Adhyaya 55
Cyavana Explains His Tests; Kuśika Seeks Brāhmaṇya for His Line (च्यवन–कुशिक संवादः)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Lineage Instruction (Cyavana–Kuśika Episode)
Chapter 55 records King Kuśika questioning sage Cyavana about a sequence of puzzling actions: prolonged one-sided sleep for twenty-one days, sudden disappearances and reappearances, oil-anointed departures, the burning of prepared food, abrupt travel by chariot, displays of wealth, forests, golden mansions, and jeweled couches, followed by vanishing. Cyavana replies that he must explain fully since he was asked directly, and grounds his conduct in a prior prophetic disclosure heard from Pitāmaha (Brahmā) in a divine assembly: a future brahma–kṣatra antagonism would affect Kuśika’s line. To protect his own lineage and to assess Kuśika’s disposition, Cyavana intentionally instituted trials—remaining asleep so the king and queen might be tempted to wake him, creating hunger and fatigue, and provoking possible anger through the burning of food and demands for resources. Kuśika’s consistent restraint, absence of subtle resentment, and compliant service lead Cyavana to declare satisfaction and to offer a boon. Cyavana clarifies that the wondrous vision was a deliberate ‘svarga-sandarśana’ shown briefly to Kuśika embodied, as an instructional demonstration of tapas and dharma and as a response to the king’s aspiration for brāhmaṇya. Kuśika requests that his lineage attain brāhmaṇya through a descendant, and asks further details on how the transformation to vipra-status will occur and who the significant future kinsman will be.
Chapter Arc: युधिष्ठिर जामदग्न्य परशुराम के विषय में कौतूहल प्रकट करते हैं—यह सत्यपराक्रमी राम कैसे उत्पन्न हुए, और ब्रह्मर्षि-वंश में क्षत्रधर्म का उदय कैसे हुआ? → भीष्म च्यवन–कुशिक उपाख्यान का सूत्र पकड़ते हैं: महर्षि च्यवन को अपने वंश में आने वाले गुण-दोष का पूर्वाभास होता है और वे कुशिक-वंश के प्रसंग को लक्ष्य करके कठोर निर्णय-भाव (दग्धुकाम) तक पहुँचते हैं। उधर राजा कुशिक अतिथि-सत्कार में मुनि को महल में ले जाकर आदर देता है, पर संवाद के भीतर भविष्य की कठोरता की छाया बनी रहती है। → सूर्यास्त के साथ अतिथि-धर्म और तपोबल का टकराव तीव्र होता है—राजा अन्न-पान की व्यवस्था करता है, पर च्यवन का अंतर्मन वंश-धर्म, दोष-निवारण और आने वाले परिणामों की ओर खिंचता है; इसी तनाव में राजा (रानी सहित) संभलकर पुनः ‘अन्वेषण’/उपाय-खोज में लगते हैं, मानो किसी अदृश्य संकट ने गृहस्थ-धर्म की परीक्षा ले ली हो। → अध्याय च्यवन–कुशिक संवाद की स्थापना और प्रसंग-भूमि तैयार करके समाप्त होता है—परशुराम-उत्पत्ति के प्रश्न का उत्तर देने हेतु कथा-धारा को अगले चरण के लिए बाँध देता है। → च्यवन ने कुशिक-वंश के संदर्भ में जो ‘दोष’ देखा और जिस कठोर उपाय का मन बनाया—उसका वास्तविक स्वरूप और उससे परशुराम-वंश-परिणति कैसे जुड़ती है?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५० श्लोक हैं) अपने-आप बछ। आर: द्विपञज्चाशत्तमो<ड ध्याय: राजा कुशिक और 8 8 द्वारा महर्षि च्यवनकी वा युधिछिर उवाच संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान् सागरोपम: । त॑ मे शूणु महाबाहो श्रुत्वा व्याख्यातुमहसि
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຄວາມສົງໄສອັນໃຫຍ່ຫຼວງດັ່ງມະຫາສະໝຸດ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂ້າ. ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຂໍໃຫ້ຟັງມັນຈາກຂ້າ; ແລ້ວເມື່ອຟັງແລ້ວ ທ່ານຄວນອະທິບາຍໃຫ້ແຈ້ງ.”
Verse 2
कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो । राम॑ धर्मभृतां श्रेष्ठ तन््मे व्याख्यातुमहसि
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະເຈົ້າ, ຄວາມຢາກຮູ້ອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂ້າ ກ່ຽວກັບ ຣາມະ ຈາມະດັກນະ (Jāmadagnya Rāma) ພຣະປະຣະສຸຣາມ (Paraśurāma). ໂອ ຣາມະ, ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຜູ້ທຳລົງທຳມະ, ຂໍໃຫ້ອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າຢ່າງແຈ້ງ, ໂອ ພຣະເຈົ້າ.”
Verse 3
कथमेष समुत्पन्नो राम: सत्यपराक्रम: । कथं ब्रद्मर्षिवंशो<यं क्षत्रधर्मा व्यजायत,ये सत्यपराक्रमी परशुरामजी कैसे उत्पन्न हुए? ब्रह्मर्षियोंका यह वंश क्षत्रियधर्मसे सम्पन्न कैसे हो गया?
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ຣາມະຜູ້ມີວິລະກຳອັນແທ້ຈິງນີ້ ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? ແລະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ສາຍວົງຂອງພຣະຣິສີພຣາຫມັນ (brahmarṣi) ນີ້ ຈຶ່ງກາຍເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳມະແຫ່ງກະສັດ (kṣatriya-dharma)?”
Verse 4
तदस्य सम्भवं राजन् निखिलेनानुकीर्तय । कौशिकाच्च कथं वंशात् क्षत्राद् वै ब्राह्मणो भवेत्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຂໍໃຫ້ພະອົງເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະອົງຟັງໂດຍຄົບຖ້ວນເຖິງເຫດການແຫ່ງການປະສູດຂອງທ່ານ. ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຈາກວົງສາກຸສິກ ອັນເປັນກະສັດຕຣິຍະ ຈຶ່ງເກີດມີພຣາຫມະນະ? ຂໍພະອົງເລົ່າເຖິງກໍ່ກຳເນີດຂອງປະຣະສຸຣາມໂດຍຄົບຖ້ວນ»។
Verse 5
अहो प्रभाव: सुमहानासीद् वै सुमहात्मन: । रामस्य च नरव्याप्र विश्वामित्रस्य चैव हि,पुरुषसिंह! महात्मा परशुराम और विश्वामित्रका महान् प्रभाव अदभुत था
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ! ນ່າອັດສະຈັນແທ້—ພະລັງຕະປະ ແລະ ອິດທິພົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງມະຫາອາດມາເຫຼົ່ານັ້ນ: ທັງຣາມ (ປະຣະສຸຣາມ) ແລະ ວິສວາມິຕຣະ, ໂອ ຜູ້ເປັນເສືອໃນມະນຸດ!»
Verse 6
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्पथाभवत् । एष दोष: सुतान् हित्वा तत्त्वं व्याख्यातुमहसि
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຄວາມຜິດປົກກະຕິນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫຼານ ໂດຍຂ້າມລູກຊາຍຂອງພວກເຂົາ? ມັນຄ້າຍຄືເປັນຄວາມບົກພ່ອງ—ປະລະລູກຊາຍໄວ້ ແຕ່ກັບປາກົດໃນຫຼານ. ພະອົງຄວນອະທິບາຍເຫດຜົນທີ່ແທ້ຈິງຂອງມັນ»។
Verse 7
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत,भीष्मजीने कहा--भारत! इस विषयमें महर्षि च्यवन और राजा कुशिकके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດເກົ່າແກ່—ເລື່ອງບູຮານນັ້ນ—ຄື ບົດສົນທະນາລະຫວ່າງິສີ ຈະຍະວະນະ ແລະ ພະຣາຊາ ກຸສິກ»។
Verse 8
एत॑ दोषं पुरा दृष्टवा भार्गवश्ष्यवनस्तदा । आगामिन॑ महाबुद्धि: स्ववंशे मुनिसत्तम:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ ຈະຍະວະນະ ບຸດແຫ່ງພຣຶກຸ ໄດ້ເຫັນຄວາມບົກພ່ອງນີ້ແຕ່ເກົ່າ. ມຸນີຜູ້ປັນຍາໃຫຍ່ ແລະ ຜູ້ປະເສີດນັ້ນ ຮູ້ວ່າ ໃນວົງສາຂອງຕົນ ຈະມີຄວາມດ່າງພອຍອັນໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມເປັນກະສັດຕຣິຍະ ເຂົ້າມາ ເນື່ອງຈາກການຜູກພັນກັບທິດາແຫ່ງວົງສາກຸສິກ. ເມື່ອຮູ້ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານໄດ້ພິຈາລະນາໃນໃຈຢ່າງລະອຽດເຖິງຄຸນແລະໂທດ ພະລັງແລະຄວາມອ່ອນ. ຕໍ່ມາ ຈະຍະວະນະ ຜູ້ສະສົມຕະປະ ໄດ້ໄປຫາພະຣາຊາ ກຸສິກ ດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະເຜົາຜານຕະກູນກຸສິກທັງປວງໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ ແລະ ໄດ້ກ່າວດັ່ງນີ້: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ບໍ່ມີບາບ, ໃນໃຈຂ້າພະອົງເກີດຄວາມປາດຖະໜາຈະຢູ່ກັບພະອົງຊົ່ວເວລາໜຶ່ງ»។
Verse 9
निश्चित्य मनसा सर्व गुणदोषबलाबलम् | दग्धुकाम: कुलं सर्व कुशिकानां तपोधन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກຕັ້ງໃຈແນ່ນອນໃນຈິດ ໂດຍຊັ່ງນໍ້າໜັກຄຸນແລະໂທດ ກໍາລັງແລະຄວາມອ່ອນແອທັງປວງ ນັກບໍາເນັດຕະປະ ຈະຍະວະນະ ຜູ້ປາຖະໜາຈະເຜົາຜານວົງຕະກູນຂອງກຸສິກະໃຫ້ໝົດສິ້ນ ກໍໄດ້ຕັດສິນໃຈ. ເພາະທ່ານໄດ້ຮູ້ມາກ່ອນວ່າ ດ້ວຍການຜູກພັນການແຕ່ງງານກັບທິດາແຫ່ງວົງກຸສິກະ ຈະເກີດມົນທິນອັນໜັກໃນຄວາມເປັນກະສັດກະສັດຕະຣິຍະຂອງວົງຕະກູນຕົນ. ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຈາກຄິດໄຕ່ຕອງພາຍໃນເຖິງດຸນຍະພາບແຫ່ງທໍາ ນັກບໍາເນັດຕະປະຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພຣະຣາຊາກຸສິກະ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໃຫ້ວົງຕະກູນນັ້ນກາຍເປັນຂີ້ເຖົ່າ.
Verse 10
च्यवन: समनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत् | वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ
ຈະຍະວະນະໄດ້ເຂົ້າໄປຮອດກຸສິກະ ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າເກີດຄວາມປາຖະໜາຈະພັກອາໄສຢູ່ກັບພຣະອົງຊົ່ວເວລາໜຶ່ງ.”
Verse 11
कुशिक उवाच भगवन् सहधर्मो<5यं पण्डितैरिह धार्यते । प्रदानकाले कनन््यानामुच्यते च सदा बुधैः
ກຸສິກະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ທໍາອັນເປັນພາລະຮ່ວມນີ້—ຄືການຮັບໃຊ້ແຂກ—ບັນດາຜູ້ຮູ້ໃນທີ່ນີ້ຖືປະຕິບັດສືບຕໍ່ກັນ. ແລະໃນເວລາມອບທິດາໃຫ້ແຕ່ງງານ ບັນດາຜູ້ສະຫລາດກໍສອນຍໍ້າເຖິງທໍານີ້ເສມອ.”
Verse 12
यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन । तत्कार्य प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमहसि
“ແຕ່ສໍາລັບຈຸດທີ່ປະຕູແຫ່ງທໍາໄດ້ຖືກລ່ວງເກີນໄປແລ້ວ, ໂອ ຜູ້ເປັນຄັງແຫ່ງຕະປະ, ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ; ພຣະອົງຄວນປະທານຄໍາອະນຸຍາດ.”
Verse 13
तपोधन! अबतक तो इस धर्मके मार्गका पालन नहीं हुआ और समय निकल गया, परंतु अब आपके सहयोग और कृपासे इसका पालन करूँगा। अत: आप मुझे आज्ञा प्रदान करें कि मैं आपकी क्या सेवा करूँ ।।
“ໂອ ຜູ້ເປັນຄັງແຫ່ງຕະປະ, ຈົນບັດນີ້ທາງແຫ່ງທໍານີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ຖືປະຕິບັດ ແລະເວລາກໍຜ່ານໄປແລ້ວ; ແຕ່ບັດນີ້ ດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອແລະພຣະເມດຕາຂອງທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖືປະຕິບັດມັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍທ່ານຈົ່ງອະນຸຍາດ ແລະບອກຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຮັບໃຊ້ທ່ານຢ່າງໃດ.” ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວກຸສິກະໄດ້ນໍາອາສນະສໍາລັບມະຫາມຸນີ ຈະຍະວະນະ ແລະໄປພ້ອມກັບພຣະມະເຫສີ ໄປຍັງບ່ອນທີ່ມຸນີພໍານັກຢູ່.
Verse 14
इतना कहकर राजा कुशिकने महामुनि च्यवनको बैठनेके लिये आसन दिया और स्वयं अपनी पत्नीके साथ उस स्थानपर आये, जहाँ वे मुनि विराजमान थे ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ກະສັດໄດ້ຖືພາຊະນະນ້ຳຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຖວາຍນ້ຳເພື່ອລ້າງພະບາດແກ່ລະສີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ໃຫ້ປະຕິບັດພິທີຕ້ອນຮັບທັງປວງຕາມທຳນຽມ—ເຊັ່ນ ການຖວາຍອາຣະຄະ (arghya) ແລະພິທີອື່ນໆ—ໃຫ້ຄົບຖ້ວນແກ່ຕະປະສີຜູ້ມີໃຈກວ້າງ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນໜ້າທີ່ທາງທຳມະໃນການເຄົາລົບແຂກ ໂດຍສະເພາະລະສີຜູ້ຄວນບູຊາ ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຕົນເອງຢ່າງຖ່ອມຕົນ ແລະປະຕິບັດມາລະຍາດຕາມທີ່ກຳນົດໃຫ້ຄົບຖ້ວນ.
Verse 15
ततः स राजा च्यवनं मधुपर्क यथाविधि । ग्राहयामास चाव्यग्रो महात्मा नियतव्रत:,इसके बाद नियमतः व्रत पालन करनेवाले महामनस्वी राजा कुशिकने शान्तभावसे च्यवन मुनिको विधिपूर्वक मधुपर्क भोजन कराया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ກະສັດຜູ້ມີໃຈກວ້າງ ແລະຍືນຫຍັດໃນວຣະຕະ ໄດ້ໃຫ້ລະສີ ຈະຍະວະນະ (Cyavana) ຮັບປະທານມະທຸປັຣກະ (madhuparka) ຕາມພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມວຸ້ນວາຍ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນທຳມະຂອງກະສັດ ທີ່ປາກົດເປັນການຕ້ອນຮັບຢ່າງມີວິໄນ ແລະການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ແຂກຜູ້ຄວນບູຊາ.
Verse 16
सत्कृत्य तं तथा विप्रमिदं पुनरथाब्रवीत् । भगवन् परवन्न्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຕ້ອນຮັບ ແລະຍົກຍ້ອງລະສີພຣາຫມະນະນັ້ນຢ່າງຖືກຄວນແລ້ວ ພວກເຂົາຈຶ່ງກ່າວກັບທ່ານອີກວ່າ: “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ! ພວກເຮົາສອງຄົນ—ຜົວແລະເມຍ—ຢູ່ໃຕ້ການຊີ້ນຳຂອງທ່ານ. ຈົ່ງບອກເຖີດວ່າ ພວກເຮົາຄວນຮັບໃຊ້ທ່ານຢ່າງໃດ?”
Verse 17
यदि राज्यं यदि धनं यदि गा: संशितव्रत । यज्ञदानानि च तथा ब्रहि सर्व ददामि ते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ລະສີຜູ້ຖືວຣະຕະແນ່ນອນແລະເຂັ້ມງວດ, ຖ້າທ່ານປາດຖະໜາອານາຈັກ ຫຼືຊັບສິນ ຫຼືຝູງງົວ ຫຼືທານທີ່ຈັດເພື່ອຍັນຍະ—ຈົ່ງບອກມາ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖວາຍໃຫ້ທັງໝົດ. ພະລາຊວັງນີ້, ອານາຈັກນີ້, ແລະບັນລັງອັນຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະນີ້—ລ້ວນເປັນຂອງທ່ານ. ທ່ານແມ່ນກະສັດ—ຈົ່ງປົກປ້ອງແຜ່ນດິນນີ້. ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້າ ຈະເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ ຢູ່ໃຕ້ຄຳສັ່ງຂອງທ່ານຕະຫຼອດໄປ.”
Verse 18
इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते । राजा त्वमसि शाध्युर्वीमहं तु परवांस्त्वयि
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເຮືອນນີ້, ອານາຈັກນີ້, ແລະບັນລັງທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕາມທຳມະນີ້—ລ້ວນເປັນຂອງທ່ານ. ທ່ານແມ່ນກະສັດ—ໂອ ລະສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບ—ຈົ່ງປົກຄອງແລະປົກປ້ອງແຜ່ນດິນນີ້. ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້າ ຈະພຶ່ງພາທ່ານຕະຫຼອດໄປ ເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ຢູ່ໃຕ້ຄຳສັ່ງ.”
Verse 19
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा । कुशिकं प्रत्युवाचेद॑ मुदा परमया युत:
ເມື່ອຖ້ອຍຄໍານັ້ນໄດ້ຖືກກ່າວຈົບແລ້ວ ຈຶ່ງເປັນຕອນນັ້ນ ຈະຍະວະນະ ຜູ້ສືບສາຍພຣະລິດບຣິກຸ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີສູງສຸດ ໄດ້ຕອບກັບກຸສິກະ. ນິທານນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການແລກປ່ຽນຖ້ອຍຄໍາຢ່າງພອດຄວນ—ກ່າວແລະຮັບຟັງດ້ວຍໃຈທີ່ຖືກທາງ—ຍ່ອມນໍາໄປສູ່ຄວາມແຈ້ງຊັດ ແລະການຄລີ່ຄາຍອັນເປັນມງຄົດ ສະທ້ອນນໍ້າໜັກທາງທໍາຂອງຄໍາເວົ້າແລະການຕອບຮັບໃນການສົນທະນາອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງທັມມະ.
Verse 20
उनके ऐसा कहनेपर भृगुपुत्र च्यवन मन-ही-मन बड़े प्रसन्न हुए और कुशिकसे इस प्रकार बोले-- ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຈະຍະວະນະ ບຸດແຫ່ງບຣິກຸ ກໍປິຕິຍິນດີຢູ່ໃນໃຈ ແລະໄດ້ກ່າວກັບກຸສິກະວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາຖະໜາອໍານາດລາຊະອານາຈັກ ບໍ່ປາຖະໜາຊັບສິນ ບໍ່ປາຖະໜານາງສາວ. ບໍ່ແມ່ນແຕ່ງົວ ແຜ່ນດິນ ຫຼືແມ່ນກະທັ້ງພິທີຍັດຍະກໍບໍ່ສະແຫວງ. ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄໍານີ້ຈາກຂ້າພະເຈົ້າ.” ບົດນີ້ວາງຈຸດຍືນທາງທໍາຂອງລະສີ: ຄຸນຄ່າແທ້ບໍ່ຢູ່ໃນອໍານາດການເມືອງ ຫຼືການອວດອ້າງພິທີກໍາ ແຕ່ຢູ່ໃນການສໍາລວມຕົນ ແລະເປົ້າໝາຍອັນສູງສົ່ງເຫນືອການຄອບຄອງ.
Verse 21
नियम किंचिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचते । परिचर्योडस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशड्कया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຖ້າຖືກໃຈພວກເຈົ້າທັງສອງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລີ່ມຂໍ້ປະພຶດປະຕິບັດ (ນິຍະມະ) ຢ່າງໜຶ່ງ. ພາຍໃຕ້ກົດນັ້ນ ພວກເຈົ້າທັງສອງ—ຜົວແລະເມຍ—ຕ້ອງປະຄອງຮັບໃຊ້ຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍຄວາມຮອບຄອບສົມບູນ ໂດຍບໍ່ລັງເລ ແລະບໍ່ສົງໄສ.”
Verse 22
एवमुक्ते तदा तेन दम्पती तौ जहर्षतु: । प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत,मुनिकी यह बात सुनकर राजदम्पतिको बड़ा हर्ष हुआ। भारत! उन दोनोंने उन्हें उत्तर दिया, “बहुत अच्छा, हम आपकी सेवा करेंगे”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາຊາແລະພຣະມະເຫສີທັງສອງກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ໂອ ພາຣະຕະ! ພວກເຂົາໄດ້ຕອບລະສີນັ້ນວ່າ: “ໃຫ້ເປັນດັ່ງນັ້ນ; ພວກເຮົາຈະຮັບໃຊ້ທ່ານ.” ບົດນີ້ຍ້ອນໃຫ້ເຫັນການຕອບຮັບຕາມທັມມະ—ການຍອມຮັບດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະຄວາມພ້ອມທີ່ຈະປະຄອງຮັບໃຊ້ຜູ້ຖືພຣະຕະປະອັນຄວນຄ່າ.
Verse 23
अथ तं कुशिको हृष्ट: प्रावेशयदनुत्तमम् । गृहोद्देशं ततस्तस्य दर्शनीयमदर्शयत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ກຸສິກະຜູ້ປິຕິຍິນດີ ໄດ້ນໍາທ່ານເຂົ້າໄປສູ່ສ່ວນອັນດີເລີດຂອງພຣະຣາຊວັງ. ແລ້ວຈຶ່ງຊີ້ໃຫ້ລະສີເຫັນຫ້ອງພັກທີ່ຈັດແຕ່ງຢ່າງງາມ ຄວນແກ່ການຊົມເບິ່ງ—ເພື່ອໃຫ້ກຽດແກ່ແຂກຕາມຄວາມສົມຄວນ.
Verse 24
इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम् । प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तु ते तपोधन
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຕຽງນີ້ໄດ້ຈັດໄວ້ສໍາລັບທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ. ຂໍໃຫ້ທ່ານພັກຢູ່ນີ້ຕາມປາຖະໜາ ແລະພັກຜ່ອນຢ່າງສະບາຍ. ພວກເຮົາຈະພະຍາຍາມເພື່ອໃຫ້ທ່ານພໍໃຈ ໂອ ນັກຕະປະຜູ້ອຸດົມດ້ວຍຕະປະ».
Verse 25
अथ सूर्योडतिचक्राम तेषां संवदतां तथा । अथर्षिश्षलोदयामास पानमन्नं तथैव च,इस प्रकार उनमें बातें होते-होते सूर्यास्त हो गया। तब महर्षिने राजाको अन्न और जल ले आनेकी आज्ञा दी
ເມື່ອພວກເຂົາຍັງສົນທະນາກັນຢູ່ ຕາເວັນກໍຕົກດິນ. ແລ້ວມະຫາຣິສີກໍສັ່ງກະສັດໃຫ້ນໍານໍ້າດື່ມ ແລະອາຫານມາພ້ອມ—ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໜ້າທີ່ຕ້ອນຮັບແຂກ ແລະການຫຼ້ຽງກາຍ ຖືກລະເລີຍແມ່ນແຕ່ໃນຍາມສົນທະນາອັນເຂັ້ມຂັ້ນ.
Verse 26
तमपृच्छत् ततो राजा कुशिक: प्रणतस्तदा । किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम्
ແລ້ວກະສັດກຸສິກະ ກໍກົ້ມກາບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຖາມວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣິສີ, ທ່ານປາຖະໜາອາຫານຊະນິດໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າຄວນນໍາສິ່ງໃດມາຈັດວາງເພື່ອຮັບໃຊ້ທ່ານ?»
Verse 27
ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच नराधिपम् । औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत,भरतनन्दन! यह सुनकर वे बड़ी प्रसन्नताके साथ राजासे बोले--'तुम्हारे यहाँ जो भोजन तैयार हो, वही ला दो”
ແລ້ວທ່ານກໍຕອບກະສັດດ້ວຍຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ຄວາມຊື່ນໃຈແຫ່ງວົງພາຣະຕະ—ຂໍໃຫ້ເຈົ້ານໍາອາຫານທີ່ມີພ້ອມ ແລະຈັດໄວ້ແລ້ວໃນເຮືອນຂອງເຈົ້າມາໃຫ້ຂ້ອຍເທົ່ານັ້ນ».
Verse 28
तद्बच: पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिव: । यथोपपन्नमाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिप
ກະສັດໄດ້ນົບນ້ອມຄໍານັ້ນ ແລະກ່າວວ່າ «ເປັນຕາມນັ້ນ». ແລ້ວຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນກໍນໍາອາຫານທີ່ມີພ້ອມ ແລະຈັດເຕັມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ມາຖວາຍແກ່ລະສີ.
Verse 29
ततः स भुक्त्वा भगवान् दम्पती प्राह धर्मवित् । स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो
ແລ້ວພຣະລິສີຜູ້ຮູ້ທຳ ຫຼັງຈາກສະເວຍອາຫານແລ້ວ ໄດ້ກ່າວກັບຄູ່ພຣະຣາຊາວ່າ: «ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຈະນອນ; ຄວາມງ່ວງກຳລັງກົດທັບຂ້າພະເຈົ້າ, ໂອ ພຣະອົງ, ພຣະອົງ!»
Verse 30
ततः शय्यागृहं प्राप्प भगवानृषिसत्तम: । संविवेश नरेशस्तु सपत्नीक: स्थितो5भवत्,इसके बाद मुनिश्रेष्ठ भगवान् च्यवन शयनागारमें जाकर सो गये और पत्नीसहित राजा कुशिक उनकी सेवामें खड़े रहे
ຕໍ່ມາ ພຣະລິສີຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດານັກພະຍາກອນ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫ້ອງນອນ ແລະນອນພັກ. ສ່ວນພຣະຣາຊາກັບພຣະມະເຫສີ ຍືນຢູ່ຄຽງໆ ເພື່ອຮັບໃຊ້ປະຄອງ.
Verse 31
न प्रबोध्यो5स्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गव: । संवाहितव्यौ मे पादौ जागृतव्यं च तेडनिशम्
ໃນເວລານັ້ນ ພາຣຄະວະ ບຸດແຫ່ງພຣະພຣຶກຸ ໄດ້ກ່າວກັບທັງສອງວ່າ: «ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້ານອນຫຼັບ ຢ່າປຸກ. ຈົ່ງນວດຕີນທັງສອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະພວກເຈົ້າຈົ່ງຕື່ນຢູ່ບໍ່ຂາດຕະຫຼອດຄືນ».
Verse 32
अविशड्कस्तु कुशिकस्तथेत्येवाह धर्मवित् | न प्रबोधयतां तौ च दम्पती रजनीक्षये,धर्मज्ञ राज कुशिकने नि:ःशंक होकर कहा, “बहुत अच्छा'। रात बीती, सबेरा हुआ, किंतु उन पति-पत्नीने मुनिको जगाया नहीं
ກຸສິກະຜູ້ຮູ້ທຳ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ ຕອບວ່າ: «ເປັນດັ່ງນັ້ນ, ດີແລ້ວ.» ເມື່ອຄືນຜ່ານໄປຈົນຮອດຮຸ່ງອາລຸນ ສາມີພັນລະຍາທັງສອງກໍຍັງບໍ່ໄດ້ປຸກພຣະລິສີ.
Verse 33
यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा । बभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दम्पती,महाराज! वे दोनों दम्पति मन और इन्द्रियोंको वशमें करके महर्षिके आज्ञानुसार उनकी सेवामें लगे रहे
ໂອ ພຣະມະຫາຣາຊາ! ໃນເວລານັ້ນ ສາມີພັນລະຍາທັງສອງ ຍຶດການຮັບໃຊ້ເປັນສິ່ງສູງສຸດ ຄວບຄຸມໃຈແລະອິນທຣີຍະ ແລະຮັບໃຊ້ພຣະມະຫາລິສີຕາມຄຳສັ່ງຂອງທ່ານຢ່າງເຕັມທີ່.
Verse 34
ततः स भगवान् विप्र: समादिश्य नराधिपम् | सुष्वापैकेन पाश्वेन दिवसानेकविंशतिम्,उधर ब्रह्मर्षि भगवान् च्यवन राजाको सेवाका आदेश देकर इक्कीस दिनोंतक एक ही करवटसे सोते रह गये
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພຣະພຣາຫມັນລິສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນ ໄດ້ຊີ້ນໍາກະສັດແລ້ວ ກໍນອນຫຼັບໂດຍຕະແຄງຂ້າງດຽວ ຕິດຕໍ່ກັນຊາວເອັດມື້.
Verse 35
स तु राजा निराहार: सभार्य: कुरुनन्दन | पर्युपासत त॑ हृष्टक्ष्यवनाराधने रत:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ກະສັດນັ້ນອົດອາຫານ ແລະມີພຣະມະເຫສີຢູ່ຄຽງຂ້າງ ກໍບໍລິການດ້ວຍໃຈຍິນດີ ອຸທິດຕົນໃນການບູຊາແລະຮັບໃຊ້ພຣະລິສີ ຈະຍະວະນ.
Verse 36
कुरुनन्दन! राजा और रानी बिना कुछ खाये-पीये हर्षपूर्वक महर्षिकी उपासना और आराधनामें लगे रहे ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພຣະລິສີພາຣຄະວະ ຜູ້ມີທະພະສະສົມບູນ ກໍລຸກຂຶ້ນເອງ. ໂດຍບໍ່ເວົ້າຫຍັງເລີຍ ທ່ານມະຫາຕະປະສະວິນນັ້ນໄດ້ອອກຈາກພຣະຣາຊວັງ.
Verse 37
तमन्वगच्छतां तौ च क्षुधितौ श्रमकर्शितौ । भार्यापती मुनिश्रेष्ठस्तावेती नावलोकयत्
ແມ່ນແຕ່ກະສັດແລະພຣະມະເຫສີຖືກທໍລະມານດ້ວຍຄວາມຫິວໂຫຍ ແລະອ່ອນແຮງດ້ວຍຄວາມເມື່ອຍລ້າ ກໍຍັງຕາມຫຼັງພຣະລິສີຢ່າງໃກ້ຊິດ. ແຕ່ມຸນີຜູ້ປະເສີດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຍົກສາຍຕາມາເບິ່ງສາມີພັນລະຍາທັງສອງເລີຍ.
Verse 38
एप जाओ ए7र एतएएचछस्सू ५४८22: ४ ५(८/८
ໂອ ພຣະຣາຊາເອກ! ໃນຂະນະທີ່ກະສັດແລະພຣະມະເຫສີກໍາລັງເບິ່ງຢູ່ນັ້ນ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງວົງພາຣຄະວະ ກໍອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ. ກະສັດເສົ້າໂສກຢ່າງຫນັກ ຈຶ່ງລົ້ມລົງກັບພື້ນດິນ.
Verse 39
स मुहूर्त समाश्वस्य सह देव्या महाद्युति: । पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत् परमं तदा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກປະຄອງໃຈໃຫ້ສະຫງົບໄດ້ຊົ່ວຄາວ ພະຣາຊາຜູ້ມີຣັດສະໝີອັນສະຫວ່າງໄສ ກໍລຸກຂຶ້ນອີກຄັ້ງ; ແລ້ວນຳພະຣາຊິນີໄປດ້ວຍ ກໍພາກພຽນຢ່າງສຸດກຳລັງເພື່ອກັບໄປສືບຕໍ່ການຄົ້ນຫາພະລະສີ—ສະແດງຄວາມອົດທົນ ແລະ ຄວາມແນ່ວແນ່ ທ່າມກາງຄວາມທຸກຍາກ.
Verse 51
इस प्रकार श्रीमहद्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्चवनका उपाख्यानविषयक इक्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 51 ໃນ «ອະນຸສາສະນະປະວະ» ຂອງມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນພາກ «ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ» (ດານະ-ທຳມະປະວະ) ອັນເກັ່ງກ້າ ວ່າດ້ວຍຕອນຂອງ ຈະຍະວະນະ. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍປິດຕອນ ແລະ ຍ້ຳໃຫ້ເຫັນກອບຈັນຍາບັນຂອງເລື່ອງ ທີ່ຜູກເຂົ້າກັບຄຳສອນເລື່ອງຄວາມເອື້ອເຟື້ອ ແລະ ການປະພຶດຊອບ.
Verse 52
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादे द्विपज्चाशत्तमोडध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອະນຸສາສະນະປະວະ» ໂດຍສະເພາະໃນພາກ «ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ» (ດານະ-ທຳມະປະວະ) ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ຈະຍະວະນະ ແລະ ກຸສິກະ ບົດທີ 52 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດ.
Frequently Asked Questions
Kuśika must maintain hospitality and composure despite confusion, deprivation, and apparent provocations—demonstrating restraint rather than retaliatory suspicion toward an ascetic guest.
Ethical steadiness under stress—especially toward those in ascetic disciplines—functions as a measurable criterion for merit, making boons and higher aims contingent on self-control rather than power.
Yes: Cyavana explicitly frames the events as intentional yogic testing and as a demonstrative ‘svarga-sandarśana’ meant to illustrate the efficacy of tapas and dharma and to assess Kuśika’s inner reactions.