Prakarana 7

Verse 113 (चौपाई)

निज बिकलता बिचारि बहोरी। बिहँसि गयउ ग्रह करि भय भोरी।। मंदोदरीं सुन्यो प्रभु आयो। कौतुकहीं पाथोधि बँधायो।। कर गहि पतिहि भवन निज आनी। बोली परम मनोहर बानी।। चरन नाइ सिरु अंचलु रोपा। सुनहु बचन पिय परिहरि कोपा।। नाथ बयरु कीजे ताही सों। बुधि बल सकिअ जीति जाही सों।। तुम्हहि रघुपतिहि अंतर कैसा। खलु खद्योत दिनकरहि जैसा।। अतिबल मधु कैटभ जेहिं मारे। महाबीर दितिसुत संघारे।। जेहिं बलि बाँधि सहजभुज मारा। सोइ अवतरेउ हरन महि भारा।। तासु बिरोध न कीजिअ नाथा। काल करम जिव जाकें हाथा।।

nija bikalatā bicāri bahorī | bihaṁsi gayau graha kari bhaya bhorī || mandodarīṁ sunyo prabhu āyo | kautukahīṁ pāthodhi baṁdhāyo || kara gahi patihi bhavana nija ānī | bolī parama manohara bānī || carana nāi siru aṁcalu ropā | sunahu bacana piya parihari kopā || nātha bayaru kīje tāhī soṁ | budhi bala sakia jīti jāhī soṁ || tumhahi raghupatihi antara kaisā | khalu khadyota dinakarahi jaisā || atibala madhu kaiṭabha jehiṁ māre | mahābīra diti-suta saṁghāre || jehiṁ bali bāṁdhi sahaja-bhuja mārā | soi avatareu harana mahi bhārā || tāsu birodha na kījia nāthā | kāla karama jiva jākeṁ hāthā ||

ព្រះរាវណៈពិចារណាឡើងវិញនូវទុក្ខវេទនារបស់ខ្លួន ទ្រង់ក៏សើចឡើង ប៉ុន្តែការភ័យខ្លាចបានចាប់យកទ្រង់យ៉ាងធ្ងន់។ មណ្ឌោទរីបានឮថាព្រះអធិបតីបានយាងមក ហើយដោយសារការលេងសប្បាយ បានធ្វើឲ្យសមុទ្រត្រូវបានសាងស្ពាន។ នាងបានកាន់ដៃស្វាមីរបស់នាងនាំទៅកាន់វាំងរបស់នាង ហើយនិយាយពាក្យដ៏ផ្អែមល្ហែមយ៉ាងខ្លាំង។ នាងបានក្រាបថ្វាយបាទព្រះបាទ ដាក់ក្បាលនាងលើសម្លៀកបំពាក់ក្នុងការអង្វរករ ហើយនិយាយថា៖ សូមស្តាប់អូនជាទីស្រឡាញ់ ចោលកំហឹងចុះ។ ធ្វើសត្រូវតែជាមួយអ្នកដែលប្រាជ្ញានិងកម្លាំងរបស់អ្នកអាចយកឈ្នះបាន។ មានការប្រៀបធៀបអ្វីរវាងអ្នកនិងព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរគុ? វាដូចជាអណ្តើកលើផ្ទៃមេឃចំពោះព្រះអាទិត្យ។ ព្រះអង្គដែលសម្លាប់មធុនិងកៃតភៈដ៏មានកម្លាំង វីរបុរសដ៏អស្ចារ្យដែលបំផ្លាញបុត្រទាំងឡាយនៃទីតិ ព្រះអង្គដែលចងពាលីនិងវាយបុត្រដែលមានដៃរឹងមាំ ព្រះអង្គបានយាងមកដើម្បីដកយកបន្ទុកផែនដី។ កុំប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ ព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្ញុំ៖ កាល កម្ម និងគោលការណ៍ជីវិតសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្ថព្រះអង្គ។

Verse 114 (दोहा/सोरठा)

रामहि सौपि जानकी नाइ कमल पद माथ। सुत कहुँ राज समर्पि बन जाइ भजिअ रघुनाथ।।6।।

rāmahi saupi jānakī nāi kamala pada mātha | suta kahuṁ rāja samarpi bana jāi bhajiʿa raghunātha ||6||

សូមប្រគល់សីតាទៅព្រះរាមវិញ ដោយក្រាបថ្វាយបាទព្រះបាទទ្រង់នៅលើផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ។ ប្រគល់រាជ្យទៅបុត្ររបស់អ្នក ចូលទៅកាន់ព្រៃ ហើយគោរពព្រះរគុនាថ។

Verse 115 (चौपाई)

नाथ दीनदयाल रघुराई। बाघउ सनमुख गएँ न खाई।। चाहिअ करन सो सब करि बीते। तुम्ह सुर असुर चराचर जीते।। संत कहहिं असि नीति दसानन। चौथेंपन जाइहि नृप कानन।। तासु भजन कीजिअ तहँ भर्ता। जो कर्ता पालक संहर्ता।। सोइ रघुवीर प्रनत अनुरागी। भजहु नाथ ममता सब त्यागी।। मुनिबर जतनु करहिं जेहि लागी। भूप राजु तजि होहिं बिरागी।। सोइ कोसलधीस रघुराया। आयउ करन तोहि पर दाया।। जौं पिय मानहु मोर सिखावन। सुजसु होइ तिहुँ पुर अति पावन।।

nātha dīnadayāla raghurāī | bāghau sanmukha gaeṁ na khāī || cāhia karana so saba kari bīte | tumha sur asura carācara jīte || saṁta kahahiṁ asi nīti dasānana | cauthēṁpana jāihi nṛpa kānana || tāsu bhajana kījia tahaṁ bhartā | jo kartā pālaka saṁhartā || soi raghuvīra pranata anurāgī | bhajahu nātha mamatā saba tyāgī || munibara jatanu karahiṁ jehi lāgī | bhūpa rāju taji hohiṁ birāgī || soi kosaladhīsa raghurāyā | āyau karana tohi para dāyā || jauṁ piya mānahu mora sikhāvana | sujasu hoi tihuṁ pura ati pāvana ||

ព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្ញុំ ព្រះរាម ដែលមានចិត្តអាណិតអាសូរចំពោះជនក្រីក្រ ហេតុអ្វីសូម្បីតែខ្លាធំក៏មិនលេបសត្វដែលចូលមកចំពោះមុខវាផង។ អ្វីៗដែលត្រូវធ្វើ ព្រះអង្គបានធ្វើរួចហើយ។ អ្នកបានយកឈ្នះទេវតា អសុរ និងសត្វទាំងអស់ដែលមានចលនានិងគ្មានចលនា។ ពួកសន្តៈទាំងឡាយបង្រៀនគោលការណ៍នេះ ហៃអ្នកដែលមានក្បាលទាំងដប់៖ នៅដំណាក់កាលទីបួន ព្រះមហាក្សត្រគួរចូលទៅកាន់ព្រៃ។ នៅទីនោះ ស្វាមី គោរពព្រះអង្គដែលជាអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងអ្នកបំផ្លាញ។ វីរបុរសនៃរាជវង្សរគុនោះមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្នកដែលក្រាបថ្វាយព្រះអង្គ។ គោរពព្រះអង្គចុះ ព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្ញុំ ដោយបោះបង់ការកាន់កាប់ទាំងអស់។ ដើម្បីព្រះអង្គ ពួកឫសីដ៏អស្ចារ្យខំប្រឹងប្រែង។ ពួកព្រះមហាក្សត្រលះបង់រាជ្យរបស់ពួកគេហើយក្លាយជាអ្នកមិនមានការប្រកាន់។ ព្រះអធិបតីនៃកោសលដូចគ្នានោះ ព្រះរាម បានយាងមកដើម្បីបង្ហាញអំណាយដល់អ្នក។ ប្រសិនបើ អូនជាទីស្រឡាញ់ អ្នកទទួលយកដំបូន្មានរបស់ខ្ញុំ កិត្តិយសល្អរបស់អ្នកនឹងក្លាយជាសុទ្ធបំផុតនៅក្នុងលោកទាំងបី។

Verse 116 (दोहा/सोरठा)

अस कहि नयन नीर भरि गहि पद कंपित गात। नाथ भजहु रघुनाथहि अचल होइ अहिवात।।7।।

asa kahi nayan nīra bhari gahi pada kampita gāta | nātha bhajahu raghunāthahi acala hoi ahi-vāta ||7||

នាងនិយាយដូច្នេះ ភ្នែករបស់នាងហូរទឹកភ្នែក នាងក្រាបថ្វាយបាទព្រះបាទទ្រង់ រាងកាយទាំងមូលរបស់នាងរន្ធត់៖ ហៃព្រះមហាក្សត្រ គោរពព្រះរគុនាថចុះ ឈរឲ្យមាំកុំឲ្យត្រូវចាប់ដោយការភ័យខ្លាចដូចពស់នេះ។

Verse 117 (चौपाई)

तब रावन मयसुता उठाई। कहै लाग खल निज प्रभुताई।। सुनु तै प्रिया बृथा भय माना। जग जोधा को मोहि समाना।। बरुन कुबेर पवन जम काला। भुज बल जितेउँ सकल दिगपाला।। देव दनुज नर सब बस मोरें। कवन हेतु उपजा भय तोरें।। नाना बिधि तेहि कहेसि बुझाई। सभाँ बहोरि बैठ सो जाई।। मंदोदरीं हदयँ अस जाना। काल बस्य उपजा अभिमाना।। सभाँ आइ मंत्रिन्ह तेंहि बूझा। करब कवन बिधि रिपु सैं जूझा।। कहहिं सचिव सुनु निसिचर नाहा। बार बार प्रभु पूछहु काहा।। कहहु कवन भय करिअ बिचारा। नर कपि भालु अहार हमारा।।

taba rāvan maya-sutā uṭhāī | kahai lāga khala nija prabhutāī || sunu tai priyā bṛthā bhaya mānā | jaga jodhā ko mohi samānā || baruṇa kubera pavana jama kālā | bhuja bala jiteũ sakala diga-pālā || deva danuja nara saba basa morẽ | kavan hetu upajā bhaya torẽ || nānā bidhi tehi kahesi bujhāī | sabhā̃ bahori baiṭha so jāī || mandodarī̃ hṛdayã asa jānā | kāla basya upajā abhimānā || sabhā̃ āi mantrinh tẽhi būjhā | karaba kavan bidhi ripu saĩ jūjhā || kahahĩ saciva sunu nisicara-nāhā | bāra bāra prabhu pūchahu kāhā || kahahu kavan bhaya kari'a bicārā | nara kapi bhālu ahāra hamārā ||

នោះព្រះរាវណៈបានលើកមណ្ឌោទរី នាងកូនស្រីរបស់មយៈ ឡើង ហើយជនអាក្រក់នោះចាប់ផ្តើមអួតអាងកម្លាំងរបស់ខ្លួន៖ សូមស្តាប់អូនជាទីស្រឡាញ់ អ្នកបានខ្លាចដោយឥតប្រយោជន៍។ នាយទាហានអ្វីនៅលើលោកដែលស្មើនឹងខ្ញុំ? ដោយកម្លាំងដៃរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំបានយកឈ្នះអ្នកថែរក្សាទិសទាំងអស់ គឺព្រះវរុណ ព្រះកុពេរ ព្រះវាយុ ព្រះយម និងសូម្បីតែព្រះកាល។ ទេវតា អសុរ និងមនុស្សទាំងអស់សុទ្ធតែនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្ញុំ។ ដោយហេតុអ្វីបានជាការភ័យខ្លាចនេះកើតឡើងក្នុងអ្នក? នាងបានព្យាយាមឲ្យគាត់យល់ដោយវិធីជាច្រើន ប៉ុន្តែគាត់បានត្រឡប់ទៅអង្គុយនៅក្នុងសភាវិញ។ មណ្ឌោទរីបានអានវានៅក្នុងចិត្តរបស់នាង៖ នៅក្រោមអំណាចនៃមរណៈ មានការរីករាលដាលនៃការថ្កើងថ្កានរបស់គាត់។ នៅពេលមកដល់សភា គាត់បានសួររកមន្ត្រីរបស់គាត់ថា៖ តើដោយវិធីណាយើងនឹងប្រយុទ្ធជាមួយសត្រូវ? ពួកទីប្រឹក្សាបាននិយាយថា៖ សូមស្តាប់ ហៃព្រះមហាក្សត្រនៃពួកអ្នកដើរយប់ ហេតុអ្វីបានជាសួរម្តងហើយម្តងទៀត? មានការភ័យខ្លាចអ្វីដែលត្រូវពិចារណា? មនុស្ស ស្វា និងរលាំងគឺជាចំណីរបស់យើង។

Verse 118 (दोहा/सोरठा)

सब के बचन श्रवन सुनि कह प्रहस्त कर जोरि। निति बिरोध न करिअ प्रभु मत्रिंन्ह मति अति थोरि।।8।।

saba ke bacana śravan suni kaha prahasta kara jori | nīti birodha na kari'a prabhu mantrinh mati ati thori ||8||

បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ពាក្យរបស់គ្រប់គ្នា ព្រហស្តៈបាននិយាយដោយផ្គងដៃទាំងពីរ៖ ហៃព្រះមហាក្សត្រ កុំប្រឆាំងនឹងដំបូន្មានដ៏សមហេតុផល។ ការវិនិច្ឆ័យរបស់មន្ត្រីទាំងឡាយពិតជាតិចណាស់។

Verse 119 (चौपाई)

कहहिं सचिव सठ ठकुरसोहाती। नाथ न पूर आव एहि भाँती।। बारिधि नाघि एक कपि आवा। तासु चरित मन महुँ सबु गावा।। छुधा न रही तुम्हहि तब काहू। जारत नगरु कस न धरि खाहू।। सुनत नीक आगें दुख पावा। सचिवन अस मत प्रभुहि सुनावा।। जेहिं बारीस बँधायउ हेला। उतरेउ सेन समेत सुबेला।। सो भनु मनुज खाब हम भाई। बचन कहहिं सब गाल फुलाई।। तात बचन मम सुनु अति आदर। जनि मन गुनहु मोहि करि कादर।। प्रिय बानी जे सुनहिं जे कहहीं। ऐसे नर निकाय जग अहहीं।। बचन परम हित सुनत कठोरे। सुनहिं जे कहहिं ते नर प्रभु थोरे।। प्रथम बसीठ पठउ सुनु नीती। सीता देइ करहु पुनि प्रीती।।

kahahĩ saciva saṭha ṭhakura-sohātī | nātha na pūra āva ehi bhā̃tī || bāridhi nāghi eka kapi āvā | tāsu carita mana mahũ sabu gāvā || chudhā na rahī tumhahi taba kāhū | jārat nagaru kasa na dhari khāhū || sunata nīka āgẽ dukha pāvā | sacivan asa mata prabhūhi sunāvā || jehĩ bārīsa bãdhāyu hela | utareu sena sameta subelā || so bhanu manuja khāba hama bhāī | bacana kahahĩ saba gāla phulāī || tāta bacana mama sunu ati ādara | jani mana gunahu mohi kari kādara || priya bānī je sunahĩ je kahahī̃ | aise nara nikāya jaga ahahī̃ || bacana parama hita sunata kaṭhore | sunahĩ je kahahĩ te nara prabhu thore || prathama basīṭha paṭhau sunu nītī | sītā dei karahu puni prītī ||

ពួកមន្ត្រីជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅដែលមានជំនាញក្នុងការលាបមាត់ចំពោះម្ចាស់របស់ពួកគេបាននិយាយថា៖ ហៃព្រះមហាក្សត្រ គ្មានទីក្រុងណាអាចឈរនៅក្នុងរបៀបនេះទេ។ ស្វាតែមួយបានលោតឆ្លងសមុទ្រ រឿងរ៉ាវរបស់វាត្រូវបានច្រៀងនៅក្នុងចិត្តគ្រប់គ្នា។ នៅពេលដែលចំណង់របស់អ្នកក្នុងការបំផ្លាញមិនទាន់ពេញចិត្តនៅឡើយ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនចាប់យកនិងលេបវានៅពេលដែលវាបានដុតទីក្រុង? នៅពេលឮដូច្នេះ គាត់មានអារម្មណ៍ទុក្ខវេទនាថ្មី ហើយពួកទីប្រឹក្សាបានបង្ហាញដំបូន្មានដូច្នេះចំពោះព្រះមហាក្សត្ររបស់ពួកគេ។ ព្រះអង្គដែលបានសាងស្ពានសមុទ្រដោយងាយស្រួលបានចុះចតជាមួយកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គនៅលើភ្នំសុវេលា។ ហើយអ្នកនិយាយអំពីការលេបមនុស្សទាំងនោះ ហៃប្អូនប្រុស! ពួកគេនិយាយដោយព�ទើបឡើង។ នោះមានសំឡេងដ៏សុក្រិតបាននិយាយថា៖ ហៃកូនស្តាប់ពាក្យរបស់ម៉ែដោយការគោរពយ៉ាងខ្លាំង។ កុំវាយតម្លៃវាដោយគិតថាម៉ែខ្លាច។ អ្នកដែលនិយាយនិងស្តាប់តែពាក្យដែលធ្វើឲ្យចិត្តសប្បាយប៉ុណ្ណោះ មនុស្សបែបនេះមានច្រើននៅលើលោក។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលអាចនិយាយនិងស្តាប់ពាក្យដែលគ្រោតគ្រាតប៉ុន្តែមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់ មនុស្សបែបនេះមានតិចណាស់។ ដំបូងបញ្ជូនព្រះវសិษ្ឋទៅជាទូតនេះជាគោលការណ៍ដ៏សមហេតុផល៖ ប្រគល់សីតាវិញនិងស្តារសេចក្តីមេត្រី។

Verse 120 (दोहा/सोरठा)

नारि पाइ फिरि जाहिं जौं तौ न बढ़ाइअ रारि। नाहिं त सन्मुख समर महि तात करिअ हठि मारि।।9।।

nāri pāi phiri jāhĩ jaũ tau na baṛhāi'a rāri | nāhĩ ta sanmukha samara mahĩ tāta kari'a haṭhi māri ||9||

ប្រសិនបើបានទទួលស្រ្តីហើយពួកគេត្រឡប់ទៅវិញ កុំបង្កើនការប្រឆាំងឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេមិនធ្វើដូច្នេះទេ ហៃកូន ប្រឈមមុខនឹងពួកគេក្នុងសង្គ្រាមដោយបើកចំហនិងសម្លាប់ពួកគេដោយសេចក្តីប្រកាន់មាំ។

Verse 121 (चौपाई)

लंकाँ भयउ कोलाहल भारी। सुना दसानन अति अहँकारी।। देखहु बनरन्ह केरि ढिठाई। बिहँसि निसाचर सेन बोलाई।। आए कीस काल के प्रेरे। छुधावंत सब निसिचर मेरे।। अस कहि अट्टहास सठ कीन्हा। गृह बैठे अहार बिधि दीन्हा।। सुभट सकल चारिहुँ दिसि जाहू। धरि धरि भालु कीस सब खाहू।। उमा रावनहि अस अभिमाना। जिमि टिट्टिभ खग सूत उताना।। चले निसाचर आयसु मागी। गहि कर भिंडिपाल बर साँगी।। तोमर मुग्दर परसु प्रचंडा। सुल कृपान परिघ गिरिखंडा।। जिमि अरुनोपल निकर निहारी। धावहिं सठ खग मांस अहारी।। चोंच भंग दुख तिन्हहि न सूझा। तिमि धाए मनुजाद अबूझा।।

laṅkā̃ bhayau kolāhala bhārī | sunā dasānana ati ahaṅkārī || dekhahu banaranha keri ḍhiṭhāī | bihaṁsi nisācara sena bolāī || āe kīsa kāla ke prerē | chudhāvanta saba nisicara merē || asa kahi aṭṭahāsa saṭha kīnhā | gṛha baiṭhē ahāra bidhi dīnhā || subhaṭ sakala cārihũ disi jāhū | dhari dhari bhālu kīsa saba khāhū || umā rāvanahi asa abhimānā | jimi ṭiṭṭibha khaga sūta utānā || calē nisācara āyasu māgī | gahi kara bhiṇḍipāla bara sā̃gī || tomara mugdara parasu pracaṇḍā | sula kṛpāna parigha girikhaṇḍā || jimi aruṇopala nikara nihārī | dhāvahiṁ saṭha khaga māṁsa-ahārī || coṅca bhaṅga dukha tinhahi na sūjhā | timi dhāē manujāda abūjhā ||

នៅក្នុងលង្កាមានការរំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះរាវណៈដែលមានក្បាលទាំងដប់និងមានការថ្កើងថ្កានខ្លាំងបានឮវា។ សូមមើលការហ៊ានរបស់ស្វាទាំងនោះ! ទ្រង់សើចឡើងហើយហៅកងទ័ពអសុរ។ ពួកគេបានមកដោយការជំរុញរបស់មរណៈ។ អសុរទាំងអស់របស់ខ្ញុំសុទ្ធតែមានការអត់ឃ្លាន។ ជនអាក្រក់នោះនិយាយដូច្នេះ ហើយសើចឡើងដោយការចំអក ហើយពីផ្ទះរបស់គាត់បានបង្គាប់ឲ្យមានការឲ្យពួកគេញ៉ាំ។ សូមឲ្យយុទ្ធជនទាំងអស់ទៅកាន់ទិសទាំងបួន ចាប់យករលាំងនិងស្វាទាំងអស់និងលេបពួកវា។ ហៃព្រះនាងឧមា នេះគឺជាការថ្កើងថ្កានរបស់ព្រះរាវណៈ ដូចជាបក្សីតិត្តិភតូចដែលប្រឈមមុខនឹងសមុទ្រដោយប្រហែល។ ពួកអសុរបានចេញដំណើរ សុំការអនុញ្ញាត កាន់លំពែងនិងអាវុធវែងនៅក្នុងដៃរបស់ពួកគេ គ្រឿងសស្ត្រាវុធ កាំបិតព្រា ត្រីសូល៍ ដាវ ដែក និងសូម្បីតែដុំថ្មភ្នំ។ ដូចជាបក្សីដែលញ៉ាំសាច់បោលទៅលើគំនរថ្មក្រហម ពួកជនអាក្រក់ទាំងនោះបានរត់ទៅមុខ។ ហើយទោះបីជាចំពុះរបស់ពួកគេបាក់ ពួកគេមិនយល់ឃើញនូវទុក្ខវេទនាទេ ដូច្នេះហើយពួកមនុស្សដែលគ្មានប្រាជ្ញាបោលទៅមុខដោយមិនយល់អ្វីទាំងអស់។

Verse 122 (दोहा/सोरठा)

नानायुध सर चाप धर जातुधान बल बीर। कोट कँगूरन्हि चढ़ि गए कोटि कोटि रनधीर।।40।।

nānāyudha sara cāpa dhara jātudhāna bala bīra | koṭa kaṅgūranhi caṛhi gae koṭi koṭi raṇadhīra ||40||

កាន់យុទ្ធធម៌ជាច្រើនប្រភេទ ធ្នូ និងព្រួញ យុទ្ធធម៌រាក្សស៍ដ៏ខ្លាំងក្លា ដោយកោដិលើកោដិ ឡើងទៅលើជញ្ជាំងបន្ទាយ។

Verse 123 (चौपाई)

कोट कँगूरन्हि सोहहिं कैसे। मेरु के सृंगनि जनु घन बैसे।। बाजहिं ढोल निसान जुझाऊ। सुनि धुनि होइ भटन्हि मन चाऊ।। बाजहिं भेरि नफीरि अपारा। सुनि कादर उर जाहिं दरारा।। देखिन्ह जाइ कपिन्ह के ठट्टा। अति बिसाल तनु भालु सुभट्टा।। धावहिं गनहिं न अवघट घाटा। पर्बत फोरि करहिं गहि बाटा।। कटकटाहिं कोटिन्ह भट गर्जहिं। दसन ओठ काटहिं अति तर्जहिं।। उत रावन इत राम दोहाई। जयति जयति जय परी लराई।। निसिचर सिखर समूह ढहावहिं। कूदि धरहिं कपि फेरि चलावहिं।।

koṭa kaṅgūranhi sohahiṁ kaisē | meru ke sṛṅgani janu ghana baisē || bājahiṁ ḍhola nisāna jujhāū | suni dhuni hoi bhaṭanha mana cāū || bājahiṁ bhēri naphīri apārā | suni kādara ura jāhiṁ darārā || dekhini jāi kapinha ke ṭhaṭṭā | ati bisāla tanu bhālu subhaṭṭā || dhāvahiṁ ganahiṁ na avaghaṭa ghāṭā | parbata phori karahiṁ gahi bāṭā || kaṭakaṭāhiṁ koṭinha bhaṭa garjahiṁ | dasana oṭha kāṭahiṁ ati tarjahiṁ || uta rāvan ita rāma dohāī | jayati jayati jaya parī larāī || nisicara sikhara samūha ḍhahāvahiṁ | kūdi dharahiṁ kapi phēri calāvahiṁ ||

ជញ្ជាំងបន្ទាយមើលទៅស្រស់ស្អាតដូចជាពពកសណ្ឋិតលើកំពូលភ្នំមេរុ! រន្ទះ និងសញ្ញាចម្បាំងលាន់ឮ ឮសំឡេង ចិត្តរបស់យុទ្ធធម៌ក្លាយជាចោមចៅ។ រន្ទះ និងខ្សែព្រួលគ្មានទីបញ្ចប់លាន់ឮ ឮសំឡេង អ្នកខ្លាចរបស់ពួកគេមានទ្រូងប្រេះ។ ការលេងសើចរបស់សត្វស្វាមិនអាចទ្រាំទ្របាន សត្វរាជសីហ៍យុទ្ធធម៌មានរាងកាយធំ។ ពួកគេបានចោល មិនគិតពីផ្លូវគ្រោះថ្នាក់ បំបែកភ្នំដើម្បីធ្វើផ្លូវ។ កោដិយុទ្ធធម៌បែកធ្មេញ និងគ្រហឹម ខាំបបូរមាត់ និងធ្មេញដោយការគំរាមកំហែងខ្លាំង។ នៅទីនោះមានការស្រែកថា រាពណៈ! នៅទីនេះថា រាម! ជ័យជំនះ! ជ័យជំនះ! ចម្បាំងបានចាប់ផ្តើម។ អសុរៈបានទម្លាក់កំពូលប៉ម សត្វស្វាបានលោត ចាប់យក និងបោះវាទៅវិញ។

Verse 124 (छंद)

धरि कुधर खंड प्रचंड कर्कट भालु गढ़ पर डारहीं। झपटहिं चरन गहि पटकि महि भजि चलत बहुरि पचारहीं।। अति तरल तरुन प्रताप तरपहिं तमकि गढ़ चढ़ि चढ़ि गए। कपि भालु चढ़ि मंदिरन्ह जहँ तहँ राम जसु गावत भए।।

dhari kudhara khaṇḍa pracaṇḍa karkaṭa bhālu gaṛha para ḍārahī | jhapaṭahiṁ carana gahi paṭaki mahi bhaji calata bahuri pacārahī || ati tarala taruna pratāpa tarapahiṁ tamaki gaṛha caṛhi caṛhi gae | kapi bhālu caṛhi mandiranha jahã tahã rāma jasu gāvata bhae ||

កាន់យកបំណែកភ្នំធំ សត្វរាជសីហ៍យុទ្ធធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លាបានបោះវាលើបន្ទាយ។ ពួកគេលោត ចាប់មនុស្សតាមជើង បោះវាទៅលើដី រត់គេច ហើយវាយមកវិញ។ ដោយភាពក្លាហាននៃយុវវ័យ ពួកគេបានឡើង និងឡើងជញ្ជាំង។ សត្វស្វា និងសត្វរាជសីហ៍ឡើងទៅលើប្រាសាទគ្រប់ទីកន្លែង ហើយចាប់ផ្តើមច្រៀងសរសើររាម។

Verse 125 (दोहा/सोरठा)

एकु एकु निसिचर गहि पुनि कपि चले पराइ। ऊपर आपु हेठ भट गिरहिं धरनि पर आइ।।41।।

eku eku nisicara gahi puni kapi calē parāi | ūpara āpu hēṭha bhaṭ girahiṁ dharani para āi ||41||

ចាប់យកអសុរៈម្នាក់ម្នាក់ សត្វស្វាបានរត់ទៅ; សត្វស្វានៅលើ យុទ្ធធម៌នៅក្រោម ធ្លាក់ចុះលើផែនដី។

Verse 126 (चौपाई)

राम प्रताप प्रबल कपिजूथा। मर्दहिं निसिचर सुभट बरूथा।। चढ़े दुर्ग पुनि जहँ तहँ बानर। जय रघुबीर प्रताप दिवाकर।। चले निसाचर निकर पराई। प्रबल पवन जिमि घन समुदाई।। हाहाकार भयउ पुर भारी। रोवहिं बालक आतुर नारी।। सब मिलि देहिं रावनहि गारी। राज करत एहिं मृत्यु हँकारी।। निज दल बिचल सुनी तेहिं काना। फेरि सुभट लंकेस रिसाना।। जो रन बिमुख सुना मैं काना। सो मैं हतब कराल कृपाना।। सर्बसु खाइ भोग करि नाना। समर भूमि भए बल्लभ प्राना।। उग्र बचन सुनि सकल डेराने। चले क्रोध करि सुभट लजाने।। सन्मुख मरन बीर कै सोभा। तब तिन्ह तजा प्रान कर लोभा।।

rāma pratāpa prabala kapijūthā | mardahiṃ nisicara subhaṭa barūthā || caṛhe durga puni jahaṃ tahaṃ bānara | jaya raghubīra pratāpa divākara || cale nisācara nikara parāī | prabala pavana jimi ghana samudāī || hāhākāra bhayau pura bhārī | rovahiṃ bālaka ātura nārī || saba mili dehiṃ rāvanahi gārī | rāja karata ehiṃ mṛtyu haṃkārī || nija dala bicala sunī tehiṃ kānā | pheri subhaṭa laṅkesa risānā || jo rana bimukha sunā maiṃ kānā | so maiṃ hataba karāla kṛpānā || sarbasu khāi bhoga kari nānā | samara bhūmi bhae ballabha prānā || ugra bacana suni sakala ḍerāne | cale krodha kari subhaṭa lajāne || san mukha marana bīra kai sobhā | taba tinhiṃ tajā prāna kara lobhā ||

ដោយអំណាចដ៏ខ្លាំងក្លារបស់រាម ក្រុមសត្វស្វាបានក្លាយជាខ្លាំងក្លា ហើយពួកគេបាន碾压កងទ័ពរាក្សស៍។ សត្វស្វាបានឡើងទៅលើជញ្ជាំងគ្រប់ទីកន្លែង ស្រែកថា ជ័យជំនះដល់រាម ភាពរុងរឿងរបស់ទ្រង់ដូចព្រះអាទិត្យ! កងទ័ពអសុរៈបានភៀសខ្លួនដោយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ដូចពពកត្រូវខ្យល់បក់។ ការយំសោកដ៏ធំបានកើតឡើងក្នុងទីក្រុង ក្មេងៗយំ និងស្រ្តីមានចិត្តប្រុងប្រយ័ត្នយំ។ ទាំងអស់គ្នាបានដាក់បណ្តាសារដល់រាពណៈថា ដោយគ្រប់គ្រងដូច្នេះ អ្នកបានហៅមរណៈ! រាពណៈបានឮថាកងទ័ពរបស់ខ្លួនបានភ័យខ្លាច ទ្រង់ក្រោធហើយបានប្រមូលយុទ្ធធម៌វិញថា អ្នកណាដែលងាកមុខពីចម្បាំង ខ្ញុំនឹងកាត់វាដោយដាវដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ខ្ញុំ។ អ្នកបានស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់ខ្ញុំ រីករាយនឹងការទាំងឡាយ ឥឡូវនេះជីវិតរបស់អ្នកគួរតែមានតម្លៃនៅលើសមរភូមិ! ឮពាក្យដ៏ខ្លាំងក្លាទាំងនេះ ទាំងអស់គ្នាបានភ័យខ្លាច ប៉ុន្តែដោយការខ្មាស យុទ្ធធម៌បានធ្វើដំណើរចេញដោយកំហឹង។ ការស្លាប់មុខសត្រូវគឺជាមហិទ្ធ�ិភាពរបស់វីរបុរស ដូច្នេះពួកគេបានបោះបង់ការប្រកាន់ជីវិត។

Verse 127 (दोहा/सोरठा)

बहु आयुध धर सुभट सब भिरहिं पचारि पचारि। ब्याकुल किए भालु कपि परिघ त्रिसूलन्हि मारी।।42।।

bahu āyudha dhara subhaṭa saba bhirahiṃ pacāri pacāri | byākula kie bhālu kapi parigha trisūlanhi mārī ||42||

កាន់យុទ្ធធម៌ជាច្រើនប្រភេទ យុទ្ធធម៌ទាំងអស់បានចូលទៅជិត និងប្រយុទ្ធ បោះការគំរាមកំហែងម្តងទៀត។ ដោយដំបងដែក និងត្រីសូលពួកគេបានវាយសត្វរាជសីហ៍ និងសត្វស្វា ធ្វើឱ្យពួកគេច្របល់យ៉ាងខ្លាំង។

Verse 128 (चौपाई)

भय आतुर कपि भागन लागे। जद्यपि उमा जीतिहहिं आगे।। कोउ कह कहँ अंगद हनुमंता। कहँ नल नील दुबिद बलवंता।। निज दल बिकल सुना हनुमाना। पच्छिम द्वार रहा बलवाना।। मेघनाद तहँ करइ लराई। टूट न द्वार परम कठिनाई।। पवनतनय मन भा अति क्रोधा। गर्जेउ प्रबल काल सम जोधा।। कूदि लंक गढ़ ऊपर आवा। गहि गिरि मेघनाद कहुँ धावा।। भंजेउ रथ सारथी निपाता। ताहि हृदय महुँ मारेसि लाता।। दुसरें सूत बिकल तेहि जाना। स्यंदन घालि तुरत गृह आना।।

bhaya ātura kapi bhāgana lāge | jadyapi umā jītihahiṃ āge || kou kaha kahaṃ aṅgada hanumaṃtā | kahaṃ nala nīla dubida balavaṃtā || nija dala bikala sunā hanumānā | pacchima dvāra rahā balavānā || meghanāda tahaṃ karai larāī | ṭūṭa na dvāra parama kaṭhināī || pavana-tanaya mana bhā ati krodhā | garjeu prabala kāla sama jodhā || kūdi laṅka gaṛha ūpara āvā | gahi giri meghanāda kahuṃ dhāvā || bhaṃjeu ratha sārathī nipātā | tāhi hṛdaya mahuṃ māresi lātā || dusareṃ sūta bikala tehi jānā | syaṃdana ghāli turata gṛha ānā ||

សត្វស្វាដែលភ័យខ្លាចបានចាប់ផ្តើមភៀសខ្លួន ទោះបីជាម្ចាស់ឱ្យដឹងថាជ័យជំនះនឹងជារបស់ពួកគេនៅទីបំផុត។ ខ្លះបានស្រែកថា អង្គទទៅណា? ហនុមានទៅណា? នល និងនីលទៅណា? ទ្វិវិទដ៏ខ្លាំងក្លាទៅណា? ហនុមានបានឮថាកងទ័ពរបស់ខ្លួនបានភ័យខ្លាច គាត់បានឈរនៅទ្វារខាងលិចដោយខ្លាំងក្លា។ មេឃនាទបានប្រយុទ្ធនៅទីនោះ និងទ្វារមិនបាក់ វាពិបាកខ្លាំងណាស់។ បុត្ររបស់ខ្យល់បានឆេះដោយកំហឹង ហើយគ្រហឹមដូចមរណៈដ៏ខ្លាំងក្លា។ លោតទៅលើបន្ទាយលង្កា គាត់បានរត់ទៅរកមេឃនាទ កាន់ភ្នំ។ គាត់បានបំបែករថ និងទម្លាក់អ្នកបររថ វាយទ្រូងគាត់ដោយជើង។ អ្នកបររថម្នាក់ទៀតដែលភ័យខ្លាចបានដឹករថទៅផ្ទះយ៉ាងរហ័ស។

Verse 129 (दोहा/सोरठा)

अंगद सुना पवनसुत गढ़ पर गयउ अकेल। रन बाँकुरा बालिसुत तरकि चढ़ेउ कपि खेल।।43।।

aṅgada sunā pavanasuta gaṛha para gayau akela | rana bāṅkurā bālisuta taraki caṛheu kapi khela ||43||

អង្គទបានឮថាបុត្ររបស់ព្រះខ្យល់បានទៅតែមួយគត់លើជញ្ជាំង។ បុត្ររបស់ពាលីដែលឆេះដោយចំណង់ចម្បាំងបានលោតឡើង យកវាជាការលេងរបស់សត្វស្វា។

Verse 130 (चौपाई)

जुद्ध बिरुद्ध क्रुद्ध द्वौ बंदर। राम प्रताप सुमिरि उर अंतर।। रावन भवन चढ़े द्वौ धाई। करहि कोसलाधीस दोहाई।। कलस सहित गहि भवनु ढहावा। देखि निसाचरपति भय पावा।। नारि बृंद कर पीटहिं छाती। अब दुइ कपि आए उतपाती।। कपिलीला करि तिन्हहि डेरावहिं। रामचंद्र कर सुजसु सुनावहिं।। पुनि कर गहि कंचन के खंभा। कहेन्हि करिअ उतपात अरंभा।। गर्जि परे रिपु कटक मझारी। लागे मर्दै भुज बल भारी।। काहुहि लात चपेटन्हि केहू। भजहु न रामहि सो फल लेहू।।

juddha biruddha kruddha dvau baṃdara | rāma pratāpa sumiri ura aṃtara || rāvana bhavana caṛhe dvau dhāī | karahi kosalādhīsa dohāī || kalasa sahita gahi bhavanu ḍhahāvā | dekhi nisācara-pati bhaya pāvā || nāri bṛṃda kara pīṭahiṃ chātī | aba dui kapi āe utapātī || kapilīlā kari tinhahi ḍerāvahiṃ | rāmacandra kara sujasu sunāvahiṃ || puni kara gahi kaṃcana ke khaṃbhā | kahenhi kari'a utapāta araṃbhā || garji pare ripu kaṭaka majhārī | lāge mardai bhuja bala bhārī || kāhuhi lāta capeṭanhi kehū | bhajahu na rāmahi so phala lehū ||

សត្វស្វាពីរក្រោធ និងប្រឆាំងនឹងសត្រូវ បាននឹកឃើញអំណាចរបស់រាមក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ។ ពួកគេបានរត់ និងឡើងទៅក្នុងប្រាសាទរបស់រាពណៈ ស្រែកហៅនាមប្រធាននៃកោសល។ ចាប់យកអគារជាមួយគ្រឿងលម្អ ពួកគេបានទម្លាក់វា ឃើញដូច្នេះ ម្ចាស់នៃអសុរៈបានភ័យខ្លាច។ ស្រ្តីបានវាយទ្រូងរបស់ពួកគេថា ឥឡូវនេះសត្វស្វាពីរបានមក ជាអ្នកបង្កគ្រោះថ្នាក់! លេងដូចសត្វស្វា ពួកគេបានធ្វើឱ្យពួកគេភ័យខ្លាច ហើយប្រកាសកិត្តិយសរបស់រាម។ ម្តងទៀតពួកគេបានកាន់សសរមាស ហើយស្រែកថា ចាប់ផ្តើមការបំផ្លាញ! គ្រហឹម ពួកគេបានធ្លាក់ចូលក្នុងកងទ័ពសត្រូវ ហើយចាប់ផ្តើម碾压ពួកគេដោយទម្ងន់ដៃដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ពួកគេ។ ខ្លះពួកគេបានវាយដោយជើង ខ្លះដោយការទាត់ អ្នកណាមិនជ្រកកោនក្នុងរាម ទទួលផលនៃការនោះ!

Verse 131 (दोहा/सोरठा)

एक एक सों मर्दहिं तोरि चलावहिं मुंड। रावन आगें परहिं ते जनु फूटहिं दधि कुंड।।44।।

eka eka soṃ mardahiṃ tori calāvahiṃ muṇḍa | rāvan āgeṃ parahiṃ te janu phūṭahiṃ dadhi kuṇḍa ||44||

ម្នាក់ម្នាក់ពួកគេបាន碾压ពួកគេ បំបែកក្បាលរបស់ពួកគេ ហើយបោះវាចេញ; ធ្លាក់មុខរាពណៈ ក្បាលទាំងនោះមើលទៅដូចជាឆ្នាំងទឹកដោះបានបែក។

Verse 132 (चौपाई)

महा महा मुखिआ जे पावहिं। ते पद गहि प्रभु पास चलावहिं।। कहइ बिभीषनु तिन्ह के नामा। देहिं राम तिन्हहू निज धामा।। खल मनुजाद द्विजामिष भोगी। पावहिं गति जो जाचत जोगी।। उमा राम मृदुचित करुनाकर। बयर भाव सुमिरत मोहि निसिचर।। देहिं परम गति सो जियँ जानी। अस कृपाल को कहहु भवानी।। अस प्रभु सुनि न भजहिं भ्रम त्यागी। नर मतिमंद ते परम अभागी।। अंगद अरु हनुमंत प्रबेसा। कीन्ह दुर्ग अस कह अवधेसा।। लंकाँ द्वौ कपि सोहहिं कैसें। मथहि सिंधु दुइ मंदर जैसें।।

mahā mahā mukhiā je pāvahiṃ | te pada gahi prabhu pāsa calāvahiṃ || kahai bibhīṣanu tinh ke nāmā | dehiṃ rāma tinhahū nija dhāmā || khala manujād dvijāmiṣa bhogī | pāvahiṃ gati jo jācat jogī || umā rāma mṛdu-cita karunākara | bayara bhāva sumirata mohi nisi-cara || dehiṃ parama gati so jiyã jāni | asa kṛpāla ko kahahu bhavānī || asa prabhu suni na bhajahiṃ bhrama tyāgī | nara mati-manda te parama abhāgī || aṅgada aru hanumaṃta prabesā | kīnha durga asa kaha avadhesā || laṅkā̃ dvau kapi sohahiṃ kaiseṃ | mathahiṃ siṃdhu dui maṃdara jaiseṃ ||

ព្រះរាមាទ្រង់នាំមេទ័ពធំៗដែលចាប់បានមកថ្វាយបង្គំនៅជើងព្រះអង្គ។ វិភីសណៈក្រាបទូលឈ្មោះរបស់ពួកគេ ហើយព្រះរាមាទ្រង់ប្រទានទីកន្លែងរបស់ព្រះអង្គដល់ពួកគេផងដែរ។ ទោះបីជាពួកគេជាអ្នកអាក្រក់ ជាអ្នកញ៉ាំសាច់មនុស្ស និងព្រាហ្មណ៍ក៏ដោយ ពួកគេបានទទួលស្ថានៈដែលយោគីទាំងឡាយសុំ។ នាងឧមា ព្រះរាមាទ្រង់មានព្រះហឫទ័យទន់ភ្លន់ ជាធម្មាធិការនៃការអាណិតអាសូរ ទ្រង់ប្រទានការរំដោះកំពស់ខ្ពស់ដល់អសុរៈទាំងឡាយដែលចងចាំព្រះអង្គដោយសេចក្តីស្អប់។ នាងភវានី នរណាមានចិត្តអាណិតដូចព្រះអង្គ? ប៉ុន្តែបានឮអំពីព្រះដ៏បែបនេះ មនុស្សមិនគោរពបូជាព្រះអង្គ បោះបង់សេចក្តីវង្វេង មនុស្សដែលមានប្រាជ្ញារឹងរូសទាំងនោះជាអ្នកអាក្រក់បំផុត។ អង្គដានិងហនុមាន់បានចូលទៅក្នុងបន្ទាយ ព្រះអធិបតីនៃអយោធ្យាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការដូច្នេះ ក្នុងលង្កា ព្រះរាមទាំងពីរបានបន្លឺឡើងដូចជាភ្នំមន្ទរពីរកំពុងកូរសមុទ្រ។