Sarga 33
कुशनाभकन्याशतविवाहः · The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters (and the Birth of Brahmadatta)
बालकाण्ड
ສັກຣະນີ້ຖັກທໍ່ເລື່ອງທາງຈັນຍາທຳສອງສາຍທີ່ເຊື່ອມກັນ. ກ່ອນອື່ນ ທິດາທັງໜຶ່ງຮ້ອຍຂອງກຸສະນາພະ ກ່າວຖຶງການພະຍາຍາມບີບບັງຄັບຂອງພະວາຍຸເທວະ (ເທວະແຫ່ງລົມ) ຜູ້ແຜ່ໄປທົ່ວສັບພະສິ່ງ ແລະຢືນຢັນວ່າ ໃນເລື່ອງການແຕ່ງງານ ພວກນາງບໍ່ໄດ້ເລືອກເອງຕາມໃຈ; ຄໍາສູ່ຂໍໃດໆຕ້ອງຜ່ານຄວາມຍິນຍອມຂອງບິດາ. ກຸສະນາພະຈຶ່ງກ່າວຄໍາສອນຕາມຣາຊະທຳ ສັນລະເສີນຄວາມພ້ອມພຽງ ແລະ “ກະສະມາ” (ຄວາມອົດທົນ-ໃຫ້ອະໄພ) ວ່າເປັນເກາະຄຸ້ມຄອງວົງສາ ແລະເປັນຫຼັກຄ້ຳຈຸນທຳໃນໂລກ. ຕໍ່ມາ ບົດຄວາມໃຫ້ທາງອອກຜ່ານສາຍສະກຸນແລະພຣະປະສົງ. ດາບສີຈູລີຜູ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນ ພໍໃຈໃນການຮັບໃຊ້ດ້ວຍສັດທາຂອງຄັນທັຣວີ ໂສມະດາ (ທິດາຂອງອູຣະມິລາ) ຈຶ່ງປະທານບຸດຜູ້ເກີດຈາກຈິດ ຊື່ ພຣະຫມະດັດຕະ ຜູ້ຕໍ່ມາຄອງເມືອງກາມປິລະຍະ. ກຸສະນາພະປຶກສາອຳມາດເລື່ອງເວລາ ສະຖານທີ່ ແລະເຈົ້າບ່າວທີ່ເໝາະສົມ ແລ້ວຕັດສິນໃຈຍົກທິດາທັງໜຶ່ງຮ້ອຍໃຫ້ພຣະຫມະດັດຕະ. ເມື່ອພຣະຫມະດັດຕະຮັບ “ປານິຄຣະຫະນະ” (ພິທີຮັບມື) ຢ່າງເປັນລະບຽບຕາມທຳ ຄວາມພິການແລະຄວາມທຸກໃຈຂອງທິດາກໍຫາຍໄປທັນທີ ເປັນໝາຍເຖິງການຟື້ນຟູຄວາມກົງກຽວທັງທາງສັງຄົມແລະຮ່າງກາຍຜ່ານການແຕ່ງງານຕາມທຳ. ທ້າຍສຸດ ພິທີມົງຄຸນສຳເລັດຄົບຖ້ວນ ແລະໂສມະດາກ່າວຊື່ນຊົມດ້ວຍຄວາມປິຕິຕໍ່ການປະພຶດອັນສົມຄວນຂອງບຸດຕົນ.
Shlokas
Verse 1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशनाभस्य धीमतः ।शिरोभिश्चरणौ स्पृष्ट्वा कन्याशतमभाषत ॥१॥
ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງກຸສນາພະ ຜູ້ມີປັນຍາ ທິດາທັງຮ້ອຍກໍກົ້ມສະໜອງ ໃຫ້ສີສະແຕະພຣະບາດ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຂຶ້ນ.
Verse 2
वायुस्सर्वात्मको राजन् प्रधर्षयितुमिच्छति ।अशुभं मार्गमास्थाय न धर्मं प्रत्यवेक्षते ॥२॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພຣະວາຍຸເທວະຜູ້ແຜ່ຊາຍທົ່ວທຸກສິ່ງ ປາຖະໜາຈະລ່ວງລະເມີດພວກເຮົາ; ເມື່ອຍຶດເອົາເສັ້ນທາງອັບມົງຄຸນແລ້ວ ກໍບໍ່ເຫັນແກ່ທຳມະເລີຍ
Verse 3
पितृमत्यस्स्म भद्रं ते स्वच्छन्दे न वयं स्थिताः ।पितरं नो वृणीष्व त्वं यदि नो दास्यते तव ॥३॥
ພວກເຮົາມີບິດາຢູ່—ຂໍຄວາມເປັນມົງຄຸນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ—ດັ່ງນັ້ນພວກເຮົາບໍ່ເປັນເອກະລາດຈະເລືອກຕາມໃຈ. ຂໍທ່ານໄປທູນຂໍຕໍ່ບິດາຂອງພວກເຮົາ; ຖ້າບິດາປະທານພວກເຮົາໃຫ້ທ່ານ ຈຶ່ງຈະເປັນໄປຕາມນັ້ນ
Verse 4
तेन पापानुबन्धेन वचनं न प्रतीच्छता ।एवं ब्रुवन्त्यस्सर्वास्स्म वायुना निहता भृशम् ॥४॥
ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາທັງໝົດເວົ້າຢ່າງນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຜູກພັນກັບທາງບາບ ແລະບໍ່ຍອມຮັບຖ້ອຍຄໍາຂອງພວກເຮົາ ກໍໄດ້ໃຊ້ພະລັງແຫ່ງວາຍຸຟາດຟັນພວກເຮົາຢ່າງຮຸນແຮງ
Verse 5
तासां तद्वचनं श्रुत्वा राजा परमधार्मिकः ।प्रत्युवाच महातेजाः कन्याशतमनुत्तमम् ॥५॥
ເມື່ອຊົງຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງພຣະທິດາທັງຫຼາຍແລ້ວ ພຣະຣາຊາຜູ້ຊົງທຳອັນສູງສຸດ ແລະມີຣັດສະໝີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຈຶ່ງຕອບແກ່ກຸມາຣີຮ້ອຍນາງອັນປະເສີດຫາທຽບບໍ່ໄດ້
Verse 6
क्षान्तं क्षमावतां पुत्र्यः कर्तव्यं सुमहत्कृतम् ।ऐकमत्यमुपागम्य कुलं चावेक्षितं मम ॥६॥
ໂອ ລູກສາວທັງຫຼາຍ, ພວກເຈົ້າໄດ້ສະແດງຂັນຕິ—ຄວາມອົດທົນແຫ່ງຜູ້ອົດທົນ—ເປັນກິດອັນໃຫຍ່ຫຼວງຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍຄວາມເປັນໃຈດຽວກັນ ພວກເຈົ້າໄດ້ພິທັກກຽດສັກສີແຫ່ງວົງສາຂອງພໍ່ໄວ້
Verse 7
अलङ्कारो हि नारीणां क्षमा तु पुरुषस्य वा ।दुष्करं तच्च यत् क्षान्तं त्रिदशेषु विशेषतः ॥७॥यादृशी वः क्षमा पुत्र्यस्सर्वासामविशेषतः ।
ສໍາລັບແມ່ຍິງ ແລະສໍາລັບຜູ້ຊາຍດ້ວຍ ຂັນຕິ—ການອົດທົນອະໄພ—ເປັນເຄື່ອງປະດັບ. ການອະໄພນັ້ນຍາກຢ່າງຍິ່ງ—ແມ່ນແຕ່ໃນຫມູ່ເທວະດາກໍຍັງຍາກ. ແຕ່ໂອ ລູກສາວທັງຫຼາຍ, ຂັນຕິຂອງພວກເຈົ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນແທ້ ທຸກນາງສະເໝີກັນ ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກ
Verse 8
क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा सत्यं हि पुत्रिकाः ॥८॥क्षमा यशः क्षमा धर्मः क्षमया निष्ठितं जगत् ।
ຄວາມອົດທົນແມ່ນທານ, ຄວາມອົດທົນແມ່ນຍັດຍະ, ແລະຄວາມອົດທົນນັ້ນແທ້ໆແມ່ນສັດຈະ ໂອ ບຸດຣີທັງຫຼາຍ. ຄວາມອົດທົນແມ່ນຍົດສັກ, ຄວາມອົດທົນແມ່ນທຳ—ໂດຍຄວາມອົດທົນນີ້ເອງ ໂລກຈຶ່ງດຳລົງຢູ່
Verses 9-10
विसृज्य कन्याः काकुत्स्थ राजा त्रिदशविक्रमः ॥९॥मन्त्रज्ञो मन्त्रयामास प्रदानं सह मन्त्रिभिः ।देशकालौ प्रदानस्य सदृशे प्रतिपादनम् ॥१०॥
ໂອ ກາກຸດສະຖະ (ພຣະຣາມ) ຫຼັງຈາກສົ່ງບຸດຣີທັງຫຼາຍກັບໄປແລ້ວ ພຣະຣາຊາຜູ້ມີວິກຣະມະດຸດດັ່ງເທວະ ແລະຊໍານານໃນການປຶກສາ ໄດ້ປຶກສາກັບອຳມາດທັງຫຼາຍເລື່ອງກັນຍາດານ (ການມອບທິດາໃນພິທີແຕ່ງງານ): ເທດສະແລະກາລະທີ່ເໝາະສົມ ພ້ອມທັງການຈັດຄູ່ທີ່ສົມຄວນ
Verse 11
एतस्मिन्नेव काले तु चूली नाम महातपाः ।ऊर्ध्वरेताश्शुभाचारो ब्राह्मं तप उपागमत् ॥११॥
ໃນເວລານັ້ນເອງ ມະຫາຕະປະນາມວ່າ ຈູລີ—ຜູ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນ ແລະມີຈັນຍາບັນບໍລິສຸດ—ໄດ້ເຂົ້າສູ່ຕະປະແບບພຣາຫມັນ ເພື່ອມຸ່ງຫາພຣະພຣະຫມັນ.
Verse 12
तप्यन्तं तमृषिं तत्र गन्धर्वी पर्युपासते ।सोमदा नाम भद्रं ते ऊर्मिला तनया तदा ॥१२॥
ທີ່ນັ້ນ ເມື່ອຣິຊິຜູ້ນັ້ນກຳລັງບຳເພັນຕະປະ ນາງຄັນທັຣວີກໍຄອຍປະຄອງຮັບໃຊ້—ຂໍຄວາມສຸກສິຣິຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ—ນາງຊື່ ໂສມະດາ ເປັນທິດາຂອງ ອູຣມິລາ ໃນກາລນັ້ນ. ຂໍພອນຈົ່ງສະຖິດແກ່ທ່ານ.
Verse 13
सा च तं प्रणता भूत्वा शुश्रूषणपरायणा ।उवास काले धर्मिष्ठा तस्यास्तुष्टोऽभवद्गुरुः ॥१३॥
ນາງໄດ້ກ້ມກາບທ່ານ ແລ້ວຕັ້ງໃຈອຸທິດຕົນໃນການຮັບໃຊ້. ຢູ່ທີ່ນັ້ນຕາມການເວລາ ດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ ຈົນເຮັດໃຫ້ຄູອາຈານພໍໃຈ ແລະທ່ານກໍພໍໃຈໃນນາງ
Verse 14
स च तां कालयोगेन प्रोवाच रघुनन्दन ।परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते किं करोमि तव प्रियम् ॥१४॥
ເມື່ອເວລາສົມຄວນມາຮອດ ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນໃຈແຫ່ງວົງລະກູ, ທ່ານໄດ້ກ່າວແກ່ນາງວ່າ: “ເຮົາພໍໃຈແລ້ວ; ຂໍພອນມົງຄຸນຈົ່ງມີແກ່ເຈົ້າ. ເຮົາຈະເຮັດສິ່ງໃດເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າຍິນດີ?”
Verse 15
परितुष्टं मुनिं ज्ञात्वा गन्धर्वी मधुरस्वरा ।उवाच परमप्रीता वाक्यज्ञा वाक्यकोविदम् ॥१५॥
ເມື່ອນາງຮູ້ວ່າພຣະມຸນີພໍໃຈແລ້ວ ນາງກັນທັຣວີຜູ້ມີສຽງຫວານ ແລະປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ຊໍານານໃນຖ້ອຍຄໍາ ກໍໄດ້ກ່າວຕໍ່ທ່ານຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງວາຈາ
Verse 16
लक्ष्म्या समुदितो ब्राह्म्या ब्रह्मभूतो महातपाः ।ब्राह्मेण तपसा युक्तं पुत्रमिच्छामि धार्मिक ॥१६॥
“ໂອ ມະຫາຕະປະສີ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສິຣິພຣາຫມັນ ປານດັ່ງພຣະພຣົມເອງ—ໂອ ຜູ້ທຣົງທຳມະ ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາບຸດຜູ້ປະກອບພ້ອມດ້ວຍຕະປະແຫ່ງພຣາຫມັນ”
Verse 17
अपतिश्चास्मि भद्रं ते भार्या चास्मि न कस्यचित् ।ब्राह्मेणोपगतायाश्च दातुमर्हसि मे सुतम् ॥१७॥
ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ມີສາມີ—ຂໍຄວາມມົງຄຸນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ—ແລະບໍ່ເປັນເມຍຂອງໃຜ. ເພາະຂ້າພະເຈົ້າມາຂໍພຶ່ງພາທ່ານ ທ່ານພຶງປະທານບຸດຊາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນຕະປະ (ຕະປະສະຍາ) ຂອງທ່ານ
Verse 18
तस्याः प्रसन्नो ब्रह्मर्षिर्ददौ पुत्रमनुत्तमम् ।ब्रह्मदत्त इति ख्यातं मानसं चूलिनस्सुतम् ॥१८॥
ເມື່ອພຣະພຣະຫມັນຣິຊີພໍໃຈແລ້ວ ກໍໄດ້ປະທານບຸດຜູ້ຍອດຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ໃຫ້ນາງ—ເປັນບຸດທີ່ເກີດຈາກຈິດຂອງ ຈູລິນ—ແລະໄດ້ມີຊື່ສຽງວ່າ “ພຣະຫມັນດັດຕະ”
Verse 19
स राजा सौमदेयस्तु पुरीमध्यवसत्तदा ।कांपिल्यां परया लक्ष्म्या देवराजो यथा दिवम् ॥१९॥
ກະສັດພຣະອົງນັ້ນ—ເປັນພຣະລູກຂອງ ໂສມະດາ—ໃນການນັ້ນໄດ້ປະທັບຢູ່ໃນນະຄອນ ກາມປິລະຍາ ດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດຸດດັ່ງພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະໃນສະຫວັນ
Verse 20
स बुद्धिं कृतवान् राजा कुशनाभस्सुधार्मिकः ।ब्रह्मदत्ताय काकुत्स्थ दातुं कन्याशतं तदा ॥२०॥
ຕໍ່ມາ ກະສັດ ກຸສະນາພ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະຢ່າງໝັ້ນຄົງ—ໂອ ກາກຸດສະຖະ—ໄດ້ຕັ້ງພຣະທັຍວ່າ ຈະມອບທິດາທັງຮ້ອຍໃຫ້ແກ່ ພຣະຫມັນດັດຕະ
Verse 21
तमाहूय महातेजा ब्रह्मदत्तं महीपतिः ।ददौ कन्याशतं राजा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥२१॥
ພຣະມະຫາກະສັດຜູ້ມີເດຊານຸພາບນັ້ນ ໄດ້ເອີ້ນ ພຣະຫມັນດັດຕະ ມາ ແລ້ວມອບກຸມາຣີທັງຮ້ອຍໃຫ້ແກ່ລາວ ດ້ວຍໃຈທີ່ປິຕິຍິນດີຢ່າງເຕັມປ່ຽມ
Verse 22
यथाक्रमं ततः पाणीन् जग्राह रघुनन्दन ।ब्रह्मदत्तो महीपालस्तासां देवपतिर्यथा ॥२२॥
ຕໍ່ມາ ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມປິຕິແຫ່ງວົງສ໌ຣະຄຸ ພະຣາຊາພຣະຫມະດັດໄດ້ຮັບຈັບມືນາງທັງຫຼາຍຕາມລຳດັບ ດຸຈພຣະອິນທຣາ ຈອມເທວະ ຮັບມືເທວີທັງຫຼາຍ.
Verse 23
स्पृष्टमात्रे ततः पाणौ विकुब्जा विगतज्वराः ।युक्ताः परमया लक्ष्म्या बभुः कन्याशतं तदा ॥२३॥
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເພີຍແຕ່ຖືກສຳຜັດດ້ວຍມືຂອງທ່ານ ນາງທັງຫຼາຍທີ່ເຄີຍຄ້ອມຄູ້ກໍພົ້ນຈາກໄຂ້ແລະຄວາມທຸກຮ້ອນ ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ສາວນ້ອຍຮ້ອຍນາງກໍຖືກປະດັບດ້ວຍສິຣີລັກສະມີອັນສູງສຸດ.
Verse 24
स दृष्ट्वा वायुना मुक्ताः कुशनाभो महीपतिः ।बभूव परमप्रीतो हर्षं लेभे पुनःपुनः ॥२४॥
ເມື່ອພະຣາຊາກຸສະນາພະ ຜູ້ເປັນຈອມແຜ່ນດິນ ໄດ້ເຫັນວ່າພຣະທິດາທັງຫຼາຍພົ້ນຈາກຄວາມທຸກທີ່ວາຍຸກໍ່ໃຫ້ເກີດ ກໍຊື່ນບານຢ່າງຍິ່ງ ແລະໄດ້ລິ້ມລອງຄວາມປິຕິຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ.
Verse 25
कृतोद्वाहं तु राजानं ब्रह्मदत्तं महीपतिः ।सदारं प्रेषयामास सोपाध्यायगणं तदा ॥२५॥
ເມື່ອພິທີອະພິເສກສົມຣົດສຳເລັດຕາມທຳນຽມແລ້ວ ພະຣາຊາກໍໄດ້ສົ່ງພະຣາຊາພຣະຫມະດັດໃຫ້ເດີນທາງກັບ ພ້ອມດ້ວຍພຣະມະເຫສີທັງຫຼາຍ ແລະຂະບວນພຣາຫມະນ໌ປຸໂຣຫິດກັບອາຈານທັງປວງ.
Verse 26
सोमदाऽपि सुसंहृष्टा पुत्रस्य सदृशीं क्रियाम् ।यथान्यायं च गन्धर्वी स्नुषास्ताः प्रत्यनन्दत ॥२६॥
ນາງໂສມະດາ ຜູ້ເປັນນາງຄັນທັຣວະ ກໍຊື່ນບານຢ່າງຍິ່ງ. ເມື່ອເຫັນການກະທຳຂອງບຸດຊາຍອັນສົມຄວນແກ່ຕົນ ນາງຈຶ່ງສັນລະເສີນລູກສະໃພ້ທັງຫຼາຍນັ້ນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຕາມທຳນຽມແລະຕາມທຳມະ.
Inside Sarga 33
Voices in this sarga
- Kuśanābha
- Cūlī (the ascetic)
- Somadā (gandharvī)
Frequently Asked Questions
The sarga presents an ethical crisis of coercion: Vāyu attempts to violate the daughters’ modesty through “foul means,” and they respond by refusing autonomous elopement logic, redirecting any marital claim to lawful paternal consent. The narrative then contrasts adharma (forced outrage) with dharma (restraint, counsel, and legitimate marriage rites).
Kuśanābha frames kṣamā (forbearance) as an ornament for all persons and as a stabilizing principle—equated with charity, sacrifice, truth, glory, and virtue—by which the world is “supported.” The episode teaches that moral strength can be expressed as controlled response and unified conduct, not merely retaliation.
Kāṃpilyā (Kampilya) is named as Brahmadatta’s prosperous royal seat, situating the marriage alliance within a recognizable political geography. Culturally, the sarga highlights court consultation with ministers (mantra), deśa-kāla suitability for marriage, pāṇigrahaṇa (hand-taking), and the presence of priests (upādhyāyagaṇa) as markers of orthodox matrimonial procedure.
Ask anything about Sarga 33 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
