Sukta 60
Sukta 10.60
Gayatri (probable: short 3-pāda structure typical of gāyatrī-stanza)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಸಮೀಪದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಜೀವವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಧ್ವನಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ: ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆಯುವುದು, ಬಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪೀಡಿತನಿಗೆ “ಹೊರಬಾ” ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವ ಕೈಯನ್ನು ವಿಶ್ವೌಷಧಿ (viśvabheṣaja) ಎಂದು ಅಭಿಷೇಕಿಸುತ್ತದೆ—ಶುಭಸ್ಪರ್ಶವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹರಡುವ ಸ್ಪರ್ಶ.
Mantras
Mantra 1
आ जनं त्वेषसंदृशं माहीनानामुपस्तुतम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
ನಾವು ತೇಜಸ್ವಿ ದರ್ಶನವಿರುವ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ; ನಮಃ ಅನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ—ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಇಚ್ಛೆಯ ಅರ್ಪಣೆ.
Mantra 2
असमातिं नितोशनं त्वेषं निययिनं रथम् । भजेरथस्य सत्पतिम् ॥
ನಾನು ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ—ಅದು ಅಜೇಯ, ದೃಢವಾಗಿ ಜೂತುಗಟ್ಟಿದ, ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಯಥಾಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ನಾನು ರಥದ ಸತ್ಪತಿಯನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ—ಕರ್ಮದ ನೇರ ಮಾರ್ಗದ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು.
Mantra 3
यो जनान्महिषाँ इवातितस्थौ पवीरवान् । उतापवीरवान्युधा ॥
ಯಾರು ಮಹಿಷನಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವ-ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವನೋ—ರಕ್ಷಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು; ಹಾಗೆಯೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ, ಶತ್ರುಬಲವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು.
Mantra 4
यस्येक्ष्वाकुरुप व्रते रेवान्मराय्येधते । दिवीव पञ्च कृष्टयः ॥
ಯಾರ ವ್ರತದಲ್ಲಿ—ಕರ್ಮನಿಯಮದಲ್ಲಿ—ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಧನದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಷಭರಿತ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಋತದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಐದು ಜನಗಳು ವೃದ್ಧಿಸುವಂತೆ.
Mantra 5
इन्द्र क्षत्रासमातिषु रथप्रोष्ठेषु धारय । दिवीव सूर्यं दृशे ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರ! ಅಜೇಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸೇನೆಯ ರಥಾಸನಗಳ ಮೇಲೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಕ್ಷತ್ರ-ಬಲ (ಸಾರ್ವಭೌಮಾಧಿಕಾರ)ವನ್ನು ಧರಿಸು; ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿಸು.
Mantra 6
अगस्त्यस्य नद्भ्यः सप्ती युनक्षि रोहिता । पणीन्न्यक्रमीरभि विश्वान्राजन्नराधसः ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಆಳಗಳಿಂದ ನೀನು ಏಳು ರೋಹಿತ (ಕೆಂಪು-ವರ್ಣ) ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯೋಕು; ಮತ್ತು ಹೇ ರಾಜನ್! ಪಣಿಗಳ ಮೇಲೆ—ಯಜ್ಞದಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ, ಆನಂದವಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ—ನೀನು ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡು.
Mantra 7
अयं मातायं पितायं जीवातुरागमत् । इदं तव प्रसर्पणं सुबन्धवेहि निरिहि ॥
ಇದು ನಿನ್ನ ತಾಯಿ, ಇದು ನಿನ್ನ ತಂದೆ; ಇದು ನಿನ್ನ ಜೀವಾತು (ಪ್ರಾಣಶ್ವಾಸ) ಬಂದಿದೆ. ಇದು ನಿನ್ನ ಪ್ರಸರ್ಪಣ—ಮುಕ್ತ ಚಲನೆ—ಆಗಿದೆ; ಹೇ ಸುಬಂಧು! ಹೊರಬಾ—ಹೊರಗೆ ಬಾ.
Mantra 8
यथा युगं वरत्रया नह्यन्ति धरुणाय कम् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ಜನರು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲು ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನುಗವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದೃಢವಾಗಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರಲಿ—ಜೀವಿಸಲು, ಸಾಯಲು ಅಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ಅರಿಷ್ಟತಾ (ಅನಿಷ್ಟರಹಿತ ಸುರಕ್ಷತೆ)ಗಾಗಿ.
Mantra 9
यथेयं पृथिवी मही दाधारेमान्वनस्पतीन् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ಈ ಮಹಾ ಪೃಥಿವಿ ಈ ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನು—ವೃಕ್ಷಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು—ಧರಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಧಾರಿತವಾಗಿರಲಿ—ಜೀವಿಸಲು, ಸಾಯಲು ಅಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ಅರಿಷ್ಟತಾಿಗಾಗಿ.
Mantra 10
यमादहं वैवस्वतात्सुबन्धोर्मन आभरम् । जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ಯಮ ವೈವಸ್ವತನಿಂದ ನಾನು ಸುಬಂಧು—ಸುಸಂಯೋಜಿತ—ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದೆನು; ಜೀವಿಸಲು, ಸಾಯಲು ಅಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ಅರಿಷ್ಟತಾಿಗಾಗಿ.
Mantra 11
न्यग्वातोऽव वाति न्यक्तपति सूर्यः । नीचीनमघ्न्या दुहे न्यग्भवतु ते रपः ॥
ಗಾಳಿ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ತಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅಘ್ನ್ಯಾ—ಅಹಿಂಸಿತ ಗೋವು—ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಹಾಲು ದೋಹುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಕ್ಷಯಕರವಾದ ಪೀಡೆ/ರೋಗವು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ದೂರವಾಗಲಿ.
Mantra 12
अयं मे हस्तो भगवानयं मे भगवत्तरः । अयं मे विश्वभेषजोऽयं शिवाभिमर्शनः ॥
ಇದು ನನ್ನ ಕೈ—ಭಗವಾನ್; ಇದು ನನ್ನ ಕೈ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಗವತ್ತರವೂ ಹೌದು. ಇದು ನನ್ನ ವಿಶ್ವಭೇಷಜ—ಸರ್ವೌಷಧಿ; ಇದು ಶಿವಾಭಿಮರ್ಶನ—ಶುಭಸ್ಪರ್ಶ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುವ ಸ್ಪರ್ಶ.
Inside Sukta 60
How it unfolds
- Where it opens
Approach and praise: the worshippers come bearing namas to a radiant, mighty-praised presence.
- Development
The hymn shifts from adoration to direct therapeutic speech—re-establishing relationships (mother/father), summoning breath, and commanding the return of free movement.
- Climax
The decisive life-restoring command and emergence motif (“come… come out”) paired with the felt arrival of vitality.
- Where it settles
The healer’s hand is sacralized as viśvabheṣaja—an auspicious touch that seals the rite in peace and well-being.
The deity: Healing power invoked through a radiant divine presence
- In the VedaDescribed implicitly as a “radiant-seeing” (tveṣasaṃdṛś) power praised by the mighty, approached with namas; later verses speak the language of āyus (life), jīvātu (life-breath), and bheṣaja (remedy), making the deity-function medicinal and restorative.
- Cosmic functionRestoration and safeguarding of vitality—re-establishing breath, movement, and wholeness; turning divine order into embodied health and continuity of life.
- Inner significanceThe return of prāṇa-like energy and the re-integration of the self: fear and weakness are met by confidence, touch, and blessing; the ‘hand’ becomes the conscious instrument of healing intention aligned with sacred power.
The seer
- Agastya (traditional attribution)Agastya gotra (Āgastya lineage; traditionally linked with the Maitrāvaruṇa/Agastya seer-family) · A major Vedic ṛṣi famed for hymncraft, tapas, and for bringing Vedic speech and ritual authority into the southern regions; often associated with healing, protection, and practical ritual efficacy.
Famous verses
tveṣasaṃdṛśam
ehi nir ihi
viśvabheṣajaḥ
Attributes of the deity
- Radiant presence
- Life-giving breath (jīvātu/āyus)
- Healing remedy (bheṣaja)
- Auspicious touch (śiva-abhimarśana)
- Protective kinship and belonging (subandhu)
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Mandala 1 (Agastya-associated hymns)
- Rig Veda Mandala 7 (many hymns attributed to Vasiṣṭha’s line; Agastya is nevertheless a prominent rival/peer figure in later tradition)
- Agastya-linked traditions in later Saṃhitā/Brāhmaṇa lore and South-Indian ritual memory
The rite, step by step
- Prepare a quiet space; seat the patient facing the fire or the healer.
- Invoke the radiant power with namas (reverent approach).
- Recite the life-returning verses, explicitly naming breath/life as having ‘come.’
- Speak the ‘come forth, come out’ (ehi… nir ihi) formula to drive out affliction and restore free movement.
- Place the right hand (or both hands) gently on the head/heart/affected limb while reciting the ‘hand as universal medicine’ verse.
- Conclude with a final benediction for wholeness, strength, and peaceful touch.
Offerings
- Ghee into fire (if performed with agni)
- Water for sprinkling (ācamana/prokṣaṇa style usage)
- Medicinal herbs or simple healing unguents (as adjunct, not required by the text)
- Dakṣiṇā/food given in gratitude
Frequently Asked Questions
It is a healing-oriented hymn that begins with reverent invocation of a radiant divine presence and then focuses on restoring breath, strength, and well-being, ending by empowering the healer’s hand as a channel of remedy.
It uses intimate, stabilizing language to re-anchor the person in life and belonging, then declares the return of vitality (life-breath) as a performative healing statement.
It means “this hand of mine is universal medicine”: the reciter treats the hand—especially in blessing or therapeutic touch—as a sacred instrument through which healing power is transmitted.
Ask anything about Sukta 60 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
