Prakarana 30
Sopāna-1: ‘Ārambha-śuddhi’—the first stair where the heart is softened by śravaṇa (hearing) and maṅgal (auspicious joy). In Bālakāṇḍa, devotion is born as rasa: wonder, tenderness, and dharma-affirming delight. The present unit (Doha 290–299 region) is a threshold-moment: the household-city (Ayodhyā) becomes a liturgical body preparing for the divine marriage, turning social celebration into a sacrament of bhakti.
ບາລະການຊື່ງຕັ້ງມານັສເປັນໂສປານ (ບັນດາລົດ) ໂດຍການປ່ຽນເຫດຜົນມະຫາກາບເປັນເຫດຜົນພັກຕິ: ເຫດການດຳເນີນໄປເພາະຄວາມຮັກສຸກເທົ່າທີ່ສົມ. ໃນຂໍ້ຄວາມນີ້, ລົດຊາດທີ່ເດັ່ນແມ່ນຮສ (ຄວາມປິຕິ), ປະສົມກັບວາຕສັລຍະ (ຄວາມຮັກພໍ່ແມ່) ແລະ ສັກສະຍະ (ມິດຕະພາບອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ): ນ້ຳຕາຂອງທະຣະຣາຊ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຂອງອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ, ການປະດັບສຳລັບຮ່ວມກັນຂອງເມືອງ. ເນື້ອເລື່ອງບໍ່ແມ່ນແຕ່ "ຂ່າວກ່ຽວກັບສະວະຍະວາຣະຂອງສີຕາ"; ແຕ່ເປັນການສະຖາປະນາຊີວິດພົນລະເມືອງຂອງອະຍະທະຍາໃຫ້ພ້ອມປະຕູດັ່ງຍັກສະຖິ. ເທວະວິທະຍາຂອງຕຸລະສີດາສະຫງ່າລາມ ແລະ ລັກສະມັນ ເປັນພິສະວະວິພູສະນະ - ປະດັບຂອງຈັກກະວານ - ເພື່ອງານລະບຸຂອງມະນຸດກາຍເປັນການຮັບຮູ້ພະເຈົ້າ. ການສະຫຼັບກະວີ (ການໄຫຼຂອງເຈົ້າປາໄຕ, ການຍຶດຫມັ້ນຂອງໂທຮະ) ສະທ້ອນການຂຶ້ນທາງວິນຍານ: ຄວາມຮູ້ສຶກຂຶ້ນເປັນຄື້ນ, ແລ້ວຖືກທຳໃຫ້ຫມັ້ນຄົງໂດຍຄູ່ສູດພົບພໍ່. ດັ່ງນັ້ນການວາງການທີ່ນີ້ເປັນພື້ນຖານ: ມັນສອນວ່າການປົດປ່ອຍເລີ່ມຕົ້ນເປັນການຟັງຮ່ວມກັນ, ການຖາມທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ, ແລະ ຄວາມພ້ອມທາງທັມມະສຳລັບລີລາຂອງພະເຈົ້າ.
Verses
ເຈົາໄປ 290.1-4
पहुँचे दूत राम पुर पावन।हरषे नगर बिलोकि सुहावन।।
भूप द्वार तिन्ह खबरि जनाई।दसरथ नृप सुनि लिए बोलाई।।
करि प्रनामु तिन्ह पाती दीन्ही।मुदित महीप आपु उठि लीन्ही।।
बारि बिलोचन बाचत पाँती।पुलक गात आई भरि छाती।।
रामु लखनु उर कर बर चीठी।रहि गए कहत न खाटी मीठी।।
पुनि धरि धीर पत्रिका बाँची।हरषी सभा बात सुनि साँची।।
खेलत रहे तहाँ सुधि पाई।आए भरतु सहित हित भाई।।
पूछत अति सनेहँ सकुचाई।तात कहाँ तें पाती आई।।
pahũce dūta rāma pura pāvana |haraṣe nagara biloki suhāvana ||
bhūpa dvāra tinha khabari janāī |dasaratha nṛpa suni lie bolāī ||
kari pranāmu tinha pātī dīnhī |mudita mahīpa āpu uṭhi līnhī ||
bāri bilocana bācata pā̃tī |pulaka gāta āī bhari chātī ||
rāmu lakhanu ura kara bara cīṭhī |rahi gae kahata na khāṭī mīṭhī ||
puni dhari dhīra patrikā bā̃cī |haraṣī sabhā bāta suni sā̃cī ||
khelata rahe tahā̃ sudhi pāī |āe bharatu sahita hita bhāī ||
pūchata ati sanehã sakucāī |tāta kahā̃ teṁ pātī āī ||
ທູດໄດ້ໄປຮອດເມືອງສັກສິດຂອງພະຣາມ ແລະ ຍິນດີເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມງົດງາມຂອງເມືອງ ທີ່ປະຕູວັງ ທູດໄດ້ແຈ້ງຂ່າວການມາຮອດ ພະເຈົ້າທັດຣະຖະໄດ້ຊົງຟັງແລ້ວຈຶ່ງຮັບສັ່ງໃຫ້ເອີ້ນເຂົ້າມາ ທູດໄດ້ຄົມຄວາມເຄົາຮົມ ແລະ ມອບຈົດໝາຍ ພະຣາຊາຊົງຍິນດີ ຊົງລຸກຂຶ້ນຮັບເອງ ຂະນະຊົງອ່ານຈົດໝາຍ ພະເນັກຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ພະກາຍຊົງສັ່ນສະເທືອນ ພະໂອສເຕັມໄປດ້ວຍອາລົມ ຊົງມີພະຣາມ ແລະ ພະລັກສະມັນໃນພະຫະລະ ແລະ ຈົດໝາຍອັນມີຄ່າໃນພະຫັດ ຊົງຢືນນິ່ງບໍ່ສາດຊົງເວົ້າສິ່ງໃດໄດ້ ບໍ່ວ່າຈະແຮງຫຼືຫວານ ພົນຊົງສະຫງົບໃຈອີກຄັ້ງ ຊົງອ່ານຈົດໝາຍໃຫ້ຟັງ ທີ່ປະຊຸມທັງໝົດຍິນດີເມື່ອໄດ້ຟັງຂ່າວຈິງ ພະພົມກຳລັງຫຼິ້ນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຮັບຂ່າວ ຊົງມາຮອດພ້ອມດ້ວຍນ້ອງຊາຍອັນເປັນທີ່ຮັກ ຊົງຖາມດ້ວຍຄວາມຮັກອັນເລິກເຊິ່ງ ແລະ ຄວາມອາຍວ່າ ພະບິດາ ຈົດໝາຍມາຈາກໃສເົາ
ໂດຫາ 290
कुसल प्रानप्रिय बंधु दोउ अहहिं कहहु केहिं देस।सुनि सनेह साने बचन बाची बहुरि नरेस।।290।।
kusala prānapriya baṁdhu dou ahahiṁ kahahu kehiṁ desa |suni saneha sāne bacana bācī bahuri naresa ||290||
ອ້າຍນ້ອງຮັກແພງຂອງພວກເຮົາສຸກຂີບດີບໍ? ເຂົາຢູ່ເມືອງໃດ? ບອກພວກເຮົາດ້ວຍ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກແລະ ຄວາມຖ່ອມຕົວນີ້, ກະສັດໄດ້ອ່ານໜັງສືອີກເທື່ອໜຶ່ງ.
ເຈົາໄປ 291.1-4
सुनि पाती पुलके दोउ भ्राता।अधिक सनेहु समात न गाता।।
प्रीति पुनीत भरत कै देखी।सकल सभाँ सुखु लहेउ बिसेषी।।
तब नृप दूत निकट बैठारे।मधुर मनोहर बचन उचारे।।
भैया कहहु कुसल दोउ बारे।तुम्ह नीकें निज नयन निहारे।।
स्यामल गौर धरें धनु भाथा।बय किसोर कौसिक मुनि साथा।।
पहिचानहु तुम्ह कहहु सुभाऊ।प्रेम बिबस पुनि पुनि कह राऊ।।
जा दिन तें मुनि गए लवाई।तब तें आजु साँचि सुधि पाई।।
कहहु बिदेह कवन बिधि जाने।सुनि प्रिय बचन दूत मुसकाने।।
suni pātī pulake dou bhrātā |adhika sanehu samāta na gātā ||
prīti punīta bharata kai dekhī |sakala sabhā̃ sukhu laheu biseṣī ||
taba nṛpa dūta nikaṭa baiṭhāre |madhura manohara bacana ucāre ||
bhaiyā kahahu kusala dou bāre |tumha nīkeṁ nija nayana nihāre ||
syāmala gaura dhareṁ dhanu bhāthā |baya kisora kausika muni sāthā ||
pahicānahu tumha kahahu subhāū |prema bibasa puni puni kaha rāū ||
jā dina teṁ muni gae lavāī |taba teṁ āju sā̃ci sudhi pāī ||
kahahu bideha kavana bidhi jāne |suni priya bacana dūta musakāne ||
ໄດ້ຍິນຈົດໝາຍແລ້ວ ສອງອ້າຍນ້ອງກໍຊື່ນບັນເລະ ຄວາມຮັກອັນຫຼວງຫຼາຍບໍ່ສາບັນຈຸໄວ້ໃນຮ່າງກາຍໄດ້ ເຫັນຄວາມຮັກອັນບໍລິສຸດຂອງພະຣະຕະ ທີ່ປະຊຸມທັງໝົດກໍມີຄວາມຊົງບັນເລະເປັນພິເສດ ແລ້ວກະສັດກໍໃຫ້ທູດນັ່ງໃກ້ ແລະຕຣັດພຣະດຳລັດອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອ້າຍນ້ອງທັງສອງ ຈົ່ງບອກເຮົາເຖິງ ບຸດທັງສອງສະບາຍດີບໍ ທ່ານໄດ້ເຫັນເຂົາຊັດເຈນດ້ວຍຕາຂອງທ່ານເອງບໍ ຜູ້ໜຶ່ງຜິວດຳ ອີກຜູ້ຜິວຂາວ ຖືທົ້າແລະຄະລົບ ໃນວັຍເຍົາວະ ແລະພຣະຣາສີເກົາສິກະຢູ່ກັບເຂົາ ທ່ານຮູ້ຈັກເຂົາ ຈົ່ງບອກນິສັຍຂອງເຂົາເຖິງ ກະສັດຖາມຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກດ້ວຍຄວາມຮັກ ນັບແຕ່ມື້ທີ່ພຣະຣາສີພາເຂົາໄປ ມາຮອດມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈຶ່ງໄດ້ຮັບຂ່າວທີ່ແທ້ຈິງກ່ຽວກັບເຂົາ ຈົ່ງບອກເຮົາເຖິງ ກະສັດແຫ່ງວິເທະຮູ້ຈັກເຂົາໄດ້ແນວໃດ ໄດ້ຍິນພຣະດຳລັດອັນເຕມມະຄວາມຮັກແລ້ວ ທູດກໍຍິ້ມ
ໂດຫາ 291
सुनहु महीपति मुकुट मनि तुम्ह सम धन्य न कोउ।रामु लखनु जिन्ह के तनय बिस्व बिभूषन दोउ।।291।।
sunahu mahīpati mukuṭa mani tumha sama dhanya na kou |rāmu lakhanu jinha ke tanaya bisva bibhūṣana dou ||291||
ຈົ່ງຟັງ, ອົງກະສັດ: ໃນບັນດາມະນີທີ່ຢູ່ເທິງມົງກຸດຂອງກະສັດທັງຫຼາຍ, ບໍ່ມີໃຜຈະມີຄວາມສຸກພຽງພໍເທົ່າພະອົງ. ພະຮາມແລະ ພະລັກສະໝັນ, ບຸດຂອງພະອົງ, ເປັນເຄື່ອງປະດັບສອງຢ່າງຂອງໂລກ.
ເຈົາໄປ 292.1-4
पूछन जोगु न तनय तुम्हारे।पुरुषसिंघ तिहु पुर उजिआरे।।
जिन्ह के जस प्रताप कें आगे।ससि मलीन रबि सीतल लागे।।
तिन्ह कहँ कहिअ नाथ किमि चीन्हे।देखिअ रबि कि दीप कर लीन्हे।।
सीय स्वयंबर भूप अनेका।समिटे सुभट एक तें एका।।
संभु सरासनु काहुँ न टारा।हारे सकल बीर बरिआरा।।
तीनि लोक महँ जे भटमानी।सभ कै सकति संभु धनु भानी।।
सकइ उठाइ सरासुर मेरू।सोउ हियँ हारि गयउ करि फेरू।।
जेहि कौतुक सिवसैलु उठावा।सोउ तेहि सभाँ पराभउ पावा।।
pūchana jogu na tanaya tumhāre |puruṣasiṁgha tihu pura ujiāre ||
jinha ke jasa pratāpa keṁ āge |sasi malīna rabi sītala lāge ||
tinha kahã kahia nātha kimi cīnhe |dekhia rabi ki dīpa kara līnhe ||
sīya svayaṁbara bhūpa anekā |samiṭe subhaṭa eka teṁ ekā ||
saṁbhu sarāsanu kāhũ na ṭārā |hāre sakala bīra bariārā ||
tīni loka mahã je bhaṭamānī |sabha kai sakati saṁbhu dhanu bhānī ||
sakai uṭhāi sarāsura merū |sou hiyã hāri gayau kari pherū ||
jehi kautuka sivasailu uṭhāvā |sou tehi sabhā̃ parābhau pāvā ||
ບຸດຂອງທ່ານບໍ່ສົມຄວນຖືກຖາມ ເປັນສິງຫ໌ໃນໝູ່ມະນຸດ ຜູ້ສ່ອງແສງໂລກທັງສາມ ຕໍ່ໜ້າຄຸນນະທຳແລະອຳນາດຂອງທັງສອງ ພະຈັນດູມືດໝອງ ແລະ ພະອາທິດຮູ້ສຶກເຢັນ ຈະກ່າວໄດ້ຢ່າງໃດວ່າພວກເຂົາຖືກຈຳໄດ້ ຂ້າພະເຈົ້າເອີຍ ຈະມີໃຜຖືຕະເລີຍໄປເບິ່ງພະອາທິດບໍ ໃນພິທີສະຫຍະວະຣຂອງນາງສີດາ ກະສັດຫຼາຍພະອົງໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ນັກຮົບແຕ່ລະຄົນເຂັ້ມແຂງກວ່າຄົນກ່ອນ ບໍ່ມີໃຜສາມາດຂັບພະວັດຂອງພະສັງກະໄດ້ເລີຍ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ກ້າທັງປວງພ່າຍແພ້ ຜູ້ທີ່ອວດພະຍາກອນໃນຄວາມກ້າຫາສາດໃນໂລກທັງສາມ ພະລະຂອງທັງໝົດຖືກທຳລາຍດ້ວຍພະວັດຂອງພະສັງກະ ຜູ້ທີ່ສາມາດຍົກພູສຸເມຣຸ ຜູ້ນັ້ນກໍຍອມພ່າຍໃນໃຈແລ້ວຫຍ້າງກັບ ຜູ້ທີ່ຍົກພູໄຄລາສະຂອງພະສິວະຂຶ້ນມາເພື່ອຄວາມສະນຸກ ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຮັບຄວາມອັບອາຍໃນສະພານັ້ນ
ໂດຫາ 292
तहाँ राम रघुबंस मनि सुनिअ महा महिपाल।भंजेउ चाप प्रयास बिनु जिमि गज पंकज नाल।।292।।
tahā̃ rāma raghubaṁsa mani sunia mahā mahipāla |bhaṁjeu cāpa prayāsa binu jimi gaja paṁkaja nāla ||292||
ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໂອ ມະຫາລາຊາ ຈົງຟັງເຖິດ: ພະຣາມ ອັນຍະມະນີແຫ່ງລາຊວົງຣະຄູ ຊົງຫັກຄັນທະນູໂດຍບໍ່ຕ້ອງອຸຕະສາຫະ ດັ່ງຊ້າງທີ່ຫັກກ້ານບົວ
ເຈົາໄປ 293.1-4
सुनि सरोष भृगुनायकु आए।बहुत भाँति तिन्ह आँखि देखाए।।
देखि राम बलु निज धनु दीन्हा।करि बहु बिनय गवनु बन कीन्हा।।
राजन रामु अतुलबल जैसें।तेज निधान लखनु पुनि तैसें।।
कंपहि भूप बिलोकत जाकें।जिमि गज हरि किसोर के ताकें।।
देव देखि तव बालक दोऊ।अब न आँखि तर आवत कोऊ।।
दूत बचन रचना प्रिय लागी।प्रेम प्रताप बीर रस पागी।।
सभा समेत राउ अनुरागे।दूतन्ह देन निछावरि लागे।।
कहि अनीति ते मूदहिं काना।धरमु बिचारि सबहिं सुख माना।।
suni saroṣa bhṛgunāyaku āe |bahuta bhā̃ti tinha ā̃khi dekhāe ||
dekhi rāma balu nija dhanu dīnhā |kari bahu binaya gavanu bana kīnhā ||
rājana rāmu atulabala jaiseṁ |teja nidhāna lakhanu puni taiseṁ ||
kaṁpahi bhūpa bilokata jākeṁ |jimi gaja hari kisora ke tākeṁ ||
deva dekhi tava bālaka doū |aba na ā̃khi tara āvata koū ||
dūta bacana racanā priya lāgī |prema pratāpa bīra rasa pāgī ||
sabhā sameta rāu anurāge |dūtanha dena nichāvari lāge ||
kahi anīti te mūdahiṁ kānā |dharamu bicāri sabahiṁ sukha mānā ||
ໄດ້ຍິນຂ່າວແລ້ວ ຫົວໜ້າວົງສະພູລູ ໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະ ໄດ້ມອງດ້ວຍຕາດຸຮ້າຍໃນຫຼາຍປະການ ເຫັນພະລັງຂອງພະຣາມ ທ່ານຈຶ່ງມອບຄັນທະນູຂອງຕົນໃຫ້ແກ່ພະຣາມ ແລະ ຫຼັງຈາກການອົນທອນຫຼາຍປະການແລ້ວ ຈຶ່ງເດີນທາງໄປຍັງປ່າ ມະຫາຣາຊາ ດັ່ງທີ່ພະຣາມມີພະລັງບໍ່ອາດປຽບໄດ້ ສະນັ້ນ ພະລັກສະມັນ ຜູ້ເປັນຄັງສະຫຍາມຜະຫຍາກໍຄືກັນ ກະສັດທັງຫຼາຍສັ່ນເທືອ ເມື່ອມອງເຫັນພະອົງ ດັ່ງຊ້າງທີ່ສັ່ນເທືອຕໍ່ສາຍຕາຂອງສິງຫ໌ໜຸ່ມ ຂ້າພະເຈົ້າ ເມືໄດ້ເຫັນໂອຣົດທັງສອງຂອງພະອົງແລ້ວ ບັດນີ້ບໍ່ມີຜູ້ໃດປາກົດແກ່ສາຍຕາຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າອີກ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຮຽງຮຽງຂອງທູດເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຜູ້ທຸກຄົນ ຊື່ນຊົມດ້ວຍຄວາມຮັກ ອຳນາດ ແລະ ຣົສແຫ່ງວີຣະກິດຕິ ພະຣາຊາພ້ອມດ້ວຍສະພາທັງໝົດຊື່ນຊົມດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະ ເລີ່ມປະທານຂອງຂວັນແກ່ທູດທັງຫຼາຍ ທູດທັງຫຼາຍວ່າບໍ່ສົມຄວນແລ້ວອັດຫູ ແລະ ເມືພິຈາລະນາທຳແລ້ວ ຜູ້ທຸກຄົນຍ່ອມມີຄວາມສຸກ
ໂດຫາ 293
तब उठि भूप बसिष्ठ कहुँ दीन्हि पत्रिका जाइ।कथा सुनाई गुरहि सब सादर दूत बोलाइ।।293।।
taba uṭhi bhūpa basiṣṭha kahũ dīnhi patrikā jāi |kathā sunāī gurahi saba sādara dūta bolāi ||293||
ໃນຕອນນັ້ນ ພະຣາຊາຊົງລຸກຂຶ້ນ ໄປມອບໜັງສືໃຫ້ແກ່ວະສິດສະຖ ແລະ ເອີ້ນຜູ້ນຳສານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໃຫ້ເລົ່າເລື່ອງລາວທັງໝົດແກ່ຄູອາຈານ
ເຈົາໄປ 294.1-4
सुनि बोले गुर अति सुखु पाई।पुन्य पुरुष कहुँ महि सुख छाई।।
जिमि सरिता सागर महुँ जाहीं।जद्यपि ताहि कामना नाहीं।।
तिमि सुख संपति बिनहिं बोलाएँ।धरमसील पहिं जाहिं सुभाएँ।।
तुम्ह गुर बिप्र धेनु सुर सेबी।तसि पुनीत कौसल्या देबी।।
सुकृती तुम्ह समान जग माहीं।भयउ न है कोउ होनेउ नाहीं।।
तुम्ह ते अधिक पुन्य बड़ काकें।राजन राम सरिस सुत जाकें।।
बीर बिनीत धरम ब्रत धारी।गुन सागर बर बालक चारी।।
तुम्ह कहुँ सर्ब काल कल्याना।सजहु बरात बजाइ निसाना।।
suni bole gura ati sukhu pāī |punya puruṣa kahũ mahi sukha chāī ||
jimi saritā sāgara mahũ jāhīṁ |jadyapi tāhi kāmanā nāhīṁ ||
timi sukha saṁpati binahiṁ bolāẽ |dharamasīla pahiṁ jāhiṁ subhāẽ ||
tumha gura bipra dhenu sura sebī |tasi punīta kausalyā debī ||
sukṛtī tumha samāna jaga māhīṁ |bhayau na hai kou honeu nāhīṁ ||
tumha te adhika punya baṛa kākeṁ |rājana rāma sarisa suta jākeṁ ||
bīra binīta dharama brata dhārī |guna sāgara bara bālaka cārī ||
tumha kahũ sarba kāla kalyānā |sajahu barāta bajāi nisānā ||
ໄດ້ຍິນຈົດໝາຍແລ້ວ ຄູອາຈານໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມຊົມຊື່ນຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ສຳລັບບຸຣຸດຜູ້ມີບຸນກຸນລະນີ ຄວາມສຸກຍັງແຜ່ປົກຄຸມທົ່ວແຜ່ນດິນ ດັ່ງທີ່ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍໄຫຼລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດ ຖ້າສິມະຫາສະໝຸດບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາສິ່ງໃດກໍຕາມ ສະນັ້ນຄວາມສຸກແລະຊັບສົມບັດຍັງມາເອງໂດຍບໍ່ຖືກເອີ້ນ ຫາຜູ້ທີ່ຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນທຳມະ ທ່ານຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ ພຣາມະຫາບຣາຫມານ ໂຄ ແລະ ເທບະດາ ສະນັ້ນພຣະນາງເກົາສັລຍາເທວີຈຶ່ງບໍຣິສຸດເຊັ່ນກັນ ໃນໂລກນີ້ບໍ່ມີຜູ້ໃດມີບຸນກຸນລະນີເທົ່າທ່ານ ບໍ່ເຄີຍມີ ແລະ ຈະບໍ່ມີຜູ້ໃດເທົ່າທ່ານ ບຸນກຸນລະນີຂອງຜູ້ໃດຈະຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ່ານໄດ້ຢ່າງໃດ ມະຫາລາດ ຜູ້ມີບຸດດັ່ງພຣະຣາມ ແລະ ມີບຸດທັງສີ່ຜູ້ວິເສດ ຜູ້ເປັນວີຣະບຸຣຸດ ຜູ້ສະຫງ່າສະໜາ ຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນສີນທຳມະ ຜູ້ເປັນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄຸນນະທຳ ທ່ານຍັງມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໃນທຸກການ ຈົ່ງຕຽມກຽມຂະບວນກອນສົມລົດ ແລະ ຕີກອນປະກາດເຖິງ
ໂດຫາ 294
चलहु बेगि सुनि गुर बचन भलेहिं नाथ सिरु नाइ।भूपति गवने भवन तब दूतन्ह बासु देवाइ।।294।।
calahu begi suni gura bacana bhalehiṁ nātha siru nāi |bhūpati gavane bhavana taba dūtanha bāsu devāi ||294||
"ຈົ່ງໄປໂດຍໄວ" ໄດ້ຍິນຄຳຂອງຄູບາຈານແລ້ວ ພະມະຫາກະສັດຕຣົມວ່າ "ດີແລ້ວ ທ່ານອາຈານ" ແລ້ວຊົມພະຍົກຫົວ ຈາກນັ້ນ ພະມະຫາກະສັດຊົມເສດຖາພະຫາວັດ ຫຼັງຈາກຊົມໃຫ້ຈັດທີ່ພັກໃຫ້ແກ່ທູດທັງຫຼາຍ
ເຈົາໄປ 295.1-4
राजा सबु रनिवास बोलाई।जनक पत्रिका बाचि सुनाई।।
सुनि संदेसु सकल हरषानीं।अपर कथा सब भूप बखानीं।।
प्रेम प्रफुल्लित राजहिं रानी।मनहुँ सिखिनि सुनि बारिद बनी।।
मुदित असीस देहिं गुरु नारीं।अति आनंद मगन महतारीं।।
लेहिं परस्पर अति प्रिय पाती।हृदयँ लगाइ जुड़ावहिं छाती।।
राम लखन कै कीरति करनी।बारहिं बार भूपबर बरनी।।
मुनि प्रसादु कहि द्वार सिधाए।रानिन्ह तब महिदेव बोलाए।।
दिए दान आनंद समेता।चले बिप्रबर आसिष देता।।
rājā sabu ranivāsa bolāī |janaka patrikā bāci sunāī ||
suni saṁdesu sakala haraṣānīṁ |apara kathā saba bhūpa bakhānīṁ ||
prema praphullita rājahiṁ rānī |manahũ sikhini suni bārida banī ||
mudita asīsa dehiṁ guru nārīṁ |ati ānaṁda magana mahatārīṁ ||
lehiṁ paraspara ati priya pātī |hṛdayã lagāi juṛāvahiṁ chātī ||
rāma lakhana kai kīrati karanī |bārahiṁ bāra bhūpabara baranī ||
muni prasādu kahi dvāra sidhāe |rāninha taba mahideva bolāe ||
die dāna ānaṁda sametā |cale biprabara āsiṣa detā ||
ພະຣາຊາຊົງເອີ້ນສຕຣີທັງຫມົດໃນຣາຊວົງມາຊຸມນຸມ ແລະຊົງອ່ານຈົດໝາຍຂອງຊນກະໃຫ້ຟັງ ໄດ້ຟັງສານແລ້ວ ທຸກທ່ານຍິນດີ ແລະພະຣາຊາຊົງເລົ່າເລື່ອງທີ່ເຫຼືອທັງຫມົດນຳກັນ ພະມະເຫສີທັງຫຼາຍຄົບບານດ້ວຍຄວາມຣັກຕໍ່ພະຣາຊາ ດັ່ງນົກຍູງເພດຄົບບານເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງເມກຝົນ ພັນລະຍາຂອງພະອາຈາຣຍ໌ປະທານພອນດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະພະຣາຊມາຕາຊົງຈົມຢູ່ໃນຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ຊົງຮັບຈົດໝາຍອັນເປັນທີ່ຣັກຊຶ່ງກັນແລະກັນ ແລ້ວກອດແນບໃຈ ເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈອັນຣ້ອນແຮເຢັນລົງ ພະຣາຊາຜູ້ສູງສົກຊົງພັນນາຄຸນຄວາມແລະກິຈການຂອງພະຣາມແລະພະລັກສະມັນຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ ຊົງຕຣົດວ່າ ທັງຫມົດນີ້ເປັນດ້ວຍພະຄຸນຂອງພະຣິສີ ແລ້ວເສດຈອອກໄປປະຕູ ຄັ້ງນັ້ນພະມະເຫສີຊົງເອີ້ນພຣາມົນມາ ຊົງປະທານທານດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະພຣາມົນຜູ້ປະເສີດເດີນຈາກໄປ ໂດຍປະທານພອນ
ໂສຣະຖາ 295
जाचक लिए हँकारि दीन्हि निछावरि कोटि बिधि।चिरु जीवहुँ सुत चारि चक्रबर्ति दसरत्थ के।।295।।
jācaka lie hãkāri dīnhi nichāvari koṭi bidhi |ciru jīvahũ suta cāri cakrabarti dasarattha ke ||295||
ພະອົງຊົງເອີ້ນຜູ້ຂໍທານທັງຫຼາຍມາ ແລ້ວພະລາຊະທານສິນທະຍາທຸກຊະນິດເປັນຈຳນວນຫຼາຍລ້ານແດ່ພວກເຂົາ ຕຣັດວ່າ ຂໍໃຫ້ລາຊະບຸດທັງສີ່ຂອງຈັກຣາວຣະຕິນທະຣັຖຊົງພະຊົນຍືດຍືນ
ເຈົາໄປ 296.1-4
कहत चले पहिरें पट नाना।हरषि हने गहगहे निसाना।।
समाचार सब लोगन्ह पाए।लागे घर घर होने बधाए।।
भुवन चारि दस भरा उछाहू।जनकसुता रघुबीर बिआहू।।
सुनि सुभ कथा लोग अनुरागे।मग गृह गलीं सँवारन लागे।।
जद्यपि अवध सदैव सुहावनि।राम पुरी मंगलमय पावनि।।
तदपि प्रीति कै प्रीति सुहाई।मंगल रचना रची बनाई।।
ध्वज पताक पट चामर चारु।छावा परम बिचित्र बजारू।।
कनक कलस तोरन मनि जाला।हरद दूब दधि अच्छत माला।।
kahata cale pahireṁ paṭa nānā |haraṣi hane gahagahe nisānā ||
samācāra saba loganha pāe |lāge ghara ghara hone badhāe ||
bhuvana cāri dasa bharā uchāhū |janakasutā raghubīra biāhū ||
suni subha kathā loga anurāge |maga gṛha galīṁ sãvārana lāge ||
jadyapi avadha sadaiva suhāvani |rāma purī maṁgalamaya pāvani ||
tadapi prīti kai prīti suhāī |maṁgala racanā racī banāī ||
dhvaja patāka paṭa cāmara cāru |chāvā parama bicitra bajārū ||
kanaka kalasa torana mani jālā |harada dūba dadhi acchata mālā ||
ເວລາກຳລັງເດີນທາງໄປ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ເວົ້າ, ນຸ່ງສົ່ງຜ້າທີ່ງົດງາມ; ດ້ວຍຄວາມດີໃຈ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ຕີຢອດ. ປະຊາຊົນທຸກຄົນໄດ້ຮັບຂ່າວ ແລະ ເລີ່ມສະເຫຼີມສະຫຼອງໃນທຸກເຮືອນ. ໂລກທັງສິບສີ່ໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີໃນງານອະພິເວດຂອງບຸດຊາຍພະຊານະກະ ແລະ ອົງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນວົງຣາຄູ. ໄດ້ຍິນເລື່ອງມະງຄະລະ, ປະຊາຊົນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ; ເຂົາເຈົ້າເລີ່ມປະດັບປະດາຖະໜົນ, ເຮືອນ ແລະ ຊ່ອງຕ່າງໆ. ເຖິງແມ່ນວ່າອະໂຍດະຍາງາມສະເໝີມາ, ເປັນນະຄອນຂອງພະຣາມ, ເປັນສິລິ ແລະ ບໍລິສຸດ ກໍ່ຕາມ. ແຕ່ຍ້ອນຄວາມຮັກທີ່ມີຕໍ່ຄວາມຮັກ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ສ້າງການປະດັບປະດາມະງຄະລະ. ທຸງ, ສະຫວັດດີການ, ຜ້າງົດງາມ, ໄຟຊາຍຫາງງົດງາມ, ແລະ ງອນທີ່ປະຫຼາດເປັນຢ່າງຍິ່ງໄດ້ຖືກຍົກຂຶ້ນໃນຕະຫຼາດ. ໝໍ້ຄຳ, ປະຕູໂຄ້ງ, ສາຍແຫ່ນເພັດ, ຂີ້ະຫຼັກ, ຫຍ້າດູບ, ເນີຍນົມ ແລະ ເກັດດອກໄມ້ໄດ້ຖືກຈັດວາງ.
ໂດຫາ 296
मंगलमय निज निज भवन लोगन्ह रचे बनाइ।बीथीं सीचीं चतुरसम चौकें चारु पुराइ।।296।।
maṁgalamaya nija nija bhavana loganha race banāi |bīthīṁ sīcīṁ caturasama caukeṁ cāru purāi ||296||
ຜູ້ຄົນໄດ້ຕົກແຕ່ງບ້ານຂອງຕົນເອງໃຫ້ເປັນມົງຄົນ ພວກເຂົາຫົດຖະໜົນດ້ວຍນໍ້າຫອມທີ່ປະສົມດ້ວຍນໍ້າຫອມຈາຕຸຣສັມ ແລະ ແຕ້ມແບບຮູບແບບທີ່ສວຍງາມລົງໃນຈັດຕຸລັດ
ເຈົາໄປ 297.1-4
जहँ तहँ जूथ जूथ मिलि भामिनि।सजि नव सप्त सकल दुति दामिनि।।
बिधुबदनीं मृग सावक लोचनि।निज सरुप रति मानु बिमोचनि।।
गावहिं मंगल मंजुल बानीं।सुनिकल रव कलकंठि लजानीं।।
भूप भवन किमि जाइ बखाना।बिस्व बिमोहन रचेउ बिताना।।
मंगल द्रब्य मनोहर नाना।राजत बाजत बिपुल निसाना।।
कतहुँ बिरिद बंदी उच्चरहीं।कतहुँ बेद धुनि भूसुर करहीं।।
गावहिं सुंदरि मंगल गीता।लै लै नामु रामु अरु सीता।।
बहुत उछाहु भवनु अति थोरा।मानहुँ उमगि चला चहु ओरा।।
jahã tahã jūtha jūtha mili bhāmini |saji nava sapta sakala duti dāmini ||
bidhubadanīṁ mṛga sāvaka locani |nija sarupa rati mānu bimocani ||
gāvahiṁ maṁgala maṁjula bānīṁ |sunikala rava kalakaṁṭhi lajānīṁ ||
bhūpa bhavana kimi jāi bakhānā |bisva bimohana raceu bitānā ||
maṁgala drabya manohara nānā |rājata bājata bipula nisānā ||
katahũ birida baṁdī uccarahīṁ |katahũ beda dhuni bhūsura karahīṁ ||
gāvahiṁ suṁdari maṁgala gītā |lai lai nāmu rāmu aru sītā ||
bahuta uchāhu bhavanu ati thorā |mānahũ umagi calā cahu orā ||
ບ່ອນນີ້ບ່ອນນັ້ນ ແມ່ຍິງງາມຮວມກັນເປັນກຸ່ມ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທັງເກົ້າແລະເຈັດ ຄືເຄື່ອງປະດັບສິບຫົກຊະນິດ ແຕ່ລະຄົນມີລັສສະໝືນດັ່ງຟ້າຜ່າ ໜ້າດັ່ງດວງເດືອນ ຕາດັ່ງຕາກວາງ ດ້ວຍຮູບຮ່າງຂອງຕົນເອງ ໄດ້ທຳໃຫ້ພະຣັຕຕີສູນຄວາມອັດສະຫຍານ ຮ້ອຍເພງມົງຄານດ້ວຍສຽງອັນໄພຍະຍະ ນົກກາເຫວໄດ້ຍິນສຽງອັນໄພຍະຍະກໍອາຍ ຈະພັນນາພະລາຊະວັງຂອງກະສັດໄດ້ແນວໃດ ມັນທົບທີ່ສ້າງຂຶ້ນບ່ອນນັ້ນ ໄດ້ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອຫຼອມໃຈໂລກທັງປວງ ເຄື່ອງມົງຄານອັນງົດງາມຫຼາຍຊະນິດຖືກຈັດສະແດງ ກອງມືງານຈຳນວນຫຼາຍຕີຂຶ້ນ ບ່ອນໜຶ່ງພວກນັກຮ້ອງຂານຖານິບົດແລະຄຸນທຳ ບ່ອນອື່ນພວກພະພາມະມະຊົນຜູ້ເປັນເທວະດາແຫ່ງແຜ່ນດິນສະຫວາດສຽງເວດ ແມ່ຍິງງາມຮ້ອຍເພງມົງຄານ ກະບາຍນາມພະຣາມແລະພະສີຕາຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລາ ຄວາມຍິນດີມີຫຼາຍ ພະລາຊະວັງມີເນື້ອທີ່ນ້ອຍຫຼາຍ ດັ່ງວ່າມັນລົ້ນແລະແຜ່ອອກໄປທຸກທິດ
ໂດຫາ 297
सोभा दसरथ भवन कइ को कबि बरनै पार।जहाँ सकल सुर सीस मनि राम लीन्ह अवतार।।297।।
sobhā dasaratha bhavana kai ko kabi baranai pāra |jahā̃ sakala sura sīsa mani rāma līnha avatāra ||297||
ກະວີຜູ້ໃດຈະສາມາດຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງອີກຝັ່ງໜຶ່ງແຫ່ງການພັນນາຄວາມລຶກລັງຂອງວັງຂອງທັດສະລະໄດ້ເລີຍ ໃນບ່ອນທີ່ພະຣາມ ມະນີປະດັບຍອດແຫ່ງທວາທັງປວງ ໄດ້ອວຕາຣ໌ລົງມາ
ເຈົາໄປ 298.1-4
भूप भरत पुनि लिए बोलाई।हय गय स्यंदन साजहु जाई।।
चलहु बेगि रघुबीर बराता।सुनत पुलक पूरे दोउ भ्राता।।
भरत सकल साहनी बोलाए।आयसु दीन्ह मुदित उठि धाए।।
रचि रुचि जीन तुरग तिन्ह साजे।बरन बरन बर बाजि बिराजे।।
सुभग सकल सुठि चंचल करनी।अय इव जरत धरत पग धरनी।।
नाना जाति न जाहिं बखाने।निदरि पवनु जनु चहत उड़ाने।।
तिन्ह सब छयल भए असवारा।भरत सरिस बय राजकुमारा।।
सब सुंदर सब भूषनधारी।कर सर चाप तून कटि भारी।।
bhūpa bharata puni lie bolāī |haya gaya syaṁdana sājahu jāī ||
calahu begi raghubīra barātā |sunata pulaka pūre dou bhrātā ||
bharata sakala sāhanī bolāe |āyasu dīnha mudita uṭhi dhāe ||
raci ruci jīna turaga tinha sāje |barana barana bara bāji birāje ||
subhaga sakala suṭhi caṁcala karanī |aya iva jarata dharata paga dharanī ||
nānā jāti na jāhiṁ bakhāne |nidari pavanu janu cahata uṛāne ||
tinha saba chayala bhae asavārā |bharata sarisa baya rājakumārā ||
saba suṁdara saba bhūṣanadhārī |kara sara cāpa tūna kaṭi bhārī ||
ພະຣາຊາຊົງເອີ້ນພະຣະພົຕະອີກຄັ້ງ ແລະ ຕຣົດວ່າ ຈົ່ງໄປຕຽມມ້າ ຊ້າງ ແລະ ຣາຊຣົດໃຫ້ພ້ອມ ຈົ່ງອອກເດີນຂະບວນອະພິເສກສະມະຣົດຂອງຣະຄຸພີຣ໌ໂດຍໄວ ທັງສອງອ້າຍນ້ອງໄດ້ຍິນດັງນັ້ນກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີເຕັມກາຍ ພະຣະພົຕະຊົງເອີ້ນຄົນເບິ່ງແຍມ້າທັງຫມົດ ປະທານພະຣາຊບັນຍັດ ແລະ ພວກເຂົາກໍລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະ ຟ້າວໄປປະຕິບັດຕາມ ດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ແລະ ຣົດນິຍົມ ພວກເຂົາໄດ້ໃສ່ອານມ້າ ແລະ ມ້າຮ່າງດີຫຼາຍສີກໍຍືນສະຫງ່າງາມ ທັງຫມົດງົດງາມ ແລະ ມີຄວາມວ່ອງໄວຫຼາຍໃນການກ້າວເດີນ ແລະ ວາງກີບເທິງດິນດັ່ງເຫຼັກແດງຮ້ອນ ສາຍພັນນານາຊະນິດບໍ່ສາມາດພັນນາໄດ້ ດັ່ງຄົນຫຼຽວເບິ່ງລົມ ແລະ ປາຖະຫນາຈະບິນໄປ ເທິງມ້າເຫຼົ່ານັ້ນທັງຫມົດ ມີເຈົ້າຊາຍຫນຸ່ມນັກຮົບຂີ້ຢູ່ ມີອາຍຸເທົ່າກັບພະຣະພົຕະ ທັງຫມົດຫຼໍ່ຫຼາ ແລະ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ຖືສາຍຊະນາ ແລະ ຄັນສາຍໃນມື ແລະ ມີຄົນສາຍຫນັນຢູ່ເອັນ
ໂດຫາ 298
छरे छबीले छयल सब सूर सुजान नबीन।जुग पदचर असवार प्रति जे असिकला प्रबीन।।298।।
chare chabīle chayala saba sūra sujāna nabīna |juga padacara asavāra prati je asikalā prabīna ||298||
ຜູ້ຂີ່ມ້າທັງໝົດເປັນຫນຸ່ມຮ່າງຜອມສງົາ ງົດງາມແລະມີຊີວິດຊີວາ ຜູ້ກ້າຫານ ມີປັນຍາ ແລະ ຢູ່ໃນວັຍເຍົາວ ແລະ ສຳລັບຜູ້ຂີ່ມ້າແຕ່ລະຄົນ ມີທະຫານຍົນສອງຄົນຕິດຕາມໄປດ້ວຍ ຜູ້ຊຳນານໃນສິນະປະແຫ່ງດາບ
ເຈົາໄປ 299.1-4
बाँधे बिरद बीर रन गाढ़े।निकसि भए पुर बाहेर ठाढ़े।।
फेरहिं चतुर तुरग गति नाना।हरषहिं सुनि सुनि पवन निसाना।।
रथ सारथिन्ह बिचित्र बनाए।ध्वज पताक मनि भूषन लाए।।
चवँर चारु किंकिन धुनि करही।भानु जान सोभा अपहरहीं।।
सावँकरन अगनित हय होते।ते तिन्ह रथन्ह सारथिन्ह जोते।।
सुंदर सकल अलंकृत सोहे।जिन्हहि बिलोकत मुनि मन मोहे।।
जे जल चलहिं थलहि की नाई।टाप न बूड़ बेग अधिकाई।।
अस्त्र सस्त्र सबु साजु बनाई।रथी सारथिन्ह लिए बोलाई।।
bā̃dhe birada bīra rana gāṛhe |nikasi bhae pura bāhera ṭhāṛhe ||
pherahiṁ catura turaga gati nānā |haraṣahiṁ suni suni pavana nisānā ||
ratha sārathinha bicitra banāe |dhvaja patāka mani bhūṣana lāe ||
cavãra cāru kiṁkina dhuni karahī |bhānu jāna sobhā apaharahīṁ ||
sāvãkarana aganita haya hote |te tinha rathanha sārathinha jote ||
suṁdara sakala alaṁkṛta sohe |jinhahi bilokata muni mana mohe ||
je jala calahiṁ thalahi kī nāī |ṭāpa na būṛa bega adhikāī ||
astra sastra sabu sāju banāī |rathī sārathinha lie bolāī ||
ວີຣະບຸລຸດຜູ້ມັ່ນຄົງໃນສົງຄາມ ຜູກເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງກຽດຕິຍົດ ອອກຈາກເມືອງແລ້ວຍືນຢູ່ນອກ ນັກຂີ້ມ້າຜູ້ຊຳນານໝູນມ້າໃນຈັງຫວະຕ່າງໆ ຊື່ນຊົມຍິນດີເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງແຕຣແລະກອງ ສາຣະຖີປະດັບຣົດສຶກຢ່າງວິຈິດ ດ້ວຍທຸງ ສາບ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບອັດຕະລະຍະ ພັດວາວຣຸ່ມງົດງາມແລະກະດິ່ງນ້ອຍດັງກັງວານ ສະຫຼາດເໜືອຣົດສຸຣິຍະ ມ້າຫູດຳນັບບໍ່ຖ້ວນ ສາຣະຖີຜູກມ້າເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າກັບຣົດເຫຼົ່ານັ້ນ ທັງໝົດງົດງາມແລະປະດັບປະດາຢ່າງວິຈິດ ຜູ້ເຫັນຍ່ອມຫຼົງໃນໃຈຂອງພະຍາສີ ວິ່ງບົນນໍ້າດັ່ງບົນບົກ ກີບເທົ້າບໍ່ຈົມ ດ້ວຍຄວາມໄວອັນຫຼາຍ ໄດ້ກະກຽມອາວຸດແລະເຄື່ອງສັດຕະລຸດທັງໝົດແລ້ວ ນັກຮົບບົນຣົດຮຽກສາຣະຖີມາ
ໂດຫາ 299
चढ़ि चढ़ि रथ बाहेर नगर लागी जुरन बरात।होत सगुन सुन्दर सबहि जो जेहि कारज जात।।299।।
caṛhi caṛhi ratha bāhera nagara lāgī jurana barāta |hota saguna sundara sabahi jo jehi kāraja jāta ||299||
ຂຶ້ນລົດມ້າຂອງພວກເຂົາເທື່ອລະໜຶ່ງ, ພວກເຂົາອອກຈາກເມືອງ, ແລະ ຂະບວນວິວາຫຼວງເລີ່ມຊຸມກັນ. ບຸນໝາກທຸກຢ່າງເປັນສິລະມຸງຄຸນ ແລະ ງົດງາມສຳລັບຈຸດປະສົງໃດກໍ່ຕາມທີ່ພວກເຂົາເດີນທາງໄປ.
Inside Prakarana 30
Compositional abstract
Bālakāṇḍa establishes the Manas as a sopāna by converting epic causality into bhakti-causality: events occur because love ripens. In this excerpt, the rasa is chiefly harsa (joy) braided with vātsalya and sakhya: Daśaratha’s tears, the brothers’ thrill, the city’s collective ornamentation. The narrative is not merely ‘news of Sītā-svayaṃvara’; it is the sanctification of Ayodhyā’s civic life into yajña-like preparation. Tulasīdāsa’s theology quietly frames Rama and Lakshmana as ‘biswa-bibhūṣaṇa’—cosmic ornaments—so that human celebration becomes recognition of the divine. The meter’s alternation (chaupāī flow, doha anchoring) mimics spiritual ascent: emotion rises in waves, then is stabilized by aphoristic couplets. Thus the kanda’s placement is foundational: it teaches that liberation begins as communal hearing, affectionate inquiry, and dharmic readiness for the Lord’s līlā.
The dialogue
- Tulasīdāsa (kavi-narrator within the Manas frame)The devotee’s mind (mana) / satsang audience as adhikārī-śrotā · This passage functions inside the ‘Bhāradvāja-ghāṭ’ orientation (Yājñavalkya → Bhāradvāja frame): it privileges dharma, rājadharma, and loka-maṅgal as the outer bank leading inward to prema.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang reading treats this unit as ‘vivāha-maṅgal’ śravaṇa: it is believed to increase household śānti, remove obstacles to auspicious beginnings (especially marriage/rites), and awaken prema-bhakti by contemplating Ayodhyā’s collective joy at Rāma’s līlā.
A common kīrtan-samput used around vivāha/maṅgal passages is: “सीता राम, सीता राम, सीता राम, जय सीता राम” (or simply “जय जय सियाराम”). Local traditions may also insert “राम नाम” as a refrain after each doha during pāṭha.
Ask anything about Prakarana 30 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
