
Rishi: Atharvanic tradition (uncertain)
Devata: Āñjana (personified remedy) / Viśve Devāḥ (as guarantors)
Chandas: Anuṣṭubh-like (irregular)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಆಂಜನವನ್ನು (ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೊಳ್ಳಿರಿಯಂ/ಔಷಧ ಲೇಪ) ಜೀವಂತ, ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ—ಅದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರೋಗಿಯ ಸುತ್ತ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಲಯವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ದೈವಿಕ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಭರವಸೆಯವರಾಗಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಆಂಜನದ ಅನ್ವಯವು ರೋಗ, ಶತ್ರುಮಂತ್ರಗಳು, ದುಸ್ವಪ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಭೀತಿದಾಯಕ “ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಬರುವ ದುಷ್ಟತೆ” ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಔಷಧಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಸೂಕ್ತವು ವೈದ್ಯವನ್ನು ಮಂತ್ರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ—ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಚಿಕಿತ್ಸಕವೂ ಅಪೋತ್ರೋಪೈಕವೂ ಆಗಿ.
Mantra 1
आञ्जनम्। एहि॑ जी॒वं त्राय॑माणं॒ पर्व॑तस्या॒स्यक्ष्य॑म्। विश्वे॑भिर्दे॒वैर्द॒त्तं प॑रि॒धिर्जीव॑नाय॒ कम्
ಆಞ್ಜನ (ಅಂಜನ/ಕಾಜಲ್-ಔಷಧಿ)! ಬಾ—ಜೀವನದಾಯಕ, ರಕ್ಷಕ—ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಈ ನೇತ್ರೌಷಧಿ. ಸರ್ವ ದೇವರಿಂದ ದತ್ತವಾದುದು; ಜೀವನಕ್ಕೂ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೂ ಪರಿಧಿ (ರಕ್ಷಾವಲಯ) ಸಮಾನ.
Mantra 2
प॒रि॒पाणं॒ पुरु॑षाणां परि॒पाणं॒ गवा॑मसि । अश्वा॑ना॒मर्व॑तां परि॒पाणा॑य तस्थिषे
ನೀನು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೈ; ನೀನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೈ. ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ, ವೇಗವಂತ ಅಶ್ವಗಳಿಗೆ, ನೀನು ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವೆ.
Mantra 3
उ॒तासि॑ परि॒पाणं॑ यातु॒जम्भ॑नमाञ्जन । उ॒तामृत॑स्य॒ त्वं वे॒त्थाथो॑ असि जीव॒भोज॑न॒मथो॑ हरितभेष॒जम्
ಓ ಆಞ್ಜನ (ಕಾಜಳ/ಕೋಲಿರಿಯಂ), ನೀನು ಸಹ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೈಯಾಗಿರುವೆ; ಯಾತುಜಂಭನ—ಮಾಯಾಜಾಲ ಮಾಡುವವರನ್ನೂ ಅಭಿಚಾರಿಗಳನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಸುವವನು. ನೀನು ಅಮೃತತ್ವದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ತಿಳಿದಿರುವೆ; ಹೌದು, ನೀನು ಜೀವದ ಪೋಷಣೆಯೂ, ಮತ್ತೂ ಹರಿತ ಭೇಷಜ—ಹಸಿರು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಔಷಧವೂ ಆಗಿರುವೆ.
Mantra 4
यस्या॑ञ्जन प्र॒सर्प॒स्यङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धस उ॒ग्रो मध्यम॒शीरि॑व
ಓ ಆಞ್ಜನ, ಪ್ರಸರಿಸುವ ರೋಗವು ಅಂಗದಿಂದ ಅಂಗಕ್ಕೆ, ಸಂಧಿಯಿಂದ ಸಂಧಿಗೆ ಹರಿದಾಡಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ നിന്നೇ ನೀನು ಯಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಹೊರದೂಡುತ್ತೀ; ಉಗ್ರನಾಗಿ, ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಚೀರುವಂತೆ ಅದರ ಮಧ್ಯವನ್ನೇ ಚೀರಿ ಬಿಡುತ್ತೀ.
Mantra 5
नैनं॒ प्राप्नो॑ति श॒पथो॒ न कृ॒त्या नाभि॒शोच॑नम्। नैनं॒ विष्क॑न्धमश्नुते॒ यस्त्वा॒ बिभ॑र्त्याञ्जन
ಓ ಆಞ್ಜನ, ನಿನ್ನನ್ನು ಧರಿಸುವವನನ್ನು ಶಪಥ (ಶಾಪ) ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಕೃತ್ಯಾ-ಅಭಿಚಾರವೂ ಅಲ್ಲ, ಶತ್ರುತಾಪದ ದಹನವೂ ಅಲ್ಲ. ವಿಷ್ಕಂಧವೂ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯದು—ನಿನ್ನನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಓ ಆಞ್ಜನ.
Mantra 6
अ॒स॒न्म॒न्त्रा॑द् दु॒ष्वप्न्याद् दुष्कृ॒ताच्छम॑लादु॒त। दु॒र्हार्द॒श्चक्षु॑षो घो॒रात् तस्मा॑न्नः पाह्याञ्जन
ಅಸತ್ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ದುಸ್ವಪ್ನದಿಂದ, ದುಷ್ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮಷದಿಂದಲೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಹೊಡೆದುಬೀಳಿಸುವ ಭಯಂಕರ ದುರ್ಹಾರ್ದ (ದುಷ್ಟಹೃದಯ) ಬಾಧೆಯಿಂದಲೂ—ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಹೇ ಅಂಜನ (ಕಾಜಲ್/ಕೋಲಿರಿಯಂ)।
Mantra 7
इ॒दं वि॒द्वाना॑ञ्जन स॒त्यं व॑क्ष्यामि॒ नानृ॑तम्। स॒नेय॒मश्वं॒ गाम॒हमा॒त्मानं॒ तव॒ पूरुष
ಹೇ ಅಂಜನ, ತಿಳಿದವನಾಗಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಸತ್ಯವನ್ನೇ, ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ. ನಾನು ಕುದುರೆಯನ್ನೂ ಹಸುವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿ; ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿ—ಹೇ ಪುರುಷ, ನಿನ್ನವನು (ತವ ಪೂರುಷ)।
Mantra 8
त्रयो॑ दा॒सा आञ्ज॑नस्य त॒क्मा ब॒लास॒ आदहिः॑ । वर्षि॑ष्ठः॒ पर्व॑तानां त्रिक॒कुन्नाम॑ ते पि॒ता
ಅಞ್ಜನದ ದಾಸ-ಶತ್ರುಗಳು ಮೂರು—ತಕ್ಮ (ಜ್ವರ), ಬಲಾಸ (ಕಫ) ಮತ್ತು ಆದಹಿ (ದಾಹಕ). ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಪ್ರಬಲನು ಅವನೇ; ‘ತ್ರಿಕಕುಡ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು, ಅವನೇ ನಿನ್ನ ತಂದೆ.
Mantra 9
यदाञ्ज॑नं त्रैककु॒दं जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । या॒तूंश्च॒ सर्वा॑ञ्ज॒म्भय॒त् सर्वा॑श्च यातुधा॒न्यः
ಹಿಮವಂತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ತ್ರಿಕಕುಡ್-ಜಾತ ಅಞ್ಜನ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಯಾತುಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಯಾತುಧಾನಿ ದೈತ್ಯಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿದನು.
Mantra 10
यदि॒ वासि॑ त्रैककु॒दं यदि॑ यामु॒नमु॒च्यसे॑ । उ॒भे ते॑ भ॒द्रे॑ नाम्नी॒ ताभ्यां॒ नः पाह्याञ्जन
ನೀನು ‘ತ್ರಿಕಕುಡ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡಲಿ ಅಥವಾ ‘ಯಾಮುನ’ ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸಲ್ಪಡಲಿ—ನಿನ್ನ ಎರಡೂ ನಾಮಗಳು ಶುಭಕರ. ಆ ಎರಡೂ ನಾಮಗಳಿಂದ, ಹೇ ಅಞ್ಜನ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
Āñjana is collyrium/eye-salve, treated here as a personified protective remedy—both a medicine for the eyes and a spiritual guard against harmful influences.
No. Along with eye-healing, it is strongly apotropaic: it asks protection from hostile spells, nightmares, taint, and the feared harm that comes ‘through the eye’ (evil-eye type affliction).
It uses nāmabala (the power of names): even if the collyrium is known by different regional names or varieties, invoking its auspicious names ensures the protection remains effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.