Sarga 48

Verse 1

पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे ।कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम् ॥१॥

ಅಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮತಿಯು ಮಹಾಮುನಿಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದಳು.

Verses 2-4

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ॥२॥पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥३॥यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥४॥

ಮುನಿವರ್ಯರೇ, ಭವದೀಯ ಕ್ಷೇಮ! ಈ ಇಬ್ಬರು ಕುಮಾರರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆನೆ ಸಿಂಹಗಳ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ವೀರರು ಹುಲಿ ಮತ್ತು ವೃಷಭಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪದ್ಮದಳಗಳಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ, ಖಡ್ಗ ತೂಣೀರ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರರಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಯೌವನವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಇಳಿದಂತೆ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ, ಇವರು ಪಾದಚಾರಿಗಳಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದರು? ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಯಾರ ಕಡೆಗೆ ಸೇರಿದವರು?

Verses 5-6

भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम् ।परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ॥५॥किमर्थं च मुनिश्रेष्ठ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि ।वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥६॥

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರಂತೆ ಈ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ದೇಹಪ್ರಮಾಣ, ಭಾವಭಂಗಿ, ಚಲನೆ-ಚೇಷ್ಠೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನರು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ—ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ? ಅದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत् ।सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा ॥७॥

ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು—ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾದುದು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದರು।

Verse 8

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राजा परमहर्षितः ।अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ ॥८॥पूजयामास विधिवत्सत्कारार्हौ महाबलौ ।

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ಸುಮತಿ ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾದನು. ದಶರಥನ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಮಹಾಬಲಿಗಳು, ಸತ್ಕಾರಾರ್ಹ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಯೋಗ್ಯ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 9

ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ ॥९॥उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां ततः ।

ಸుమತಿಯ ಪರಮ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಷ್ಟೇ ತಂಗಿ, ನಂತರ ಮಿಥಿಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 10

तान् दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम् ॥१०॥साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन् ।

ಜನಕನ ಶುಭನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ‘ಸಾಧು! ಸಾಧು!’ ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು.

Verse 11

मिथिलोपवने शून्यमाश्रमं दृश्य राघवः ॥११॥पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ।

ಮಿಥಿಲೆಯ ಉಪವನದಲ್ಲಿ ರಾಘವನು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ, ನಿರ್ಜನ, ಮನೋಹರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು, ಮುನಿಪುಂಗವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಅದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 12

श्रीमदाश्रमसङ्काशं किन्न्विदं मुनिवर्जितम् ॥१२॥ज्ञातुमिच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्वमाश्रमः ।

“ಭಗವನ್, ಇದು ಶ್ರೀಮದಾಶ್ರಮದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಮುನಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಏಕೆ ಬಿಟ್ಟಿದೆ? ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದು ಹಿಂದೆ ಯಾರ ಆಶ್ರಮವಾಗಿತ್ತು?”

Verse 13

तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥१३॥प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।

ರಾಘವನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

Verse 14

हन्त ते कथयिष्यामि श्रुणु तत्त्वेन राघव ॥१४॥यस्येदमाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मना ।

“ಹಂತ, ರಾಘವ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು: ಇದು ಯಾರ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನ, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮನು ಕೋಪದಿಂದ ಇದನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು.”

Verse 15

गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मनः ॥१५॥आश्रमो दिव्यसङ्काशस्सुरैरपि सुपूजितः ।

“ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈ ದಿವ್ಯಧಾಮದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸುಪೂಜಿತವಾದ ಈ ಆಶ್ರಮವು ಹಿಂದೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗೌತಮ ಋಷಿಯದ್ದಾಗಿತ್ತು.”

Verse 16

स चेह तप आतिष्ठदहल्यासहितः पुरा ॥१६॥वर्षपूगाननेकांश्च राजपुत्र महायशः ।

ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಅಹಲ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 17

तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षश्शचीपतिः ॥१७॥मुनिवेषधरोऽहल्यामिदं वचनमब्रवीत् ।

ಆದರೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಿಳಿದು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾದ ಶಚೀಪತಿಯಾದ ಇಂದ್ರನು ಮುನಿವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಹಲ್ಯೆಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 18

ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनस्सुसमाहिते ॥१८॥सङ्गमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥

ಹೇ ಸುಸಮಾಹಿತೆಯೇ, ಕಾಮಾರ್ಥಿಗಳು ಋತುಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹೇ ಸುಮಧ್ಯಮೆಯೇ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 19

मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन ॥१९॥मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात् ॥

ಹೇ ರಘುನಂದನನೇ! ಮುನಿವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ದುರ್ಮತಿಯಾದ ಅಹಲ್ಯೆ ದೇವರಾಜನ ಮೇಲಿನ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದಳು.

Verses 20-21

अथाब्रवीत् नरश्रेष्ठ कृतार्थेनान्तरात्मना ॥२०॥कृतार्थाऽस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ।आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात् ॥२१॥

ಆಮೇಲೆ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದವಳಾಗಿ ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು: “ಹೇ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಪ್ರಭು, ಇಲ್ಲಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೋಗು. ಹೇ ದೇವೇಶ, ಗೌತಮನಿಂದ ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸು.”

Verse 22

इन्द्रस्तु प्रहसन् वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत् ।सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथाऽगतम् ॥२२॥

ಆಗ ಇಂದ್ರನು ನಗುತ್ತಾ ಅಹಲ್ಯೆಗೆ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ, ನಾನು ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗುವೆನು.”

Verse 23

एवं सङ्गम्य तु तया निश्चक्रामोटजात्ततः ॥स सम्भ्रमात्त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति ॥२३॥

ಹೀಗೆ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸಿ ಅವನು ಎಲೆಗಳ ಕುಟೀರದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು; ಹೇ ರಾಮ, ಗೌತಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕಿತನಾಗಿ ಭಯದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿಹೋದನು.

Verses 24-25

गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम् ।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम् ॥२४॥तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम् ।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम् ॥२५॥

ಆಗ ಅವನು ಮಹಾಮುನಿ ಗೌತಮನನ್ನು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು—ದೇವರೂ ದಾನವರೂ ದುರ್ದರ್ಶಿಸಲಾರದವನು, ತಪೋಬಲದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು. ತೀರ್ಥಜಲದಿಂದ ತೋಯ್ದು, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆ ಮತ್ತು ಕುಶವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮುನಿಪುಂಗವನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 26

दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विवर्णवदनोऽभवत् ।अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः ॥२६॥दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत् ।

ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ದೇವಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಭಯಗೊಂಡು ಮುಖವರ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ವೃತ್ತಸಂಪನ್ನನಾದ ಮುನಿಯು, ಮುನಿವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದುರ್ವೃತ್ತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ಕಂಡು, ರೋಷದಿಂದ ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 27

मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते ॥२७॥अकर्तव्यमिदं तस्माद्विफलस्त्वं भविष्यसि ।

‘ಓ ದುರ್ಮತೇ! ನನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನೀನು ಅಕರ್ತವ್ಯವಾದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯ. ಆದಕಾರಣ ನೀನು ನಿಷ್ಫಲನಾಗುವಿ—ಪುರುಷತ್ವವಂಚಿತನಾಗುವಿ.’

Verse 28

गौतमेनैवमुक्तस्य सरोषेण महात्मना ॥२८॥पेततुर्वृषणै भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात् ।

ಮಹಾತ್ಮ ಗೌತಮನ ರೋಷಭರಿತ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನ ವೃಷಣಗಳು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯವು.

Verses 29-30

तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान् ॥२९॥इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि ।वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी ॥३०॥अदृश्या सर्वभूतानां आश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि ।

ಈ ರೀತಿ ಶಕ್ರ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿ, ಮುನಿಯು ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನೂ ಶಪಿಸಿದನು: ‘ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುವಿ—ವಾಯುಭಕ್ಷೆ, ನಿರಾಹಾರಿಣಿಯಾಗಿ, ಭಸ್ಮಶಾಯಿನಿಯಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪಿಸುವಿ. ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅದೃಶ್ಯಳಾಗಿ, ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವಿ.’

Verse 31

यदा चैतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मजः ॥३१॥आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि ।

ದಶರಥನಂದನನಾದ ಅಜೇಯ ರಾಮನು ಈ ಭಯಾನಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಆಗ ನೀನು ಶುದ್ಧಳಾಗಿ ಪಾವನಳಾಗುವೆ.

Verse 32

तस्यातिथ्येन दुर्वुत्ते लोभमोहविवर्जिता ॥३२॥मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि ।

ಹೇ ದುರ್ವೃತ್ತೆಯೇ! ಅವನಿಗೆ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಲೋಭಮೋಹಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಸ್ವದೇಹವನ್ನು ಪುನಃ ಧರಿಸುವೆ.

Verses 33-34

एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम् ॥३३॥इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते ।हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे महातपाः ॥३४॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಗೌತಮ ಋಷಿಯು ಆ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಿದ್ಧ-ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುವ ಪುಣ್ಯ ಹಿಮವತ್ ಶಿಖರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.