Mahabharata 6.49.37 — Bhishma Parva, Adhyaya 49, Shloka 37

Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-yuddha (द्रोण-धृष्टद्युम्न-युद्धम्) — Tactical duel and allied interventions

Devanagari script

तयोस्तदभवद्‌ युद्ध॑ं घोररूप॑ विशाम्पते । दृप्तयो: समरे पूर्व वृत्रवासवयोरिव,राजन्‌! उस समरभूमिमें इन्द्र और वृत्रासुरकी भाँति उन दोनों अभिमानी वीरोंमें बड़ा भयंकर युद्ध हुआ

Transliteration

tayos tad abhavad yuddhaṁ ghorarūpaṁ viśāṁpate | dṛptayoḥ samare pūrvaṁ vṛtrāvāsavayor iva ||

Translation

ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ລະຫວ່າງນັກຮົບສອງຜູ້ທີ່ອວດອ້າງນັ້ນ ໄດ້ເກີດການຮົບທີ່ມີຮູບລັກອັນນ່າສະພຶງກົວ—ດຸດດັ່ງການປະລະກັນໃນອະດີດລະຫວ່າງ ອິນທຣະ (ວາສະວະ) ແລະ ວຣິຕຣະ. ການປຽບທຽບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມອວດອ້າງ ແລະ ຄວາມຄຸກຄາມແຫ່ງສົງຄາມ ສາມາດເຮັດໃຫ້ການດວນຂອງມະນຸດຄ້າຍການປະທະລະດັບຈັກກະວານ ເພີ່ມນ້ຳໜັກທາງທຳມະໃຫ້ແກ່ຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.

Word by Word

• तयोः: of those two
• तयोः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग (सर्वनाम), षष्ठी, द्विवचन

• तत्: that (event/thing)
• तत्: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: became / happened
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन

• युद्धम्: battle
• युद्धम्: Karta
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• घोररूपम्: of dreadful form
• Type: Adjective
• Root: घोररूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विशाम्पते: O lord of the people
• Type: Noun
• Root: विशाम्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• दृप्तयोः: of the proud (two)
• दृप्तयोः: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: दृप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• पूर्वम्: formerly / earlier
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: true

• वृत्रवासवयोः: of Vṛtra and Vāsava (Indra)
• Type: Noun
• Root: वृत्र-वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन

• इव: like / as
• Type: Indeclinable
• Root: इव
• Form: true

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by viśāṁpate)
• Indra (Vāsava)
• Vṛtra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how pride (darpā/dṛpti) can magnify conflict into something terrifying and destructive; by likening a human duel to Indra’s cosmic battle with Vṛtra, it frames war as morally weighty and potentially world-shaking when driven by arrogance.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports to the king that a fierce fight has erupted between two proud warriors on the battlefield, and he emphasizes its intensity by comparing it to the legendary battle between Indra (Vāsava) and Vṛtra.