Sarga 53
शबलाप्रार्थना–वसिष्ठप्रतिज्ञा (The Request for Śabalā and Vasiṣṭha’s Refusal)
बालकाण्ड
ສັກກະ 53 ກ່າວເຖິງການຕ້ອນຮັບອັນສັກສິດຂອງພຣະວະສິດຖະໃນອາສຣົມ ຊຶ່ງສຳເລັດໄດ້ໂດຍອານຸພາບຂອງສະບະລາ ໂຄຜູ້ບັນດານປາຖະໜາ (ກາມະເທນຸ) ແລ້ວເລື່ອງກໍກາຍເປັນຂໍ້ຂັດແຍ້ງເລື່ອງສິດຄອບຄອງ. ຫຼັງຈາກຊົມເຊີຍການຮັບຮອງນັ້ນ ພຣະວິຊວາມິດຕະຣະອ້າງວ່າ ກະສັດມີສິດເຫນືອ “ຣັດນະ” ແລະສະເໜີແລກເພື່ອຂໍສະບະລາ: ເລີ່ມຈາກໂຄໜຶ່ງແສນ ແລ້ວເພີ່ມຂໍ້ສະເໜີເປັນລຳດັບ—ຊ້າງປະດັບຄຳ 14,000 ໂຕ, ລົດຄຳ 800 ຄັນພ້ອມມ້າຂາວ 4 ໂຕ, ມ້າດີ 11,000 ໂຕ, ແລະທ້າຍສຸດໂຄອ່ອນໜຶ່ງໂກດິ ພ້ອມເພັດພອຍແລະຄຳບໍ່ຈຳກັດ. ພຣະວະສິດຖະປະຕິເສດທຸກຄັ້ງ ໂດຍກ່າວວ່າ ສະບະລາແມ່ນຣັດນະ ຊັບສົມບັດ ແລະຊີວິດຂອງທ່ານ ບໍ່ອາດແຍກອອກໄດ້ ເຫມືອນຊື່ສຽງທີ່ບໍ່ພຣາກຈາກຜູ້ມີທຳ. ທ່ານຍົກເຫດຜົນທາງຍັດຍະວ່າ ການບູຊາຮະວະຍະ-ກະວະຍະ, ການຮັກສາອັກນິໂຫຕຣະ, ພິທີບະລິແລະໂຫມ, ກະທັ້ງຜົນແຫ່ງຄຳສະວາຫາ/ວາສັດ ແລະການດຳລົງຂອງສາຂາວິຊາ ລ້ວນພຶ່ງພາສະບະລາ. ຕອນທ້າຍ ພຣະວິຊວາມິດຕະຣະເກີດຄວາມຮ້ອນໃຈ ເປັນນິມິດແຫ່ງການປະທະທາງຈັນຍາລະຫວ່າງການຍຶດຄອງແບບກະສັດ (ອັດຖະ) ແລະອຳນາດແຫ່ງຕະປະ-ພິທີຍັດຍະ (ທຳ) ທີ່ມຸ່ງຮັກສາຂອງສັກສິດ.
Shlokas
Verse 1
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन।विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम्।।1.53.1।।
ເມື່ອວະສິດຖະໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ສະບະລາ—ກາມະເທນູ ໂຄຜູ້ບັນດານຄວາມປາຖະໜາ—ກໍໄດ້ຈັດຫາໃຫ້ແກ່ແຕ່ລະຄົນຕາມທີ່ປາຖະໜາ ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມໃຈນຶກຂອງຜູ້ນັ້ນ.
Verse 2
इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान्।पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा।।1.53.2।।
ອ້ອຍ, ນ້ໍາເຜິ້ງ ແລະ ເຂົ້າຄົ່ວຖືກນໍາມາ; ພ້ອມທັງນ້ໍາເມົາມາຍເຣຍະໃນພາຊະນະອັນງາມ, ເຄື່ອງດື່ມຊັ້ນດີອັນລໍ້າຄ່າ ແລະ ອາຫານນານາຊະນິດ។
Verse 3
उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।
ທີ່ນັ້ນມີກອງເຂົ້າສຸກຮ້ອນໆມີໄອລອຍ ດຸດດັ່ງພູເຂົາ; ມີອາຫານປະນີດ ແລະນ້ຳແກງຫຼາຍຢ່າງ, ທັງຍັງມີທາງນ້ຳດາຫິ (ນົມສົ້ມ) ໄຫຼລິນ—ເປັນການຕ້ອນຮັບອັນອຸດົມຍິ່ງ.
Verse 4
उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।
ຍັງມີພາຊະນະທັງຫຼາຍບັນຈຸອາຫານຫຼາກລົດ—ຄົບທັງຫົກລົດ—ເຕັມປຽມ; ແລະຂອງຫວານຈາກກູດ (ນ້ຳຕານອ້ອຍ/ນ້ຳຕານແດງ) ກໍມີນັບພັນ.
Verse 5
सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम्।विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम्।।1.53.5।।
ໂອ ພຣະຣາມ, ກອງພົນທັງປວງຂອງວິສະວາມິດຕະ ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງເລີ້ຍງດູໂດຍພຣະວະສິດຖະ ກໍພາກັນອິ່ມໃຈຢ່າງຍິ່ງ; ຜູ້ຄົນອິ່ມໜຳ ແຂງແຮງ ແລະຊື່ນບານ.
Verse 6
विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्ट: पुष्टस्तदाभवत् । सान्त:पुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहित:।।1.53.6।।
ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະຣາຊະຣິສີ ວິສະວາມິດຕະ ກໍຊື່ນບານແລະອິ່ມໃຈຢ່າງເຕັມທີ່; ພ້ອມດ້ວຍນາງສູງສົງໃນວັງ ແລະມີບຣາຫມັນກັບປຸໂຣຫິດ (ປະໂລຫິດປະຈຳລາຊະສຳນັກ) ຕິດຕາມ.
Verse 7
सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्य: पूजितस्तदा।युक्त: परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.53.7।।
ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ຮັບການນັບຖືບູຊາ ພ້ອມດ້ວຍອາມາດ ທີ່ປຶກສາ ລັດຖະມົນຕີ ແລະບໍລິວານ; ເມື່ອເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແດ່ພຣະວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນປະຣະມະຣິສີ.
Verse 8
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृत:।श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद।।1.53.8।।
ໂອ ພຣາຫມັນ ຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ, ທ່ານໄດ້ຕ້ອນຮັບແລະໃຫ້ກຽດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງສົມຄວນ. ໂອ ຜູ້ຊໍານານໃນວາຈາ, ຈົ່ງຟັງ—ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄໍາຂໍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 9
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम।रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिव:।।1.53.9।।तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज।
ຂໍໃຫ້ມອບ «ຊະບາລາ» ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ໂດຍແລກກັບງົວໜຶ່ງແສນໂຕ. ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ເຈົ້າ, ນາງນີ້ແມ່ນດັ່ງຮັດຕະນະ ແລະກະສັດຍ່ອມເປັນຜູ້ແສວງຫາຮັດຕະນະ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ທະວິຊະ, ຈົ່ງມອບຊະບາລາໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ—ຕາມທຳມະ ນາງເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 10
एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तम:।विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्।।1.53.10।।
ເມື່ອວິສະວາມິດຕະກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະວະສິດຖະຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາລະສີ ແລະຕັ້ງມັ່ນໃນທຳ—ຈຶ່ງຕອບພຣະມະຫາກະສັດ.
Verse 11
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्।राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ।।1.53.11।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ຍອມມອບສະບະລາ—ບໍ່ແມ່ນເພື່ອໂຄນັບແສນນັບພັນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອໂຄນັບຮ້ອຍໂກຕິ ແລະບໍ່ແມ່ນເພື່ອກອງເງິນຈຳນວນຫຼາຍ.
Verse 12
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा।।1.53.12।।
ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ບໍ່ຄວນເລີຍທີ່ຈະແຍກນາງອອກຈາກການອຸປະຖຳຂອງຂ້າ; ສຳລັບຂ້າ ຊະບາລາ ເປັນອະມະຕະ ເຫມືອນກຽດຊື່ທີ່ບໍ່ແຍກຈາກຜູ້ສຳລວມຕົນແລະທຳມະທຳດີ.
Verse 13
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च।आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च।।1.53.13।।
ໃນນາງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ພຶ່ງພາທັງການບູຊາຮະວີຍະແກ່ເທວະ ແລະ ການບູຊາກະວີຍະແກ່ບັນພະບຸລຸດ, ທັງທາງດຳລົງຊີວິດ, ພິທີອັກນິໂຫຕຣ, ແລະການຖວາຍບະລິກັບໂຫມບູຊາດ້ວຍ.
Verse 14
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा।आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशय:।।1.53.14।।
ໂອ ຣາຊະຣິຊີ! ຖ້ອຍຄຳມົນ ‘ສະວາຫາ’ ແລະ ‘ວະສັດ’ ພ້ອມທັງວິຊາຄວາມຮູ້ຫຼາຍປະການ—ທັງໝົດນີ້ໃນທີ່ນີ້ລ້ວນອາໄສນາງ; ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສແຕ່ຢ່າງໃດ.
Verse 15
सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा।कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव।।1.53.15।।
ແທ້ຈິງ ນາງແມ່ນທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງຂອງຂ້າ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ຂ້າອິ່ມໃຈຢູ່ເສມອ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເນື່ອງດ້ວຍເຫດຜົນຫຼາຍປະການ ຂ້າຈຶ່ງບໍ່ມອບ ຊະບາລາ ໃຫ້ທ່ານ.
Verse 16
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्तत:।संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारद:।।1.53.16।।
ເມື່ອ ວະສິດຖະ ເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ວິຊະວາມິຕຣະ—ຜູ້ຊຳນານໃນວາຈາ—ຈຶ່ງຕອບກັບດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນເດືອດດານຢ່າງຫນັກ ໂດຍໂທສະທີ່ທະວີຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 17
हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान्।ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश।।1.53.17।।
ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖວາຍຊ້າງຈໍານວນສິບສີ່ພັນໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ ມີສາຍຮັດແລະເຄື່ອງປະດັບຄໍເປັນຄໍາ ແລະປະດັບດ້ວຍອັງກຸສຄໍາ។
Verse 18
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम्।ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान्।।1.53.18।।
ແລະຂ້າພະເຈົ້າຈະຖວາຍລົດສົງຄາມຄໍາຈໍານວນແປດຮ້ອຍໃຫ້ເຈົ້າ ປະດັບດ້ວຍກະດິ່ງກັງວານ ແຕ່ລະຄັນເທືອກມ້າຂາວສີ່ຕົວ។
Verse 19
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम्।सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत।।1.53.19।।
ໂອ ດຸກພຣະລະສີຜູ້ມີວຣະຕະອັນສູງສົ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖວາຍມ້າກ້າແຂງຈໍານວນສິບເອັດພັນ ເປັນມ້າພັນດີ ເກີດໃນແດນດີຍິ່ງ।
Verse 20
नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम।।1.53.20।।
ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖວາຍງົວໜຶ່ງໂກຕິ ເປັນງົວວັຍໜຸ່ມ ແລະແຍກຕາມສີສັນນານາ. ຂໍໃຫ້ມອບ «ສະບະລາ» ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 21
यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम।तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम।।1.53.21।।
ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ! ເຈົ້າປາດຖະນາເພັດນິລະມະນີ ຫຼື ຄຳທອງເທົ່າໃດ ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບໃຫ້ທັງໝົດ; ຂໍໃຫ້ມອບ ສະບາລາ (Śabalā) ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ.
Verse 22
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता। न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन।।1.53.22।।
ເມື່ອຖືກ ວິສະວາມິດຣະ (Viśvāmitra) ຜູ້ມີປັນຍາ ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບຈຶ່ງຕອບວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ມອບ ສະບາລາ ໂດຍປະການໃດໆ”.
Verse 23
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम्।एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम्।।1.53.23।।
ເພາະນາງນີ້ແຫຼະແມ່ນຮັດນະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ; ນາງນີ້ແຫຼະແມ່ນຊັບສິນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ນາງນີ້ແຫຼະແມ່ນທຸກສິ່ງທັງປວງ—ນາງນີ້ແຫຼະແມ່ນຊີວິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 24
दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणा:।एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा।।1.53.24।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເພາະນາງນີ້ແຫຼະ ພິທີ ດັຣຊະ (Darśa) ແລະ ປູຣະນະມາສະ (Pūrṇamāsa) ຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງສຳເລັດ; ຍັຊະ (yajña) ທີ່ມີ ທັກສິນາ (dakṣiṇā) ອັນສົມຄວນກໍສຳເລັດ; ແລະພິທີກຳອັນສັກສິດອື່ນໆອີກຫຼາຍປະການດ້ວຍ.
Verse 25
अदोमूला: क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशय:।बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम्।।1.53.25।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພິທີກຳທັງປວງຂອງຂ້າພະເຈົ້າມີຮາກຖານຢູ່ທີ່ນາງນີ້—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ຈະເວົ້າຫຼາຍໄປເພື່ອຫຍັງ? ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ມອບ “ໂຄຜູ້ບັນດານຄວາມປາດຖະນາ” ນີ້ເດັດຂາດ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether sacred, ritual-enabling property (Śabalā/Kāmadhenu) can be claimed or purchased through royal power and wealth. Viśvāmitra frames the cow as a “jewel” subject to kingly right, while Vasiṣṭha asserts an ethical boundary: Śabalā is integral to his ritual life and cannot be alienated by exchange, even for vast material compensation.
The dialogue teaches that dharma is not reducible to price or force: some goods are constitutive of spiritual duty and social order. Vasiṣṭha’s argument makes ritual stewardship a form of responsibility rather than ownership-for-sale, and it critiques artha-driven entitlement when it overrides the integrity of yajña and learned tradition.
The sarga emphasizes cultural institutions rather than a single geography: the āśrama space of Vasiṣṭha, the etiquette of atithi-satkāra (hospitality), and the Vedic sacrificial system (agnihotra, dārśa–pūrṇamāsa, havya/kavya, svāhā/vāṣaṭ). These serve as the chapter’s primary “landmarks” for mapping epic culture.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.