Adhyaya 49
Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-yuddha (द्रोण-धृष्टद्युम्न-युद्धम्) — Tactical duel and allied interventions
Upa-parva: Bhīṣma-vadha-prastāva / Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-saṃyoga (contextual battle-episode within Bhīṣma Parva)
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about the battlefield encounter between Droṇa and Dhṛṣṭadyumna and, by extension, about why Bhīṣma’s presence has not produced a swift Pandava collapse. Sañjaya responds by asserting the practical difficulty of “defeating the Pāṇḍavas,” framing the war as extraordinarily severe and not reducible to mere individual prowess. The chapter then narrates a high-intensity exchange: Droṇa strikes Dhṛṣṭadyumna’s chariot-system (charioteer and horses), while Dhṛṣṭadyumna answers with concentrated arrow volleys and direct challenges. Droṇa prepares a formidable killing-arrow; the army reacts with alarm, but Dhṛṣṭadyumna displays resilience by cutting down the incoming threat and countering with missile-rain. Weapon transitions follow: spear is thrown and split; bow is cut; mace is launched and deflected; Dhṛṣṭadyumna dismounts with sword and shield, attempting direct approach, yet is checked by Droṇa’s arrow-barrage. Bhīma intervenes to stabilize Dhṛṣṭadyumna’s position by providing rapid support and re-mounting assistance. Command dynamics widen: Duryodhana dispatches Kaliṅga forces to protect Droṇa; Droṇa disengages from the Panchala prince to engage the elder allies Virāṭa and Drupada, while Dhṛṣṭadyumna moves toward Dharmarāja (Yudhiṣṭhira). The chapter ends by indicating the onset of a broader, tumultuous engagement between Bhīma and the Kaliṅgas—an escalation from duel to multi-front confrontation.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को पूर्वाह्न के रण-उद्घोष का चित्र खींचकर सुनाते हैं—कुरु और सृञ्जय सेनाएँ विजय-लालसा में सिंहों-सी गर्जना करती हैं; शंख-तल, किलकिला और रथों की गड़गड़ाहट से दिशाएँ काँप उठती हैं। → ध्वनि-तूफान के साथ युद्ध सघन होता है और अनेक मोर्चों पर एक साथ टक्करें पड़ती हैं—सात्यकि-कृतवर्मा आमने-सामने आते हैं; धृष्टकेतु क्रुद्ध बाह्लीक पर टूट पड़ता है; शिखण्डी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा को ललकारता है। → द्रोणाचार्य के विरुद्ध धृष्टद्युम्न का प्रचंड आक्रमण चरम पर पहुँचता है; प्रत्युत्तर में द्रोण क्रोधोन्मत्त होकर पाञ्चाल्य (धृष्टद्युम्न) के धनुष को युद्ध में त्रिधा काटते हैं और कालदण्ड-सदृश भयानक बाण-प्रहार से उसे गहरे संकट में डाल देते हैं। → रण का शोर थमता नहीं—एक-एक द्वंद्व अपने-अपने परिणाम की ओर बढ़ता है, पर निर्णायक पलटाव अभी स्थिर नहीं होता; दोनों पक्षों की जिजीविषा और प्रतिगर्जना युद्ध को अगले चरण में ढकेल देती है। → धृष्टद्युम्न पर द्रोण के घातक प्रहार के बाद यह अनिश्चित रह जाता है कि पाञ्चाल्य सेनापति संभलकर प्रतिघात करेगा या द्रोण का दबाव पाण्डव पक्ष को पीछे धकेल देगा।
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठका इं श्लोक मिलाकर कुल ३० ६ “लोक हैं।] नल रत (0) आज अत 3 पज्चचत्वारिशो< ध्याय: उभय पक्षके सैनिकोंका उन्ड-युद्ध संजय उवाच पूर्वाह्नि तस्य रौद्रस्य युद्धमह्नो विशाम्पते । प्रावर्तत महाघोरें राज्ञां देहावकर्तनम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ ການຮົບອັນດຸຮ້າຍຢ່າງຫຼວງໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນ—ການຮົບທີ່ຕັດຂາດກາຍຂອງບັນດາກະສັດໃຫ້ລົ້ມລົງ.
Verse 2
कुरूणां सृञजयानां च जिगीषूणां परस्परम् । सिंहानामिव संह्वादो दिवमुर्वी च नादयन्
ກຸຣຸ ແລະ ສຣິນຈະຍະ ທັງສອງຝ່າຍ ມຸ່ງໝາຍຈະຊະນະກັນແລະກັນ ຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງ. ສຽງຮາມດັ່ງສິງນັ້ນກ້ອງກັງວານ ໃຫ້ທັງແຜ່ນດິນ ແລະ ຟ້າອາກາດສັ່ນສະເທືອນ.
Verse 3
आसीत् किलकिलाशब्दस्तलशड्खरवै: सह । जज्षिरे सिंहनादाश्न शूराणां प्रतिगर्जताम्,तल और शंखोंकी ध्वनिके साथ सैनिकोंका किलकिल शब्द गूँज उठा। एक-दूसरेके प्रति गर्जना करनेवाले शूरवीरोंके सिंहनाद होने लगे
ພ້ອມກັບສຽງກອງມື ແລະ ສຽງສັງຂ໌ ສຽງອື້ອອຶງອັນຄຶກຄືນຂອງທະຫານກໍດັງຂຶ້ນ. ເມື່ອນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານຮ້ອງທ້າທາຍກັນ ສຽງຮ້ອງຮົບດັ່ງສິງກໍກ້ອງກັງວານ.
Verse 4
तलत्राभिह्वताश्षैव ज्याशब्दा भरतर्षभ | पत्तीनां पादशब्दक्ष वाजिनां च महास्वन:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນຫມູ່ພວກພາຣະຕະ, ສຽງປະທະຂອງເກາະປ້ອງມື ແລະສຽງສາຍທະນູກະທົບຕຶງ, ສຽງຝີຕີນໜັກຂອງທະຫານຍ່າງທ້າວ, ແລະສຽງມ້າຮ້ອງດັງ—ທັງໝົດຮວມກັນເປັນສຽງຄຳຮາມອັນນ່າສະພຶງກົວ ດັ່ງລາງບອກວ່າກອງທັບໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າສູ່ສົງຄາມຢ່າງເຕັມທີ່ແລ້ວ.
Verse 5
तोत्राडकुशनिपातश्च आयुधानां च नि:स्वनः । घण्टाशब्दश्न नागानामन्योन्यमभिधावताम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມີສຽງແສ້ຟາດ ແລະສຽງອັງກຸດ (ຫອຍງາຊ້າງ) ຟັນລົງ, ສຽງອາວຸດປະທະກັນກັງວານ, ແລະສຽງກະດິ່ງກ້ອງກັງວານ ເມື່ອຊ້າງໃຫຍ່ພຸ້ນເຂົ້າປະທະກັນ. ສຽງທັງໝົດນັ້ນພອງຂຶ້ນເປັນຄຳຮາມອັນນ່າສະພຶງກົວ ຈົນເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກ—ເປັນຮູບສຽງຂອງຄວາມມືດມົນທາງທຳຂອງສົງຄາມ, ທີ່ສັດມີຊີວິດຖືກຂັບໄສ ແລະຖືກຕີ ເພື່ອໃຫ້ກອງທັບກ້າວໜ້າ.
Verse 6
तस्मिन् समुदिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणे । बभूव रथनिर्घोष: पर्जन्यनिनदोपम:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອສຽງອື້ອື້ອັນວຸ້ນວາຍ ແລະເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກນັ້ນເກີດຂຶ້ນ, ສຽງຄຳຮາມຂອງລົດຮົບກໍພອງຂຶ້ນ—ດັ່ງຟ້າຮ້ອງອັນນ່າຢ້ານຂອງເມກຝົນ. ສຽງຫຼາຍຫຼາຍໃນສະໜາມຮົບຫຼວມເປັນສຽງດຽວອັນທ່ວມທົ່ວ, ບອກວ່າສົງຄາມໄດ້ຈຸດຕິດແລ້ວ ແລະຄວາມໜັກໜ່ວງທາງທຳຂອງຄວາມຂັດແຍ່ງກຳລັງຈະເປີດເຜີຍ.
Verse 7
ते मन: क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविता: । पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छितध्वजा:,वे समस्त कौरव सैनिक अपने मनको कठोर बना प्राणोंकी बाजी लगाकर ऊँची ध्वजाएँ फहराते हुए पाण्डवोंपर धावा करने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພວກນັກຮົບກົວຣະວະທັງໝົດໄດ້ເຮັດໃຈໃຫ້ແຂງກະດ້າງ, ນຳຊີວິດຂອງຕົນເປັນພະນັນ, ແລະພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ພວກປານດະວະ, ຊູທຸງຂຶ້ນສູງທົ່ວໜ້າ.
Verse 8
अथ शान्तनवो राजन्नभ्यधावद् धनंजयम् | प्रगृह्य॒ कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे,राजन! तदनन्तर शान्तनुनन्दन भीष्म उस युद्धभूमिमें कालदण्डके समान भीषण धनुष लेकर अर्जुनकी ओर दौड़े
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວແຕ່ນັ້ນ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພີດສະມະ ບຸດຂອງຊານຕະນຸ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໄປຫາ ທະນັນຈະຍະ (ອາຣະຈຸນ). ລາວກຳທະນູອັນນ່າສະພຶງກົວ—ດັ່ງຄະທາແຫ່ງພະຍົມ (ຄວາມຕາຍ) ໃນສະໜາມຮົບ—ແລະຮຸກເຂົ້າກາງສົງຄາມ.
Verse 9
अर्जुनो5पि धनुर्गृह्म गाण्डीवं लोकविश्रुतम् अभ्यधावत तेजस्वी गाज़ेयं रणमूर्धनि,उधरसे महातेजस्वी अर्जुन भी अपना लोकविख्यात गाण्डीव धनुष लेकर युद्धके मुहानेपर गंगानन्दन भीष्मकी ओर दौड़े
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນກໍເຊັ່ນກັນ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູ «ຄານຑີວ» ອັນໂດ່ງດັງໄປທົ່ວໂລກ ດ້ວຍລັດສະໝີອັນສະຫງ່າງາມ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າໄປທີ່ແນວໜ້າສຸດຂອງສະໜາມຮົບ ມຸ່ງໄປຫາ ພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳມະອັນໜັກໜ່ວງ: ນັກຮົບຜູ້ຊອບທຳຈຳເປັນຕ້ອງກ້າວໜ້າ ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງປະຈັນໜ້າກັບຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ທີ່ຄວນເຄົາລົບ ເມື່ອໜ້າທີ່ໃນການປົກປ້ອງລະບຽບທຳມະ ແລະຮັກສາຄຳສັດໃນສົງຄາມເອີ້ນຮ້ອງ.
Verse 10
तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ । गाड़ेयस्तु रणे पार्थ विद्धवा नाकम्पयद् बली
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ວີລະບຸລຸດທັງສອງນັ້ນ ເປັນດັ່ງສິງໂຕໃນວົງຄຸຣຸ ແລະມຸ່ງຫວັງຈະສັງຫານກັນແລະກັນ. ແຕ່ບີສະມະຜູ້ມີພະລັງຫນັກ ແມ່ນຈະຍິງໂດນປາຣຖະ (ອາຣະຈຸນ) ໃຫ້ບາດເຈັບໃນສົງຄາມ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເຂົາຫວັ່ນໄຫວໄດ້—ສະແດງຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງນັກຮົບຜູ້ບໍ່ສັ່ນຄອນ ທ່າມກາງບາດແຜແລະອັນຕະລາຍ.
Verse 11
तथैव पाण्डवो राजन् भीष्मं नाकम्पयद् युधि । सात्यकिस्तु महेष्वास: कृतवर्माणमभ्ययात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນທຳນອງດຽວກັນ ອາຣະຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານຑຸ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ບີສະມະຫວັ່ນໄຫວໃນຍຸດທະໄດ້. ຂະນະດຽວກັນ ສາຕະຍະກິ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ ກຣິຕະວັຣມາ ຢ່າງຕົງໆ.
Verse 12
तयो: समभवद् युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम् । सात्यकि: कृतवर्माणं कृतवर्मा च सात्यकिम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ ເກີດການຮົບອັນດຸເດືອດ ອື້ອອຶງ ແລະເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກ. ສາຕະຍະກິ ໂຈມຕີ ກຣິຕະວັຣມາ ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ກໍໂຈມຕີ ສາຕະຍະກິ ຕອບແທນ—ຕ່າງຝ່າຍປະຈັນໜ້າກັນໃນຄວາມອັດແອດອັນນ່າຢ້ານຂອງສົງຄາມ.
Verse 13
तौ शरार्चितसर्वाड्रौ शुशुभाते महाबलौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນັກຮົບທັງສອງຜູ້ມີພະລັງມະຫານັ້ນ ສ່ອງສະຫວ່າງໂດດເດັ່ນເທິງມວນກອງທັບອັນໜາແນ່ນດັ່ງພູເຂົາທັງມວນ ທີ່ຖືກປະດັບແລະຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ພວກເຂົາຍືນອອກມາໃນສະໜາມຮົບ ເປັນແບບຢ່າງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ ທ່າມກາງຄວາມໜັກໜ່ວງທາງທຳມະຂອງສົງຄາມທີ່ພີ່ນ້ອງຂ້າກັນເອງ.
Verse 14
अभिमन्युर्महेष्वासं बृहदूबलमयोधयत्,अभिमन्युने महान् धनुर्धर बृहदबलके साथ युद्ध किया। प्रजानाथ! कोसलनरेश बृहदबलने उस युद्धमें अभिमन्युके ध्वजको काट दिया और सारथिको मार गिराया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ອະພິມັນຍູ ໄດ້ເຂົ້າປະລະມືກັບ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ບຣິຫັດບະລະ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ກະສັດແຫ່ງໂກສະລະ ບຣິຫັດບະລະ ໃນການຮົບນັ້ນ ໄດ້ຕັດທຸງຂອງອະພິມັນຍູ ແລະ ຟັນໃຫ້ສາລະຖີລົ້ມລົງ.
Verse 15
तत: कोसलराजासावभिमन्योर्विशाम्पते । ध्वजं चिच्छेद समरे सारथिं च न्यपातयत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວກະສັດແຫ່ງໂກສະລະ—ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ—ໄດ້ຕັດທຸງຂອງອະພິມັນຍູ ກາງສະໜາມຮົບ ແລະ ຟັນໃຫ້ສາລະຖີລົ້ມລົງ.
Verse 16
सौभद्रस्तु ततः क्रुद्ध: पातिते रथसारथौ । बृहदूबलं महाराज विव्याध नवभि: शरै:,महाराज! अपने रथके सारथिके मारे जानेपर सुभद्राकुमार अभिमन्यु कुपित हो उठे और उन्होंने बृहदबलको नौ बाणोंसे घायल कर दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ສາວພັດຣະ (ອະພິມັນຍູ) ເມື່ອເຫັນສາລະຖີຂອງຕົນຖືກຟັນລົ້ມ ກໍໂກດກະຫຼາຍ ແລະ ຍິງບາດແຜໃຫ້ກະສັດ ບຣິຫັດບະລະ ດ້ວຍລູກສອນເກົ້າດອກ.
Verse 17
अथापराशभ्यां भल्लाभ्यां शिताभ्यामरिमर्दन: । ध्वजमेकेन चिच्छेद पा्णिमेकेन सारथिम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ວິລະຊົນຜູ້ບົດຂີ້ສັດຕູ ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນພັນບັນ (bhalla) ອັນແຫຼມຄົມສອງດອກ—ດອກໜຶ່ງຕັດທຸງ ແລະ ອີກດອກໜຶ່ງຟັນແຂນຂອງສາລະຖີ.
Verse 18
मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «(ເຂົາແມ່ນ) ຜູ້ມີທິດຖື, ອວດອ້າງໃນສະໜາມຮົບ, ຜູ້ທີ່ຖືຄວາມອາຄາດເປັນທາງຂອງຕົນ, ແລະ ເປັນມະຫາລະຖະວິລະຊົນ».
Verse 19
तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ສອງອົງນັ້ນ—ດຸດດັ່ງເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ເປັນຜູ້ເດັ່ນໃນວົງກຸຣຸ ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່—ຢືນໂດດເດັ່ນເປັນນັກຮົບຊັ້ນຍອດ; ຮູບຮ່າງແລະອຳນາດຂອງພວກເຂົາຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຫນັກໜ່ວງຂອງສົງຄາມທີ່ກຳລັງຈະເກີດຂຶ້ນ.
Verse 20
तौ वीक्ष्य तु महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເບິ່ງສອງມະຫາຈິດນັ້ນ—ຜູ້ສຳເລັດຄວາມສາມາດ ແລະອັດສະຈັນໃນການຮົບ—ພາບໃນສະໜາມຮົບກໍຫັນໄປຫາການປາກົດຕົວແລະພະລັງຂອງພວກເຂົາ, ວາງນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງການປະລະມືທີ່ກຳລັງຈະມາ ໃຫ້ສົມກັບສະຖານະຂອງນັກຮົບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ.
Verse 21
विस्मय: सर्वभूतानां समपद्यत भारत । भारत! वे दोनों महामनस्वी अस्त्रविद्याके विद्वान् तथा विचित्र प्रकारसे युद्ध करनेवाले थे। उन्हें देखकर समस्त प्राणियोंको बड़ा विस्मय हुआ || २० है ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ຄວາມພິສົດພິສັນໄດ້ຄອບງຳສັດທັງປວງ. ນັກຮົບມະຫາຈິດສອງອົງນັ້ນເປັນຜູ້ຊຳນານໃນວິຊາອາວຸດ ແລະຮົບດ້ວຍວິທີອັນນ່າພິສົດຫຼາກຫຼາຍ; ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາ ສັດທັງຫມົດກໍຕື່ນຕະລຶງ. ແລ້ວດຸຫສາສະນະ ຜູ້ມີພະລັງໃຫຍ່ ກໍກ້າວອອກໄປປະຈັນໜ້ານະກຸລ.”
Verse 22
तस्य माद्रीसुत: केतुं सशरं च शरासनम्,भारत! तब माद्रीकुमार नकुलने भी हँसते हुए-से तीखे बाण मारकर दुःशासनके धनुष- बाण और ध्वजको काट गिराया और पचीस बाण मारकर उसे घायल कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ແລ້ວນະກຸລ ບຸດແຫ່ງມາດຣີ ດຸດດັ່ງຍິ້ມຢູ່ ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມກ້າ ຕັດລົງທັງຄັນທະນູ, ລູກສອນ ແລະທຸງຂອງດຸຫສາສະນະ. ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍລູກສອນຊາວຫ້າດອກ ລາວໄດ້ຈິ່ມທະລຸດຸຫສາສະນະ ໃຫ້ບາດເຈັບ.
Verse 23
चिच्छेद निशितैर्बाणै: प्रहसन्निव भारत । अथैनं पज्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ນະກຸລ—ບຸດແຫ່ງມາດຣີ—ດຸດດັ່ງກຳລັງຫຼິ້ນ ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຄົມກ້າ ຕັດຄັນທະນູ, ລູກສອນ ແລະທຸງຂອງດຸຫສາສະນະ; ແລ້ວຈຶ່ງຍິງລູກສອນນ້ອຍໆວ່ອງໄວ ຊາວຫ້າດອກ ໃຫ້ເຂົາບາດເຈັບ.”
Verse 24
पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे । तुरज्गांश्विच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैवाभ्यपातयत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ບຸດຂອງທ່ານຜູ້ຍາກຈະຕ້ານທານໄດ້ ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ຍິງລູກສອນຕັດຂາດມ້າຂອງນະກຸລ ແລະຍັງຕີໃຫ້ທຸງຂອງເຂົາລົ້ມລົງອີກດ້ວຍ.
Verse 25
दुर्मुख: सहदेवं च प्रत्युद्याय महाबलम् । विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣມຸຂ ໄດ້ອອກໄປຮັບມືກັບ ສະຫະເທວ ຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ ແລະໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ສະຫະເທວພາກພຽນເພື່ອຊະນະ ເຂົາໄດ້ຍິງລູກສອນເປັນຝົນ ຈົນທຳໃຫ້ບາດເຈັບ.
Verse 26
सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महारणे । शरेण भृशतीक्ष्णेन पातयामास सारथिम्,तब वीरवर सहदेवने उस महायुद्धमें अत्यन्त तीखे बाणसे दुर्मुखके सारथिको मार गिराया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ວີຣະບຸລຸດ ສະຫະເທວ ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ຍິງລູກສອນທີ່ແຫຼມຄົມຢ່າງຍິ່ງ ຈົນທຳໃຫ້ສາຣະຖີ (ຄົນຂັບລົດຮົບ) ຂອງດຸຣມຸຂລົ້ມລົງ.
Verse 27
तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ । त्रासयेतां शरैघोरै: कृतप्रतिकृतेषिणा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງຜູ້ກ້າ ຜູ້ເມົາໃນຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສແຫ່ງສົງຄາມ ໄດ້ເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັນໃນສະໜາມຮົບ; ດ້ວຍໃຈປາດຖະໜາຈະຊົດໃຊ້ຄວາມຜິດເກົ່າ ພວກເຂົາໄດ້ຍິງລູກສອນອັນນ່າຢ້ານ ເພື່ອໃຫ້ອີກຝ່າຍຫວາດຫວັນ.
Verse 28
युधिष्ठिर: स्वयं राजा मद्रराजानमभ्ययात् । तस्य मद्राधिपश्षापं द्विधा चिच्छेद मारिष,स्वयं राजा युधिष्ठिरने मद्रराज शल्यपर आक्रमण किया। राजन! मद्रराजने युधिष्ठिरके धनुषके दो टुकड़े कर दिये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣ ໄດ້ເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າກັບກະສັດແຫ່ງມັດຣະດ້ວຍພຣະອົງເອງ. ແລ້ວ ອົງອະທິປະຕິແຫ່ງມັດຣະ, ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ໄດ້ຟັນຄັນທະນູຂອງຢຸທິສຖິຣໃຫ້ຂາດເປັນສອງທ່ອນ.
Verse 29
तदपास्य भनुश्कछिन्न॑ कुन्तीपुत्रो युधिष्िर: । अन्यत् कार्मुकमादाय वेगवद् बलवत्तरम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຢຸດທິສຖິຣ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ໄດ້ປາລະທິ້ງຄັນທະນູທີ່ຖືກຕັດຂາດ ແລ້ວຈັບຄັນທະນູອື່ນທີ່ໄວກວ່າ ແລະແຂງແຮງກວ່າ. ດ້ວຍລູກສອນຄົມກຣີບທີ່ຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງດີ ລາວໄດ້ຍິງປົກຄຸມ ຊາລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ. ແລ້ວດ້ວຍຄວາມໂກດ ລາວຮ້ອງວ່າ: «ຢືນ! ຢືນ!»
Verse 30
ततो मद्रेश्वर॑ राजा शरैः संनतपर्वभि: । छादयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्
ແລ້ວກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ກໍໂກດກ້າ ແລະຍິງລູກສອນຄົມກຣີບທີ່ຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງດີ ປົກຄຸມຄູ່ຕໍ່ສູ້ດັ່ງພາຍຸແຫ່ງລູກສອນ; ແລ້ວຮ້ອງວ່າ: «ຢືນ! ຢືນ!»
Verse 31
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणमभ्यद्रवत भारत । तस्य द्रोण: सुसंक्रुद्ध: परासुकरणं दृढम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວທ່ານ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ກໍພຸ້ນເຂົ້າໄປຫາ ໂດຣນະ ຢ່າງຕົງໜ້າ, ໂອ ພາຣະຕະ. ໂດຣນະໂກດກ້າຕໍ່ເຂົາ ແລະຢືນຢັນແນ່ນອນ ດ້ວຍໃຈແຂງກ້າ ມຸ່ງໝາຍຈະນຳຄວາມຕາຍມາໃຫ້ສັດຕູ.
Verse 32
शरं चैव महाघोरं कालदण्डमिवापरम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວລາວກໍປ່ອຍລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວຢ່າງຫຼວງ—ດຸດດັ່ງຄັນທອນແຫ່ງພະຍົມອີກອັນໜຶ່ງ.
Verse 33
अथान्यद् धनुरादाय सायकांश्व चतुर्दश
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ບຸດແຫ່ງດຣຸປະດະ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອື່ນ ແລະຍິງລູກສອນສິບສີ່ດອກ. ໃນສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ທຳໃຫ້ ໂດຣນາຈາຣະຍະ ບາດເຈັບແລະເຈັບປວດ. ຈາກນັ້ນທັງສອງໂກດແຄ້ນກັນຢ່າງຫນັກ ແລະປະລະກັນໃນສົງຄາມອັນນ່າສະພຶງກົວ.
Verse 34
द्रोणं द्रुपदपुत्रस्तु प्रतिविव्याध संयुगे । तावन्योन्यं सुसंक्रुद्धौ चक्रतु: सुभृशं॑ रणम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ບຸດຂອງດຣຸປະດະໄດ້ຕອບໂຕ້ຕໍ່ດໂຣນະ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ທັງສອງ—ໂກດແຄ້ນກັນຢ່າງຫນັກ—ໄດ້ເຂົ້າປະລະມືກັນໃນການດວນອັນດຸເດືອດຢ່າງຍິ່ງ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມອາຄາດສ່ວນຕົວ ແລະ ຄວາມພູມໃຈທີ່ຖືກທຳລາຍ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຄວາມຮຸນແຮງໃນສົງຄາມທະວີຂຶ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນບັນດາອາຈານອາວຸດ ເມື່ອຄວາມໂກດກົດທັບຄວາມຍັບຍັ້ງ ແລະ ພັນທະແຫ່ງທຳມະໃນສົງຄາມ.
Verse 35
सौमदत्तिं रणे शड्खो रभसं रभसो युधि । प्रत्युद्ययौ महाराज तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्,महाराज! वेगशाली शंखने उस युद्धमें वेगवान् वीर भूरिश्रवापर धावा किया और कहा -- खड़े रहो, खड़े रहो”
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາກະສັດ, ໃນກາງສະໜາມຮົບ ຊັງຄະ—ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮຸນຫັນ—ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ສໍມະດັດຕິ (ພູຣີສຣະວັດ) ແລະຮ້ອງວ່າ “ຢືນຢູ່! ຢືນຢູ່!” ນີ້ແມ່ນຄຳທ້າທາຍຂອງນັກຮົບ ຕາມຂະບວນທຳນຽມການຮົບແບບເປີດເຜີຍ ທີ່ຄວາມກ້າຫານຖືກປະກາດຕໍ່ໜ້າ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 36
तस्य वै दक्षिणं वीरो निर्बिभेद रणे भुजम् | सौमदत्तिस्तथा शड्खं जत्रुदेशे समाहनत्,वीर शंखने रणभूमिमें भूरिश्रवाकी दाहिनी भुजा विदीर्ण कर डाली; फिर भूरिश्रवाने भी शंखके गलेकी हँसलीपर बाण मारा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ນັກຮົບຜູ້ກ້າໄດ້ຈິ້ມທະລຸແລະຜ່າແຂນຂວາຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ໃຫ້ແຕກຂາດ. ແລ້ວສໍມະດັດຕິ (ພູຣີສຣະວັດ) ກໍຕີຊັງຄະທີ່ບ່ອນກະດູກໄຫຼ່ (ຄໍລາບອນ). ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແມ່ນຍຳອັນໂຫດຮ້າຍຂອງວິຊາການຮົບ ແລະການທະວີຄວາມຮຸນແຮງຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ທີ່ສົງຄາມປ່ອຍອອກມາ ເມື່ອກຽດສັກສີຂອງນັກຮົບຖືກສະແດງຜ່ານບາດແຜທາງກາຍ ບໍ່ແມ່ນຜ່ານຄວາມຍັບຍັ້ງ.
Verse 37
तयोस्तदभवद् युद्ध॑ं घोररूप॑ विशाम्पते । दृप्तयो: समरे पूर्व वृत्रवासवयोरिव,राजन्! उस समरभूमिमें इन्द्र और वृत्रासुरकी भाँति उन दोनों अभिमानी वीरोंमें बड़ा भयंकर युद्ध हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ລະຫວ່າງນັກຮົບສອງຜູ້ທີ່ອວດອ້າງນັ້ນ ໄດ້ເກີດການຮົບທີ່ມີຮູບລັກອັນນ່າສະພຶງກົວ—ດຸດດັ່ງການປະລະກັນໃນອະດີດລະຫວ່າງ ອິນທຣະ (ວາສະວະ) ແລະ ວຣິຕຣະ. ການປຽບທຽບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມອວດອ້າງ ແລະ ຄວາມຄຸກຄາມແຫ່ງສົງຄາມ ສາມາດເຮັດໃຫ້ການດວນຂອງມະນຸດຄ້າຍການປະທະລະດັບຈັກກະວານ ເພີ່ມນ້ຳໜັກທາງທຳມະໃຫ້ແກ່ຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 38
बाल्लीकं तु रणे क्रुद्धं क़ुद्धलूपो विशाम्पते । अभ्यद्रवदमेयात्मा धृष्टकेतुर्महारथ:,प्रजानाथ! रणक्षेत्रमें कृपित हुए बाह्नीकपर अपरिमित आत्मबलसे सम्पन्न महारथी धृष्टकेतुने क्रोधपूर्वक आक्रमण किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ໃນສະໜາມຮົບ ທະຫານລົດຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ທຣິສຕະເກຕຸ—ຜູ້ມີພະລັງໃຈຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້—ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີດ້ວຍຄວາມໂກດຕໍ່ ບາລລີກະ ຜູ້ກໍກຳລັງລຸກໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດເຊັ່ນກັນ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ວ່າ ເມື່ອຄວາມໂກດຖືກຈຸດຕິດທັງສອງຝ່າຍ ມັນຜັກດັນນັກຮົບໃຫ້ເຂົ້າໂຈມຕີໂດຍກົງ ແລະເພີ່ມຄ່າແພງທາງມະນຸດ ແລະທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 39
बाह्लीकस्तु रणे राजन् धृष्टकेतुममर्षण: । शरैर्बहुभिरानर्च्छत् सिंहनादमथानदत्,राजन! अमर्षशील बाह्लीकने समरांगणमें बहुत-से बाणोंद्वारा धृष्टकेतुको पीड़ा दी और सिंहके समान गर्जना की
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ໃນກາງສະໜາມຮົບ ບາຫລີກະຜູ້ອາລົມຮ້ອນ ໄດ້ຍິງລູກສອນຫຼາຍດອກໃສ່ ທຣິສຕະເກຕຸ ໃຫ້ເຈັບປວດທຸກທໍລະມານ; ແລ້ວກໍຮ້ອງຄໍາຮົ່ມຮືດດັ່ງສິງໂຕ ເພື່ອປະກາດອໍານາດ ແລະປູກຄວາມຢ້ານກົວໃນການປະທະຂອງນັກຮົບຜູ້ຍຶດທໍາມະ.
Verse 40
चेदिराजस्तु संक्रुद्धो बाह्लीकं नवभि: शरै: | विव्याध समरे तूर्ण मत्तो मत्तमिव द्विपम्
ແຕ່ພະຣາຊາແຫ່ງເຈດີ ທຣິສຕະເກຕຸ ໂກດແຄ້ນຢ່າງແຮງ ໄດ້ຍິງລູກສອນ 9 ດອກ ຢ່າງວ່ອງໄວ ທະລຸບາຫລີກະໃນສະໜາມຮົບ—ດັ່ງຊ້າງຄືນຄວາມຄືກຄືນບຸກໃສ່ຊ້າງຄືນຄວາມຄືກຄືນອີກໂຕໜຶ່ງ.
Verse 41
तौ तत्र समरे क्रुद्धौ नर्दन्तौ च पुन: पुनः । समीयतु: सुसंक्रुद्धावड्रारकबुधाविव,उस रणभूमिमें वे दोनों वीर परस्पर कुपित हो रोषमें भरे हुए मंगल और बुधकी भाँति बारंबार गर्जते हुए युद्ध कर रहे थे
ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ວິລະຊົນທັງສອງ ໂກດເກຣີຍວ ແລະຮ້ອງຄໍາຮົ່ມຮືດຊ້ໍາໆ ໄດ້ເຂົ້າປະຊິດກັນອີກເທື່ອແລ້ວເທື່ອເລົ່າ—ດັ່ງດາວອັງກາຣະ (ມາຣສ) ແລະ ບຸດະ (ເມີຄິວຣີ) ປະທະກັນດ້ວຍອາຄາດ.
Verse 42
राक्षसं रौद्रकर्माणं क्रूरकर्मा घटोत्कच: । अलनम्बुषं प्रत्युदियाद् बल॑ं शक्र इवाहवे
ດັ່ງທີ່ອິນທຣະເຄີຍບຸກໃນສົງຄາມເຂົ້າໃສ່ອະສຸຣະ ບະລະ, ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ ກະຖົດກະຈະ ຜູ້ກະທໍາການອັນໂຫດຮ້າຍ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໂຈມຕີ ອະລັມບຸສະ ຣາກສະຜູ້ກະທໍາການອັນດຸຮ້າຍນ່າສະພຶງກົວ.
Verse 43
घटोत्कचस्तत: क्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम् । नवत्या सायकैस्ती&णैर्दारयामास भारत,भरतनन्दन! क्रोधमें भरे हुए घटोत्कचने नब्बे तीखे बाणोंद्वारा उस महाबली राक्षस अलम्बुषको विदीर्ण कर दिया
ຕໍ່ມາ ກະຖົດກະຈະ ໂກດແຄ້ນ ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຄົມ 90 ດອກ ຈິ່ມທະລຸຣາກສະຜູ້ມີກໍາລັງຫຼາຍນັ້ນ ໃຫ້ແຕກຂາດ—ໂອ ພາຣະຕະ, ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນໃຈແຫ່ງວົງພາຣະຕະ.
Verse 44
अलम्बुषस्तु समरे भैमसेनिं महाबलम् । बहुधा दारयामास शरै: संनतपर्वभि:,तब अलम्बुषने भी महाबली भीमसेनपुत्र घटोत्कचको झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा समरांगणमें बहुत प्रकारसे घायल कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ອະລັມບຸຊະໄດ້ຈູ່ໂຈມຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງ ບໄມສະເນນີ—ຄື ກະໂຕດກະຈະ ບຸດຂອງພີມະເສນ—ໂດຍລູກສອນທີ່ຂໍ້ຕໍ່ງໍ້ ທະລຸ ແລະເຮັດໃຫ້ບາດເຈັບຫຼາຍປະການ.
Verse 45
व्यभ्राजेतां ततस्तौ तु संयुगे शरविक्षतौ । यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວທັງສອງ—ຖືກລູກສອນທຳໃຫ້ບາດແຜໃນກາງສົງຄາມ—ກໍສ່ອງປະກາຍຢ່າງພິສົດ ດັ່ງບລະ (ອະສຸຣະ) ແລະ ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງ ເມື່ອຖືກຕີໃນສົງຄາມລະຫວ່າງເທວະກັບອະສຸຣະ.
Verse 46
शिखण्डी समरे राजन् द्रौणिमभ्युद्ययौ बली । अश्वत्थामा ततः क्रुद्ध/ शिखण्डिनमुपस्थितम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນສະໜາມຮົບ ຜູ້ກ້າຫານ ຊິຂັນຑີ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໄປຫາ ອັສວັດຖາມາ ບຸດຂອງດໂຣນະ. ແລ້ວອັສວັດຖາມາຜູ້ໂກດຂຶ້ນ ກໍອອກມາປະຈັນໜ້າຊິຂັນຑີທີ່ກຳລັງເຂົ້າມາ.
Verse 47
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं विद्ध्वा ह्रकम्पयत् । शिखण्ड्यपि ततो राजन द्रोणपुत्रमताडयत्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນນາຣາຈະອັນແຫຼມຄົມ, ອັສວັດຖາມາໄດ້ທະລຸຊິຂັນຑີຢ່າງຮຸນແຮງ ຈົນເຮັດໃຫ້ເຂົາສັ່ນໄຫວແລະເຊົາຕົວ. ແລ້ວ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຊິຂັນຑີກໍຕອບໂຕ້ ຍິງລູກສອນຄົມໆ ໃຫ້ບຸດຂອງດໂຣນະໄດ້ຮັບບາດເຈັບ.
Verse 48
सायकेन सुपीतेन तीक्ष्णेन निशितेन च । तौ जघ्नतुस्तदान्योन्यं शरैर्बहुविधैर्मुधे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນການຮົບນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ທັງສອງໄດ້ຟັນຟາດກັນແລະກັນ ດ້ວຍລູກສອນຫຼາຍຊະນິດ—ທີ່ຂັດມັນດີ, ແຫຼມຄົມ, ແລະມີຂອບຄົມ—ໃນກາງສະໜາມຮົບ.
Verse 49
भगदत्तं रणे शूरं विराटो वाहिनीपति: । अभ्ययात् त्वरितो राजंस्ततो युद्धमवर्तत,राजन! संग्रामशूर भगदत्तपर सेनापति विराटने बड़ी उतावलीके साथ आक्रमण किया। फिर तो उन दोनोंमें युद्ध होने लगा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ວິຣາດ ຜູ້ບັງຄັບກອງທັບ ໄດ້ຮີບຮ້ອນພຸ້ນເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າກັບ ພະກະດັດ ວິລະຊົນໃນສະໜາມຮົບ. ແລ້ວການຮົບພັນກໍເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງທັງສອງ—ພົບກັນໃນກາງສົງຄາມ ດ້ວຍໃຈມຸ່ງຫມັ້ນຈະພິສູດຄວາມກ້າຫານ ແລະອຳນາດບັງຄັບຕາມທຳມະຂອງກະສັດນັກຮົບ.
Verse 50
विराटो भगदत्तं तु शरवर्षेण भारत । अभ्यवर्षत् सुसंक्रुद्धो मेघो वृष्ट्या इवाचलम्,भारत! विराटने अत्यन्त कुपित होकर भगदत्तपर अपने बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी, मानो मेघ पर्वतपर जलकी बूँदें बरसा रहा हो
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ວິຣາດ ຜູ້ເດືອດດານດ້ວຍຄວາມໂກດ ໄດ້ສາດຝົນລູກສອນໃສ່ ພະກະດັດ—ດັ່ງເມກຝົນທີ່ທຸ່ມຝົນລົງໃສ່ພູ. ຄວາມໂກດນັ້ນຖືກສະແດງອອກຜ່ານວິໄນແຫ່ງການຮົບ ບໍ່ແມ່ນຄວາມວຸ່ນວາຍ.
Verse 51
भगदत्तस्ततस्तूर्ण विराट पृथिवीपतिम् । छादयामास समरे मेघ: सूर्यमिवोदितम्,तब जैसे बादल उगे हुए सूर्यको ढक लेता है, उसी प्रकार भगदत्तने समरभूमिमें बाणोंकी वर्षद्वारा पृथ्वीपति विराटको आच्छादित कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ພະກະດັດ ໄດ້ຮີບຮ້ອນປົກຄຸມ ພະຣາຊາ ວິຣາດ ໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແໜ້ນ—ດັ່ງເມກບັງຕາເວັນທີ່ພຶ້ງຂຶ້ນ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນສົງຄາມ ທັງໂຊກຊະຕາ ແລະຄວາມແຈ້ງຊັດ ອາດຖືກບັງຫາຍໄດ້ຢ່າງກະທັນຫັນ.
Verse 52
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं कृप: शारद्वतो ययौ । त॑ं कृप: शरवर्षेण छादयामास भारत
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ກຣິປະ ບຸດຂອງ ຊາຣັດວັດ ໄດ້ກ້າວໄປປະຈັນໜ້າກັບ ບຣິຫັດກະສັດຣະ ນັກຮົບຜູ້ແຂງແກ່ຂອງຊາວໄກເກຍ. ໂອ ພາຣະຕະ, ກຣິປະ ໄດ້ປົກຄຸມເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນ—ເປັນພາບຂອງຝີມືການຮົບທີ່ມີວິໄນ ໃນພາລະອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 53
गौतम॑ं कैकय: क्रुद्धः शरवृष्ट्या भ्यपूरयत् । भरतनन्दन! केकयराज बृहत्क्षत्रपर शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यने आक्रमण किया और अपने बाणोंकी वर्षद्वारा उन्हें ढक दिया। तब केकयराजने भी क्ुद्ध होकर अपने सायकोंकी वर्षासे कृपाचार्यको आच्छादित कर दिया || ५२ ह || तावन्योन्यं हयान् हत्वा धनुश्छित्त्वा च भारत
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ກະສັດໄກເກຍ ຜູ້ໂກດເຄືອງ ໄດ້ຖອກທ້ວມ ກໍຕະມະ (ກຣິປະ) ດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແໜ້ນ. ໃນຄວາມຮ້ອນແຮງຂອງສະໜາມຮົບ ຄວາມໂກດຕອບໂຕ້ຄວາມໂກດ: ການປະຈັນໜ້າທະວີຄວາມຮຸນແຮງຜ່ານການຍິງລູກສອນສວນກັນ ສະແດງວ່າຄວາມໂກດໃນສົງຄາມສາມາດເຮັດໃຫ້ຄວາມຮຸນແຮງພຸ່ງສູງຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 54
विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ । तयोस्तदभवद् युद्ध घोररूपं सुदारुणम्
ວິລະບຸລຸດທັງສອງ ເຂົ້າຫາກັນເພື່ອຮົບ ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນອັນທົນບໍ່ໄດ້. ພວກເຂົາຂ້າມ້າຂອງກັນແລະກັນ ຫັກຄັນທະນູເປັນຊິ້ນໆ ແລະກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດຮົບ. ແລ້ວດ້ວຍອະມັດສະອັນເຕັມອົກ ພວກເຂົາຢືນປະຈັນໜ້າ ເພື່ອຮົບດ້ວຍດາບ; ແລະການຮົບອັນນ່າຢ້ານ ແລະໂຫດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ ກໍເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງພວກເຂົາ.
Verse 55
द्रुपदस्तु ततो राजन् सैन्धवं वै जयद्रथम् । अभ्युद्ययौ हृष्टरूपो हृष्टरूपं परंतप:
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວແຕ່ນັ້ນ, ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ດຣຸປະດະ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ຕໍ່ພະເຈົ້າໄຊຍະດຣະຖະ ກະສັດແຫ່ງສິນດຸ. ໄຊຍະດຣະຖະກໍມີໃຈຮ່າເຮີງເຊັ່ນກັນ ແລະອອກຮັບການປະຈັນໜ້ານັ້ນດ້ວຍອາລົມອັນຫ້າວຫານດຽວກັນ.
Verse 56
ततः सैन्धवको राजा द्रुपदं॑ विशिखैस्त्रिभि: । ताडयामास समरे स च त॑ प्रत्यविध्यत,तत्पश्चात् सिन्धुराज जयद्रथने समरांगणमें तीन बाणोंद्वारा द्रपदको गहरी चोट पहुँचायी। ट्रुपदने भी बदलेमें उसे बींध डाला
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວກະສັດແຫ່ງສິນດຸ ໄຊຍະດຣະຖະ ໄດ້ຍິງດຣຸປະດະໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍລູກສອນຄົມສາມດອກ. ດຣຸປະດະກໍຍິງຕອບ ແທງທະລຸລາວຄືນໄປ.
Verse 57
तयोस्तदभवद् युद्ध घोररूपं सुदारुणम् । ईक्षणप्रीतिजननं शुक्राड्रारकयोरिव,उन दोनोंका वह घोर एवं अत्यन्त भयंकर युद्ध शुक्र और मंगलके संघर्षकी भाँति नेत्रोंके लिये हर्ष उत्पन्न करनेवाला था
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ ການຮົບອັນນ່າຢ້ານ ແລະໂຫດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ; ແຕ່ມັນກໍເປັນພາບທີ່ເຮັດໃຫ້ຕາຊື່ນຊົມ ດັ່ງການປະທະກັນຂອງສຸກຣະ ແລະ ອັງຄານ.
Verse 58
विकर्णस्तु सुतस्तुभ्यं सुतसोम॑ महाबलम् । अभ्ययाज्जवनैरश्वैस्ततो युद्धमवर्तत,आपके पुत्र विकर्णने तेज चलनेवाले घोड़ोंद्वारा महाबली सुतसोमपर धावा किया। तत्पश्चात् उनमें भारी युद्ध होने लगा
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງພະອົງ ວິກັນນະ ໄດ້ຂັບລົດຮົບດ້ວຍມ້າທີ່ໄວວ່ອງ ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີສຸຕະໂສມະ ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່. ແລ້ວຈຶ່ງເກີດການຮົບອັນໜັກໜ່ວງລະຫວ່າງພວກເຂົາ.
Verse 59
विकर्ण: सुतसोम॑ तु विद्ध्वा नाकम्पयच्छरै: । सुतसोमो विकर्ण च तदद्भुतमिवाभवत्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ວິກັນນະຍິງລູກສອນຖືກສຸຕະໂສມ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ລາວຫວັ່ນໄຫວໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສຸຕະໂສມກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ວິກັນນະສັ່ນຄອນໄດ້. ຄວາມກ້າຫານອັນໝັ້ນຄົງຂອງທັງສອງ ຜູ້ບໍ່ຍອມອ່ອນຕໍ່ການຈົມຕີ ປານດັ່ງເປັນສິ່ງອັດສະຈັນ.
Verse 60
सुशर्माणं नरव्याप्रश्नेकितानो महारथ: । अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्ध: पाण्डवार्थे पराक्रमी,नरश्रेष्ठ पराक्रमी महारथी चेकितानने पाण्डवोंके लिये अत्यन्त कुपित होकर सुशर्मापर धावा किया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເຈກິຕານະ ມະຫາຣະຖີ ຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ໄດ້ໂກດເກຣີຍວເພື່ອພັນດະວະ ແລ້ວພຸ້ນພັນຕົງເຂົ້າໃສ່ສຸສະຣະມາ.
Verse 61
सुशर्मा तु महाराज चेकितानं महारथम् | महता शरवर्षेण वारयामास संयुगे,महाराज! सुशर्माने भारी बाण-वर्षाके द्वारा महारथी चेकितानको युद्धमें आगे बढ़नेसे रोक दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາຣາຊາ, ສຸສະຣະມາໄດ້ຂັດຂວາງເຈກິຕານະ ມະຫາຣະຖີ ໃນສະໜາມຮົບ ໂດຍສາດລູກສອນດຸດຝົນໜັກ ໃຫ້ລາວຖືກກັ້ນໄວ້ໃນການປະທະ.
Verse 62
चेकितानो<पि संरब्ध: सुशर्माणं महाहवे | प्राच्छादयत् तमिषुभिर्महामेघ इवाचलम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ເຈກິຕານະກໍໂກດເກຣີຍວໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ແລ້ວປົກຄຸມສຸສະຣະມາດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແໜ້ນ ດັ່ງເມກໃຫຍ່ປົກພູດ້ວຍຝົນຫນັກ.
Verse 63
शकुनि: प्रतिविन्ध्यं तु पराक्रान्तं पराक्रमी । अभ्यद्रवत राजेन्द्र मत्त: सिंह इव द्विपम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ຣາເຊນທຣະ, ຊະກຸນິ ຜູ້ກ້າຫານ ເຫັນປຣະຕິວິນທະຍະກ້າວຫນ້າມາດ້ວຍພະລັງ ກໍພຸ້ນພັນເຂົ້າໃສ່ລາວ ດັ່ງສິງໂຕທີ່ຄືມືນເມົາ ພຸ້ນໃສ່ຊ້າງ.
Verse 64
यौधिष्ठिरस्तु संक्रुद्ध: सौबलं निशितै: शरै: । व्यदारयत संग्रामे मघवानिव दानवम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ບຸດຂອງຢຸທິສຖິຣະໂກດໂກດຢ່າງແຮງ ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມໆ ຈົນສອບະລະ (ຊະກຸນິ) ແຕກຮ້າວ ດັ່ງມະຄະວານ (ອິນທຣະ) ຜ່າດານະວະໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 65
शकुनि: प्रतिविन्ध्यं तु प्रतिविध्यन्तमाहवे । व्यदारयन्महाप्राज्ञ: शरै: संनतपर्वभि:,युद्धमें अपनेको बेधनेवाले प्रतिविन्ध्यको भी परम बुद्धिमान् शकुनिने झुके हुए गाँठवाले बाणोंसे घायल कर दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ເມື່ອປຣະຕິວິນທະຍະກຳລັງຈົ່ມຕີເຂົາ ຊະກຸນິຜູ້ມີປັນຍາສູງ ໄດ້ຕອບໂຕດ້ວຍລູກສອນທີ່ຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງ ຈົນຈິ່ມທະລຸແລະຜ່າປຣະຕິວິນທະຍະໃຫ້ເຈັບສາຫັດ.
Verse 66
सुदक्षिणं तु राजेन्द्र काम्बोजानां महारथम् | श्रुतकर्मा पराक्रान्तमभ्यद्रवत संयुगे,राजेन्द्र! काम्बोजदेशके राजा पराक्रमी महारथी सुदक्षिणपर रणभूमिमें श्रुतकर्माने आक्रमण किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນກາງສະໜາມຮົບ ຊຣຸຕະກັຣມາ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ສຸດັກຊິນະ ມະຫາຣະຖະຜູ້ແຂງກ້າແຫ່ງກຳໂບຊາ.
Verse 67
सुदक्षिणस्तु समरे साहदेविं महारथम् | विद्ध्वा नाकम्पयत वै मैनाकमिव पर्वतम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ສຸດັກຊິນະໄດ້ຟັນຟາດຊຣຸຕະກັຣມັນ ມະຫາຣະຖະ ບຸດຂອງສະຫະເທວະ ໃຫ້ບາດເຈັບ; ແຕ່ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເຂົາສັ່ນໄຫວໄດ້. ເຂົາຢືນໝັ້ນດັ່ງພູໄມນາກະ.
Verse 68
श्रुतकर्मा ततः क्रुद्ध: काम्बोजानां महारथम् | शरैरबहुभिरानर्च्छदू दारयन्निव सर्वश:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ຊຣຸຕະກັຣມາໂກດໂກດ ໄດ້ລະດົມຍິງລູກສອນຈຳນວນຫຼາຍໃສ່ມະຫາຣະຖະແຫ່ງກຳໂບຊາ ດັ່ງຈະຜ່າເຂົາໃຫ້ແຕກອອກຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 69
इरावानथ संक्ुद्धः श्रुतायुषमरिंदमम् । प्रत्युद्ययौ रणे यत्तो यत्तरूपं परंतप:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ອິຣາວານ ຜູ້ຖືກໄຟໂກດເຜົາໃຈ ແລະມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ສົງຄາມ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໄປໃນສະໜາມຮົບ ເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບ ສຣຸຕາຍຸສ ຜູ້ປາບສັດຕູ. ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູນັ້ນ ກ້າຫານກ້າວໜ້າດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ ໃນຂະນະທີ່ສຣຸຕາຍຸສກໍພາກພຽນຈະຮັບມືແບບປະຈັນໜ້າ—ທັງສອງພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າໃນພະລະກິດອັນດຸເດືອດຂອງສົງຄາມ.
Verse 70
आर्जुनिस्तस्य समरे हयान् हत्वा महारथ: । ननाद बलवन्नादं तत् सैन्यं प्रत्यपूरयत्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນການຮົບນັ້ນ ອາຣຊຸນີ (ອິຣາວານ) ມະຫາລົດຮົບ ໄດ້ຟັນສັງຫານມ້າຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ ແລ້ວຮ້ອງຄຳຮົບດັງກັງວານ ຈົນເຕັມໄປທົ່ວກອງທັບສັດຕູ. ແລະດ້ວຍຝົນລູກສອນ ລາວໄດ້ປົກຄຸມວາຫິນີນັ້ນໄວ້.
Verse 71
श्रुतायुस्तु ततः क्रुद्ध: फाल्गुने: समरे हयान् । निजघान गदाग्रेण ततो युद्धमवर्तत
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ສຣຸຕາຍຸສ ໂກດເກີນທົນ ໄດ້ຟາດມ້າຂອງຟາລກຸນີ (ອິຣາວານ) ໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍການຟາດຈາກປາຍຄອນຂອງຄອນຫນັກ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ການປະຈັນບານອັນດຸເດືອດແລະໃກ້ຊິດ ກໍເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງທັງສອງ.
Verse 72
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ कुन्तिभोजं महारथम् । ससेन॑ ससुतं वीर॑ संससज्जतुराहवे,अवन्तिदेशके राजकुमार विन्द और अनुविन्दने सेना और पुत्रसहित वीर महारथी कुन्तिभोजके साथ युद्ध आरम्भ किया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອະວັນຕີ ໄດ້ເຂົ້າປະຈັນໜ້າໃນສົງຄາມກັບ ກຸນຕິໂພຊ ມະຫາລົດຮົບຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ມາພ້ອມກອງທັບ ແລະບຸດຊາຍຂອງລາວ.
Verse 73
तत्राद्भुतमपश्याम तयोघघोरें पराक्रमम् । अयुध्येतां स्थिरौ भूत्वा महत्या सेनया सह
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນວິລະກຳອັນນ່າພິສົດ ແຕ່ກໍນ່າສະພຶງກົວ ຂອງທັງສອງ. ພວກເຂົາຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແຕ່ລະຝ່າຍມີກອງທັບໃຫຍ່ຂອງຕົນ ແລະປະຈັນໜ້າກັນໃນສົງຄາມ—ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ດັ່ງວ່ານ້ຳໜັກແຫ່ງກອງທັບໄດ້ກາຍເປັນຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງພວກເຂົາ.
Verse 74
अनुविन्दस्तु गदया कुन्तिभोजमताडयत् | कुन्तिभोजश्न तं॑ तूर्ण शरब्रातैरवाकिरत्,अनुविन्दने कुन्तिभोजपर गदासे आघात किया। तब कुन्तिभोजने भी तुरंत ही अपने बाणसमूहोंद्वारा उसे आच्छादित कर दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອະນຸວິນດະໄດ້ຟາດກຸນຕິໂພຊະດ້ວຍຄອນ. ກຸນຕິໂພຊະກໍຕອບໂຕທັນທີ ດ້ວຍການຍິງລູກສອນເປັນຊຸດໆ ປົກຄຸມເຂົາຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 75
कुन्तिभोजसुतश्चापि विन्दं विव्याध सायकै: । सचतं प्रतिविव्याध तदद्भुतमिवाभवत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງກຸນຕິໂພຊະກໍໄດ້ຍິງລູກສອນທະລຸວິນດະ. ວິນດະກໍຕອບໂຕ ຟາດກັບໃຫ້ເຂົາບາດເຈັບຫນັກ. ການປະທະອັນວ່ອງໄວນັ້ນ ດູປານອັດສະຈັນທ່າມກາງໄຟສົງຄາມ.
Verse 76
केकया भ्रातर: पञ्च गान्धारान् पञठ्च मारिष | ससैन्यास्ते ससैन्यांश्ष॒ योधयामासुराहवे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພະຣາຊາ, ພີ່ນ້ອງເກກະຍະທັງຫ້າ ມາພ້ອມກອງທັບຂອງຕົນ ແລະເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບນັກຮົບກັນທາຣະທັງຫ້າ ຜູ້ກໍຢືນຢູ່ພ້ອມກອງທັບຂອງຕົນ. ດັ່ງນັ້ນ ການປະທະຂອງກອງທັບທັງສອງຝ່າຍຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນສົງຄາມໃຫຍ່.
Verse 77
वीरबाहुश् ते पुत्रो वैराटिं रथसत्तमम् | उत्तरं योधयामास विव्याध निशितै: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງພະອົງ ວີຣະບາຫຸ ໄດ້ເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບ ອຸດຕະຣະ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ເລີດແຫ່ງວົງວີຣາດະ ແລະຍິງເຂົາດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ.
Verse 78
चेदिराट् समरे राजन्नुलूकं समभिद्रवत्,राजन! चेदिराजने समरांगणमें उलूकपर धावा किया और उसे अपने बाणोंकी वर्षासे बींध डाला। वैसे ही उलूकने भी पंखयुक्त तीखे बाणोंद्वारा चेदिराजको गहरी चोट पहुँचायी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພະຣາຊາ, ໃນສະໜາມຮົບ ກະສັດແຫ່ງເຈດີ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ ອຸລູກະ ຢ່າງຕົງໆ ແລະທະລຸເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ອຸລູກະກໍຕອບໂຕ ດ້ວຍລູກສອນຄົມມີຂົນ ທຳໃຫ້ກະສັດເຈດີບາດເຈັບເລິກ.
Verse 79
तथैव शरवर्षेण उलूकं॑ समविद्धयत । उलूकश्चापि त॑ं बाणैर्निशितैलोमवाहिभि:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ກະສັດແຫ່ງເຈຕີ ໄດ້ຍິງອູລູກະດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ອູລູກະກໍ່ເຊັ່ນກັນ ໂອ ພະຣາຊາ ໄດ້ຕອບໂຕ້ໂດຍທະລຸທະລວງພຣະອົງດ້ວຍລູກສອນຄົມມີຂົນ. ດັ່ງນັ້ນໃນສະໜາມຮົບ ທັງສອງຝ່າຍຮັບມືກັນດ້ວຍຄວາມກ້າຫານເທົ່າທຽມ ແລະຄ່າໃນທາງທຳຂອງການບາດເຈັບກັນໄປມານັ້ນກໍ່ສະສົມເພີ່ມຂຶ້ນຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 80
तयोरयुद्धं समभवद् घोररूपं विशाम्पते । दारयेतां सुसंक्रुद्धावन्योन्यमपराजितौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນເກີດການຮົບທີ່ມີຮູບລັກນ່າຢ້ານກົວ. ບໍ່ເຄີຍຖືກໃຜປະລາຍໄດ້ ແລະເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍ, ນັກຮົບທັງສອງກໍ່ຂະຍາຍຈະສະຫຼາຍອີກຝ່າຍ—ຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມພອງພູຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີຂອບເຂດ.
Verse 81
एवं द्वन्दडसहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । पदातीनां च समरे तव तेषां च संकुले,इस प्रकार उस घमासान युद्धमें आपके और पाण्डवपक्षके रथ, हाथी, घोड़े और पैदल सैन्यके सहसोरों योद्धाओंमें द्वन्ध-युद्ध चल रहा था
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນສະໜາມຮົບອັນອັດແໜ້ນສັບສົນ—ທີ່ກອງທັບຂອງພະອົງແລະຂອງພວກເຂົາປົນກັນ—ການດວນດາບແບບຕໍ່ຕົວມີເປັນພັນເປັນໝື່ນ ໃນຫມູ່ນັກຮົບລົດສົງຄາມ, ຜູ້ຂີ່ຊ້າງ, ທະຫານມ້າ, ແລະທະຫານຍ່າງ. ພາບນັ້ນສະທ້ອນຄວາມວຸ້ນວາຍທາງທຳຂອງສົງຄາມ: ເມື່ອກອງທັບປະທະກັນ ຄວາມກ້າຫານແລະໜ້າທີ່ຕາມທຳຂອງຕົນ (svadharma) ຖືກທົດສອບທ່າມກາງຄວາມລະສ່ຳລະສາຍ ແລະການທຳລາຍກັນໄປມາ.
Verse 82
मुहूर्तमिव तद् युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् | तत उन्मत्तवद् राजन न प्राज्ञायत किंचन
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຊົ່ວຄາວໜຶ່ງ ການຮົບນັ້ນກັບເບິ່ງຄືງາມນ່າຊົມ; ແຕ່ຕໍ່ມາ ໂອ ພະຣາຊາ ມັນພຸ່ງເຂົ້າສູ່ຄວາມຄຸ້ມຄັ່ງອັນນ່າຢ້ານກົວ ດັ່ງຄົນບ້າ. ໃນເວລານັ້ນ ບໍ່ມີໃຜຈະເຫັນອັນໃດໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ».
Verse 83
गजो गजेन समरे रथिनं च रथी ययौ । अश्वो5श्व॑ं समभिप्रायात् पदातिश्न॒ पदातिनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນການປະທະຂອງສົງຄາມ ຊ້າງພົບຊ້າງ; ນັກຮົບລົດສົງຄາມພຸ່ງໃສ່ນັກຮົບລົດສົງຄາມ; ທະຫານມ້າຮີບຮ້ອນເຂົ້າຫາທະຫານມ້າ; ແລະທະຫານຍ່າງກໍ່ປະຈັນໜ້າກັບທະຫານຍ່າງ. ດັ່ງນັ້ນການຮົບຈຶ່ງກາຍເປັນການປະລະກັນແບບຄູ່ທຽບຄູ່ທຽມ ແຕ່ລະຄົນຊອກຫາຄູ່ຕໍ່ສູ້ທີ່ສົມຄວນໃນຄວາມແອອັດຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 84
ततो युद्ध सुदुर्धर्ष व्याकुलं समपद्यत । शूराणां समरे तत्र समासाद्येतरेतरम्,कुछ ही देरमें उस रणक्षेत्रके भीतर शूरवीर सैनिकोंका एक-दूसरेसे भिड़कर अत्यन्त दुर्धर्ष एवं घमासान युद्ध होने लगा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ເມື່ອວີລະຊົນທັງຫຼາຍເຂົ້າປະຊິດກັນ ການຮົບກໍກາຍເປັນການປະທະອັນດຸເດືອດ ຍາກຈະຕ້ານທານ ແລະວຸ່ນວາຍ—ເປັນການປະທະອັນໜັກໜ່ວງ ທີ່ເກີດຈາກການເຂົ້າຮົບກັນແບບອັນຕໍ່ອັນ.
Verse 85
तत्र देवर्षय: सिद्धाश्चारणाश्न समागता: । प्रैक्षनत तद् रणं घोरं देवासुरसमं भुवि,वहाँ आये हुए देवर्षियों, सिद्धों तथा चारणोंने भूतलपर होनेवाले उस युद्धको देवासुर- संग्रामके समान भयंकर देखा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ດິວະຣິສີ, ສິດທະ ແລະ ຈາຣະນະ ໄດ້ມາຊຸມນຸມ ແລະເບິ່ງເຫັນຢູ່ເທິງພື້ນດິນນີ້ ການຮົບອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ—ຮ້າຍກາຈົນຄ້າຍສົງຄາມລະຫວ່າງເທວະກັບອະສຸຣະໃນການເກົ່າກ່ອນ.
Verse 86
ततो दन्तिसहस्राणि रथानां चापि मारिष | अश्वौघा: पुरुषौघाश्व विपरीतं समाययु:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ໂອ ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ຊ້າງນັບພັນ ແລະ ລົດຮົບຫຼາຍຄັນ, ພ້ອມທັງກອງມ້າ ແລະ ກອງທະຫານຍ່າງເປັນຝູງ, ໄດ້ລະທິ້ງລະບຽບການດວນຕໍ່ດວນທີ່ເຄີຍມີ ແລະພຸ່ງເຂົ້າປະສົມປະສານກັນຢ່າງວຸ່ນວາຍ—ຈົນກາຍເປັນວ່າທຸກຄົນຮົບກັບທຸກຄົນ.
Verse 87
तत्र तत्र प्रदृश्यन्ते रथवारणपत्तय: । सादिनश्न नरव्याप्र युध्यमाना मुहुर्मुहु:,नरश्रेष्ठ) जहाँ-जहाँ दृष्टि जाती, वहीं रथ, हाथी, घुड़सवार और पैदल सैनिक बारंबार युद्ध करते दिखायी देते थे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ບ່ອນໃດທີ່ສາຍຕາຫັນໄປ ກໍເຫັນລົດຮົບ, ຊ້າງ, ກອງມ້າ ແລະ ທະຫານຍ່າງ—ຊາຍກ້າຫານ—ຕໍ່ສູ້ກັນຊ້ຳໆ ຢູ່ເລື້ອຍໆ.”
Verse 126
आनर्च्छतु: शरैघेरिस्तक्षमाणौ परस्परम् | उन दोनोंमें बड़ा भयंकर रोमांचकारी युद्ध हुआ। सात्यकिने कृतवर्माको और कृतवर्मनि सात्यकिको भयंकर बाणोंसे घायल करते हुए एक-दूसरेको बड़ी पीड़ा पहुँचायी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ສາຕະຍະກີ ແລະ ກຣິຕະວັຣມັນ ໄດ້ປະທະກັນ ໂດຍຍິງລູກສອນອັນນ່າຢ້ານ ຈົນຕ່າງຝ່າຍຕ່າງບາດເຈັບກັນສະຫຼັບກັນ; ການຮົບນັ້ນດຸເດືອດ ແລະເຮັດໃຫ້ໃຈສັ່ນ—ພາກັນກໍ່ຄວາມເຈັບປວດຢ່າງໜັກໜ່ວງໃຫ້ແກ່ກັນ.
Verse 136
वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ । वे दोनों महाबली वीर सर्वांगमें बाणोंसे छिदे होनेके कारण वसन्त-ऋतुमें खिले हुए दो पुष्पयुक्त पलाश वृक्षोंके समान शोभा पा रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນລະດູວັສັນ (ລະດູໃບໄມ້ຜຸດ) ວີລະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທັງສອງ—ຖືກລູກສອນທະລຸທົ່ວກາຍ—ປາກົດງາມສະຫງ່າ ດັ່ງຕົ້ນ kiṃśuka (palāśa) ສອງຕົ້ນທີ່ອອກດອກເຕັມທີ່ ມີດອກປະດັບພອມພຽງ.
Verse 176
अन्योन्यं च शरै: क्रुद्धों ततक्षाते परस्परम् | तत्पश्चात् शत्रुमर्दन अभिमन्युने अन्य दो तीखे बाणोंसे बृहद्बलके ध्वजको काट डाला
ທັງສອງໂກດເກຣີຍວ ແລະຍິງລູກສອນໃສ່ກັນ ຟັນຟາດກັນໄປມາ ໃຫ້ບາດເຈັບແກ່ກັນ. ຕໍ່ມາ ອະພິມັນຍຸ—ຜູ້ບົດຂີ້ສັດຕູ—ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຄົມສອງດອກຕັດທຸງຂອງ ບຣິຫັດບະລະ; ແລ້ວດ້ວຍລູກສອນດອກໜຶ່ງສັງຫານຜູ້ຄຸ້ມກັນດ້ານຫຼັງ ແລະດ້ວຍອີກດອກໜຶ່ງສັງຫານສາຣະຖີ. ແລ້ວທັງສອງໂກດຫນັກຍິ່ງ ແລະເລີ່ມເຈາະກັນດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ.
Verse 186
भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनमयोधयत् । युद्धमें अभिमान प्रकट करनेवाले, घमंडी और पहलेके वैरी आपके महारथी पुत्र दुर्योधनसे भीमसेन युद्ध करने लगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພີມເສນໄດ້ເຂົ້າປະລະກັບລູກຊາຍຂອງທ່ານ ຄື ດຸຣະໂຍທະນະ. ໃນກາງສົງຄາມ ດຸຣະໂຍທະນະ—ຜູ້ອວດອ້າງ ແລະຈອງຫອງ ເປັນສັດຕູເກົ່າ—ຖືກພີມປະຈັນໜ້າໂດຍກົງ, ເມື່ອຄວາມແຂ່ງຂັນແລະຄວາມທະນົງຕົນ ຂັບດັນໃຫ້ການປະທະຂອງວີລະບຸລຸດທັງສອງເກີດຂຶ້ນ.
Verse 196
अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे । वे दोनों नरश्रेष्ठ महाबली वीर कुरुकुलके प्रधान व्यक्ति थे। उन्होंने समरांगणमें एक- दूसरेपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບທັງສອງໄດ້ພາກັນສາດລູກສອນເປັນຝົນໃສ່ກັນ. ທັງຄູ່ເປັນວີລະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງ ແລະເປັນຜູ້ສຳຄັນໃນວົງສາກຸຣຸ; ແລະໃນສົງຄາມນັ້ນ ພວກເຂົາເລີ່ມສາດລູກສອນໃສ່ກັນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 216
अविध्यन्निशितैर्बाणर्बहुभिमर्म भेदिभि: । दुःशासनने आगे बढ़कर मर्मस्थानोंको विदीर्ण करनेवाले अपने बहुसंख्यक तीखे बाणोंद्वारा महाबली नकुलको घायल कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດຸຫະຊາສະນະໄດ້ກ້າວອອກໄປຂ້າງໜ້າ ແລະເຮັດໃຫ້ນະກຸລະຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງ ບາດເຈັບ ດ້ວຍລູກສອນຄົມຈຳນວນຫຼາຍ ທີ່ສາມາດເຈາະທະລຸຈຸດສຳຄັນ (marman) ຂອງຮ່າງກາຍ.
Verse 316
त्रिधा चिच्छेद समरे पाञ्चाल्यस्य तु कार्मुकम् भरतनन्दन! एक ओरसे धृष्टद्युम्नने द्रोणाचार्यपर आक्रमण किया। तब द्रोणने अत्यन्त क्रुद्ध होकर युद्धमें दूसरोंके मारनेके साधनभूत धृष्टद्युम्नके सुदृढ़ धनुषके तीन टुकड़े कर डाले
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມປິຕິຂອງວົງພັນບາຣະຕະ, ດໂຣນາໄດ້ຟັນຄັນທະນູຂອງເຈົ້າຊາຍປານຈາລາໃຫ້ແຕກເປັນສາມທ່ອນ. ເພາະດຣິດສະຕະດຸມນະໄດ້ບຸກໂຈມຕີດໂຣນາຈາຣະຢ່າງຕົງໆ; ແລະດໂຣນາຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ໄດ້ທຳລາຍຄັນທະນູອັນແຂງແກ່ນຂອງດຣິດສະຕະດຸມນະ—ເຄື່ອງມືທີ່ອາດສັງຫານຜູ້ອື່ນໄດ້ຫຼາຍ—ເພື່ອຫຸ້ມຫ້າມການບຸກຂອງເຂົາ ແລະສະແດງອຳນາດໃນຍຸດທະສົງຄາມ.
Verse 326
प्रेषयामास समरे सो5स्य काये न्न्यमज्जत । तदनन्तर उस रणक्षेत्रमें उन्होंने द्वितीय कालदण्डके समान अत्यन्त भयंकर बाण चलाया। वह बाण धूृष्टद्युम्नके शरीरमें धँस गया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ເຂົາໄດ້ຍິງອາວຸດໜຶ່ງ ແລະມັນຈົມເຂົ້າໃນຮ່າງກາຍຂອງເຂົາ. ຕໍ່ມາທັນທີ ໃນສະໜາມຮົບ ເຂົາໄດ້ປ່ອຍລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວຢ່າງຍິ່ງ ດຸດັ່ງຄັນດັນຂອງພະຍົມທີ່ສອງ. ລູກສອນນັ້ນໄດ້ທະລຸແລະຝັງຢູ່ໃນກາຍຂອງດຣິດສະຕະດຸມນະ ເພີ່ມພູນຄວາມອຳມະຫິດຂອງສົງຄາມ.
Verse 776
उत्तरश्षापि तं वीर विव्याध निशितै: शरै: । आपके पुत्र वीरबाहुने विराटके पुत्र श्रेष्ठ रथी उत्तरके साथ युद्ध किया और उसे तीखे बाणोंद्वारा घायल कर दिया। उत्तरने भी वीरबाहुको अपने तीक्ष्ण सायकोंका लक्ष्य बनाकर बेध डाला
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອຸດຕະຣະກໍໄດ້ຍິງວີຣະບຸລຸດນັ້ນດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ. ໃນການປະທະຂອງນັກຮົບລົດສົງຄາມ ທັງສອງຝ່າຍພະຍາຍາມຫຸ້ມຫ້າມການຄືບໜ້າຂອງອີກຝ່າຍ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ແມ່ນຍຳ ແລະທະລຸແທງ—ເປັນພາບຂອງການຕອບໂຕ້ອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ, ທີ່ຄວາມກ້າຫານຖືກວັດດ້ວຍການສຳລວຍຕົນ, ຄວາມແມ່ນຍຳ, ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ.
Frequently Asked Questions
Dhṛtarāṣṭra juxtaposes fate (diṣṭa) and human effort (pauruṣa) while questioning why overwhelming martial authority (Bhīṣma, Droṇa) does not yield immediate results—an implicit inquiry into whether outcomes are governed by moral order, competence, or inevitability.
The chapter models that battlefield effectiveness depends on systems and support (chariot-team integrity, allies, reinforcements) rather than isolated heroism; resilience includes rapid adaptation across weapons and roles when primary capacities are neutralized.
No formal phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-commentary functions implicitly through Sañjaya’s framing that the conflict’s severity exceeds ordinary measures and through the narrative demonstration of constrained agency under dharma and circumstance.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.