Opening the text

Sukta 10.121
Hiraṇyagarbha / Prajāpati (traditional attributions vary; often given to Hiraṇyagarbha)
Ka / Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the One Lord as origin of beings)
Tr̥ṣṭubh
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ ತತ್ತ್ವವಾದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ—“ಸುವರ್ಣ ಗರ್ಭ”ವನ್ನು—ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನೇ ಏಕೈಕ ಅಧಿಪತಿ; ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವವನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋಚೆಯೂ “ಕಸ್ಮೈ ದೇವಾಯ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮ” (“ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು?”) ಎಂಬ ಹುಡುಕುವ ಧ್ರುವಪದದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅನೇಕದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಏಕನ ಮುಂದೆ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಅದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಋಚೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಆ ಸಮಗ್ರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
Mantra 1
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् । स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು; ಭೂತ-ಭವದ ಏಕಮಾತ್ರ ಪತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನೂ ಈ ದ್ಯೌ (ಆಕಾಶ)ವನ್ನೂ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದನು; ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷಾ ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 2
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । यस्य छायामृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯನು ಆತ್ಮವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಯನ ಆದೇಶವನ್ನು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಯನನ್ನು ದೇವರೂ ಅನುಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯನ ಛಾಯೆ ಋತ (ಸತ್ಯ-ಕ್ರಮ)ವೂ, ಯನ ಛಾಯೆಯೇ ಮೃತ್ಯುವೂ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷಾ ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 3
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव । य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಉಸಿರಾಡುವ, ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ರಾಜನಾದನು; ಯನು ಈ ದ್ವಿಪದ ಮತ್ತು ಚತುಷ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೋ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 4
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य समुद्रं रसया सहाहुः । यस्येमाः प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯಾವನ ಮಹಿಮೆಯೇ ಈ ಹಿಮವಂತ ಶಿಖರಗಳು; ಯಾರದೇ ಸಮುದ್ರವು ಜಲಗಳ ರಸಧಾರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಯಾರದೇ ಈ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಬಾಹುಗಳಂತೆ ಇವೆ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 5
येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृळ्हा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯಾವನಿಂದ ಉಗ್ರ ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ದೃಢ ಪೃಥಿವಿ ಸ್ಥಿರವಾದವು; ಯಾವನಿಂದ ಸ್ವ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಲೋಕ) ಆಧಾರಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಕ (ಶಿಖರ) ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ಯನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರಜಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾನೋ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 6
यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯಾರ ಅವಸಾ (ಸಹಾಯ)ದಿಂದ ಸ್ಥಂಭಿತವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಲೋಕಗಳು—ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿ—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಅವನತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸುತ್ತವೆ; ಯಾರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾರ ಮೇಲೆಯೇ ಉದಿತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೋ—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 7
आपो ह यद्बृहतीर्विश्वमायन्गर्भं दधाना जनयन्तीरग्निम् । ततो देवानां समवर्ततासुरेकः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಮಹತ್ತಾದ ಆಪಃ (ಜಲಗಳು) ಸರ್ವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಜನ್ಮಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಾಗ—ಅಂದಿನಿಂದ ದೇವರ ಏಕ ಪ್ರಾಣ (ಶ್ವಾಸ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು; ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 8
यश्चिदापो महिना पर्यपश्यद्दक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम् । यो देवेष्वधि देव एक आसीत्कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಯಾರು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸರ್ವತ್ರ ಆಪಃ (ಜಲಗಳು) ಅನ್ನು ಪರ್ಯವಲೋಕಿಸಿದನು—ಅವು ದಕ್ಷ (ಸೃಜನ-ಕೌಶಲ್ಯ)ವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಜನ್ಮಕೊಡುತ್ತಿವೆ; ಯಾರು ದೇವರೊಳಗೆ ಅಧಿ ಏಕಮಾತ್ರ ದೇವನಾಗಿದ್ದನು—ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷನ್ನು ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 9
मा नो हिंसीज्जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवं सत्यधर्मा जजान । यश्चापश्चन्द्रा बृहतीर्जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಜನಿಸಿದ ಪಿತೃಸ್ವರೂಪನಾದವನು, ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ದ್ಯೌ (ಆಕಾಶ)ವನ್ನು ಜನಿಸಿದವನು; ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ ಆಪಃ (ಜಲಗಳು)ನ್ನೂ ಜನಿಸಿದವನು—ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂಸಿಸದಿರಲಿ. ಯಾವ ದೇವರಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಷಾ ಅರ್ಪಿಸೋಣ?
Mantra 10
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತೇ, ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಈ ಎಲ್ಲ ಜನಿಸಿದವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಲ್ಲ. ನಾವು ಯಾವ ಕಾಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನಗೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಜುಹುಮ (ಆಹುತಿ) ಮಾಡುತ್ತೇವೋ, ಅದು ನಮಗೆ ದೊರಕಲಿ; ಮತ್ತು ನಾವು ರಯಿ (ಸಂಪತ್ತು/ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿರೋಣ.
It is a deliberate spiritual inquiry: the hymn lists the powers that sustain the universe and then asks who truly stands behind them. The refrain turns wonder into worship, pointing toward one ultimate Lord rather than many separate sources.
In the verses, “Ka” is grammatically “who,” but it functions as the name of the unknown supreme source being sought. The last verse clarifies the intended deity by naming Prajāpati as that encompassing Lord.
Hiraṇyagarbha means “Golden Germ/Embryo,” an image for the first seed of creation—radiant, life-bearing, and prior to the formed worlds. It signifies the primordial origin from which heaven, earth, and all beings arise and by which they are upheld.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.