Rig Veda Sukta 61
Mandala 10Sukta 6127 Mantras

Sukta 61

Sukta 10.61

Rishi

Traditionally connected with narrative material around Bṛhaspati/Angiras-complex in late RV; exact rishi attribution varies by Anukramaṇī traditions for 10.61 (often listed under a late seer-family).

Devata

Mixed/Allusive: mantric power (Brahman/Bṛhaspati impulse) with Rudra-force; inner battle motif; no single exclusive devatā in this verse.

Chandas

Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of narrative and battle hymns).

ಋಗ್ವೇದ 10.61 ಒಂದು ಉತ್ತರಕಾಲೀನ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ (ಬ್ರಹ್ಮನ್) ಅನ್ನು ಒಳಗಿನ “ಯುದ್ಧ”ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾದ ಉಗ್ರ, ರುದ್ರಸಮಾನ ಬಲವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಕಲ್ಪವು ವೈರಿ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಏಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂಗಿರಸ್/ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಶೈಲಿಯ ಜಯಶಾಲಿ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಭರ್ಗ/ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ, ತ್ರಿವಿಧ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಆಸೀನಗೊಳಿಸುವವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃರನ್ನು ಸೌಹಾರ್ದ, ಏಕಮತ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ.

Recitation with translationRig Veda 10.61

Mantras

Mantra 1

इदमित्था रौद्रं गूर्तवचा ब्रह्म क्रत्वा शच्यामन्तराजौ । क्राणा यदस्य पितरा मंहनेष्ठाः पर्षत्पक्थे अहन्ना सप्त होतॄन् ॥

ಇದೇ ಆ ರೌದ್ರ—ರುದ್ರಶಕ್ತಿಯ—ಗೂರ್ಥವಚ ಬ್ರಹ್ಮ: ಸುಉಚ್ಚರಿತ ಮಂತ್ರ, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಶಚಿಯಿಂದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಫಲಪ್ರದವಾಗುವುದು. ಈ ಕಾರ್ಯದ ಎರಡು ಪಿತೃಗಳು—ವೃದ್ಧಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತರು—ಇದನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು ಶತ್ರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ಏಳು ಹೋತೃಗಳನ್ನು ಆಘಾತಿಸಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುತ್ತದೆ.

Mantra 2

स इद्दानाय दभ्याय वन्वञ्च्यवानः सूदैरमिमीत वेदिम् । तूर्वयाणो गूर्तवचस्तमः क्षोदो न रेत इतऊति सिञ्चत् ॥

ಅವನು ದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದೆಭ್ಯ (ಅಜೇಯ) ಗುರಿಗಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಸಮೃದ್ಧ ಸೂದೈಃ (ಉದಾರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು) ಮೂಲಕ ವೇದಿ (ಯಜ್ಞವೇದಿ)ಯನ್ನು ಅಳೆಯಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ತೂರ್ವಯಾಣ (ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವವನು), ಗೂರ್ಥವಚಸ್ತಮ (ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಋತಸಮ್ಮತ)ನಾಗಿ, ಇದೇ ಊತಿ (ಸಹಾಯ)ಯಿಂದ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದ ನವಜನ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬೀಜದಂತೆ ಪ್ರೇರಣೆ (ಕ್ಷೋದ)ಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Mantra 3

मनो न येषु हवनेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता । आ यः शर्याभिस्तुविनृम्णो अस्याश्रीणीतादिशं गभस्तौ ॥

ಯಾವ ಹವನೆಷು (ಆಹ್ವಾನಗಳಲ್ಲಿ) ಮನಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಓಡುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಪಃ (ಪ್ರೇರಿತ ಋಷಿಗಳು) ಶಚ್ಯಾ (ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ಶಕ್ತಿ)ಯಿಂದ ಜಯಿಸಿ ಧಾವಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ತುವಿನೃಮ್ಣ (ಪುರುಷಬಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್)ನೋ, ಅವನು ತನ್ನ ಶರ್ಯಾ (ಪ್ರೇರಕ ಕಿರಣಗಳು)ಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿ ಗಭಸ್ತೌ (ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನೇ ಅರ್ಪಣೆಯ ಋಜು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Mantra 4

कृष्णा यद्गोष्वरुणीषु सीदद्दिवो नपाताश्विना हुवे वाम् । वीतं मे यज्ञमा गतं मे अन्नं ववन्वांसा नेषमस्मृतध्रू ॥

ಕೃಷ್ಣಾ (ಅಂಧಕಾರ ಶಕ್ತಿ) ಅರುಣೀಷು ಗೋಷು (ಕೆಂಪುಗೊಳಗಿನ ಕಿರಣ-ಗೋವುಗಳ ಮೇಲೆ) ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಹೇ ಅಶ್ವಿನೌ, ದಿವೋ ನಪಾತೌ (ದಿವ್ಯದ ಪುತ್ರರೇ), ನಾನು ನಿಮಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವೀತಂ (ಆಸ್ವಾದಿಸಿ/ಸ್ವೀಕರಿಸಿ); ನನ್ನ ಅನ್ನ (ಪೋಷಣ)ದ ಬಳಿಗೆ ಬನ್ನಿರಿ; ಹೇ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವರೇ, ನನ್ನ ನೇಷ (ಆನಂದ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ) ಮರೆವಿಗೂ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೂ (ಅಧ್ರೂ) ಬೀಳದಂತೆ ಕಾಪಾಡಿರಿ.

Mantra 5

प्रथिष्ट यस्य वीरकर्ममिष्णदनुष्ठितं नु नर्यो अपौहत् । पुनस्तदा वृहति यत्कनाया दुहितुरा अनुभृतमनर्वा ॥

ಯಾರ ವೀರಕರ್ಮವು ಪ್ರಥಿಷ್ಠ—ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಧಾರವುಳ್ಳದು—ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆಯೋ; ಆ ನಾರ್ಯ (ಪುರುಷಾರ್ಥ) ಶಕ್ತಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಅದನ್ನೇ ವೃದ್ಧಿಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ—ಕನ್ಯೆಯಿಂದ, ಪುತ್ರಿಯಿಂದ ಅನುಭೃತ (ವಾಹಿತ/ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದ)ದ್ದನ್ನು—ಅನರ್ವಾ (ಅಪತಿತ, ಅಚ್ಯುತ) ಬಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

Mantra 6

मध्या यत्कर्त्वमभवदभीके कामं कृण्वाने पितरि युवत्याम् । मनानग्रेतो जहतुर्वियन्ता सानौ निषिक्तं सुकृतस्य योनौ ॥

ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ—ಸಮೀಪದ ಆಂತರಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ಕೃತ್ಯವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಪಿತೃನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುವತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮ (ಇಚ್ಛೆ) ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು; ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ವಿಭಜಿತರಾಗುತ್ತ (ವಿಯಂತಾ) ಅವರು ಸೃಜನಬೀಜವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು; ಅದು ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ, ಸುಕೃತ (ಸುಸಂಯೋಜಿತ) ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

Mantra 7

पिता यत्स्वां दुहितरमधिष्कन्क्ष्मया रेतः संजग्मानो नि षिञ्चत् । स्वाध्योऽजनयन्ब्रह्म देवा वास्तोष्पतिं व्रतपां निरतक्षन् ॥

ಪಿತನು ತನ್ನದೇ ಪುತ್ರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದಿ ಬೀಜವನ್ನು ಸುರಿಸಿದಾಗ; ಆಗ ಸ್ವಾಧ್ಯ (ಯೋಗ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆ)ದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ—ಮಂತ್ರ-ಸತ್ಯ—ವನ್ನು ಜನಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಅವರು ವ್ರತಪಾ, ಆಂತರಿಕ ನಿವಾಸದ ಅಧಿಪತಿ, ವಾಸ್ತೋಷ್ಪತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.

Mantra 8

स ईं वृषा न फेनमस्यदाजौ स्मदा परैदप दभ्रचेताः । सरत्पदा न दक्षिणा परावृङ्न ता नु मे पृशन्यो जगृभ्रे ॥

ಅವನು ವೃಷಭನಂತೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನುರಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು; ಆಗ ಅಲ್ಪಚೇತನತೆ ದೂರ ಸರಿದು, ಅವನು ಮೀರಿಹೋದನು. ದಕ್ಷಿಣಾ—ಋತದ ಯೋಗ್ಯ ದಾನಶಕ್ತಿ—ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಜಾರಿ ಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿತು; ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಶಕ್ತಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾರವು—ಕೃಷ್ಣ-ಚಿತ್ತರ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳ ಹಿಡಿತವನ್ನು ನಾನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತೇನೆ.

Mantra 9

मक्षू न वह्निः प्रजाया उपब्दिरग्निं न नग्न उप सीददूधः । सनितेध्मं सनितोत वाजं स धर्ता जज्ञे सहसा यवीयुत् ॥

ಮಕ್ಷೂ—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ—ವಹ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಜೆಯ ಉಪಬ್ದಿ (ಆಹ್ವಾನ) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ನಗ್ನ ಜ್ವಾಲೆಯಾಗಿ, ಅದು ಊಧಃ—ಗುಪ್ತ ಸ್ತನ/ಮೂಲ—ದ ಬಳಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಧ್ಮ (ಇಂಧನ)ದ ವಿಜೇತ, ವಾಜ (ಬಲ-ಸಮೃದ್ಧಿ)ದ ವಿಜೇತವೂ ಆಗಿ, ಆ ಧರ್ತಾ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತದೆ—ಸಹಸಾ, ಯುವನಾಗಿ—ಗುಪ್ತ ಪೋಷಣೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು.

Mantra 10

मक्षू कनायाः सख्यं नवग्वा ऋतं वदन्त ऋतयुक्तिमग्मन् । द्विबर्हसो य उप गोपमागुरदक्षिणासो अच्युता दुदुक्षन् ॥

ಮಕ್ಷೂ—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ—ನವಗ್ವರು ಕನ್ಯೆಯ ಸಖ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಅವರು ಋತವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಋತಯುಕ್ತಿ—ಋತದ ಯೋಗ್ಯ ಜೋಡಣೆ—ಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಬಂದರು. ದ್ವಿಬರ್ಹಸ—ದ್ವಿಗುಣ ಬಲವಂತರು—ಗೋಪ (ಕಿರಣಗಳ ರಕ್ಷಕ)ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು; ಆದರೆ ಅದಕ್ಷಿಣಾಸ—ದಕ್ಷಿಣಾವಿಹೀನರು—ಆಗಿ, ಅಚ್ಯುತವಾದುದು (ಜಾರಬಾರದುದು) ಹಾಲೆಳೆದಂತೆ ದೋಹಿಸಿ, ಸ್ಥಿರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಕ್ರಗೊಳಿಸಿದರು.

Mantra 11

मक्षू कनायाः सख्यं नवीयो राधो न रेत ऋतमित्तुरण्यन् । शुचि यत्ते रेक्ण आयजन्त सबर्दुघायाः पय उस्रियायाः ॥

ಮಕ್ಷೂ—ತಕ್ಷಣವೇ—ಕನ್ಯೆಯಿಂದ (ನವಜಾತ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ) ಇನ್ನೂ ಹೊಸ ಸಖ್ಯವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಆನಂದದ ಬೀಜದಂತೆ ರಾಧಃ (ದಾನ/ಅರ್ಪಣೆ) ಆಗಿ, ಅದು ಋತ (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಕಡೆಗೇ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇ ಶುಚಿ (ಪವಿತ್ರ) ದೇವ, ಅವರು ನಿನ್ನ ರೇಕ್ಣ (ಧನ/ನಿಧಿ) ಯಜ್ಞಾರ್ಪಣವಾಗಿ ನಿನಗೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಾಗ, ಸದಾ ದೂಧು ಕೊಡುವ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಗೋವಿನಿಂದ ಉಸ್ರಿಯಾ (ಉಷಸ್ಸಿನ ಗೋವು)ಯ ಪಯಃ (ಹಾಲು) ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ.

Mantra 12

पश्वा यत्पश्चा वियुता बुधन्तेति ब्रवीति वक्तरी रराणः । वसोर्वसुत्वा कारवोऽनेहा विश्वं विवेष्टि द्रविणमुप क्षु ॥

ವಿಯುತ (ಬೇರ್ಪಟ್ಟ) ಶಕ್ತಿಗಳು ನಂತರ ಪಶುಗಳಂತೆ ದಾರಿ ಕಂಡು ಜಾಗೃತವಾಗುವಾಗ, ಆನಂದಿತ ವಕ್ತಾ ಅದನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾರವಃ (ಗಾಯಕ-ಕವಿಗಳು) ವಸು (ಧನ)ದ ದಾತನಾದ ವಸುವಿನ ವಸುತ್ವಾ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದ್ರವಿಣ (ಐಶ್ವರ್ಯ)ವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹೊದಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಕ್ಷು—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ—ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

Mantra 13

तदिन्न्वस्य परिषद्वानो अग्मन्पुरू सदन्तो नार्षदं बिभित्सन् । वि शुष्णस्य संग्रथितमनर्वा विदत्पुरुप्रजातस्य गुहा यत् ॥

ಆಮೇಲೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರು ಬಂದರು—ಅವನ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತು—ಮರ್ತ್ಯರಿಗೆ ಅವಿಧೇಯವಾದುದನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತ. ಅನರ್ವಾ (ಅಚ್ಯುತ) ಶಕ್ತಿಯು ಶುಷ್ಣನ—ಪುರುಪ್ರಜಾತ (ಬಹು ಸಂತಾನವಂತ)ನ—ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿತವಾದ ಬಂಧನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಅದು ಗುಹಾ (ಗುಹೆ)ಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದಾಗ.

Mantra 14

भर्गो ह नामोत यस्य देवाः स्वर्ण ये त्रिषधस्थे निषेदुः । अग्निर्ह नामोत जातवेदाः श्रुधी नो होतॠतस्य होताध्रुक् ॥

‘ಭರ್ಗ’ವೆಂಬುದೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅವನ ನಾಮ—ಯಾವನೊಳಗೆ ದೇವರುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಶಕ್ತಿಗಳಂತೆ ತ್ರಿವಿಧ ಆಧಾರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಅಗ್ನಿ’ವೆಂಬುದೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅವನ ನಾಮ, ಜಾತವೇದಾ: ಋತದ ಹೋತೃ, ಯಜ್ಞದ ಅಪ್ರಮಾದಿ ಪುರೋಹಿತನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳು.

Mantra 15

उत त्या मे रौद्रावर्चिमन्ता नासत्याविन्द्र गूर्तये यजध्यै । मनुष्वद्वृक्तबर्हिषे रराणा मन्दू हितप्रयसा विक्षु यज्यू ॥

ಮತ್ತು ಆ ಇಬ್ಬರು—ರುದ್ರನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ದೀಪ್ತರಾದ ನಾಸತ್ಯರು—ಹೇ ಇಂದ್ರ, ಉನ್ನತ ಗುರಿಗಾಗಿ ಪೂಜ್ಯರು. ಮಾನವರಂತೆ ಚಿತರಿಸಲಾದ ಬರ್ಹಿಷ್‌ ಇರುವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುವವರು, ಉತ್ಸುಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅರ್ಪಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕುಲಗಳ ನಡುವೆ ಯಜ್ಯರಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಾರ್ಹರು.

Mantra 16

अयं स्तुतो राजा वन्दि वेधा अपश्च विप्रस्तरति स्वसेतुः । स कक्षीवन्तं रेजयत्सो अग्निं नेमिं न चक्रमर्वतो रघुद्रु ॥

ಈ ರಾಜನು—ಸ್ತುತ, ವಿಧಾತಾ—ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ಋಷಿ ತನ್ನದೇ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಜಲಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕಕ್ಷೀವಂತನನ್ನು ಕಂಪಿಸಿದನು; ಅವನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಚಲನೆಗೊಳಿಸಿದನು—ಚಕ್ರದ ನೇಮಿಯಂತೆ, ಅಶ್ವದ ವೇಗದ ಓಟದಂತೆ.

Mantra 17

स द्विबन्धुर्वैतरणो यष्टा सबर्धुं धेनुमस्वं दुहध्यै । सं यन्मित्रावरुणा वृञ्ज उक्थैर्ज्येष्ठेभिरर्यमणं वरूथैः ॥

ಅವನು ದ್ವಿಬಂಧು—ಎರಡು ವಿಧದ ಬಂಧುವುಳ್ಳವನು, ವೈತರಾಣ—ಪಾರುಮಾಡುವವನು—ಯಷ್ಟಾ (ಯಜಮಾನ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಸಬರ್ಧು (ಬಲವಾಗಿ ಫಲಿಸುವ) ಧೇನು ಮತ್ತು ಅಶ್ವವನ್ನು ದೋಹಿಸಲು. ಮತ್ತು ಅವನು ಉಕ್ಥಗಳ (ಸ್ತುತಿ-ಹಿಮ್ನಗಳ) ಮೂಲಕ ಮಿತ್ರ-ವರುಣರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗಗೊಳ್ಳುವಾಗ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಗಳ ವರೂಥ (ರಕ್ಷಣೆ)ಗಳಿಂದ ಆರ್ಯಮಣನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Mantra 18

तद्बन्धुः सूरिर्दिवि ते धियंधा नाभानेदिष्ठो रपति प्र वेनन् । सा नो नाभिः परमास्य वा घाहं तत्पश्चा कतिथश्चिदास ॥

ಅದೇ ಬಂಧು: ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸೂರಿ (ಪ್ರಕಾಶಿತ ಋಷಿ) ನಿನ್ನ ಧೀ (ಚಿಂತನೆ-ಬುದ್ಧಿ)ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಾಭಾನೇದಿಷ್ಠನು ಪ್ರ ವೇನನ್—ಹುಡುಕುತ್ತ, ಬಯಸುತ್ತ—ವಾಣಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಈ ಸತ್ತೆಯ ನಮ್ಮ ಪರಮ ನಾಭಿ (ಕೇಂದ್ರ); ಮತ್ತು ನಾನೂ ನಂತರ ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದೆ.

Mantra 19

इयं मे नाभिरिह मे सधस्थमिमे मे देवा अयमस्मि सर्वः । द्विजा अह प्रथमजा ऋतस्येदं धेनुरदुहज्जायमाना ॥

ಇದು ನನ್ನ ನಾಭಿ; ಇಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನ ಸದಸ್ಥ (ಆಸನ/ನಿವಾಸ). ಇವೆಯೇ ನನ್ನ ದೇವರುಗಳು; ನಾನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ. ನಾನು ದ್ವಿಜ—ಋತದ ಪ್ರಥಮಜ; ಈ ಧೇನು ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಲೇ ದೋಹಿತು—ನನಗಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶದ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು (ಬೋಧರಸವನ್ನು) ಹರಿಸಿತು.

Mantra 20

अधासु मन्द्रो अरतिर्विभावाव स्यति द्विवर्तनिर्वनेषाट् । ऊर्ध्वा यच्छ्रेणिर्न शिशुर्दन्मक्षू स्थिरं शेवृधं सूत माता ॥

ಆಮೇಲೆ ಆನಂದಮಯ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಲಿಸುವವನು (ಮಂದ್ರ) ತಾನು ತಾನೇ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು—ಎರಡು ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾ—ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೇಣಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳುವಾಗ—ಮಗುವಿನ ಹಲ್ಲಿನಂತೆ—ತಾಯಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣವರ್ಧಕವಾದ ಸ್ಥಿರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Mantra 21

अधा गाव उपमातिं कनाया अनु श्वान्तस्य कस्य चित्परेयुः । श्रुधि त्वं सुद्रविणो नस्त्वं याळाश्वघ्नस्य वावृधे सूनृताभिः ॥

ಆಮೇಲೆ ದೀಪ್ತ ಕಿರಣಗಳು (ಗಾವಃ) ಕನ್ಯಾ-ಶಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಯಾವ ಹುಡುಕುವವನಾದರೂ ಹಾಂಫುವ ನಾಯಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದವು. ಹೇ ಸು-ದ್ರವಿಣ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳು; ನೀನು ಸತ್ಯ-ಋತದ ವಚನಗಳಿಂದ ಒಳಗಿನ ಶತ್ರು-ಅಶ್ವಬಲದ ಸಂಹಾರಕನನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು.

Mantra 22

अध त्वमिन्द्र विद्ध्यस्मान्महो राये नृपते वज्रबाहुः । रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीननेहसस्ते हरिवो अभिष्टौ ॥

ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಹಾ ರಾಯ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸು; ಹೇ ನರಪತಿ, ವಜ್ರಬಾಹು! ಹೇ ಮಘವನ್, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಮ್ಮ ಸೂರೆಗಳನ್ನು (ಪ್ರಕಾಶಿತ ನಾಯಕರನ್ನು) ಕಾಪಾಡು; ಮತ್ತು ಹೇ ಹರಿವೋ, ನಿನ್ನ ಅನಹಸ (ಅಶಾಂತಿರಹಿತ) ಸಹಾಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮೀಪದ ಆಧಾರವಾಗಿರು.

Mantra 23

अध यद्राजाना गविष्टौ सरत्सरण्युः कारवे जरण्युः । विप्रः प्रेष्ठः स ह्येषां बभूव परा च वक्षदुत पर्षदेनान् ॥

ಆಮೇಲೆ, ಬೆಳಕಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜರು, ಯೋಗ್ಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಗಾಯಕನಿಗಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಋಷಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ನಾಯಕನಾದನು; ಅವನು ಅವರನ್ನು ಅತ್ತಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ದಾಟಿಸಿ ಪಾರುಮಾಡಿದನು.

Mantra 24

अधा न्वस्य जेन्यस्य पुष्टौ वृथा रेभन्त ईमहे तदू नु । सरण्युरस्य सूनुरश्वो विप्रश्चासि श्रवसश्च सातौ ॥

ಆಮೇಲೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಈ ವಿಜಯಿಯ ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ—ವ್ಯರ್ಥವಲ್ಲ—ಈಗ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಅವನ ವೇಗಗತಿಯ ಪುತ್ರ—ಅಶ್ವ; ನೀನು ವಿಪ್ರನೂ ಹೌದು; ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯ ಜಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಾಧನೆ ತರುವ ಶಕ್ತಿಯೇ.

Mantra 25

युवोर्यदि सख्यायास्मे शर्धाय स्तोमं जुजुषे नमस्वान् । विश्वत्र यस्मिन्ना गिरः समीचीः पूर्वीव गातुर्दाशत्सूनृतायै ॥

ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮೂಹವು ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರ-ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ—ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಸೇರುವ ವಚನಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ; ಪುರಾತನ ವಿಧಾನದಂತೆ, ಮಾರ್ಗವು ಸತ್ಯಮಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವಾಣಿ (ಸೂನೃತಾ)ಗಾಗಿ ತಾನೇ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Mantra 26

स गृणानो अद्भिर्देववानिति सुबन्धुर्नमसा सूक्तैः । वर्धदुक्थैर्वचोभिरा हि नूनं व्यध्वैति पयस उस्रियायाः ॥

ಅವನು ಜಲಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ತುತಿಗೈಯುತ್ತ, ‘ದೇವವಾನ್’ (ದೇವಸಂಪನ್ನ)ನಾಗಿ, ಋತದ ಸುಬಂಧುವಾಗಿ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಸಂಯೋಜಿತ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ—ಉಕ್ಥಗಳೂ ವಚನಬಲಗಳೂ ಅವನನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ಮಾರ್ಗವು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉಸ್ರಿಯಾ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಗೋವು)ಯ ಪಯಸ್—ಹಾಲಿನ ಧಾರೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

Mantra 27

त ऊ षु णो महो यजत्रा भूत देवास ऊतये सजोषाः । ये वाजाँ अनयता वियन्तो ये स्था निचेतारो अमूराः ॥

ಯಜ್ಞಾರ್ಹ ದೇವರೆ, ನೀವು ಈಗ ನಮ್ಮಿಗೆ ಮಹಾ ನೆರವಾಗಿರಿ—ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸಹಸಂಗವಾಗಿ; ನೀವು ವಾಜಗಳನ್ನು (ಬಲ-ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು) ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವವರು, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ವಿವೇಕಿ ಚೇತನರಾಗಿರುವ, ಅಮೂಢ (ಅವಿಮೂಢ)ರು.

Inside Sukta 61

How it unfolds

  1. Where it opens

    A fierce, well-shaped inspired Word (brahman) is introduced as effective through will and skill within an inner battle.

  2. Development

    Angiras/Bṛhaspati-style victory logic unfolds: the mantra, set in motion by ancestral ‘fathers’ of the work, crosses hostile ground and breaks divisive offering-forces; the theology turns to naming and identification of the divine fire-principle.

  3. Climax

    The explicit naming revelation: Bharga is named as the radiant seat of the gods in the triple foundation, and Agni Jātavedas is hailed as the undeceiving Hotar of ṛta.

  4. Where it settles

    The hymn widens from the specific force of mantra/fire to a collective invocation of the All-Gods, asking for united help, forward-leading plenitude (vāja), wide movement, and clear, undeluded discernment.

The deity: Brahman/Bṛhaspati-impulse with Rudra-force

  • In the VedaThe hymn treats brahman as gūrtavacā—well-uttered, skill-made inspired speech—fierce (raudra) in its efficacy, able to cross hostile terrain and strike down divisive forces. Within this field, Agni appears as Jātavedas and as Bharga, the radiant purifier in whom the gods seat themselves in a ‘triple foundation,’ and the All-Gods are invoked as concordant helpers.
  • Cosmic functionTo energize and order the cosmos through ṛta: the mantra-kindled fire (Agni/Bharga) gathers divine powers, clears obstruction, and enables victorious movement (vāja) and right establishment of the sacrifice.
  • Inner significanceThe ‘inner battle’ reads as the struggle to unify scattered impulses: disciplined speech and intention ignite a purifying clarity (bharga) that cuts through confusion, restores integral offering, and stabilizes discerning awareness (nicetā).

The seer

  • Late Angirasa/Bṛhaspati-complex seer (Anukramaṇī attributions vary for RV 10.61)Angirasa / Bṛhaspatya-associated late seer-family (variable in traditions) · Association with the Angiras–Bṛhaspati narrative-theology where brahman (effective inspired speech) is treated as a weapon of victory—opening the way, defeating obstruction, and establishing ṛta through sacrifice.

Famous verses

gūrtavacā brahma (well-uttered inspired Word)
Verse 10.61.1Programmatic opening: defines brahman as a fierce, well-uttered power operating in the ‘inner battle,’ overcoming hostility and reuniting the sacrifice.Read verse 10.61.1 →
bhargo ha nāma… agnir ha nāma… hotādhru k
Verse 10.61.14Theological peak of naming: identifies the radiant purifier ‘Bharga’ and equates it with Agni Jātavedas, the truthful, undeceiving Hotar.Read verse 10.61.14 →
nicetāro amūrāḥ (discerning, unbewildered)
Verse 10.61.27Concluding universalization: summons the Viśve Devāḥ as concordant helpers who lead vāja (effective force) and stand as discerning, unbewildered guides.Read verse 10.61.27 →

Attributes of the deity

  • Fierce efficacy (raudra śakti)
  • Mantric precision and effectiveness (brahman, gūrtavacā)
  • Purifying radiance (bharga)
  • Fire of knowledge (Agni Jātavedas)
  • Triple-seat/foundation symbolism (triṣadhasthe)
  • Victory over obstruction and division
  • Concord of powers (sajoṣāḥ)
  • Discernment and non-delusion (nicetāraḥ, amūrāḥ)

Also by this seer

  • Connected thematically with the Angiras/Bṛhaspati victory cycle and late RV hymns that foreground brahman, naming-theology, and innerized battle motifs
  • Shares imagery with late Mandala 10 compositions that integrate Agni-Jātavedas, Bharga (radiance), and Viśve Devāḥ into a unified soteriological-ritual frame

The rite, step by step

  • Establish the āhavanīya fire and prepare a calm, focused recitation space (inner and outer).
  • Invoke Agni as Hotar/Jātavedas; recite opening verses to ‘set in motion’ the fierce, well-uttered brahman.
  • Offer ghee while reciting the Bharga/Agni naming-verse(s), visualizing radiant purification and the ‘triple foundation’ seating of the gods.
  • Continue recitation as a victory-formula: remove obstruction, unify divided movements, and affirm ṛta-guided intention.
  • Conclude with an appeal to the Viśve Devāḥ for concordant help, wide movement, and steady discernment; close with śānti/avabhṛtha-style settling as appropriate to the rite.

Offerings

  • Ghee (ājya) into Agni
  • Optional samidh (fuel sticks) and simple havis (e.g., rice cake/anna) according to śrauta/gṛhya setting
  • Water libation and final oblation as local tradition permits

Frequently Asked Questions

It presents mantra (brahman) as a powerful, even fierce force that overcomes inner and outer obstacles, then identifies the purifying radiance (Bharga) with Agni Jātavedas and ends by asking all the gods to help in unity.

It uses the language of conflict to describe how disciplined speech and will defeat obstruction and division—an ‘inner battle’ where scattered impulses are brought back into one coherent sacrifice and purpose.

Bharga is the radiant, purifying brilliance associated here with Agni (Jātavedas). It is portrayed as the light in which divine powers can ‘take their seat,’ supporting truth (ṛta) and clear discernment.

Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play