Adhyaya 13
ບົດ 3.13 ກໍານົດໃຫ້ການຮັບໃຊ້ທີ່ຜູກພັນດ້ວຍໜີ້ເປັນສະຖາບັນທີ່ຖືກຄວບຄຸມຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະລັດສາມາດກວດກາໄດ້—ປົກປ້ອງປະຊາກອນຜະລິດຈາກການເປັນທາດ ແລະການຖືກລ່າຫາຜົນປະໂຫຍດ ພ້ອມທັງມາດຕະຖານການຂາຍ/ໄຖ່ຄືນ ແລະໂທດປັບເພື່ອຮັກສາລະບຽບ ແລະຄວາມແນ່ນອນຂອງແຮງງານ. ມັນວາງກອບ dāsakarma/āhitika ເປັນການປົກຄອງ ບໍ່ແມ່ນອໍານາດສ່ວນຕົວ: ສານຂອງກະສັດກໍານົດຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະວິທີແກ້ໄຂ. ຈໍາກັດຜູ້ທີ່ອາດຖືກຫຼຸດລົງເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ ແລະຕ້ານການເຮັດໃຫ້ການເປັນທາດຂອງຊາວ Ārya ເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ. ກໍານົດອໍານາດທີ່ຖືກກົດໝາຍໃນການຂາຍ/ໂອນ ແລະເຮັດໃຫ້ທຸລະກໍາທີ່ບັງຄັບ ຫຼືຫາຜົນປະໂຫຍດແບບລ່າຫາເປັນໂມຄະ. ຮັບປະກັນເສັ້ນທາງໄຖ່ຄືນ ແລະຊີ້ແຈງຜູ້ມີສິດໄຖ່ ເພື່ອຫຼຸດການຜູກມັດຕະຫຼອດໄປ. ຖືກມອບໝາຍໃຫ້ການທໍາຮ້າຍ ແລະການຂູດຮີດທາງເພດ—ໂດຍສະເພາະຕໍ່ຜູ້ຮັບໃຊ້ຍິງ—ເປັນຄວາມຜິດທີ່ທໍາລາຍມູນຄ່າ ແລະມີໂທດ. ມັນໃຊ້ daṇḍa ທີ່ປັບຕາມລະດັບເພື່ອປ່ຽນຄວາມບໍ່ເປັນລະບຽບທາງສັງຄົມໃຫ້ເປັນກົດລະບຽບທີ່ບັງຄັບໃຊ້ໄດ້ ເສີມຄວາມມັ່ນຄົງຂອງ janapada ແລະ yogakṣema.
Sutras
Sutra 1
चतुर्गुणः ॥ कZ_०३.१३.०१ ॥
ສີ່ເທົ່າ (ໝາຍເຖິງ ໂທດ/ຄ່າຊົດເຊີຍ ເປັນສີ່ເທົ່າ)។
Sutra 2
परजनस्य पूर्वमध्यमोत्तमवधा दण्डाः क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥ कZ_०३.१३.०२ ॥
ສໍາລັບການຄ້າ/ຈັດການກັບ “ຄົນຂອງຜູ້ອື່ນ” (parajana) ໂທດຖືກແບ່ງເປັນ ຂັ້ນຕົ້ນ, ຂັ້ນກາງ, ແລະຂັ້ນສູງສຸດ; ແລະຄວາມຮັບຜິດກໍຄອບຄຸມເຖິງ ຜູ້ຊື້, ຜູ້ທີ່ “ຟັງ/ຍອມຮັບ” (ຄົນກາງ ຫຼືຜູ້ອະນຸມັດ), ແລະເຈົ້າໜີ້ດ້ວຍ।
Sutra 3
म्लेच्छानामदोषः प्रजां विक्रेतुमाधातुं वा ॥ कZ_०३.१३.०३ ॥
ໃນບັນດາມເລັດຊະ (mleccha) ການຂາຍລູກຫຼານ/ປະຊາຊົນຂອງຕົນ ຫຼືນໍາເຂົາໄປຈໍານໍາ (ເປັນຫຼັກປະກັນ) ບໍ່ຖືກນັບເປັນຄວາມຜິດ।
Sutra 4
न त्वेवार्यस्य दासभावः ॥ कZ_०३.१३.०४ ॥
ແຕ່ ārya ບໍ່ຄວນຖືກນໍາໃຫ້ຢູ່ໃນສະຖານະເປັນທາດ/ຄົນຮັບໃຊ້ (ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດ ārya ເປັນທາດ)។
Sutra 15
मूल्येन चार्यत्वं गच्छेत् ॥ कZ_०३.१३.१५ ॥
ໂດຍການຈ່າຍລາຄາທີ່ກໍານົດໄວ້ ດາສາ (dāsa) ອາດໄດ້ຮັບສະຖານະອາຣະຍະ (ārya) (ໝາຍເຖິງ ຖືກນັບວ່າເປັນອິດສະລະ/ບໍ່ເປັນທາດ).
Sutra 16
तेनोदरदासाहितकौ व्याख्यातौ ॥ कZ_०३.१३.१६ ॥
ດ້ວຍຫຼັກການນີ້, ກໍລະນີຂອງທາດທີ່ຮັບໃຊ້ເພື່ອຍັງຊີບ ແລະ ຜູ້ທີ່ຜູກມັດດ້ວຍການຮັບເງິນລ່ວງໜ້າ ຫຼື ການວາງສິນຄ້າ ກໍໄດ້ຮັບການອະທິບາຍແລ້ວ, ຄື ຖືກປົກຄອງຕາມຫຼັກການດຽວກັນ.
Sutra 17
प्रक्षेपानुरूपश्चास्य निष्क्रयः ॥ कZ_०३.१३.१७ ॥
ແລະ ລາຄາປົດປ່ອຍຂອງຜູ້ນັ້ນຈະຕ້ອງສົມສ່ວນກັບຈຳນວນເງິນທີ່ໄດ້ລ່ວງໜ້າ ຫຼື ໄດ້ໃຊ້ຈ່າຍໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ.
Sutra 18
दण्डप्रणीतः कर्मणा दण्डमुपनयेत् ॥ कZ_०३.१३.१८ ॥
ຜູ້ທີ່ຖືກລົງໂທດຈະຕ້ອງຊຳລະໂທດນັ້ນໂດຍການເຮັດວຽກ, ຄື ປົດປ່ອຍຄ່າປັບໃໝໂດຍການຮັບໃຊ້.
Sutra 19
आर्यप्राणो ध्वजाहृतः कर्मकालानुरूपेण मूल्यार्धेन वा विमुच्येत ॥ कZ_०३.१३.१९ ॥
ບຸກຄົນທີ່ມີຖານະອາຣະຍະ ຜູ້ທີ່ຖືກຈັບໃນສະໄໝສົງຄາມ ຈະຖືກປົດປ່ອຍ ບໍ່ດັ່ງກົງກັບໄລຍະເວລາທີ່ໄດ້ເຮັດວຽກ ກໍຕາມເມື່ອຈ່າຍຄ່າເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງລາຄາ.
Sutra 20
गृहेजातदायागतलब्धक्रीतानामन्यतमं दासमूनाष्टवर्षं विबन्धुमकामं नीचे कर्मणि विदेशे दासीं वा सगर्भामप्रतिविहितगर्भभर्मण्यां विक्रयाधानं नयतः पूर्वः साहसदण्डः क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥ कZ_०३.१३.२० ॥
ສຳລັບຜູ້ນຳເອົາທາດຜູ້ໃດໜຶ່ງຈາກປະເພດທີ່ຮັບຮູ້ ເຊັ່ນ: ທີ່ເກີດໃນເຮືອນ, ທີ່ສືບທອດມາ, ທີ່ໄດ້ມາ, ຫຼື ທີ່ຊື້ມາ ໄປຂາຍ ຫຼື ວາງຈຳນຳ, ເມື່ອຜູ້ນັ້ນມີອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 8 ປີ, ບໍ່ມີຍາດພີ່ນ້ອງຊ່ວຍເຫຼືອ, ບໍ່ເຕັມໃຈ, ຖືກມອບໝາຍໃຫ້ເຮັດວຽກຕ່ຳຕ້ອຍ, ຫຼື ຖືກນຳໄປຕ່າງແດນ; ຫຼື ຜູ້ຂາຍ ຫຼື ວາງຈຳນຳທາດຍິງທີ່ກຳລັງຖືພາ ໂດຍບໍ່ມີການຮັບປະກັນການບຳລຸງຄັນຖືພາ, ຈະມີໂທດສາຫັດຊັ້ນທຳອິດ; ແລະ ຜູ້ຊື້, ນາຍໜ້າກາງ, ແລະ ເຈົ້າໜີ້ກໍຈະຕ້ອງຮັບຜິດຊອບ.
Sutra 21
दासमनुरूपेण निष्क्रयेणार्यमकुर्वतो द्वादशपणो दण्डः संरोधश्चाकरणात् ॥ कZ_०३.१३.२१ ॥
ຖ້າຜູ້ໃດບໍ່ເຮັດໃຫ້ດາສາເປັນອາຣະຍະ (ໝາຍເຖິງ ປະຕິເສດການປ່ອຍທາດ) ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບເງິນໄຖ່ (ນິສກຣະຍະ) ຕາມສັດສ່ວນ ໂທດແມ່ນ 12 ປະນະ ແລະຖືກກັກຂັງ (ສຳໂຣທ) ເນື່ອງຈາກບໍ່ປະຕິບັດຕາມ.
Sutra 22
दासद्रव्यस्य ज्ञातयो दायादाः तेषामभावे स्वामी ॥ कZ_०३.१३.२२ ॥
ຜູ້ຮັບມໍຣະດົກຊັບສິນຂອງດາສາແມ່ນຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາ; ຖ້າບໍ່ມີ ເຈົ້ານາຍ/ເຈົ້າຂອງເປັນຜູ້ຮັບມໍຣະດົກ.
Sutra 23
स्वामिनः स्वस्यां दास्यां जातं समातृकमदासं विद्यात् ॥ कZ_०३.१३.२३ ॥
ເດັກທີ່ເກີດຈາກເຈົ້ານາຍກັບດາສີຂອງຕົນ ພ້ອມທັງແມ່ ຕ້ອງຖືກຮັບຮູ້ວ່າບໍ່ແມ່ນດາສາ (ເປັນເສລີ).
Sutra 24
गृह्या चेत्कुटुम्बार्थचिन्तनी माता भ्राता भगिनी चास्या अदासाः स्युः ॥ कZ_०३.१३.२४ ॥
ຖ້ານາງຖືກນຳເຂົ້າໄປໃນເຮືອນ (ເປັນຄູ່ຄອງ/ເມຍທີ່ຖືກຮັບຮູ້) ແລະດູແລຜົນປະໂຫຍດຂອງຄອບຄົວ ແມ່, ອ້າຍ/ນ້ອງຊາຍ ແລະ ເອື້ອຍ/ນ້ອງສາວຂອງນາງ ກໍຈະເປັນຜູ້ບໍ່ແມ່ນດາສາ (ເສລີ) ເຊັ່ນກັນ.
Sutra 25
दासं दासीं वा निष्क्रीय पुनर्विक्रयाधानं नयतो द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र स्वयं वादिभ्यः । इति दासकल्पः ॥ कZ_०३.१३.२५ ॥
ຜູ້ໃດກໍຕາມ ຫຼັງຈາກໄດ້ໄຖ່ຄືນ (niṣkrīya) ທາດຊາຍ ຫຼືທາດຍິງ ແລ້ວນໍາເຂົາ/ນາງໄປເພື່ອຂາຍຄືນ ຫຼືເພື່ອຈໍານໍາ/ຈໍານໍາຊໍ້າ ຈະຖືກປັບ 12 ປະນະ—ຍົກເວັ້ນເມື່ອຄູ່ຄວາມເອງນໍາເລື່ອງມາເປັນຄະດີສ່ວນຕົວ. ດັ່ງນີ້ຈົບພາກວ່າດ້ວຍກົດກາກ່ຽວກັບທາດ.
Sutra 26
कर्मकरस्य कर्मसम्बन्धमासन्ना विद्युः ॥ कZ_०३.१३.२६ ॥
ສໍາລັບກໍາມະກອນຮັບຈ້າງ (karmakara) ພັນທະຖືກເຂົ້າໃຈວ່າ ຜູກພັນໂດຍກົງ (ໃກ້ຊິດ) ກັບຄວາມສຳພັນການເຮັດວຽກນັ້ນເອງ।
Sutra 27
यथासम्भाषितं वेतनं लभेत कर्मकालानुरूपमसम्भाषितवेतनः ॥ कZ_०३.१३.२७ ॥
ຖ້າໄດ້ຕົກລົງຄ່າຈ້າງແລ້ວ ລາວຈະໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງຕາມທີ່ຕົກລົງ; ຖ້າບໍ່ໄດ້ຕົກລົງຄ່າຈ້າງ ລາວຈະໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງຕາມສັດສ່ວນຂອງເວລາທີ່ໃຊ້ໃນວຽກນັ້ນ।
Sutra 28
कर्षकः सस्यानां गोपालकः सर्पिषां वैदेहकः पण्यानामात्मना व्यवहृतानां दशभागमसम्भाषितवेतनो लभेत ॥ कZ_०३.१३.२८ ॥
ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຕົກລົງຄ່າຈ້າງ: ຊາວນາຈະໄດ້ຮັບ 1/10 ຂອງຜົນຜະລິດ; ຄົນລ້ຽງງົວຈະໄດ້ຮັບ 1/10 ຂອງນ້ໍາມັນເນີຍ (ghee); ແລະ vaidehaka (ພໍ່ຄ້າ/ຕົວແທນນາຍໜ້າ) ຈະໄດ້ຮັບ 1/10 ຂອງສິນຄ້າທີ່ລາວໄດ້ທໍາທຸລະກໍາດ້ວຍຕົນເອງ।
Sutra 29
अथवार्यमाधाय कुलबन्धन आर्याणामापदि निष्क्रयं चाधिगम्य बालं साहाय्यदातारं वा पूर्वं निष्क्रीणीरन् ॥ कZ_०३.१३.०५ ॥
ອີກທາງໜຶ່ງ ຫຼັງຈາກວາງຄໍ້າປະກັນດ້ວຍຜູ້ຄໍ້າທີ່ຄວນເຄົາລົບ (ārya) ຫຼືຜູ້ຄໍ້າປະກັນຕະກູນ (kulabandhana) ແລະເມື່ອໄດ້ຈັດຫາເງິນເພື່ອໄຖ່ຄືນໃນກໍລະນີຂອງອາຣະຍະທີ່ຕົກທຸກຍາກ/ຢູ່ໃນພາວະຄັບຂັນ ຄວນໄຖ່ຄືນກ່ອນເດັກນ້ອຍ ຫຼືຜູ້ທີ່ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອ/ສະໜັບສະໜູນ.
Sutra 30
सकृदात्माधाता निष्पतितः सीदेत्द्विरन्येनाहितकः सकृदुभौ परविषयाभिमुखौ ॥ कZ_०३.१३.०६ ॥
ສໍາລັບກຸ່ມຜູ້ຊໍານານແລະຜູ້ໃຫ້ບໍລິການ—ຊ່າງຝີມື, ຊ່າງຫັດຖະກໍາ, ນັກສະແດງ, ແພດ, ຜູ້ກ່າວຄໍາ/ຜູ້ແທນວິຊາຊີບ, ຜູ້ຮັບໃຊ້ ແລະອື່ນໆ—ຄ່າຈ້າງຈະເປັນຕາມທີ່ຄົນອື່ນປະເພດດຽວກັນຈະເຮັດໃຫ້, ຫຼືຕາມທີ່ຜູ້ຊໍານານທີ່ມີຄວາມສາມາດຈະປະເມີນວ່າເໝາະສົມ, ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງນັ້ນ।
Sutra 31
वित्तापहारिणो वा दासस्यार्यभावमपहरतोऽर्धदण्डः ॥ कZ_०३.१३.०७ ॥
ຫຼັກຖານຈະຕ້ອງອີງແຕ່ຄໍາໃຫ້ການຂອງພະຍານເທົ່ານັ້ນ។
Sutra 32
निष्पतितप्रेतव्यसनिनामाधाता मूल्यं भजेत ॥ कZ_०३.१३.०८ ॥
ໃນກໍລະນີບໍ່ມີພະຍານ ຈະຕ້ອງສອບສວນຈາກບ່ອນທີ່ໄດ້ເຮັດວຽກ (ໂດຍກວດສອບສະຖານທີ່/ບໍລິບົດ ແລະຜູ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ)។
Sutra 33
प्रेतविण्मूत्रोच्छिष्टग्राहणमाहितस्य नग्नस्नापनं दण्डप्रेषणमतिक्रमणं च स्त्रीणां मूल्यनाशकरं धात्रीपरिचारिकार्धसीतिकोपचारिकाणां च मोक्षकरम् ॥ कZ_०३.१३.०९ ॥
ສໍາລັບການບໍ່ຈ່າຍຄ່າແຮງງານ ໂທດແມ່ນຖືກມັດພັນກັກຂັງ 10 (ໜ່ວຍ/ມື້) ຫຼືປັບໄໝ 6 ປະນະ।
Sutra 34
सिद्धमुपचारकस्याभिप्रजातस्यापक्रमणम् ॥ कZ_०३.१३.१० ॥
ສໍາລັບການຍັກຍອກ/ໃຊ້ຈ່າຍສິ້ນເປືອງ (ໃນການດໍາເນີນການແບບນັ້ນ) ໂທດແມ່ນປັບໄໝ 12 ປະນະ ຫຼືກັກຂັງໃນພັນທະ 5 (ໜ່ວຍ/ມື້)។
Sutra 35
धात्रीमाहितिकां वाकामां स्ववशां गच्छतः पूर्वः साहसदण्डः परवशां मध्यमः ॥ कZ_०३.१३.११ ॥
ສໍາລັບຜູ້ທີ່ມີການເຂົ້າເຖິງທາງເພດກັບແມ່ນົມ (dhātrī) ຫຼືຍິງທີ່ຖືກຈໍານຳ/ຖືກຜູກມັດດ້ວຍຄໍາສັນຍາ (āhitikā) ທີ່ຍິນຍອມ ແລະຢູ່ໃນອໍານາດຂອງຕົນເອງ (svavaśā) ໃຫ້ໃຊ້ຄ່າປັບຄະດີຮຸນແຮງ/ຄະດີເພດຂັ້ນຕໍ່າສຸດ (pūrva sāhasa-daṇḍa)؛ ແຕ່ຖ້ານາງຢູ່ໃນອໍານາດຂອງຄົນອື່ນ (paravaśā) ໃຫ້ໃຊ້ຂັ້ນກາງ (madhyama)។
Sutra 36
कन्यामाहितिकां वा स्वयमन्येन वा दुषयतो मूल्यनाशः शुल्कं तद्द्वुगुणश्च दण्डः ॥ कZ_०३.१३.१२ ॥
ສໍາລັບຜູ້ທີ່ລະເມີດ/ເຮັດໃຫ້ເສຍພົນສະອາດຂອງສາວພົວພັນ (ສາວພຣົມຈັນ) ຫຼືສາວທີ່ຖືກຈໍານຳ/ຖືກຜູກມັດ (āhitikā) ບໍ່ວ່າຈະເຮັດເອງ ຫຼືໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດ ມູນຄ່າທີ່ຈໍານຳໄວ້ຈະຖືກລິບ/ສູນເສຍ (mūlya-nāśa)؛ ນອກຈາກນັ້ນຕ້ອງຈ່າຍຄ່າຊົດເຊີຍ/ຄ່າທໍານຽມ (śulka) ແລະຖືກປັບເງິນເປັນສອງເທົ່າຂອງຈໍານວນນັ້ນ.
Sutra 37
आत्मविक्रयिणः प्रजामार्यां विद्यात् ॥ कZ_०३.१३.१३ ॥
ຄວນຮັບຮູ້ຜູ້ທີ່ຂາຍຕົນເອງ (ātma-vikrayin) ໃຫ້ເປັນປະຊາຊົນຜູ້ມີສະຖານະອາຣະຍະ (āryā prajā)។
Sutra 38
आत्माधिगतं स्वामिकर्माविरुद्धं लभेत पित्र्यं च दायम् ॥ कZ_०३.१३.१४ ॥
ເຂົາອາດຈະຮັກສາ/ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ຕົນໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຕົນ ເທົ່າທີ່ບໍ່ຂັດກັບວຽກງານ ຫຼືສິດຮຽກຮ້ອງຂອງນາຍ; ແລະເຂົາຈະໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງມໍລະດົກຈາກພໍ່ຂອງຕົນດ້ວຍ.
Frequently Asked Questions
It prevents predatory enslavement and sexual coercion, preserves household productivity through clear redemption/value rules, and keeps the king’s courts as the sole legitimate authority over status disputes—raising social trust and economic continuity in the Janapada.
Penalties are graded (pūrva/madhyama/uttama; sometimes caturguṇa). Examples in this chapter include: half-penalty for theft that strips a slave’s Ārya-status claim; sāhasa-daṇḍa grades for illicitly taking a nurse/servant woman depending on consent/compulsion; and compensatory sanctions such as mūlyanāśa, śulka, and a daṇḍa of twice the śulka for defilement of a pledged maiden.
Ask anything about Adhyaya 13 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.