼາຍ. ບອກຊື່ຂອງເຈົ້າແລະຄວາມສໍາພັນກັບຊະນະກະ; ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຄວນຍອມຮັບມິດຕະພາບ? ອັງຄາດແມ່ນຊື່ຂອງຂ້ານ້ອຍ, ຂ້ານ້ອຍເປັນບຸດຂອງວາລີ; ຂ້ານ້ອຍໄດ້ພົບກັບທ່ານກ່ອນຫນ້ານີ້. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາເວົ້າຂອງອັງຄາດ, ຣາວັນຮູ້ສຶກອາຍ; ລາວຄິດວ່າ, "ຂ້ານ້ອຍຮູ້ຈັກວາລີລິງເມື່ອກ່ອນ. ອັງຄາດແມ່ນບຸດຂອງວາລີນັ້ນເອງ; ລາວເກີດໃນວົງວານທີ່ທໍາລາຍເຊື້ອສາຍຂອງຜູ້ເກີດແຕ່ໄຟ. ເຈົ້າຈະບໍ່ໄປໂດຍເປົ່າ; ເຈົ້າຈະຖືກເອີ້ນວ່າທູດຂອງພຣະຣາມດ້ວຍປາກຂອງເຈົ້າເອງ." ອັງຄາດໄດ້ຍິ້ມແລະກ່າວວ່າ, "ບອກດອກ, ວາລີເປັນຢ່າງໃດ? ສິບວັນຜ່ານໄປແລ້ວນັບຕັ້ງແຕ່ຂ້ານ້ອຍໄປຫາວາລີ; ຂ້ານ້ອຍໄດ້ກອດເພື່ອນຂອງຂ້ານ້ອຍແລະຖາມກ່ຽວກັບຄວາມສະຫວັດດີຂອງລາວ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ຽວກັບຄວາມເປັນສັດຕູຂອງພຣະຣາມ, ຂ້ານ້ອຍຈະບອກເຈົ້າ. ຟັງເດີ, ເຈົ້າຄົນຊົ່ວ, ມີຄວາມລັບໃນໃຈຂອງຂ້ານ້ອຍ: ສຣີຣາຄູວີນເທົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນໃຈຂອງລາວ. ເມື່ອໄດ້ຍິນນີ້, ອັງຄາດໄດ້ກ່າວວ່າ, "ເຈົ້າໂງ່, ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ຄວາມລັບໃນໃຈຂອງຂ້ານ້ອຍ."
ໂດຫາ 21
हम कुल घालक सत्य तुम्ह कुल पालक दससीस।अंधउ बधिर न अस कहहिं नयन कान तव बीस।।21।।
hama kula ghālaka satya tumha kula pālaka dasasīsa |aṁdhau badhira na asa kahahiṁ nayana kāna tava bīsa ||21||
ພວກເຮົາເປັນຜູ້ທໍາລາຍເຊື້ອສາຍຂອງພວກເຮົາ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ພິສູດຄວາມຈິງ; ເຈົ້າເປັນຜູ້ປົກປ້ອງເຊື້ອສາຍຂອງເຈົ້າ, ອົງທັດສະຫາຍສິບຫົວ. ຄົນຕາບອດແລະຄົນຫູຫນວກບໍ່ໄດ້ເວົ້າແບບນີ້; ຕາຊາວສອງແລະຫູຊາວສອງຂອງເຈົ້າເປັນພະຍານ.
ເຈົາໄປ 22.1-4
सिव बिरंचि सुर मुनि समुदाई।चाहत जासु चरन सेवकाई।।
तासु दूत होइ हम कुल बोरा।अइसिहुँ मति उर बिहर न तोरा।।
सुनि कठोर बानी कपि केरी।कहत दसानन नयन तरेरी।।
खल तव कठिन बचन सब सहऊँ।नीति धर्म मैं जानत अहऊँ।।
कह कपि धर्मसीलता तोरी।हमहुँ सुनी कृत पर त्रिय चोरी।।
देखी नयन दूत रखवारी।बूड़ि न मरहु धर्म ब्रतधारी।।
कान नाक बिनु भगिनि निहारी।छमा कीन्हि तुम्ह धर्म बिचारी।।
धर्मसीलता तव जग जागी।पावा दरसु हमहुँ बड़भागी।।
siva biraṁci sura muni samudāī |cāhata jāsu carana sevakāī ||
tāsu dūta hoi hama kula borā |aisihũ mati ura bihara na torā ||
suni kaṭhora bānī kapi kerī |kahata dasānana nayana tarerī ||
khala tava kaṭhina bacana saba sahaū̃ |nīti dharma maiṁ jānata ahaū̃ ||
kaha kapi dharmasīlatā torī |hamahũ sunī kṛta para triya corī ||
dekhī nayana dūta rakhavārī |būṛi na marahu dharma bratadhārī ||
kāna nāka binu bhagini nihārī |chamā kīnhi tumha dharma bicārī ||
dharmasīlatā tava jaga jāgī |pāvā darasu hamahũ baṛabhāgī ||
ພະສິວະ ພະພຣະມະ ເທວະທັງຫຼາຍ ແລະ ພຣະຍາສີ ລ້ວນແຕ່ປາຖະນາຈະຮັບໃຊ້ພະບາດຂອງພະອົງ ຂ້ານ້ອຍເປັນທູດຂອງພະອົງຈົນກຽດຕິຂອງຕົວຕະກູນຂອງຂ້ານ້ອຍຈົມຫາຍ ໂດຍມີຄວາມຄິດເຊັ່ນນີ້ຢູ່ໃນໃຈ ຫົວໃຈຂອງທ່ານກໍຍັງບໍ່ແຕກສະຫຼາຍ ໄດ້ຍິນຄຳແຂງແຮງຂອງລິງ ຣາວັນຈຶ່ງກ່າວດ້ວຍສາຍຕາຈ້ອມຮ້າຍ ໄອຢາກາກ ຂ້ານ້ອຍຍອມອົດທົນຕໍ່ຄຳແຂງແຮງທັງໝົດຂອງທ່ານ ເພາະຂ້ານ້ອຍຮູ້ຈັກນະໂຍບາຍແລະທຳມະ ລິງກ່າວວ່າ ຄວາມຊອບທຳຂອງທ່ານເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີ ຂ້ານ້ອຍກໍໄດ້ຍິນມາເຊັ່ນກັນວ່າທ່ານລັກພຣະຊາຍາຂອງຜູ້ອື່ນ ໄດ້ເຫັນທູດຖືກເຝົ້າລ້ຽວຢູ່ຕໍ່ໜ້າຕາຂອງທ່ານ ທ່ານຜູ້ຮັກສາສີນທຳມະກໍບໍ່ຈົມນ້ຳຕາຍ ໄດ້ເຫັນນ້ອງສາວຂອງທ່ານບໍ່ມີຫູແລະດັງ ທ່ານກໍໃຫ້ອະໄພ ໂດຍພິຈາລະນາຕາມທຳມະ ຄວາມຊອບທຳຂອງທ່ານເປັນທີ່ລື່ນກັນທົ່ວໂລກ ຂ້ານ້ອຍກໍເປັນຜູ້ມີບຸນຫຼາຍທີ່ໄດ້ເຫັນທ່ານ
ໂດຫາ 22(क)-(ख)
जनि जल्पसि जड़ जंतु कपि सठ बिलोकु मम बाहु।लोकपाल बल बिपुल ससि ग्रसन हेतु सब राहु।।22(क)।।
पुनि नभ सर मम कर निकर कमलन्हि पर करि बास।सोभत भयउ मराल इव संभु सहित कैलास।।22(ख)।।
jani jalpasi jaṛa jaṁtu kapi saṭha biloku mama bāhu |lokapāla bala bipula sasi grasana hetu saba rāhu ||22(ka)||
puni nabha sara mama kara nikara kamalanhi para kari bāsa |sobhata bhayau marāla iva saṁbhu sahita kailāsa ||22(kha)||
ຢ່າເວົ້າຫຼອກຫຼາຍ ສັດໂງ່ເຫຼືອກເປັນລີງຜູ້ໂງ່ເຂາ ຈົງເບິ່ງແຂນຂອງຂ້ອຍ ແຂນທັງປວງເປັນດັ່ງຣາຫຸ ມຸ່ງຈະກືນກິນດວງຈັນຄືພະລັງອັນຫຼວງຫຼາຍຂອງຜູ້ປົກປ້ອງໂລກທັງປວງ ອີກປະການຫນຶ່ງ ໃນທະເລສາດແຫ່ງທ້ອງຟ້າຄືຝ່າມືຂອງຂ້ອຍ ອາໄສຢູ່ບົນດອກບົວແຫ່ງກຸ່ມນິ້ວມື ພະສຳພູພ້ອມດ້ວຍໄກລາດ ສະຫວ່າຍສະຫວັນຍ໌ດັ່ງຫົງສາ
ເຈົາໄປ 23.1-5
तुम्हरे कटक माझ सुनु अंगद।मो सन भिरिहि कवन जोधा बद।।
तव प्रभु नारि बिरहँ बलहीना।अनुज तासु दुख दुखी मलीना।।
तुम्ह सुग्रीव कूलद्रुम दोऊ।अनुज हमार भीरु अति सोऊ।।
जामवंत मंत्री अति बूढ़ा।सो कि होइ अब समरारूढ़ा।।
सिल्पि कर्म जानहिं नल नीला।है कपि एक महा बलसीला।।
आवा प्रथम नगरु जेंहिं जारा।सुनत बचन कह बालिकुमारा।।
सत्य बचन कहु निसिचर नाहा।साँचेहुँ कीस कीन्ह पुर दाहा।।
रावन नगर अल्प कपि दहई।सुनि अस बचन सत्य को कहई।।
जो अति सुभट सराहेहु रावन।सो सुग्रीव केर लघु धावन।।
चलइ बहुत सो बीर न होई।पठवा खबरि लेन हम सोई।।
tumhare kaṭaka mājha sunu aṁgada |mo sana bhirihi kavana jodhā bada ||
tava prabhu nāri birahã balahīnā |anuja tāsu dukha dukhī malīnā ||
tumha sugrīva kūladruma doū |anuja hamāra bhīru ati soū ||
jāmavaṁta maṁtrī ati būṛhā |so ki hoi aba samarārūṛhā ||
silpi karma jānahiṁ nala nīlā |hai kapi eka mahā balasīlā ||
āvā prathama nagaru jeṁhiṁ jārā |sunata bacana kaha bālikumārā ||
satya bacana kahu nisicara nāhā |sā̃cehũ kīsa kīnha pura dāhā ||
rāvana nagara alpa kapi dahaī |suni asa bacana satya ko kahaī ||
jo ati subhaṭa sarāhehu rāvana |so sugrīva kera laghu dhāvana ||
calai bahuta so bīra na hoī |paṭhavā khabari lena hama soī ||
ຈົ່ງຟັງ ອັງຄະທະ ໃນກອງທັບຂອງເຈົ້າ ຈົ່ງບອກຂ້ອຍວ່າ ນັກຮົບຜູ້ໃດຈະກ້າຕໍ່ສູ້ກັບຂ້ອຍ ນາຍຂອງເຈົ້າອ່ອນແຮງເພາະຫ່າງຈາກພະລັງຍິງ ແລະ ນ້ອງຊາຍຂອງລາວ ເສົ້າສະຫຼົດເພາະຄວາມທຸກຂອງລາວ ຫນ້າຕົກຕ່ໍາ ເຈົ້າແລະສຸຄຣີບ ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ທັນລະຕົນ ເປັນຄວາມພິນາດແຫ່ງວົງສະຕຸລະ ແລະ ນ້ອງຊາຍຂອງຂ້ອຍກໍຂີ້ການີ້ຫຼາຍ ຊາມພະວັນ ທີ່ປຶກສາຂອງເຈົ້າ ແກ່ຫຼາຍແລ້ວ ລາວຈະຂຶ້ນສູ້ຮົບໄດ້ແນວໃດບັດນີ້ ນະລະ ແລະ ນີລະ ຮູ້ພຽງວຽກຊ່າງກໍ່ສ້າງ ມີລີງຕົວຫນຶ່ງທີ່ມີກະລຸນາພະລັງຫຼາຍ ລາວແມ່ນຜູ້ທີ່ມາກ່ອນແລະເຜົາເມືອງ ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ບຸດຂອງພາລີຈຶ່ງຕອບວ່າ ຈົ່ງກ່າວຄວາມຈິງເຖິດ ພຣະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງພູດ ລີງຕົວຫນຶ່ງເຜົາເມືອງຂອງເຈົ້າຈິງບໍ ລີງນ້ອຍຕົວຫນຶ່ງເຜົາເມືອງຂອງຣາວັນ ໄດ້ຍິນຄໍາເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ໃຜຈະເອີ້ນວ່າເປັນຄວາມຈິງ ຜູ້ທີ່ເຈົ້າຣາວັນສັນລະເສີນວ່າເປັນນັກຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ເປັນພຽງຜູ້ສົ່ງສານນ້ອຍນ້ຽນຂອງສຸຄຣີບ ລາວແລກໄກແທ້ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວີຣະບຸລຸດ ເຮົາສົ່ງລາວໄປພຽງເພື່ອນໍາຂ່າວກັບມາເທົ່ານັ້ນ
ໂດຫາ 23(क)-(छ)
सत्य नगरु कपि जारेउ बिनु प्रभु आयसु पाइ।फिरि न गयउ सुग्रीव पहिं तेहिं भय रहा लुकाइ।।23(क)।।
सत्य कहहि दसकंठ सब मोहि न सुनि कछु कोह।कोउ न हमारें कटक अस तो सन लरत जो सोह।।23(ख)।।
प्रीति बिरोध समान सन करिअ नीति असि आहि।जौं मृगपति बध मेड़ुकन्हि भल कि कहइ कोउ ताहि।।23(ग)।।
जद्यपि लघुता राम कहुँ तोहि बधें बड़ दोष।तदपि कठिन दसकंठ सुनु छत्र जाति कर रोष।।23(घ)।।
बक्र उक्ति धनु बचन सर हृदय दहेउ रिपु कीस।प्रतिउत्तर सड़सिन्ह मनहुँ काढ़त भट दससीस।।23(ङ)।।
हँसि बोलेउ दसमौलि तब कपि कर बड़ गुन एक।जो प्रतिपालइ तासु हित करइ उपाय अनेक।।23(छ)।।
satya nagaru kapi jāreu binu prabhu āyasu pāi |phiri na gayau sugrīva pahiṁ tehiṁ bhaya rahā lukāi ||23(ka)||
satya kahahi dasakaṁṭha saba mohi na suni kachu koha |kou na hamāreṁ kaṭaka asa to sana larata jo soha ||23(kha)||
prīti birodha samāna sana karia nīti asi āhi |jauṁ mṛgapati badha meṛukanhi bhala ki kahai kou tāhi ||23(ga)||
jadyapi laghutā rāma kahũ tohi badheṁ baṛa doṣa |tadapi kaṭhina dasakaṁṭha sunu chatra jāti kara roṣa ||23(gha)||
bakra ukti dhanu bacana sara hṛdaya daheu ripu kīsa |pratiuttara saṛasinha manahũ kāṛhata bhaṭa dasasīsa ||23(ṅa)||
hãsi boleu dasamauli taba kapi kara baṛa guna eka |jo pratipālai tāsu hita karai upāya aneka ||23(cha)||
ເປັນຄວາມຈິງວ່າລິງໄດ້ເຜົາເມືອງໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບພະບັນຍັດຈາກພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ກັບໄປຫາສຸຄຣີບ ແຕ່ຫລົບເຊື່ອງຢູ່ເພາະຄວາມຢ້ານກົວ ທັສກັນຮເອີຍ ທັງໝົດທີ່ທ່ານກ່າວແມ່ນຄວາມຈິງ ເມື່ອໄດ້ຍິນແລ້ວຂ້ອຍບໍ່ໂກດຮ້າຍເລີຍ ໃນກອງທັບຂອງເຮົາບໍ່ມີໃຜທີ່ຈະຕໍ່ສູ້ກັບທ່ານແລ້ວເບິ່ງດີໄດ້ ນີ້ແມ່ນກົດລະບຽບແຫ່ງການປະພຶດ ໃຫ້ມິດຕະພາບແລະຄວາມເປັນສັດຕູຢູ່ກັບຜູ້ທີ່ສະເໝີກັນ ຖ້າສິງຫ໌ສັງຄານກົບ ຈະມີໃຜເອີ້ນວ່າເປັນການກະທຳທີ່ດີບໍ ຖ້າປານເປັນການຫຼຸດຖານະຂອງພະຣາມ ແລະເປັນຄວາມຜິດໃຫຍ່ທີ່ຈະປະຫານທ່ານ ກໍຕາມ ຈົ່ງຟັງ ທັສກັນຮເອີຍ ຄວາມໂກດແຫ່ງວົງສະນະນັກຮົບນັ້ນທົນໄດ້ຍາກ ລິງຜູ້ເປັນສັດຕູໄດ້ເຜົາເຍົ້າຫົວໃຈຂອງທັສກັນຮ ດ້ວຍລູກສອນແຫ່ງວາຈາທີ່ຍິງອອກຈາກສ່ວນແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເບື້ອງອັບ ແລະທັສກັນຮ ນັກຮົບສິບເຫົາໄດ້ດຶງຄຳຕອບອອກມາລວດຄືໃຊ້ແຫຼມ ຄັ້ງນັ້ນທັສກັນຮຈຶ່ງຫົວເຍື່ອງແລ້ວກ່າວວ່າ ລິງມີຄຸນນະທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງໜຶ່ງ ຄືຈະຄິດຫາວິທີຫຼາຍຢ່າງເພື່ອປະໂຫຍດຂອງຜູ້ທີ່ເລີ້ຍົມແລະອຸປະການຕົນ
ເຈົາໄປ 24.1-8
धन्य कीस जो निज प्रभु काजा।जहँ तहँ नाचइ परिहरि लाजा।।
नाचि कूदि करि लोग रिझाई।पति हित करइ धर्म निपुनाई।।
अंगद स्वामिभक्त तव जाती।प्रभु गुन कस न कहसि एहि भाँती।।
मैं गुन गाहक परम सुजाना।तव कटु रटनि करउँ नहिं काना।।
कह कपि तव गुन गाहकताई।सत्य पवनसुत मोहि सुनाई।।
बन बिधंसि सुत बधि पुर जारा।तदपि न तेहिं कछु कृत अपकारा।।
सोइ बिचारि तव प्रकृति सुहाई।दसकंधर मैं कीन्हि ढिठाई।।
देखेउँ आइ जो कछु कपि भाषा।तुम्हरें लाज न रोष न माखा।।
जौं असि मति पितु खाए कीसा।कहि अस बचन हँसा दससीसा।।
पितहि खाइ खातेउँ पुनि तोही।अबहीं समुझि परा कछु मोही।।
बालि बिमल जस भाजन जानी।हतउँ न तोहि अधम अभिमानी।।
कहु रावन रावन जग केते।मैं निज श्रवन सुने सुनु जेते।।
बलिहि जितन एक गयउ पताला।राखेउ बाँधि सिसुन्ह हयसाला।।
खेलहिं बालक मारहिं जाई।दया लागि बलि दीन्ह छोड़ाई।।
एक बहोरि सहसभुज देखा।धाइ धरा जिमि जंतु बिसेषा।।
कौतुक लागि भवन लै आवा।सो पुलस्ति मुनि जाइ छोड़ावा।।
dhanya kīsa jo nija prabhu kājā |jahã tahã nācai parihari lājā ||
nāci kūdi kari loga rijhāī |pati hita karai dharma nipunāī ||
aṁgada svāmibhakta tava jātī |prabhu guna kasa na kahasi ehi bhā̃tī ||
maiṁ guna gāhaka parama sujānā |tava kaṭu raṭani karaũ nahiṁ kānā ||
kaha kapi tava guna gāhakatāī |satya pavanasuta mohi sunāī ||
bana bidhaṁsi suta badhi pura jārā |tadapi na tehiṁ kachu kṛta apakārā ||
soi bicāri tava prakṛti suhāī |dasakaṁdhara maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī ||
dekheũ āi jo kachu kapi bhāṣā |tumhareṁ lāja na roṣa na mākhā ||
jauṁ asi mati pitu khāe kīsā |kahi asa bacana hãsā dasasīsā ||
pitahi khāi khāteũ puni tohī |abahīṁ samujhi parā kachu mohī ||
bāli bimala jasa bhājana jānī |hataũ na tohi adhama abhimānī ||
kahu rāvana rāvana jaga kete |maiṁ nija śravana sune sunu jete ||
balihi jitana eka gayau patālā |rākheu bā̃dhi sisunha hayasālā ||
khelahiṁ bālaka mārahiṁ jāī |dayā lāgi bali dīnha choṛāī ||
eka bahori sahasabhuja dekhā |dhāi dharā jimi jaṁtu biseṣā ||
kautuka lāgi bhavana lai āvā |so pulasti muni jāi choṛāvā ||
ມີບຸນແມ່ນລິງຜູ້ທີ່ເພື່ອພາລະກິດຂອງນາຍຂອງຕົນ ປະຖິ້ມຄວາມອາຍແລະຟ້ອນລຳຢູ່ທຸກແຫ່ງ ຟ້ອນລຳແລະແີບໂດດ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນພໍໃຈ ແລະດ້ວຍຄວາມຊຳນານໃນທຳມະ ຮັກສາປະໂຫຍດຂອງນາຍ ອັງຄະທາ, ວົງຕະກຸນຂອງເຈົ້າທັງປວງຈົງພະວິນຍານຮັກສານາຍ; ເຈົ້າຈະບໍ່ກ່າວຄຸນງານຄວາມດີຂອງພະເຈົ້າຂອງເຈົ້າແນວນີ້ໄດ້ແນວໃດ? ຂ້ອຍແມ່ນຜູ້ຮູ້ຄຸນງານຄວາມດີຢ່າງສຸດ, ແລະບໍ່ສົນໃຈຄຳເວົ້າອັບອາຍຂອງເຈົ້າ ລິງກ່າວວ່າ ບຸດລົມໄດ້ບອກຂ້ອຍຢ່າງຈິງວ່າເຈົ້າຮູ້ຄຸນງານຄວາມດີດີຫຼາຍ ລາວທຳລາຍສວນຂອງເຈົ້າ, ຂ້າບຸດຊາຍຂອງເຈົ້າ ແລະເຜົາເມືອງຂອງເຈົ້າ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ທຳອັນຕະລາຍລາວເລີຍ ໂດຍຄຳນຶກເຖິງຄວາມປອດໄພນັ້ນຂອງເຈົ້າ, ຜູ້ມີສິບຄໍ, ຂ້ອຍຈຶ່ງກ້າກ່າວດັ່ງນີ້ ບັດນີ້ຂ້ອຍໄດ້ມາແລ້ວ ແລະເຫັນວ່າບໍ່ວ່າລິງຈະເວົ້າຫຍັງ, ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ສຶກອາຍ, ໂກດ ຫຼືເສຍໃຈ ຖ້າປັນຍາຂອງເຈົ້າເປັນດັ່ງນີ້, ລິງ, ເຈົ້າກິນພໍ່ຂອງເຈົ້າ! ກ່າວຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ມີສິບຫົວກໍຫົວລະ ອັງຄະທາຕອບວ່າ ເມືໄດ້ກິນພໍ່ຂອງຂ້ອຍແລ້ວ, ຂ້ອຍກໍຈະກິນເຈົ້າອີກ ຖ້າບໍ່ມີບາງຢ່າງທີ່ຂ້ອຍຄິດເຖິງບັດນີ້ ຮູ້ວ່າເຈົ້າເປັນພາຊະນະແຫ່ງຄຸນງານຄວາມດີອັນບໍລິສຸດຂອງບາລີ, ຂ້ອຍບໍ່ຂ້າເຈົ້າ, ຜູ້ຕໍ່າຊາມຈອດອົກ ບອກຂ້ອຍສິ, ຣາວັນ, ມີຣາວັນຫຼາຍປານໃດໃນໂລກ? ຫຼືຟັງຂ້ອຍບອກກ່ຽວກັບຈຳນວນທີ່ຂ້ອຍໄດ້ຍິນດ້ວຍຫູຂອງຂ້ອຍເອງ ຜູ້ໜຶ່ງລົງໄປຍັງບົດານເພື່ອຍິດບາລີ; ເດັກນ້ອຍໆຈັບລາວໄວ້ໃນສຳລັງມ້າ ເດັກນ້ອຍຫຼີ້ນກັບລາວ ແລະໄປຕີລາວ, ຈົນກວ່າບາລີສົງສານ ແລະປ່ອຍລາວ ອີກຜູ້ໜຶ່ງຖືກສະຫສພາຫູເຫັນ, ລາວວິ່ງໄປຈັບລາວດັ່ງລາວເປັນສັດທີ່ຫາຍາກ ລາວເອົາລາວໄປບ້ານເພື່ອຄວາມບັນເທີງ, ແລະພະສັດປຸລັດສະຕະໄດ້ໄປຂໍປ່ອຍລາວ
ໂດຫາ 24
एक कहत मोहि सकुच अति रहा बालि की काँख।इन्ह महुँ रावन तैं कवन सत्य बदहि तजि माख।।24।।
eka kahata mohi sakuca ati rahā bāli kī kā̃kha |inha mahũ rāvana taiṁ kavana satya badahi taji mākha ||24||
ຍັງມີອີກຜູ້ໜຶ່ງ ທີ່ຂ້ອຍຮູ້ສຶກອາຍຫຼາຍທີ່ຈະເວົ້າເຖິງ ຄືຜູ້ທີ່ຖືກກອດໄວ້ໃຕ້ຮົກຂອງພາລີ ໃນບັນດາຣາວັນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານເປັນຜູ້ໃດ ຂໍໃຫ້ທ່ານວາງຄວາມໂກດແລ້ວຕອບຄວາມຈິງເຖິງ
ເຈົາໄປ 25.1-4
सुनु सठ सोइ रावन बलसीला।हरगिरि जान जासु भुज लीला।।
जान उमापति जासु सुराई।पूजेउँ जेहि सिर सुमन चढ़ाई।।
सिर सरोज निज करन्हि उतारी।पूजेउँ अमित बार त्रिपुरारी।।
भुज बिक्रम जानहिं दिगपाला।सठ अजहूँ जिन्ह कें उर साला।।
जानहिं दिग्गज उर कठिनाई।जब जब भिरउँ जाइ बरिआई।।
जिन्ह के दसन कराल न फूटे।उर लागत मूलक इव टूटे।।
जासु चलत डोलति इमि धरनी।चढ़त मत्त गज जिमि लघु तरनी।।
सोइ रावन जग बिदित प्रतापी।सुनेहि न श्रवन अलीक प्रलापी।।
sunu saṭha soi rāvana balasīlā |haragiri jāna jāsu bhuja līlā ||
jāna umāpati jāsu surāī |pūjeũ jehi sira sumana caṛhāī ||
sira saroja nija karanhi utārī |pūjeũ amita bāra tripurārī ||
bhuja bikrama jānahiṁ digapālā |saṭha ajahū̃ jinha keṁ ura sālā ||
jānahiṁ diggaja ura kaṭhināī |jaba jaba bhiraũ jāi bariāī ||
jinha ke dasana karāla na phūṭe |ura lāgata mūlaka iva ṭūṭe ||
jāsu calata ḍolati imi dharanī |caṛhata matta gaja jimi laghu taranī ||
soi rāvana jaga bidita pratāpī |sunehi na śravana alīka pralāpī ||
ຟັງເດີໂອ້ຄົນໂງ່ ເຮົາຄືຣາວັນຜູ້ມີກຳລັງມະຫາສານ ພູໄຄລາສຂອງພະສິວຍອມຮູ້ການຫຼິ້ນແຂນຂອງເຮົາ ພະຜູ້ເປັນສະຫວາມີຂອງອຸມາຊາບຮູ້ຄວາມກ້າຫານຂອງເຮົາ ຜູ້ທີ່ເຮົາໄດ້ບູຊາດ້ວຍການຖວາຍຫົວເປັນດອກໄມ້ ເຮົາຖອດຫົວຂອງຕົນເອງດັ່ງດອກບົວດ້ວຍມືຂອງເຮົາ ແລະ ໄດ້ບູຊາຜູ້ເປັນສັດຕູແຫ່ງຕຣິປຸຣະຈົນນັບຄັ້ງບໍ່ໄດ້ ຜູ້ພິທັກທິດທັງປວງຍອມຮູ້ອານຸພາກຂອງແຂນເຮົາ ໂອ້ຄົນໂງ່ ຜູ້ທີ່ໃນຫົວໃຈຂອງເຂົາຍັງເຈັບປວດຢູ່ຈົນບັດນີ້ ຊ້າງແຫ່ງທິດທັງປວງຍອມຮູ້ຄວາມແຂງແຮງຂອງຫນ້າເອິກເຮົາ ເມື່ອເຮົາໄດ້ໄປຕໍ່ສູ້ກັບເຂົາດ້ວຍກຳລັງ ງົວທີ່ນ່າເຄົາຂາຂອງເຂົາບໍ່ສາມາດທຳທ່າງໄດ້ ແຕ່ຫັກແບບດັ່ງຫົວຜັກຫົວບົ່ວເມື່ອປະທັບຫນ້າເອິກເຮົາ ເມື່ອເຮົາຍ່າງ ແຜ່ນດິນຍອມສັ່ນສະເທົາ ດັ່ງດັບເຮືອນ້ອຍທີ່ໂຍກຄະໂຍກາຍເມື່ອຊ້າງມັນຂຶ້ນໄປ ເຮົາຄືຣາວັນຜູ້ມີອານຸພາກອັນດັງກ້ອງໃນໂລກ ເຈົ້າບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຊື່ຂອງທ່ານດ້ວຍຫູບໍ່ ໂອ້ຜູ້ກ່າວຄຳເທັດ
ໂດຫາ 25
तेहि रावन कहँ लघु कहसि नर कर करसि बखान।रे कपि बर्बर खर्ब खल अब जाना तव ग्यान।।25।।
tehi rāvana kahã laghu kahasi nara kara karasi bakhāna |re kapi barbara kharba khala aba jānā tava gyāna ||25||
ຣາວັນນັ້ນ ເຈົ້າເອີ້ນວ່ານ້ອຍ ແລະ ເຈົ້າສັນລະປະນະມະນຸດຜູ້ເປັນພຽງມະນຸດທຳມະດາ. ໂອ້ລີງ ໜູ່ປ່າ ຕົວແຄຣ້ນ ຕົວຊົ່ວຮ້າຍ ຕອນນີ້ ເຮົາໄດ້ວັດປັນຍາຂອງເຈົ້າແລ້ວ
ເຈົາໄປ 26.1-4
सुनि अंगद सकोप कह बानी।बोलु सँभारि अधम अभिमानी।।
सहसबाहु भुज गहन अपारा।दहन अनल सम जासु कुठारा।।
जासु परसु सागर खर धारा।बूड़े नृप अगनित बहु बारा।।
तासु गर्ब जेहि देखत भागा।सो नर क्यों दससीस अभागा।।
राम मनुज कस रे सठ बंगा।धन्वी कामु नदी पुनि गंगा।।
पसु सुरधेनु कल्पतरु रूखा।अन्न दान अरु रस पीयूषा।।
बैनतेय खग अहि सहसानन।चिंतामनि पुनि उपल दसानन।।
सुनु मतिमंद लोक बैकुंठा।लाभ कि रघुपति भगति अकुंठा।।
suni aṁgada sakopa kaha bānī |bolu sãbhāri adhama abhimānī ||
sahasabāhu bhuja gahana apārā |dahana anala sama jāsu kuṭhārā ||
jāsu parasu sāgara khara dhārā |būṛe nṛpa aganita bahu bārā ||
tāsu garba jehi dekhata bhāgā |so nara kyoṁ dasasīsa abhāgā ||
rāma manuja kasa re saṭha baṁgā |dhanvī kāmu nadī puni gaṁgā ||
pasu suradhenu kalpataru rūkhā |anna dāna aru rasa pīyūṣā ||
bainateya khaga ahi sahasānana |ciṁtāmani puni upala dasānana ||
sunu matimaṁda loka baikuṁṭhā |lābha ki raghupati bhagati akuṁṭhā ||
ໄດ້ຍິນດັ່ງນີ້ ອັງຄະທາຈຶງຕອບດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍວ່າ ລະວັງຄຳເວົ້າເດີ ອ້າຍຜູ້ຕໍ່າຕໍ່າແລະອວດຍົງ ແຂນພັນຂອງສະຫສະພາຫຸແມ່ນປ່າທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ແລະຜ່າຜ່ອນບໍ່ໄດ້ ແລະຂໍ້ຂອງຜູ້ທີ່ຂ້ອຍກ່າວເຖິງນັ້ນປຽບດັ່ງໄຟທີ່ຈະເຜົາຜຽງມັນ ຂໍ້ຂອງພະອົງປຽບດັ່ງມະຫາສະມຸດທີ່ມີກະແສຮ້າຍແລະຄົມຊັດ ເຊິ່ງກະສັດນັບບໍ່ຖ້ວຍຈົມລົງໄປຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ້າ ຄວາມຫຍິ້ງຂອງປະສຸຣາມຜູ້ນັ້ນໜີໄປເມື່ອເຫັນພະຣາມ ຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນຈະເປັນພຽງມະນຸດໄດ້ປານໃດ ອ້າຍຣາວັນຜູ້ໂຊກຮ້າຍ ພະຣາມຈະເປັນພຽງມະນຸດໄດ້ປານໃດ ອ້າຍຜູ້ໂງ່ ອ້າຍຜູ້ກະບົດຊົ່ວຮ້າຍ ພະກາມເທບເປັນພຽງນັກຍິງສອນ ແລະພະຄົງຄາເປັນພຽງແມ່ນ້ຳບໍ ໂຄສຸຣະພີເປັນພຽງສັດ ແລະຕົ້ນກັນພະພະຍາເປັນພຽງຕົ້ນໄມ້ບໍ ການປະທານເປັນພຽງການບໍລິຈາກຂ້າວ ແລະອາມຣິດເປັນພຽງນ້ຳຫມາກໄມ້ບໍ ຄຣຸດເປັນພຽງນົກ ແລະເສດະຜູ້ມີພັນເຫີຍເປັນພຽງງູບໍ ແກ້ວຈິນດາມະນີ ອ້າຍຣາວັນ ເປັນພຽງກ້ອນຫີນບໍ ຈົ່ງຟັງ ອ້າຍຜູ້ໂງ່ເຂົ້າ ໄວກຸນສະເປັນພຽງໂລກໜຶ່ງໃນບັນດາໂລກທັງປວງ ແລະຄວາມຈົງຮັກພັກຕໍ່ອົງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງລາຊະວົງຣະຄຸ ເປັນພຽງຜົນປະໂຫຍດທຳມະດາບໍ
ໂດຫາ 26
सेन सहित तब मान मथि बन उजारि पुर जारि।कस रे सठ हनुमान कपि गयउ जो तव सुत मारि।।26।।
sena sahita taba māna mathi bana ujāri pura jāri |kasa re saṭha hanumāna kapi gayau jo tava suta māri ||26||
ຈົ່ງບອກມາເຖິງ ໄອໂງເອີຍ: ຫະນຸມານວານະ ຫຼັງຈາກປາບກອງທັບພ້ອມດ້ວຍຄວາມອວດອນຂອງເຈົ້າ ທຳລາຍສວນຂອງເຈົ້າ ແລະ ເຜົາເມືອງຂອງເຈົ້າແລ້ວ ຈຶ່ງສັງຫາລູກຊາຍຂອງເຈົ້າແລ້ວໜີໄປໄດ້ແນວໃດ?
ເຈົາໄປ 27.1-4
सुनु रावन परिहरि चतुराई।भजसि न कृपासिंधु रघुराई।।
जौ खल भएसि राम कर द्रोही।ब्रह्म रुद्र सक राखि न तोही।।
मूढ़ बृथा जनि मारसि गाला।राम बयर अस होइहि हाला।।
तव सिर निकर कपिन्ह के आगें।परिहहिं धरनि राम सर लागें।।
ते तव सिर कंदुक सम नाना।खेलहहिं भालु कीस चौगाना।।
जबहिं समर कोपहि रघुनायक।छुटिहहिं अति कराल बहु सायक।।
तब कि चलिहि अस गाल तुम्हारा।अस बिचारि भजु राम उदारा।।
सुनत बचन रावन परजरा।जरत महानल जनु घृत परा।।
sunu rāvana parihari caturāī |bhajasi na kṛpāsiṁdhu raghurāī ||
jau khala bhaesi rāma kara drohī |brahma rudra saka rākhi na tohī ||
mūṛha bṛthā jani mārasi gālā |rāma bayara asa hoihi hālā ||
tava sira nikara kapinha ke āgeṁ |parihahiṁ dharani rāma sara lāgeṁ ||
te tava sira kaṁduka sama nānā |khelahahiṁ bhālu kīsa caugānā ||
jabahiṁ samara kopahi raghunāyaka |chuṭihahiṁ ati karāla bahu sāyaka ||
taba ki calihi asa gāla tumhārā |asa bicāri bhaju rāma udārā ||
sunata bacana rāvana parajarā |jarata mahānala janu ghṛta parā ||
ຈົ່ງຟັງ ທ້າວຣາວັນ ຈົ່ງປະຖິ້ມຄວາມສະຫຼາດເສຍເດີ ເຈົ້າບໍ່ບູຊາພະຣາມ ອົງແຫ່ງລາຊະວົງຣະຄຸ ຜູ້ເປັນມະຫາສະມຸດແຫ່ງຄວາມເມດຕາກະຣຸນາບໍ? ຖ້າເຈົ້າຜູ້ຊົ່ວໄດ້ກາຍເປັນສັດຕູຂອງພະຣາມ ທັງພະພະຫະມະແລະພະຣຸທີກໍບໍ່ສາມາດຮັກສາເຈົ້າໄວ້ໄດ້ ໂງ່ຮ້າ ຢ່າອວດຢານເປົາໆ ການເປັນສັດຕູຂອງພະຣາມຈະຈົບລົງດ້ວຍສະພາບເຊັ່ນນີ້ ກອງຫົວຂອງເຈົ້າທີ່ຖືກລູກສອນຂອງພະຣາມຍິງ ຈະຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນຕໍ່ໜ້າພວກວານອນ ຫົວຫຼາຍຫຼາຍຂອງເຈົ້າປຶກສະໝາກບານ ພວກໝີແລະວານອນຈະຫຼິ້ນດຸ່ນດັ່ງການຫຼິ້ນໂປໂລ ເມື່ອອົງແຫ່ງລາຊະວົງຣະຄຸກຳລັງພິໂລດໃນສົງຄາມ ລູກສອນອັນນ່າຢ້ານຢໍາມະລັນຫຼາຍຫຼາຍຈະຖືກຍິງອອກມາ ໃນຂະນະນັ້ນຄວາມອວດຢານເຊັ່ນນີ້ຂອງເຈົ້າຈະຢືນຢູ່ໄດ້ບໍ? ພິຈາລະນາດັ່ງນີ້ແລ້ວຈົ່ງບູຊາພະຣາມຜູ້ໃຈກວ້າງຂວາງ ໄດ້ຍິນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ທ້າວຣາວັນກໍລຸກເປັນໄຟ ດຸ່ນດັ່ງໃສ້ມັນລົງໃນກອງໄຟອັນໃຫຍ່ຫຼວງ
ໂດຫາ 27
कुंभकरन अस बंधु मम सुत प्रसिद्ध सक्रारि।मोर पराक्रम नहिं सुनेहि जितेउँ चराचर झारि।।27।।
kuṁbhakarana asa baṁdhu mama suta prasiddha sakrāri |mora parākrama nahiṁ sunehi jiteũ carācara jhāri ||27||
ອ້າຍນ້ອງເໝືອນກຸມພະກັຣ ແລະ ບຸດຂອງຂ້ອຍຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າເປັນສັດຕູຂອງພະອິນທຣ ທ່ານບໍ່ໄດ້ຍິນເຖິງຄວາມກ້າຫານຂອງຂ້ອຍບໍ ທີ່ໄດ້ພິຊິດແລະກວາດລ້າງທັງສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ
ເຈົາໄປ 28.1-4
सठ साखामृग जोरि सहाई।बाँधा सिंधु इहइ प्रभुताई।।
नाघहिं खग अनेक बारीसा।सूर न होहिं ते सुनु सब कीसा।।
मम भुज सागर बल जल पूरा।जहँ बूड़े बहु सुर नर सूरा।।
बीस पयोधि अगाध अपारा।को अस बीर जो पाइहि पारा।।
दिगपालन्ह मैं नीर भरावा।भूप सुजस खल मोहि सुनावा।।
जौं पै समर सुभट तव नाथा।पुनि पुनि कहसि जासु गुन गाथा।।
तौ बसीठ पठवत केहि काजा।रिपु सन प्रीति करत नहिं लाजा।।
हरगिरि मथन निरखु मम बाहू।पुनि सठ कपि निज प्रभुहि सराहू।।
saṭha sākhāmṛga jori sahāī |bā̃dhā siṁdhu ihai prabhutāī ||
nāghahiṁ khaga aneka bārīsā |sūra na hohiṁ te sunu saba kīsā ||
mama bhuja sāgara bala jala pūrā |jahã būṛe bahu sura nara sūrā ||
bīsa payodhi agādha apārā |ko asa bīra jo pāihi pārā ||
digapālanha maiṁ nīra bharāvā |bhūpa sujasa khala mohi sunāvā ||
jauṁ pai samara subhaṭa tava nāthā |puni puni kahasi jāsu guna gāthā ||
tau basīṭha paṭhavata kehi kājā |ripu sana prīti karata nahiṁ lājā ||
haragiri mathana nirakhu mama bāhū |puni saṭha kapi nija prabhuhi sarāhū ||
ໂງ່າເອີຍ ຮວບຮວມລີງເປັນຜູ້ຊ່ວຍ ແລ້ວຜູກທະເລ ນັ້ນຄືຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທັງໝົດຂອງເຂົາ ນົກຫຼາຍຊະນິດຂ້າມທະເລໄດ້ ແຕ່ຈົ່ງຟັງເຖິງ ລີງເອີຍ ພວກມັນບໍ່ແມ່ນວີຣະບຸລຸດເພາະເຫດນັ້ນ ແຂນຂອງເຮົາແມ່ນມະຫາສະໝຸດເຕັມດ້ວຍນ້ຳຂອງກຳລັງ ຊຶ່ງເທບ ມະນຸດ ແລະ ວີຣະບຸລຸດຫຼາຍຄົນຈົມດິ່ນລົງໄປ ແຂນຊາວຄູ່ຂອງເຮົາແມ່ນມະຫາສະໝຸດຊາວແຫ່ງຄວາມເລິກລົບ ແລະ ບໍ່ມີຂອບເຂດ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ໃດຈະໄປເຖິງຝັ່ງອີກຝັ່ງໄດ້ ເຮົາໃຫ້ຜູ້ປົກປັກພູມທັງຫຼາຍຕັກນ້ຳໃຫ້ເຮົາ ແຕ່ ໂອ້ອາດ ເຈົ້າມາຫາເຮົາສັນລະເສີນຄຸນນະທຳຂອງກະສັດພຽງຜູ້ໜຶ່ງ ຖ້ານາຍຂອງເຈົ້າແມ່ນນັກຮົບຜູ້ແຂງແຮງໃນສົງຄາມຈິ່ງຈິງ ຜູ້ທີ່ເຈົ້າເລົ່າເລື່ອງຄຸນນະທຳຂອງເຂົາຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ແລ້ວເປັນຫຍັງເຂົາຈຶ່ງສົ່ງທູດ ເຂົາບໍ່ອາຍທີ່ຈະຂໍມິດຕະພາບກັບສັດຕູບໍ ຈົ່ງເບິ່ງແຂນຂອງເຮົາ ທີ່ສາມາດກວນພູໄຄລາດຂອງພະສີວະໄດ້ ແລ້ວຈົ່ງໄປສັນລະເສີນນາຍຂອງເຈົ້າຕໍ່ໄປ ລີງໂງ່າເອີຍ
ໂດຫາ 28
सूर कवन रावन सरिस स्वकर काटि जेहिं सीस।हुने अनल अति हरष बहु बार साखि गौरीस।।28।।
sūra kavana rāvana sarisa svakara kāṭi jehiṁ sīsa |hune anala ati haraṣa bahu bāra sākhi gaurīsa ||28||
ວີຣະບຸລຸດຜູ້ໃດເທົ່າເທົ້າທັນຣາວັນ ຜູ້ຕັດຫົວຂອງຕົນເອງດ້ວຍມືຂອງຕົນ ແລະ ດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ຖວາຍເຂົ້າໄປໃນໄຟຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ້າ ພະສິວະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍີຂອງພະໂຄຣີ ເປັນພະຍານໃນການນີ້
ເຈົາໄປ 29.1-5
जरत बिलोकेउँ जबहिं कपाला।बिधि के लिखे अंक निज भाला।।
नर कें कर आपन बध बाँची।हसेउँ जानि बिधि गिरा असाँची।।
सोउ मन समुझि त्रास नहिं मोरें।लिखा बिरंचि जरठ मति भोरें।।
आन बीर बल सठ मम आगें।पुनि पुनि कहसि लाज पति त्यागे।।
कह अंगद सलज्ज जग माहीं।रावन तोहि समान कोउ नाहीं।।
लाजवंत तव सहज सुभाऊ।निज मुख निज गुन कहसि न काऊ।।
सिर अरु सैल कथा चित रही।ताते बार बीस तैं कही।।
सो भुजबल राखेउ उर घाली।जीतेहु सहसबाहु बलि बाली।।
सुनु मतिमंद देहि अब पूरा।काटें सीस कि होइअ सूरा।।
इंद्रजालि कहु कहिअ न बीरा।काटइ निज कर सकल सरीरा।।
jarata bilokeũ jabahiṁ kapālā |bidhi ke likhe aṁka nija bhālā ||
nara keṁ kara āpana badha bā̃cī |haseũ jāni bidhi girā asā̃cī ||
sou mana samujhi trāsa nahiṁ moreṁ |likhā biraṁci jaraṭha mati bhoreṁ ||
āna bīra bala saṭha mama āgeṁ |puni puni kahasi lāja pati tyāge ||
kaha aṁgada salajja jaga māhīṁ |rāvana tohi samāna kou nāhīṁ ||
lājavaṁta tava sahaja subhāū |nija mukha nija guna kahasi na kāū ||
sira aru saila kathā cita rahī |tāte bāra bīsa taiṁ kahī ||
so bhujabala rākheu ura ghālī |jītehu sahasabāhu bali bālī ||
sunu matimaṁda dehi aba pūrā |kāṭeṁ sīsa ki hoia sūrā ||
iṁdrajāli kahu kahia na bīrā |kāṭai nija kara sakala sarīrā ||
ເມື່ອຂ້ານ້ອຍໄດ້ເຫັນກະໂຫຼກທີ່ຖືກເຜົາ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ເຫັນເຄື່ອງໝາຍທີ່ພະຜູ້ສ້າງໄດ້ຈາລຶກໄວ້ບົນຫນ້າຜາກຂອງຂ້ານ້ອຍ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ອ່ານວ່າການຕາຍຂອງຂ້ານ້ອຍຖືກກຳນົດໄວ້ໃນມືຂອງມະນຸດ ແລະ ເມື່ອຮູ້ວ່າພະວະຈັນຂອງພະຜູ້ສ້າງເປັນເທັດ ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຫົວວ່າຍ ຄິດຮອດເລື່ອງນັ້ນໃນໃຈ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ ພະພຣະມ່າຄົງໄດ້ຈາລຶກໄວ້ເມື່ອປັນຍາມົວຫມົນເພາະຄວາມແກ່ ໂອ້ຄົນໂງ່ ເຈົ້າຍັງຄົງສັນລະເສີນກຳລັງຂອງນັກຮົບຄົນອື່ນຕໍ່ໜ້າຂ້ານ້ອຍ ຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ ໂດຍປະລະຄວາມລະອາຍໄປຈົນໝົດ ອົງອັງຄະທາທາວາດວ່າ ໃນໂລກນີ້ບໍ່ມີຜູ້ໃດມີຄວາມລະອາຍເທົ່າເຈົ້າ ທ້າວຣາວັນ ຄວາມລະອາຍແມ່ນທຳມະຊາດຂອງເຈົ້າໂດຍແທ້ ເຈົ້າບໍ່ເຄີຍກ່າວເຖິງຄຸນນະທຳຂອງຕົນເອງດ້ວຍປາກຂອງຕົນເອງເລີຍ ເລື່ອງລາວເລື່ອງຫົວແລະພູເຂົາຍັງຄົງຢູ່ໃນໃຈຂອງເຈົ້າ ແລະ ນັ້ນຈຶ່ງເປັນເຫດທີ່ເຈົ້າໄດ້ກ່າວມັນຊາວຄັ້ງ ຈົ່ງເກັບກຳລັງແຂນນັ້ນໄວ້ເລິກໃນຫົວໃຈ ເຊິ່ງເຈົ້າໄດ້ໃຊ້ພິຊິດສະຫສບາຫຸ ພະລີ ແລະ ພະລີ ຈົ່ງຟັງ ໂອຜູ້ໂງ່ເຂາຫານ ຈົ່ງສຳເລັດເລື່ອງນີ້ດຽວນີ້ ການຕັດຫົວຕົນເອງແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ກ້າຫານບໍ ຈົ່ງບອກຂ້ານ້ອຍ ນັກມາຍາບໍ່ຖືກເອີ້ນວ່າຜູ້ກ້າຫານບໍ ຜູ້ທີ່ຕັດຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງທັງໝົດດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ
ໂດຫາ 29
जरहिं पतंग मोह बस भार बहहिं खर बृंद।ते नहिं सूर कहावहिं समुझि देखु मतिमंद।।29।।
jarahiṁ pataṁga moha basa bhāra bahahiṁ khara bṛṁda |te nahiṁ sūra kahāvahiṁ samujhi dekhu matimaṁda ||29||
ຜີເສື້ອທຽງເຜົາຕົວເອງເພາະຫຼວງຫຼາຍ ແລະຝູງລາແບກຫາບໜັກ ແຕ່ພວກມັນບໍ່ຖືກເອີ້ນວ່າຜູ້ກ້າ ຈົ່ງພິຈາລະນາແລະເຂົ້າໃຈເຖີດ ຜູ້ໂງ່ເຂົ້າຫຼາຍ
Frequently Asked Questions
परंपरा में लंका-काण्ड के दूत-संवाद का पाठ ‘भय-निवारण’ और ‘विवेक-जागरण’ का साधन माना जाता है: अहंकार, क्रोध, और वाणी-दोष से बचाकर ‘राम-शरणागति’ की बुद्धि देता है—विशेषतः संकट-काल में निर्भयता और नीति-स्थिरता के लिए।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-जप को समपुट की तरह जोड़ा जाता है; दूत-वाक्य/अभय-प्रसंग पर ‘प्रनतपाल रघुबंसमनि’ (दोहा 20) को भी कई परंपराएँ ‘अभय-समपुट’ की तरह दुहराती हैं।
Ask anything about Prakarana 3 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
