Sarga 52

Verse 1

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः।उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।।2.52.1।।

ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಭಾತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಶುಭಲಕ್ಷಣಧಾರಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 2

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा।असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस्तात कूजति।।2.52.2।।

ತಾತ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭಗವತಿಯಾದ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದಿದೆ; ಈಗ ಭಾಸ್ಕರೋದಯಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಕೋಕಿಲ ಪಕ್ಷಿ ಮಧುರವಾಗಿ ಕೂಜುತ್ತಿದೆ.

Verse 3

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने।तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम्।।2.52.3।।

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನವಿಲುಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಹೇ ಸೌಮ್ಯ ಮಿತ್ರ, ಸಾಗರಗಾಮಿಯಾದ ವೇಗವಾಹಿನಿ ಜಾಹ್ನವೀ (ಗಂಗೆ)ಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಾಟೋಣ.

Verse 4

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः।।2.52.4।।

ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಅರಿತು, ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಆನಂದಕೊಡುವ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಗುಹನನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಕರೆಯಿಸಿ, ನಂತರ ಅಣ್ಣನ ಮುಂದೇ ನಿಂತನು.

Verse 5

स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च।स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत्।।2.52.5।।

ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಚಿವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 6

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम्।सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर।।2.52.6।।

ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ದೃಢವಾದ, ಶುಭವಾದ ದೋಣಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡು—ವಾಹನೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತವಾದ, ಕರ್ಣಧಾರರು (ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಮನ್‌ಗಳು) ಇರುವ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದಾಟಲು ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು.

Verse 7

तं निशम्य समादेशं गुहामात्यगणो महान्।उपोह्य रुचिरां नावं गुहाय प्रत्यवेदयत्।।2.52.7।।

ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಗುಹನ ಮಹಾನ್ ಅಮಾತ್ಯವರ್ಗವು ಮನೋಹರವಾದ ದೋಣಿಯನ್ನು ತಂದು, ಆಜ್ಞೆ ನೆರವೇರಿತು ಎಂದು ಗುಹನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 8

ततः स प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत्।उपस्थितेयं नौर्देव भूयः किं करवाणि ते।।2.52.8।।

ಆಗ ಗುಹನು ಕೈಮುಗಿದು ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ದೇವ! ದೋಣಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಇನ್ನೇನು ಸೇವೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಮಾಡಲಿ?”

Verse 9

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम्।नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत।।2.52.9।।

ಹೇ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಅಮರಸುತನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ ಸುವ್ರತನೂ ಆದ ನೀನು ಸಾಗರಗಾಮಿಯಾದ ಈ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಇಲ್ಲಿದೆ ಈ ದೋಣಿ; ಅದಕ್ಕೆ ಏರು.

Verse 10

अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदं वचः।कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति।।2.52.10।।

ನಂತರ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಗುಹನಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು: “ನಿನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಈಗ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಸು.”

Verse 11

ततः कलापान् सन्नह्य खड्गौ बध्वा च धन्विनौ।जग्मतुर्येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ।।2.52.11।।

ನಂತರ ಧನುರ್ಧರರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರು ತಮ್ಮ ಬಾಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಸನ್ನದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಂಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 12

राममेव तु धर्मज्ञमुपगम्य विनीतवत्।किमहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्।।2.52.12।।

ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ವಿನೀತವಾಗಿ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ, ಸೂತನು ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು: “ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?”

Verse 13

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन।सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहिराज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः।।2.52.13।।

ಆಗ ದಾಶರಥಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಲಗೈಯಿಂದ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು: “ಸುಮಂತ್ರನೇ, ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಳಿ ಹೋಗು; ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿರು.”

Verse 14

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम।रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम्।।2.52.14।।

ಅವನು ಹೇಳಿದನು: “ಮರಳಿ ಹೋಗು; ಇಲ್ಲಿವರೆಗೆ ನೀನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಡಿದ್ದೀಯ. ರಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಾನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಾಗಿ ಮಹಾವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.”

Verse 15

आत्मानं त्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तः स सारथिः।सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।2.52.15।।

ತಾನು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಶೋಕಾಕುಲ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 16

नातिक्रान्तमिदं लोके पुरुषेणेह केनचित्।तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद्वने।।2.52.16।।

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಪುರುಷನೂ ನೀನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಮೀರಿಸಲಾರನು—ಸಹೋದರನೂ ಪತ್ನಿಯೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು.

Verse 17

न मन्ये ब्रह्मचर्येऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः।मार्दवार्जवयोर्वापि त्वां चेद्व्यसनमागतम्।।2.52.17।।

ನಿನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಮೃದುತೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆ ಇದ್ದರೂ ನಿನಗೆ ವಿಪತ್ತು ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಈ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಫಲೋದಯವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 18

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन्।त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रीन् लोकांस्तु जयन्निव।।2.52.18।।

ಹೇ ರಾಘವ, ಹೇ ವೀರ! ವೈದೇಹಿಯೂ ಸಹೋದರನೂ ಜೊತೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಂತೆ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 19

वयं खलु हता राम ये त्वयाप्युपवञ्चिताः।कैकेय्या वशमेष्यामः पापाया दुःखभागिनः।।2.52.19।।

ಹೇ ರಾಮ, ನಿಜವಾಗಿ ನಾವು ನಾಶವಾದೆವು—ನೀನು ಕೂಡ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾದೆ; ಈಗ ಪಾಪಿನಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದುಃಖದ ಪಾಲುದಾರರಾಗುವೆವು.

Verse 20

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा।दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्।।2.52.20।।

ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ, ರಾಮನನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸಮಾನನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು, ದೂರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಬಹುಕಾಲ ಅತ್ತನು.

Verse 21

ततस्तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम्।रामस्तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनरुवाच तम्।।2.52.21।।

ನಂತರ, ಕಣ್ಣೀರು ತಣಿದ ಮೇಲೆ, ಸೂತನು ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ (ಆಚಮನ ಮಾಡಿ) ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಶುಚಿಯಾದನು; ಆಗ ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಧುರವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 22

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये।यथा दशरथो राजा मां न शोचेत्तथा कुरु।।2.52.22।।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ಸುಹೃದನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜ ದಶರಥನು ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸದಂತೆ ನೀನು ಹಾಗೆ ಮಾಡು.

Verse 23

शोकोपहतचेताश्च वृद्धश्च जगतीपतिः।कामभावावसन्नश्च तस्मादेतद्ब्रवीमि ते।।2.52.23।।

ಜಗತೀಪತಿ ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದು, ಶೋಕದಿಂದ ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಆಘಾತಗೊಂಡಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಮಭಾವದ ವೇಗದಿಂದಲೂ ಅವನು ಕುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆ—ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 24

यद्यदाज्ञापयेत्किञ्चित्स महात्मा महीपतिः।कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तदविकाङ्क्षया।।2.52.24।।

ಕೈಕೇಯಿಯ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭೂಪತಿ ಏನಾದರೂ ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 25

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः।यदेषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते।।2.52.25।।

ನಿಜಕ್ಕೂ, ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನರೇಶ್ವರರು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ—ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವು ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 26

यद्यथा स महाराजो नालीकमधिगच्छति।न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत्तथा।।2.52.26।।

ಸುಮಂತ್ರನೇ, ಮಹಾರಾಜನು ನಿರಾಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ನಡೆದುಕೊ.

Verse 27

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धमार्यं जितेन्द्रियम्।ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैव मम हेतोरिदं वचः।।2.52.27।।

ದುಃಖವನ್ನು ಕಾಣದ, ವೃದ್ಧ, ಆರ್ಯ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಮೊದಲು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನನ್ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಹೇಳು.

Verse 28

नैवाहमनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली।अयोध्यायाश्च्युताश्चेति वने वत्स्यामहेति च।।2.52.28।।

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ದೂರವಾದೆವು ಎಂಬುದರಿಂದಲೂ, ವನವಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಚಾರದಿಂದಲೂ ನಾನು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಅಲ್ಲ, ಮೈಥಿಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 29

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः।लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसे क्षिप्रमागतान्।।2.52.29।।

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ, ನೀನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮರಳಿ ಬಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವೆ.

Verse 30

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे।अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।।2.52.30।।आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम्।सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च।।2.52.31।।

ಈ ರೀತಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಹೇ ಸುಮಂತ್ರ, ನನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ಇತರ ದೇವಿಯರೊಡನೆ, ಕೈಕೇಯಿಗೂ ಸಹ, ಪುನಃಪುನಃ (ನನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು) ತಿಳಿಸು.

Verse 31

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे।अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।।2.52.30।।आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम्।सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च।।2.52.31।।

ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ-ಕುಶಲವನ್ನು ತಿಳಿಸು; ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ, ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಆರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಚನದಿಂದ, ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸು.

Verse 32

ब्रूयाश्च हि महाराजं भरतं क्षिप्रमानय।आगतश्चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे।।2.52.32।।

ಮತ್ತೂ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳು—ಭರತನನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರೆತರಲಿ; ಭರತನು ಬಂದ ಬಳಿಕ, ರಾಜನ ನಿರ್ಣಯದಂತೆ ಅವನನ್ನು ರಾಜಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ.

Verse 33

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च।अस्मत्सन्तापजं दुःखं न त्वामभिभविष्यति।।2.52.33।।

ಭರತನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು; ಆಗ ನಮ್ಮ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದುಃಖವು ನಿನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸಿಬಿಡದು.

Verse 34

भरतश्चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे।तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्वेवाविशेषतः।।2.52.34।।

ಮತ್ತೆ ಭರತನಿಗೂ ಹೇಳಬೇಕು: ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರಿಗೂ—ಯಾವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ—ವರ್ತಿಸಲಿ.

Verse 35

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च विशेषतः।तथैव देवी कौशल्या मम माता विशेषतः।।2.2.35।।

ಮತ್ತೆ ನಿನಗೆ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ಹೇಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ—ನನ್ನ ತಾಯಿ—ಅವರನ್ನೂ ವಿಶೇಷ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು.

Verse 35

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च विशेषतः।तथैव देवी कौशल्या मम माता विशेषतः।।2.2.35।।

ಮತ್ತೆ ನಿನಗೆ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ಹೇಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ—ನನ್ನ ತಾಯಿ—ಅವರನ್ನೂ ವಿಶೇಷ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು.

Verse 36

तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता।लोकयोरुभयोः शक्यं त्वया यत्सुखमेधितुम्।।2.52.36।।

ತಂದೆಯ ಪ್ರಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಯುವರಾಜ್ಯವು ಅವನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದೆ; ನಿನ್ನ ಆಚಾರದಿಂದ ತಂದೆ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಸಾಧ್ಯ.

Verse 37

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः।तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत्।।2.52.37।।

ರಾಮನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದಾಗ, ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡ ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ಎಲ್ಲ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಕುಮಾರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 38

यदहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहादविक्लबः।भक्तिमानिति तत्तावद्वाक्यं त्वं क्षन्तुमर्हसि।।2.52.38।।

ನಾನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ, ಸಂಕುಚವಿಲ್ಲದೆ, ವಿಧಿವಿಧಾನವಿಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಭಕ್ತ ಸೇವಕನ ವಚನವೆಂದು ತಿಳಿದು ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸು.

Verse 39

कथं हि त्वद्विहीनोऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम्।तव तावद्वियोगेन पुत्रशोकाकुलामिव।।2.52.39।।

ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಆ ನಗರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮರಳಲಿ? ನಿನ್ನಿಂದಾದ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ತಾಯಿಯಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

Verse 40

सराममपि तावन्मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः।विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी।।2.52.40।।

ಆ ವೇಳೆ ಜನರು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು; ಈಗ ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ರಥ ಮರಳುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅವರು ಚೂರಾಗುವರು—ನಗರಿಯೂ ಶೋಕದಿಂದ ಚಿದ್ರವಾಗುವಂತೆ ಆಗುವುದು.

Verse 41

दैन्यं हि नगरी गच्छेद्दृष्ट्वा शून्यमिमं रथम्।सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरमिवाऽहवे।।2.52.41।।

ಈ ರಥ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡು ನಗರಿ ದೀನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುವುದು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರನು ಹತನಾಗಿ, ಸಾರಥಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದ ಸೇನೆಯಂತೆಯೇ.

Verse 42

दूरेऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम्।चिन्तयन्तोऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः।।2.52.42।।

ನೀನು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಜನರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವರು ನಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವರು.

Verse 43

दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशं त्वत्प्रवासने।प्रजानां सङ्कुलं वृत्तं त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम्।।2.52.43।।

ಹೇ ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸ್ಥಾನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನೇ ಕಂಡೆ. ನಿನ್ನ ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಲಾಂತಗೊಂಡ ಪ್ರಜ들의 ಸ್ಥಿತಿ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿತ್ತು.

Verse 44

आर्तनादो हि यः पौरैर्मुक्तस्त्वद्विप्रवासने।सरथं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः।।2.52.44।।

ನಿನ್ನ ನಿರ್ವಾಸನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆर्तनಾದವನ್ನು—ಈಗ ಅವರು ರಥಸಹಿತ ನನ್ನನ್ನು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ—ಅದರಿಗಿಂತ ನೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎತ್ತುವರು.

Verse 45

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया।नीतोऽसौ मातुलकुलं सन्तापं मा कृथा इति।।2.52.45।।

ನಾನು ದೇವಿ ಕೌಶಲ್ಯೆಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ‘ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಾನು ಅವನ ಮಾತುಲಕುಲಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ; ಶೋಕಿಸಬೇಡ’ ಎಂದು ಸತ್ಯದಂತೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ?

Verse 46

असत्यमपि नैवाहं ब्रूयां वचनमीदृशम्।कथमप्रियमेवाहं ब्रूयां सत्यमिदं वचः।।2.52.46।।

ಅಸತ್ಯವಾದ ಇಂತಹ ವಚನವನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಸತ್ಯವಚನವೂ ಅತೀ ಅಪ್ರಿಯ; ಇಷ್ಟು ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?

Verse 47

मम तावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः।कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः।।2.52.47।।

ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಿನ್ನ ಬಂಧುಜನರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳು—ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಖಾಲಿಯಾದ ಈ ರಥವನ್ನು ಈಗ ಹೇಗೆ ಎಳೆಯುವವು?

Verse 48

तन्न शक्ष्याम्यहं गन्तुमयोध्यां त्वदृतेऽनघ।वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि।।2.52.48।।

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಅನಘ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗಲಾರೆ; ವನವಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರಲು ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.

Verse 49

यदि मे याचमानस्य त्यागमेव करिष्यसि।सरथोऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया।।2.52.49।।

ನಾನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದನ್ನೇ ಮಾಡಿದರೆ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾನು ರಥಸಹಿತ ಅಗ್ನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆ.

Verse 50

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते।रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव।।2.52.50।।

ಹೇ ರಾಘವ, ವನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡುವ ಯಾವ ಜೀವಿಗಳಿದ್ದರೂ, ನಾನು ನನ್ನ ರಥದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆದು ದೂರ ಓಡಿಸುವೆ.

Verse 51

त्वत्कृते न मयाऽवाप्तं रथचर्याकृतं सुखम्।आशंसे त्वत्कृते नाहं वनवासकृतं सुखम्।।2.52.51।।

ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಹಿಂದೆ ರಥಚರ್ಯೆಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೆನು; ಅದೇ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಈಗ ನಿನ್ನ ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಖವೂ ದೊರೆಯಲಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 52

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः।प्रीत्याऽभिहितमिच्छामि भव मे प्रत्यनन्तरः।।2.52.52।।

ದಯವಿಟ್ಟು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—‘ನನ್ನ ಬಳಿಯೇ, ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರು.’

Verse 53

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः।परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्।।2.52.53।।

ಹೇ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರನೇ, ಈ ಕುದುರೆಗಳೂ ನಿನ್ನ ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಅವುಗಳು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವು.

Verse 54

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन्।अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्यहम्।।2.52.54।।

ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ನಾನು ಶಿರಸನ್ನು ವಾಲಿಸಿ ನಿನ್ನ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನೂ, ದೇವಲೋಕವನ್ನೂ ಸಹ.

Verse 55

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयाऽयोध्या त्वया विना।राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा।।2.52.55।।

ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರೆ; ಹೇಗೆ ದುಷ್ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಮಹೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರನೋ ಹಾಗೆ.

Verse 56

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः।यदनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः।।2.52.56।।

ವನವಾಸವು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ—ಇದೇ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಮನೋರಥ—ಈದೇ ರಥದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುರಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 57

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने।क्षणभूतानि यास्यन्ति शतसङ्ख्यान्यतोऽन्यथा।।2.52.57।।

ನಾನು ನಿನ್ನೊಡನೆ ವನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆಯುವವು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ತೋರುವವು.

Verse 58

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि।भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुमर्हसि।।2.52.58।।

ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲನೇ! ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಪಥದಲ್ಲೇ ನಾನು ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತ ಸೇವಕ, ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವೆ—ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನೀನು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.

Verse 59

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः।रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।2.52.59।।

ಹೀಗೆ ಸुमಂತ್ರನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ದೀನನಾಗಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭೃತ್ಯರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 60

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल।शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीमितः।।2.52.60।।

ಹೇ ಭರ್ತೃವತ್ಸಲ, ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಕೇಳು—ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 61

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी।कैकेयी प्रत्ययं गच्छेदिति रामो वनं गतः।।2.52.61।।

ನೀನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಂಬುವಳು—‘ರಾಮನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು.

Verse 62

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि।राजानं नातिशङ्केत 'मिथ्यावादी'ति धार्मिकम्।।2.52.62।।

ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆ ದೇವಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಳಾಗುವಳು; ಆಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜನನ್ನು ‘ಸುಳ್ಳುಗಾರ’ ಎಂದುಕೊಂಡು ಇನ್ನೆಂದೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 63

एष मे प्रथमः कल्पो यदम्बा मे यवीयसी।भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यमवाप्नुयात्।।2.52.63।।

ಇದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂಕಲ್ಪ: ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು—ಭರತನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಸುಶಾಸನ ಮಾಡುವಂತೆ—ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲಿ.

Verse 64

मम प्रियार्थं राज्ञश्च सरथस्त्वं पुरीं व्रज।सन्दिष्टश्चासि यानर्थांस्तां स्तान् ब्रूयास्तथा तथा।।2.52.64।।

ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ನೀನು ರಥದೊಂದಿಗೆ ನಗರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು; ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಹೇಳಬೇಕಾದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸು.

Verse 65

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः।गुहं वचनमक्लीबो रामो हेतुमदब्रवीत्।।2.52.65।।

ಈ ರೀತಿ ಸಾರಥಿಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಮರುಮರು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ಅಕ್ಲಾಂತ ರಾಮನು ನಂತರ ಗುಹನಿಗೆ ಕಾರಣಸಹಿತವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 66

नेदानीं गुह योग्योऽयं वासो मे सजने वने।आवश्यं ह्याश्रमे वासः कर्तव्यस्तद्गतो विधिः।।2.52.66।।

‘ಗುಹ, ಈಗ ಜನರು ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಾಸ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಆ ಜೀವನದ ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.’

Verse 67

सोऽहं गृहीत्वा नियमं तपस्वि जनभूषणम्।हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च।।2.52.67।।जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरमानय।

‘ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಭೂಷಣವಾದ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತಂದೆಯ ಹಿತವನ್ನೂ ಸೀತಾ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಹಿತವನ್ನೂ ಬಯಸಿ, ನಾನು ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ನ್ಯಗ್ರೋಧ ವೃಕ್ಷದ ಕ್ಷೀರವನ್ನು ತಂದುಕೊಡು.’

Verse 68

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रमुपाहरत्।।2.52.68।।लक्ष्मणस्यात्मनश्चैव रामस्तेनाकरोज्जटाः।

ಆ ಕ್ಷೀರವನ್ನು ಗುಹನು ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು; ಅದರಿಂದ ರಾಮನು ತನ್ನಿಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು.

Verse 69

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत्।।2.52.69।।तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ।आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.52.70।।

ದೀರ್ಘಬಾಹು, ನರವರ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಮನು ಜಟಿಲತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಆಗ ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಜಟಾಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಹೋದರರು ಋಷಿಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

Verse 70

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत्।।2.52.69।।तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ।आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.52.70।।

ಆಗ ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಜಟಾಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು—ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು—ಋಷಿಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

Verse 71

ततो वैखानसं मार्गमास्थितः सह लक्ष्मणः।व्रतमादिष्टवान् रामः सखायं गुहमब्रवीत्।।2.52.71।।

ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವೈಖಾನಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ವ್ರತವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಖ ಗುಹನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 72

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा।भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम्।।2.52.72।।

“ಗುಹ, ಸೇನೆ, ಕೋಶ, ದುರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಜನಪದಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿರು; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ.”

Verse 73

ततस्तं समनुज्ञाय गुहमिक्ष्वाकुनन्दनः।जगाम तूर्णमव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः।।2.52.73।।

ನಂತರ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಆನಂದಕರನಾದ ರಾಮನು ಗುಹನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಿಲ್ಲದೆ, ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು.

Verse 74

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावमिक्ष्वाकुनन्दनः।तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गामिदं लक्ष्मणमब्रवीत्।।2.52.74।।

ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಂದನ ರಾಮನು, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 75

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावमिमां शनैः।सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम्।।2.52.75।।

“ಹೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರ, ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ದೋಣಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏರು; ಮತ್ತು ಮನಸ್ವಿನಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಧಾರಕಂಬವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಏರಿಸು.”

Verse 76

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वमप्रतिकूलयन्।आरोप्य मैथिलीं पूर्वमारुरोहाऽऽत्मवां स्ततः।।2.52.76।।

ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ವಿರೋಧಿಸದೆ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮೊದಲು ಮೈಥಿಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ದೋಣಿಗೆ ಏರಿಸಿ, ನಂತರ ತಾನೂ ಏರಿದನು.

Verse 77

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः।ततो निषादाधिपतिर्गुहो ज्ञातीनचोदयत्।।2.52.77।।

ನಂತರ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನು, ತಾನೇ ದೋಣಿಗೆ ಏರಿದನು; ಆಮೇಲೆ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ಗುಹನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ (ಹಾರಾಡಲು) ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.

Verse 78

राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य तां ततः।ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः।।2.52.78।।

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಘವನು ಕೂಡ ಆ ದೋಣಿಗೆ ಏರಿ, ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಂಗಳಕರ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಂತೆ ಕೂಡ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಂತೆ ಕೂಡ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ.

Verse 79

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया।प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः।।2.52.79।।

ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಅವರು ಆ ನದಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು; ಅಮಿತಪ್ರಭನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 80

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम्।आस्थाय नावं रामस्तु चोदयामास नाविकान्।।2.52.80।।

ಸುಮಂತ್ರನಿಗೂ ತನ್ನ ಬಳಗದೊಡನೆ ಗುಹನಿಗೂ ಅನುಜ್ಞೆ ನೀಡಿ, ರಾಮನು ದೋಣಿಗೆ ಏರಿ ನಾವಿಕರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.

Verse 81

ततस्तैश्चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता।शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलमत्यगात्।।2.52.81

ನಂತರ ನಾವಿಕರು ಚಲಿಸಿದಾಗ, ಕುಶಲ ಕರ್ಣಧಾರರು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ಆ ದೋಣಿ, ಬಲಿಷ್ಠ ಓರುಗಳ ಶುಭ ವೇಗದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ದಾಟಿತು.

Verse 82

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास्त्वनिन्दिता।वैदेही प्राञ्जलिर्भूत्वा तां नदीमिदमब्रवीत्।।2.52.82।।

ಭಾಗೀರಥಿಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಅನಿಂದಿತ ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯು ಕೈಮುಗಿದು ಆ ನದಿಯನ್ನು ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿದಳು.

Verse 83

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

ಹೇ ಗಂಗೆ ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನ ಈ ಪುತ್ರನು ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವನು. ಬಳಿಕ, ಹೇ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಗಂಗೆ, ನಾನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿದಾಯಿನಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವೆನು.

Verse 84

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

ಹೇ ಗಂಗೆ ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನ ಈ ಪುತ್ರನು ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವನು. ಬಳಿಕ, ಹೇ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಗಂಗೆ, ನಾನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿದಾಯಿನಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವೆನು.

Verse 85

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

ಹೇ ಗಂಗೆ ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನ ಈ ಪುತ್ರನು ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವನು. ಬಳಿಕ, ಹೇ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಗಂಗೆ, ನಾನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿದಾಯಿನಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವೆನು.

Verse 86

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे।भार्या चोदधिराजस्य लोकेऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे।।2.52.86।।

ಹೇ ದೇವಿ! ನೀನು ತ್ರಿಪಥಗಾ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವವಳು; ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತೀ. ಈ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಉದಧಿರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತೀ.

Verse 87

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने।प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते।।2.52.87।।गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम्।ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।।2.52.88।।

ಹೇ ದೇವಿ, ಹೇ ಶೋಭನೆ! ನಾನು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನರవ్యಾಘ್ರನಾದ (ಶ್ರೀರಾಮ) ಶುಭವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ವಾದು ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವೆನು.

Verse 88

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने।प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते।।2.52.87।।गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम्।ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।।2.52.88।।

ಹೇ ದೇವಿ, ಹೇ ಶೋಭನೆ! ನಾನು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನರవ్యಾಘ್ರನಾದ (ಶ್ರೀರಾಮ) ಶುಭವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ವಾದು ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವೆನು.

Verse 89

सुराघटसहस्रेण मांसभूतौदनेन च।यक्ष्ये त्वां प्रयता देवि पुरीं पुनरुपागता।।2.52.89।।

ಹೇ ದೇವಿ! ನಾನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಸಾವಿರ ಸುರಾಘಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಯುಕ್ತ ಪಾಕಾನ್ನದ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜಿಸುವೆನು.

Verse 90

यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि।तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च।।2.52.90।।

ಹೇ ನದಿದೇವಿ, ನಿನ್ನ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ನಿನ್ನ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಆಯತನಗಳಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವೆನು.

Verse 91

पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सङ्गतः।अयोध्यां वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे।।2.52.91।।

ಹೇ ಅನಘೇ, ವನವಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಮಹಾಬಾಹುವೂ ಅನಘನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನು ನನ್ನೊಡನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭ್ರಾತನೊಡನೆ ಪುನಃ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ.

Verse 92

तथा सम्भाषमाणा सा सीता गङ्गामनिन्दिता।दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रमेवाभ्युपागमत्।।2.52.92।।

ಈ ರೀತಿ ಅನಿಂದಿತೆಯಾದ ಸೀತೆಯು ಗಂಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ದೋಣಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶುಭ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿತು.

Verse 93

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः।प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परन्तपः।।2.52.93।।

ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ ದೋಣಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು, ನರರ್ಷಭನೂ ಪರಂತಪನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ಭ್ರಾತನೊಡನೆ ಮತ್ತು ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 94

अथाब्रवीन्महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम्।भव संरक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा।।2.52.94।।

ಆಗ ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀರಾಮನು, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವರ್ಧಕನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರು—ಜನಸಮೂಹದಲ್ಲಿರಲಿ, ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರಲಿ.”

Verse 95

अवश्यं रक्षणं कार्यमदृष्टे विजने वने।अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वामनुगच्छतु।।.2.52.95।।

ಈ ಕಾಣದಂತೆ ಅನ್ಯವಾದ ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ, ನೀನು ಮುಂದೆ ಹೋಗು; ಸೀತೆಯು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಲಿ.

Verse 96

पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन्।अन्योन्यस्येह नो रक्षा कर्तव्या पुरुषर्षभ।।2.52.96।।

ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಡೆದು, ನಿನ್ನನ್ನೂ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ, ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಪರಸ್ಪರರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 97

न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया।अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति।।2.52.97।।

ಇನ್ನೂ ತನಕ ಅತಿಕಠಿನವಾದ ಯಾವುದೂ ಕಾರ್ಯ ದಾಟಿಲ್ಲ; ಇಂದಿನಿಂದ ವೈದೇಹಿ ವನವಾಸದ ದುಃಖವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಳು.

Verse 98

प्रणष्टजनसम्बाधं क्षेत्रारामविवर्जितम्।विषमं च प्रपातं च वनमद्य प्रवेक्ष्यति।।2.52.98।।

ಇಂದು ಅವಳು ಜನಸಂಚಾರವಿಲ್ಲದ, ಹೊಲ-ತೋಟಗಳಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಳು—ಅಸಮ, ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು, ಕಂದಕಗಳೂ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇಳಿಜಾರുകളും ತುಂಬಿರುವುದು.

Verse 99

श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रतस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः।अनन्तरं च सीताया राघवो रघुनन्दनः।।2.52.99।।

ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮುಂಚೆ ಹೊರಟನು; ಅನಂತರ ರಘುವಂಶನಂದನ ರಾಘವನು ಸೀತೆಯ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ನಡೆದುಹೋದನು.

Verse 100

गतं तु गङ्गापरपारमाशुरामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य।अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टिर्मुमोच बाष्पं व्यथित स्तपस्वी।।2.52.100।।

ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನು ವೇಗವಾಗಿ ಗಂಗೆಯ ಅತ್ತ ದಡವನ್ನು ತಲುಪುವುದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ದೂರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬೇಕಾದಾಗ, ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಥಿತನಾದ ಆ ತಪಸ್ವಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದನು.

Verse 101

स लोकपालप्रतिमप्रभाववांस्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम्।ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनःक्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत्।।2.52.101।।

ಲೋಕಪಾಲನಂತೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ವರದಾನ ನೀಡುವ ಆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಶುಭ ಧಾನ್ಯಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ವತ್ಸದೇಶವನ್ನು—ಆನಂದಿತ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದುದನ್ನು—ತಲುಪಿದನು.

Verse 102

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान्वराहमृश्यं पृषतं महारुरुम्।आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौवासाय काले ययतुर्वनस्पतिम्।।2.52.102।।

ಅಲ್ಲಿ ಹಸಿದಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮೃಗಗಳನ್ನು—ವರಾಹ, ಋಷ್ಯಮೃಗ, ಪೃಷತ (ಚಿಟ್ಟೆ ಜಿಂಕೆ) ಮತ್ತು ಮಹಾರೂರು—ವಧಿಸಿದರು. ಶುದ್ಧವಾದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ವೃಕ್ಷದ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.