Prakarana 2
यह सोपान ‘धर्म-युद्ध’ का नहीं, ‘अहं-युद्ध’ का है—जहाँ भीतर का रावण (मद, मोह, हठ) अपने ही विवेक (विभीषण/मंदोदरी) को ठुकराकर पतन की सीढ़ी उतरता है, और राम-ध्यान स्थिर होकर करुणा सहित निर्णायक कर्म (धनुष चढ़ाना, बाण संधान) करता है। लंका काण्ड साधक को सिखाता है कि विजय बाह्य रण से पहले अंतःकरण की असंकता (निर्भयता) और शरणागति से होती है; यही ‘सोपान’ को ‘मुक्ति-मार्ग’ बनाता है—वैराग्य, विवेक, और भक्ति की पराकाष्ठा।
រសជាតិសំខាន់នៃលង្កាកាណ្ឌគឺវីរៈ ប៉ុន្តែឫសគល់របស់វាមិនមែនជាស្រឹង្គារៈ ឬកំហឹងទេ គឺជាវីរភាពធម៌ដែលពេញដោយការអាណិតអាសូរ។ នៅក្នុងផ្នែកនេះ តុលសីដាក់ភាពរុងរឿងរបស់រាវណៈ (ស្គរ និងត្បាលង, ចម្រៀងកិន្នរៈ, របាំអប្សរា, ប្រាសាទខ្ពស់) ដូចជាគ្រឿងស្រវឹងភ្លេចភ្លាំង ហើយដាក់នៅកណ្តាលនូវព្រះរាមដែលទ្រង់គង់ធ្វើសមាធិ។ សូម្បីតែការរៀបចំសង្គ្រាមក៏ក្លាយជាការថ្វាយបង្គំ៖ ព្រះរាមទ្រង់គង់នៅលើភ្នំសុពេល ទ្រង់ព្រះធ្នូ និងព្រះពស្ត្រ ប៉ុន្តែព្រះហឫទ័យនៅតែបរិសុទ្ធ។ កាយលី និងគ្រឿងសំពត់ដែលធ្លាក់ពីក្បាលរាវណៈមិនមែនគ្រាន់តែជាលក្ខណៈអាក្រក់ទេ គឺជានិមិត្តរូបនៃការបំបែកអហង្ការដែលមិនអាចជៀតបាន។ ការពិពណ៌នារបស់មន្ទោទរីអំពីរូបសកលរបស់ព្រះរាមគឺជាវេលាក្លាសិកនៃការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសគុណ និងនិរគុណ៖ ចក្រវាឡ្យនៅក្នុងរូបកាយ ហើយព្រះរាមទ្រង់បន្តលីលារបស់ទ្រង់ក្នុងទម្រង់មនុស្ស។ ដូច្នេះនៅក្នុងជណ្តើរនៃលង្កាកាណ្ឌ នេះគឺជាជំហានដែលអ្នកស្វែងរករៀននិរ្ន័យគឺការសម្រេចចិត្តខាងវិញ្ញាណ៖ ភក្តីដែលនាំដោយប្រាជ្ញា និងសមាធិដែលចូលរួមជាមួយសកម្មភាពធម៌។
Verses
ចៅបៃ 10.1-5
यह मत जौं मानहु प्रभु मोरा।उभय प्रकार सुजसु जग तोरा।।
सुत सन कह दसकंठ रिसाई।असि मति सठ केहिं तोहि सिखाई।।
अबहीं ते उर संसय होई।बेनुमूल सुत भयहु घमोई।।
सुनि पितु गिरा परुष अति घोरा।चला भवन कहि बचन कठोरा।।
हित मत तोहि न लागत कैसें।काल बिबस कहुँ भेषज जैसें।।
संध्या समय जानि दससीसा।भवन चलेउ निरखत भुज बीसा।।
लंका सिखर उपर आगारा।अति बिचित्र तहँ होइ अखारा।।
बैठ जाइ तेही मंदिर रावन।लागे किंनर गुन गन गावन।।
बाजहिं ताल पखाउज बीना।नृत्य करहिं अपछरा प्रबीना।।
yaha mata jauṁ mānahu prabhu morā |ubhaya prakāra sujasu jaga torā ||
suta sana kaha dasakaṁṭha risāī |asi mati saṭha kehiṁ tohi sikhāī ||
abahīṁ te ura saṁsaya hoī |benumūla suta bhayahu ghamoī ||
suni pitu girā paruṣa ati ghorā |calā bhavana kahi bacana kaṭhorā ||
hita mata tohi na lāgata kaiseṁ |kāla bibasa kahũ bheṣaja jaiseṁ ||
saṁdhyā samaya jāni dasasīsā |bhavana caleu nirakhata bhuja bīsā ||
laṁkā sikhara upara āgārā |ati bicitra tahã hoi akhārā ||
baiṭha jāi tehī maṁdira rāvana |lāge kiṁnara guna gana gāvana ||
bājahiṁ tāla pakhāuja bīnā |nṛtya karahiṁ apacharā prabīnā ||
បើសិនជាលោកដ៏ជាធំរបស់ខ្ញុំព្រមទទួលយកដំបូន្មាននេះ នាមល្អរបស់លោកក្នុងលោកនឹងមានសុវត្ថិភាពទាំងពីរយ៉ាង រាពណ៍ដែលមានក្បាលដប់និយាយទៅកាន់បុត្រដោយកំហឹងថា អ្នកល្ងង់ នរណាបានបង្រៀនប្រាជ្ញាដូច្នេះដល់អ្នក ចាប់ពីពេលនេះតទៅ សេចក្តីសង្ស័យកើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ បុត្តរបស់ខ្ញុំ អ្នកបានក្លាយជាដើមឫស្សីក្បាលទទេឥតប្រយោជន៍ដែលដុះពីឫស បានឮពាក្យរបស់បិតាដ៏កោតក្រែង និងសាហាវ លោកក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ និយាយពាក្យដ៏រឹងត្អឹង ហេតុអ្វីដំបូន្មានល្អមិនចូលក្នុងអ្នក វាដូចជាឱសថសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្រោមការគ្របសង្កត់នៃមរណភាព ដឹងថាដល់ពេលល្ងាច រាពណ៍ដែលមានក្បាលដប់ក៏ចូលទៅកាន់វិមាន សម្លឹងមើលដៃទាំងម្ភៃ នៅលើកំពូលនៃលង្កា មានអាគារមួយ នៅទីនោះមានសាលរបាំដ៏អស្ចារ្យបំផុត រាពណ៍ចូលទៅអង្គុយក្នុងវិមាននោះ កិន្នរទាំងឡាយក៏ចាប់ផ្តើមច្រៀងសរសើរគុណរបស់លោក ស្គរ ចំអក និងពិណាត្រូវបានប្រគំ នាងអប្សរដែលមានជំនាញក៏រាំ
ទោហា 10
सुनासीर सत सरिस सो संतत करइ बिलास।परम प्रबल रिपु सीस पर तद्यपि सोच न त्रास।।10।।
sunāsīra sata sarisa so saṁtata karai bilāsa |parama prabala ripu sīsa para tadyapi soca na trāsa ||10||
លោកតែងត្រេកអរក្នុងការរីករាយជានិច្ចដូចជាព្រះឥន្ទចំនួនរយព្រះអង្គ ទោះបីសត្រូវដែលមានឫទ្ធានុភាពខ្លាំងក្លាបានតាំងនៅលើក្បាលក៏ដោយ ក៏មិនមានការព្រួយបារម្ភឬភ័យខ្លាចដែរ
ចៅបៃ 11.1-4
इहाँ सुबेल सैल रघुबीरा।उतरे सेन सहित अति भीरा।।
सिखर एक उतंग अति देखी।परम रम्य सम सुभ्र बिसेषी।।
तहँ तरु किसलय सुमन सुहाए।लछिमन रचि निज हाथ डसाए।।
ता पर रूचिर मृदुल मृगछाला।तेहीं आसान आसीन कृपाला।।
प्रभु कृत सीस कपीस उछंगा।बाम दहिन दिसि चाप निषंगा।।
दुहुँ कर कमल सुधारत बाना।कह लंकेस मंत्र लगि काना।।
बड़भागी अंगद हनुमाना।चरन कमल चापत बिधि नाना।।
प्रभु पाछें लछिमन बीरासन।कटि निषंग कर बान सरासन।।
ihā̃ subela saila raghubīrā |utare sena sahita ati bhīrā ||
sikhara eka utaṁga ati dekhī |parama ramya sama subhra biseṣī ||
tahã taru kisalaya sumana suhāe |lachimana raci nija hātha ḍasāe ||
tā para rūcira mṛdula mṛgachālā |tehīṁ āsāna āsīna kṛpālā ||
prabhu kṛta sīsa kapīsa uchaṁgā |bāma dahina disi cāpa niṣaṁgā ||
duhũ kara kamala sudhārata bānā |kaha laṁkesa maṁtra lagi kānā ||
baṛabhāgī aṁgada hanumānā |carana kamala cāpata bidhi nānā ||
prabhu pācheṁ lachimana bīrāsana |kaṭi niṣaṁga kara bāna sarāsana ||
នៅទីនេះ វីរបុរសនៃរាជវង្សរគុ បានចុះមកលើភ្នំសុវេល ព្រមដោយកងទ័ពដ៏ច្រើនសន្ធឹក ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញកំពូលមួយដ៏ខ្ពស់ក្រៃ ស្រស់ស្អាតក្រៃលែង រាបស្មើនិងភ្លឺថ្លាលើសកំពូលផ្សេងទៀត នៅទីនោះ ព្រះលក្ស្មណ៍ ដោយព្រះហស្ថផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ បានរៀបចំនិងក្រាលស្លឹកឈើនិងផ្កាដ៏ស្រស់ស្អាត លើស្បែកទាំងនោះ ព្រះអង្គបានក្រាលស្បែកក្ងោកដ៏ស្រស់ស្អាតនិងទន់ភ្លន់ ហើយលើអាសនៈនោះ ព្រះម្ចាស់ជាអ្នកមានព្រះហឫទ័យទូលាយបានគង់ ព្រះម្ចាស់ទ្រង់ដាក់ព្រះសិរសាលើក្បាលរបស់ស្តេចស្វា ដោយមានធ្នូនៅទិសឆ្វេងនិងក្របព្រួញនៅទិសស្តាំ ដោយព្រះហស្ថទាំងសងខាងដ៏ស្អាតដូចផ្កាឈូក ព្រះអង្គកំពុងលៃលកព្រួញ ស្តេចនគរលង្កាបានដាក់មាត់ជិតត្រចៀកនិងពោលពាក្យប្រឹក្សា អង្គទនិងហនុមាន ដែលមានវាសនាធំ បានចាប់បិទព្រះបាទដ៏ស្អាតដូចផ្កាឈូកដោយវិធីផ្សេងៗ នៅខាងក្រោយព្រះម្ចាស់ ព្រះលក្ស្មណ៍គង់ក្នុងឥរិយាបថនៃនាយទាហាន ដោយមានក្របព្រួញនៅក្បិននិងព្រួញនិងធ្នូក្នុងព្រះហស្ថ
ទោហា 11(क)-(ख)
एहि बिधि कृपा रूप गुन धाम रामु आसीन।धन्य ते नर एहिं ध्यान जे रहत सदा लयलीन।।11(क)।।
पूरब दिसा बिलोकि प्रभु देखा उदित मंयक।कहत सबहि देखहु ससिहि मृगपति सरिस असंक।।11(ख)।।
ehi bidhi kṛpā rūpa guna dhāma rāmu āsīna |dhanya te nara ehiṁ dhyāna je rahata sadā layalīna ||11(ka)||
pūraba disā biloki prabhu dekhā udita maṁyaka |kahata sabahi dekhahu sasihi mṛgapati sarisa asaṁka ||11(kha)||
ដោយវិធីនេះ ព្រះរាមដែលជាលំនៅនៃព្រះករុណា គុណធម៌ និងភាពល្អ ទ្រង់ប្រថាប់។ ជ័យជម្នះដល់បុរសទាំងឡាយណា ដែលស្រូបទៅក្នុងសមាធិលើព្រះអង្គ និងនៅជាប់ជានិច្ចក្នុងការគិតរបស់ពួកគេ។ មើលទៅទិសខាងកើត ព្រះអង្គទតឃើញព្រះចន្ទរះឡើង ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ទាំងអស់គ្នាថា ក្រឡាទតមើលព្រះចន្ទ ដែលស្រដៀងនឹងព្រះអង្គអ្នកគ្រប់គ្រងក្ដាន់ ដោយគ្មានការសង្ស័យ។
ចៅបៃ 12.1-5
पूरब दिसि गिरिगुहा निवासी।परम प्रताप तेज बल रासी।।
मत्त नाग तम कुंभ बिदारी।ससि केसरी गगन बन चारी।।
बिथुरे नभ मुकुताहल तारा।निसि सुंदरी केर सिंगारा।।
कह प्रभु ससि महुँ मेचकताई।कहहु काह निज निज मति भाई।।
कह सुग़ीव सुनहु रघुराई।ससि महुँ प्रगट भूमि कै झाँई।।
मारेउ राहु ससिहि कह कोई।उर महँ परी स्यामता सोई।।
कोउ कह जब बिधि रति मुख कीन्हा।सार भाग ससि कर हरि लीन्हा।।
छिद्र सो प्रगट इंदु उर माहीं।तेहि मग देखिअ नभ परिछाहीं।।
प्रभु कह गरल बंधु ससि केरा।अति प्रिय निज उर दीन्ह बसेरा।।
बिष संजुत कर निकर पसारी।जारत बिरहवंत नर नारी।।
pūraba disi giriguhā nivāsī |parama pratāpa teja bala rāsī ||
matta nāga tama kuṁbha bidārī |sasi kesarī gagana bana cārī ||
bithure nabha mukutāhala tārā |nisi suṁdarī kera siṁgārā ||
kaha prabhu sasi mahũ mecakatāī |kahahu kāha nija nija mati bhāī ||
kaha suġīva sunahu raghurāī |sasi mahũ pragaṭa bhūmi kai jhā̃ī ||
māreu rāhu sasihi kaha koī |ura mahã parī syāmatā soī ||
kou kaha jaba bidhi rati mukha kīnhā |sāra bhāga sasi kara hari līnhā ||
chidra so pragaṭa iṁdu ura māhīṁ |tehi maga dekhia nabha parichāhīṁ ||
prabhu kaha garala baṁdhu sasi kerā |ati priya nija ura dīnha baserā ||
biṣa saṁjuta kara nikara pasārī |jārata birahavaṁta nara nārī ||
ស្ថិតនៅក្នុងគុហានៅលើភ្នំទិសបូព៌ ជាស្នូននៃអានុភាព ពន្លឺ និងកំលាំង ព្រះច័ន្ទដូចជាតោដែលត្រាច់ក្នុងព្រៃនៃមេឃ ឆ្កៀបបំបែកក្បាលធំនៃដំរីក្រិននៃងងឹត ផ្កាយរាយរង្សានៅទូទម្លឹងមេឃគឺជាគ្រាប់មុក្តា គ្រឿងតុបតែងរបស់រាត្រីស្ត្រីស្អាត ព្រះអង្គម្ចាស់ទ្រង់ត្រាស់ថា "ក្នុងព្រះច័ន្ទមានការងងឹត ចូរប្រាប់មក ឱបងប្អូនថានរាងៗគិតថាវាគឺជាអ្វីតាមការយល់របស់ខ្លួន" សុគ្រីពទ្រង់ថា "សូមព្រះអង្គនៃរាគូស្តាប់ អ្វីដែលបានបញ្ចេញក្នុងព្រះច័ន្ទគឺជាស្រមោលនៃផែនដី" អ្នកម្នាក់ថា "រាហុបានវាយព្រះច័ន្ទ ហើយនោះគឺជាក្បៀរងងិរដែលធ្លាក់លើហឫទ័យរបស់ព្រះច័ន្ទ" អ្នកម្នាក់ទៀតថា "នៅពេលព្រះព្រហ្មបង្កើតមុខរបស់រតី ព្រះអង្គបានយកផ្នែកល្អបំផុតនៃសារធាតុព្រះច័ន្ទទៅ" "រន្ធនោះបានបញ្ចេញច្បាស់ក្នុងហឫទ័យព្រះច័ន្ទ ហើយតាមរយៈប្រហោងនោះស្រមោលនៃមេឃអាចមើលឃើញ" ព្រះអង្គម្ចាស់ទ្រង់ត្រាស់ថា "ពិសគឺជាប្អូនប្រុសពិតប្រាកដរបស់ព្រះច័ន្ទ ហើយដោយជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លា ព្រះច័ន្ទបានប្រទានទីលំនៅក្នុងហឫទ័យរបស់ខ្លួន" "លាតត្រដាងរស្មីដែលផ្ទុកពិសនោះ ព្រះច័ន្ទបានដុតបំផ្លាញបុរសនិងស្ត្រីដែលឆ្ងាយពីសហារៈ"
ទោហា 12(क)-(ख)
कह हनुमंत सुनहु प्रभु ससि तुम्हारा प्रिय दास।तव मूरति बिधु उर बसति सोइ स्यामता अभास।।12(क)।।
पवन तनय के बचन सुनि बिहँसे रामु सुजान।दच्छिन दिसि अवलोकि प्रभु बोले कृपा निधान।।12(ख)।।
kaha hanumaṁta sunahu prabhu sasi tumhārā priya dāsa |tava mūrati bidhu ura basati soi syāmatā abhāsa ||12(ka)||
pavana tanaya ke bacana suni bihãse rāmu sujāna |dacchina disi avaloki prabhu bole kṛpā nidhāna ||12(kha)||
ហនុមាន់ទូលថា សូមព្រះអង្គស្តាប់ទូលបង្គំ ព្រះច័ន្ទគឺជាទាសករជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គ។ រូបភាពរបស់ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងដួងព្រះហឫទ័យនៃព្រះច័ន្ទ ហើយនោះហើយដែលជាពណ៌ខ្មៅដែលបង្ហាញខ្លួននៅទីនោះ។ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់បុត្រានៃព្រះវាយុ ព្រះរាមដែលជ្រាបគ្រប់យ៉ាងក៏បានញញឹម។ ព្រះអង្គដែលជាឃ្លាំងនៃសេចក្តីអាណិតអាសូរ ក៏បានមើលទៅទិសខាងត្បូង ហើយទ្រង់មានបន្ទូល។
ចៅបៃ 13.1-4
देखु बिभीषन दच्छिन आसा।घन घंमड दामिनि बिलासा।।
मधुर मधुर गरजइ घन घोरा।होइ बृष्टि जनि उपल कठोरा।।
कहत बिभीषन सुनहु कृपाला।होइ न तड़ित न बारिद माला।।
लंका सिखर उपर आगारा।तहँ दसकंघर देख अखारा।।
छत्र मेघडंबर सिर धारी।सोइ जनु जलद घटा अति कारी।।
मंदोदरी श्रवन ताटंका।सोइ प्रभु जनु दामिनी दमंका।।
बाजहिं ताल मृदंग अनूपा।सोइ रव मधुर सुनहु सुरभूपा।।
प्रभु मुसुकान समुझि अभिमाना।चाप चढ़ाइ बान संधाना।।
dekhu bibhīṣana dacchina āsā |ghana ghaṁmaḍa dāmini bilāsā ||
madhura madhura garajai ghana ghorā |hoi bṛṣṭi jani upala kaṭhorā ||
kahata bibhīṣana sunahu kṛpālā |hoi na taṛita na bārida mālā ||
laṁkā sikhara upara āgārā |tahã dasakaṁghara dekha akhārā ||
chatra meghaḍaṁbara sira dhārī |soi janu jalada ghaṭā ati kārī ||
maṁdodarī śravana tāṭaṁkā |soi prabhu janu dāminī damaṁkā ||
bājahiṁ tāla mṛdaṁga anūpā |soi rava madhura sunahu surabhūpā ||
prabhu musukāna samujhi abhimānā |cāpa caṛhāi bāna saṁdhānā ||
មើលទៅ វិភីសណៈ ទៅទិសខាងត្បូង ពពកក្រាស់ងងឹត ហើយរស្មីអស្សរស័ក្តិរំភើបក្នុងនោះ ពពកដែលគួរឲ្យខ្លាចលាន់ឮយ៉ាងផ្អែមល្ហែម តើនឹងមានភ្លៀងធ្លាក់ ឬក៏គ្រាប់កកខ្លាំង វិភីសណៈនិយាយថា សូមស្តាប់ ព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានព្រះហឫទ័យមេត្តា នោះមិនមែនជាពន្លិះអស្សរស័ក្តិ ហើយមិនមែនជាពួកពពកទេ លើកំពូលលង្កា មានព្រះរាជវាំង ទីនោះទសកណ្ហៈកំពុងមើលការសម្តែងក្នុងសាល ឆត្រដែលឈ្មោះមេឃដម្ពរ ត្រូវបានកាន់ទុកលើព្រះសិរ នោះហើយដែលមើលទៅដូចជាពពកខ្មៅងងឹត គ្រាប់ត្រចៀកក្នុងត្រចៀករបស់មណ្ឌោទរី ព្រះអម្ចាស់ នោះហើយដែលភ្លឺឡើងដូចពន្លិះអស្សរស័ក្តិ ឈីងនិងមរ្ទង្គដែលមានសំឡេងគ្មានអ្វីប្រៀបប្រដូច កំពុងតែបក់ សំឡេងដែលផ្អែមល្ហែមនោះ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃទេវតា សូមស្តាប់ ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់មានព្រះសម្រួន ទ្រង់យល់ពីសេចក្តីអួតអាងរបស់ទសកណ្ហៈ ហើយទ្រង់តម្លង់ធ្នូ និងដាក់ព្រួញ
ទោហា 13(क)-(ख)
छत्र मुकुट ताटंक तब हते एकहीं बान।सबकें देखत महि परे मरमु न कोऊ जान।।13(क)।।
अस कौतुक करि राम सर प्रबिसेउ आइ निषंग।रावन सभा ससंक सब देखि महा रसभंग।।13(ख)।।
chatra mukuṭa tāṭaṁka taba hate ekahīṁ bāna |sabakeṁ dekhata mahi pare maramu na koū jāna ||13(ka)||
asa kautuka kari rāma sara prabiseu āi niṣaṁga |rāvana sabhā sasaṁka saba dekhi mahā rasabhaṁga ||13(kha)||
កាលនោះ ដោយព្រួញតែមួយ ឆត្រ មកុដ និងគុជត្រូវបានវាយចុះ ធ្លាក់ទៅលើដី ចំពោះមុខអ្នកទាំងអស់គ្នា ហើយគ្មាននរណាដឹងអាថ៌កំបាំងនោះទេ បន្ទាប់ពីបានធ្វើអាថ៌កំបាំងអស្ចារ្យដូច្នេះ ព្រួញរបស់ព្រះរាមបានត្រឡប់ចូលទៅក្នុងថូព្រួញ សភានៃរាពណ៍ទាំងអស់ ពេលឃើញការបំផ្លាញការរីករាយយ៉ាងធំ ក៏ភ័យខ្លាច
ចៅបៃ 14.1-4
कंप न भूमि न मरुत बिसेषा।अस्त्र सस्त्र कछु नयन न देखा।।
सोचहिं सब निज हृदय मझारी।असगुन भयउ भयंकर भारी।।
दसमुख देखि सभा भय पाई।बिहसि बचन कह जुगुति बनाई।।
सिरउ गिरे संतत सुभ जाही।मुकुट परे कस असगुन ताही।।
सयन करहु निज निज गृह जाई।गवने भवन सकल सिर नाई।।
मंदोदरी सोच उर बसेऊ।जब ते श्रवनपूर महि खसेऊ।।
सजल नयन कह जुग कर जोरी।सुनहु प्रानपति बिनती मोरी।।
कंत राम बिरोध परिहरहू।जानि मनुज जनि हठ मन धरहू।।
kaṁpa na bhūmi na maruta biseṣā |astra sastra kachu nayana na dekhā ||
socahiṁ saba nija hṛdaya majhārī |asaguna bhayau bhayaṁkara bhārī ||
dasamukha dekhi sabhā bhaya pāī |bihasi bacana kaha juguti banāī ||
sirau gire saṁtata subha jāhī |mukuṭa pare kasa asaguna tāhī ||
sayana karahu nija nija gṛha jāī |gavane bhavana sakala sira nāī ||
maṁdodarī soca ura baseū |jaba te śravanapūra mahi khaseū ||
sajala nayana kaha juga kara jorī |sunahu prānapati binatī morī ||
kaṁta rāma birodha pariharahū |jāni manuja jani haṭha mana dharahū ||
ផែនដីមិនរញ្ជួយ ខ្យល់ក៏មិនបន្លឺ ហើយភ្នែកក៏មិនបានឃើញព្រួញឬអាវុណាមួយឡើយ។ អ្នកទាំងអស់គ្នាគិតក្នុងចិត្តរៀងៗខ្លួនថា នេះជាបុរេញាណដ៏ភ័យខ្លាចនិងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ រាពណ៌ដែលមានមុខដប់ បានឃើញសភាដែលភ័យខ្លាច ក៏សើចហើយនិយាយដោយបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឆ្លាតវៃ។ ទោះបីជាក្បាលរបស់ខ្ញុំធ្លាក់ចោល ក៏ជាមង្គលដល់ខ្ញុំជានិច្ច មកុដធ្លាក់ចោល ជាបុរេញាណអាក្រក់ដល់ខ្ញុំបានដោយប្រការណា? ចូរត្រឡប់ទៅនៅផ្ទះរៀងៗខ្លួន ទាំងអស់គ្នាបានងក់ក្បាលហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ ការព្រួយបានស្ថិតក្នុងចិត្តនៃមណ្ឌោទរី ចាប់តាំងពីគ្រឿងតុបតែងត្រចៀករបស់នាងធ្លាក់ចុះដី។ នាងនិយាយដោយភ្នែកស្លឹករោម ហើយដៃទាំងសងខាងប្រណម្យថា សូមស្តាប់សេចក្តីអង្វររបស់ខ្ញុំ ព្រះស្វាមីជាម្ចាស់ជីវិត។ ព្រះស្វាមី សូមលះបង់ការជាសត្រូវនឹងព្រះរាម កុំបានតែយកទៅក្នុងចិត្តដោយគិតថាព្រះអង្គគ្រាន់តែជាមនុស្ស។
ទោហា 14
बिस्वरुप रघुबंस मनि करहु बचन बिस्वासु।लोक कल्पना बेद कर अंग अंग प्रति जासु।।14।।
bisvarupa raghubaṁsa mani karahu bacana bisvāsu |loka kalpanā beda kara aṁga aṁga prati jāsu ||14||
សូមជឿពាក្យរបស់ខ្ញុំ៖ ត្បូងនៃរជ្ជក្សត្រិយ៍រគុគឺរូបចក្រវាឡ ដែលក្នុងអវយវៈរាល់ផ្នែកនៃព្រះអង្គ គម្ពីរវេទទាំងឡាយបង្ហាញរូបភាពនៃពិភពលោកទាំងអស់
ចៅបៃ 15.1-4
पद पाताल सीस अज धामा।अपर लोक अँग अँग बिश्रामा।।
भृकुटि बिलास भयंकर काला।नयन दिवाकर कच घन माला।।
जासु घ्रान अस्विनीकुमारा।निसि अरु दिवस निमेष अपारा।।
श्रवन दिसा दस बेद बखानी।मारुत स्वास निगम निज बानी।।
अधर लोभ जम दसन कराला।माया हास बाहु दिगपाला।।
आनन अनल अंबुपति जीहा।उतपति पालन प्रलय समीहा।।
रोम राजि अष्टादस भारा।अस्थि सैल सरिता नस जारा।।
उदर उदधि अधगो जातना।जगमय प्रभु का बहु कलपना।।
pada pātāla sīsa aja dhāmā |apara loka ãga ãga biśrāmā ||
bhṛkuṭi bilāsa bhayaṁkara kālā |nayana divākara kaca ghana mālā ||
jāsu ghrāna asvinīkumārā |nisi aru divasa nimeṣa apārā ||
śravana disā dasa beda bakhānī |māruta svāsa nigama nija bānī ||
adhara lobha jama dasana karālā |māyā hāsa bāhu digapālā ||
ānana anala aṁbupati jīhā |utapati pālana pralaya samīhā ||
roma rāji aṣṭādasa bhārā |asthi saila saritā nasa jārā ||
udara udadhi adhago jātanā |jagamaya prabhu kā bahu kalapanā ||
ព្រះបាទទ្រង់ជាបាតាល ព្រះសិរសាជាលំនៅរបស់ព្រះព្រហ្ម លោកផ្សេងៗទៀតសំណាក់នៅក្នុងអវយវៈនីមួយៗរបស់ព្រះអង្គ ការលេងរបស់ព្រះភ្លៅង ជាមរណៈដ៏គួរឱ្យខ្លាច ព្រះនេត្រជាព្រះអាទិត្យ ព្រះកេសាជាកម្រងពពក ព្រះនាសិកាជាអស្វិនីកុមារទាំងពីរ ការរឹបភ្នែកដែលមិនអាចរាប់បានជាថ្ងៃនិងយប់ ព្រះវេទបានប្រកាសថាព្រះកាណ្ណជាទិសទាំងដប់ ព្រះជីវិតរបស់ព្រះអង្គជាខ្យល់ ព្រះវាចារបស់ព្រះអង្គជាគម្ពីរ ព្រះឱស្ឋជាការលោភលន់ ព្រះទន្តដ៏គួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងជាព្រះយមរាជ ព្រះសំណើចជាមាយា ព្រះភាគុជាទិសបាលទាំងអស់ ព្រះភក្ត្រជាព្រះអគ្គី ព្រះជីវ្ហាជាព្រះវរុណដែលជាធំក្នុងទឹក សកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គជាការបង្កើត ការថែរក្សា និងការបំផ្លាញ សក់លើរាងកាយជារុក្ខជាតិដប់ប្រាំបីហារ ព្រះឆ្អឹងជាភ្នំ សរសៃឈាមនិងសរសៃស្មើនជាទន្លេ ព្រះឧរាជាសមុទ្រ ផ្នែកខាងក្រោមជាទុក្ខវេទនានៃនរក ព្រះភាគនាថជាប្រកបដោយពិភពលោកទាំងមូល ហេតុអ្វីត្រូវនិយាយពីការស្រមើលស្រមៃជាច្រើន
ទោហា 15(क)-(ख)
अहंकार सिव बुद्धि अज मन ससि चित्त महान।मनुज बास सचराचर रुप राम भगवान।।15(क)।।
अस बिचारि सुनु प्रानपति प्रभु सन बयरु बिहाइ।प्रीति करहु रघुबीर पद मम अहिवात न जाइ।।15(ख)।।
ahaṁkāra siva buddhi aja mana sasi citta mahāna |manuja bāsa sacarācara rupa rāma bhagavāna ||15(ka)||
asa bicāri sunu prānapati prabhu sana bayaru bihāi |prīti karahu raghubīra pada mama ahivāta na jāi ||15(kha)||
ព្រះសិវៈគឺជាអហង្ការៈរបស់ព្រះអង្គ ព្រះព្រហ្មគឺជាប្រាជ្ញារបស់ព្រះអង្គ ព្រះច័ន្ទគឺជាចិត្តរបស់ព្រះអង្គ និងមហាតត្ថវៈគឺជាចិត្តវិញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ ព្រះរាម ព្រះភគវាន ដែលទ្រង់បានទទួលរូបមនុស្ស គឺជារូបនៃសត្វទាំងឡាយដែលមានចលនា និងមិនមានចលនា បានពិចារណាដូច្នេះ សូមស្តាប់ ទីព្រះជន្ទារបស់ខ្ញុំ ចូរលះបង់នូវសេចក្តីពៀរវេរាជាមួយព្រះជាម្ចាស់ ហើយចូរប្រពន្ធធម៌ស្នេហ៍ចំពោះព្រះបាទរបស់ព្រះរាម វីរបុរសនៃរាជវង្សរគុ ដើម្បីសេចក្តីសុខអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ខ្ញុំនឹងមិនបានរលត់ទៅវិញ
ចៅបៃ 16.1-4
बिहँसा नारि बचन सुनि काना।अहो मोह महिमा बलवाना।।
नारि सुभाउ सत्य सब कहहीं।अवगुन आठ सदा उर रहहीं।।
साहस अनृत चपलता माया।भय अबिबेक असौच अदाया।।
रिपु कर रुप सकल तैं गावा।अति बिसाल भय मोहि सुनावा।।
सो सब प्रिया सहज बस मोरें।समुझि परा प्रसाद अब तोरें।।
जानिउँ प्रिया तोरि चतुराई।एहि बिधि कहहु मोरि प्रभुताई।।
तव बतकही गूढ़ मृगलोचनि।समुझत सुखद सुनत भय मोचनि।।
मंदोदरि मन महुँ अस ठयऊ।पियहि काल बस मतिभ्रम भयऊ।।
bihãsā nāri bacana suni kānā |aho moha mahimā balavānā ||
nāri subhāu satya saba kahahīṁ |avaguna āṭha sadā ura rahahīṁ ||
sāhasa anṛta capalatā māyā |bhaya abibeka asauca adāyā ||
ripu kara rupa sakala taiṁ gāvā |ati bisāla bhaya mohi sunāvā ||
so saba priyā sahaja basa moreṁ |samujhi parā prasāda aba toreṁ ||
jāniũ priyā tori caturāī |ehi bidhi kahahu mori prabhutāī ||
tava batakahī gūṛha mṛgalocani |samujhata sukhada sunata bhaya mocani ||
maṁdodari mana mahũ asa ṭhayaū |piyahi kāla basa matibhrama bhayaū ||
ទ្រង់ទ្រង់សើចពេលបានឮពាក្យរបស់ភរិយាដោយត្រចៀក «ឱ អានុភាពនៃការភ័ន្តភ្លើងគឺមានឥទ្ធិពលខ្លាំងពន់ប្រមាណ!» «អ្នកទាំងអស់គ្នាថាវាពិតជែងអំពីសភាពរបស់ស្ត្រីថា ទោសទាំងប្រាំបីតែងតែគង់នៅក្នុងចិត្តរបស់នាងជានិច្ច៖» «ការប្រមាថ ការកុហក ការមិនស្ថិតស្ថេរ ការបោកប្រាស់ ការភ័យខ្លាច ការខ្វះការពិចារណា ការមិនបរិសុទ្ធ និងការគ្មានសេចក្តីអាណិតអាសូរ» «អ្នកបានពណ៌នាគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃសត្រូវ ហើយបានប្រាប់ខ្ញុំអំពីភាពភ័យខ្លាចដ៏ធំធេងបំផុត» «ប៉ុន្តែទាំងអស់នោះ ជាទីស្រឡាញ់ ស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្ញុំតាមធម្មជាតិ ឥឡូវនេះដោយពរជ័យរបស់អ្នក ខ្ញុំបានយល់ហើយ» «ខ្ញុំឃើញភាពឆ្លាតវៃរបស់អ្នក ជាទីស្រឡាញ់ ដោយវិធីនេះអ្នកបាននិយាយអំពីភាពអង់អាចគួរសមរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់» «ពាក្យសម្តីរបស់អ្នកគឺបិទបាំង អ្នកមានភ្នែកដូចក្ងាន ពេលយល់ហើយវាផ្តល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ពេលឮហើយវារួចផុតពីការភ័យខ្លាច» មណ្ឌោទរីបានតាំងចិត្តដូច្នេះ ប្តីរបស់នាងស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃនៃកាលៈទេសៈ បានបាត់បង់សតិប្រាជ្ញាហើយ
ទោហា 16(क), សោរឋា 16(ख)
एहि बिधि करत बिनोद बहु प्रात प्रगट दसकंध।सहज असंक लंकपति सभाँ गयउ मद अंध।।16(क)।।
फूलह फरइ न बेत जदपि सुधा बरषहिं जलद।मूरुख हृदयँ न चेत जौं गुर मिलहिं बिरंचि सम।।16(ख)।।
ehi bidhi karata binoda bahu prāta pragaṭa dasakaṁdha |sahaja asaṁka laṁkapati sabhā̃ gayau mada aṁdha ||16(ka)||
phūlaha pharai na beta jadapi sudhā baraṣahiṁ jalada |mūrukha hṛdayã na ceta jauṁ gura milahiṁ biraṁci sama ||16(kha)||
កំពុងរីករាយដោយវិធីផ្សេងៗដូច្នេះ នៅពេលព្រឹក ទសកណ្ឋបានបង្ហាញខ្លួន ព្រះមហាក្សត្រនៃលង្កាដែលគ្មានភាពភ័យខ្លាចដោយសភាពធម្មជាតិ និងងងឹលភ្នែកដោយមានកាយ បានទៅកាន់សភា ទោះបីពពកធ្លាក់ភ្លៀងអម្រឹតក៏ដោយ ឫស្សីក៏មិនដឹងផ្កា និងមិនជាប់ផល ចិត្តរបស់មនុស្សល្ងង់មិនភ្ញាក់រលឹក ទោះបីបានជួបគ្រូដែលស្មើនឹងព្រះព្រហ្មក៏ដោយ
ចៅបៃ 17.1-4
इहाँ प्रात जागे रघुराई।पूछा मत सब सचिव बोलाई।।
कहहु बेगि का करिअ उपाई।जामवंत कह पद सिरु नाई।।
सुनु सर्बग्य सकल उर बासी।बुधि बल तेज धर्म गुन रासी।।
मंत्र कहउँ निज मति अनुसारा।दूत पठाइअ बालिकुमारा।।
नीक मंत्र सब के मन माना।अंगद सन कह कृपानिधाना।।
बालितनय बुधि बल गुन धामा।लंका जाहु तात मम कामा।।
बहुत बुझाइ तुम्हहि का कहऊँ।परम चतुर मैं जानत अहऊँ।।
काजु हमार तासु हित होई।रिपु सन करेहु बतकही सोई।।
ihā̃ prāta jāge raghurāī |pūchā mata saba saciva bolāī ||
kahahu begi kā karia upāī |jāmavaṁta kaha pada siru nāī ||
sunu sarbagya sakala ura bāsī |budhi bala teja dharma guna rāsī ||
maṁtra kahaũ nija mati anusārā |dūta paṭhāia bālikumārā ||
nīka maṁtra saba ke mana mānā |aṁgada sana kaha kṛpānidhānā ||
bālitanaya budhi bala guna dhāmā |laṁkā jāhu tāta mama kāmā ||
bahuta bujhāi tumhahi kā kahaū̃ |parama catura maiṁ jānata ahaū̃ ||
kāju hamāra tāsu hita hoī |ripu sana karehu batakahī soī ||
នៅទីនេះ ពេលរះ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ ទ្រង់ភ្ញាស់ ទ្រង់ហៅទីប្រឹក្សាទាំងអស់មក ហើយទ្រង់សួរដំបូង។ ចូរប្រាប់យ៉ាងរហ័សថា តើគួរធ្វើយ៉ាងណា ជាម្វាស់វ័នបានថ្វាយបង្គំគ្រប់ព្រះបាទ ហើយទូលថា។ សូមទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ ព្រះអង្គដែលជាអ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង ដែលគង់នៅក្នុងចិត្តគ្រប់គ្នា ជាឃ្លាំងនៃប្រាជ្ញា កម្លាំង ពន្លឺ ធម៌ និងគុណធម៌។ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមស្នើដំបូងតាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ គួរបញ្ជូនកូនបាលីទៅជាទូត។ ដំបូងល្អនេះបានធ្វើឱ្យព្រះទ័យគ្រប់គ្នាពេញចិត្ត ហើយព្រះអង្គដែលជាសមុទ្រនៃការអាណិតអាសូរ ទ្រង់ត្រាស់ទៅកាន់អង្គទៈ។ ឱ កូនបាលី ជាទីកន្លែងនៃប្រាជ្ញា កម្លាំង និងគុណធម៌ ចូរទៅកាន់លង្កា ឱ កូនជាទីស្រលាញ់ ដើម្បីកិច្ចការរបស់យើង។ តើគួរបង្រៀនប៉ុន្មានទៀត? យើងដឹងថាអ្នកជាអ្នកឆ្លាតវៃបំផុត។ ចូរនិយាយជាមួយសត្រូវក្នុងលក្ខណៈដែលកិច្ចការរបស់យើងសម្រេច ហើយគេក៏មានផលប្រយោជន៍ដែរ។
សោរឋា 17(क)-(ख)
प्रभु अग्या धरि सीस चरन बंदि अंगद उठेउ।सोइ गुन सागर ईस राम कृपा जा पर करहु।।17(क)।।
स्वयं सिद्ध सब काज नाथ मोहि आदरु दियउ।अस बिचारि जुबराज तन पुलकित हरषित हियउ।।17(ख)।।
prabhu agyā dhari sīsa carana baṁdi aṁgada uṭheu |soi guna sāgara īsa rāma kṛpā jā para karahu ||17(ka)||
svayaṁ siddha saba kāja nātha mohi ādaru diyau |asa bicāri jubarāja tana pulakita haraṣita hiyau ||17(kha)||
ទទួលព្រះបញ្ញត្តិនៃព្រះអង្គម្ចាស់ទៅត្រឹមក្បាល ហើយថ្វាយបង្គំនៅព្រះបាទ អង្គទៈបានក្រោកឡើង ទ្រង់ត្រាស់ថា "ឱ រាម អ្នកណាដែលព្រះអង្គប្រោសព្រះហឫទ័យ អ្នកនោះក្លាយជាសមុទ្រនៃគុណធម៌ ជាព្រះអង្គម្ចាស់ផ្ទាល់ កិច្ចការទាំងអស់របស់អ្នកនោះសម្រេចដោយខ្លួនឯង ឱ ព្រះអង្គម្ចាស់ ព្រះអង្គបានផ្តល់កិត្តិយសដល់ខ្ញុំ" ពិចារណាដូច្នេះ ព្រះរាជកុមារមានសាច់រោមចង្អើរ ហើយព្រះហឫទ័យរីករាយ
ចៅបៃ 18.1-5
बंदि चरन उर धरि प्रभुताई।अंगद चलेउ सबहि सिरु नाई।।
प्रभु प्रताप उर सहज असंका।रन बाँकुरा बालिसुत बंका।।
पुर पैठत रावन कर बेटा।खेलत रहा सो होइ गै भैंटा।।
बातहिं बात करष बढ़ि आई।जुगल अतुल बल पुनि तरुनाई।।
तेहि अंगद कहुँ लात उठाई।गहि पद पटकेउ भूमि भवाँई।।
निसिचर निकर देखि भट भारी।जहँ तहँ चले न सकहिं पुकारी।।
एक एक सन मरमु न कहहीं।समुझि तासु बध चुप करि रहहीं।।
भयउ कोलाहल नगर मझारी।आवा कपि लंका जेहीं जारी।।
अब धौं कहा करिहि करतारा।अति सभीत सब करहिं बिचारा।।
बिनु पूछें मगु देहिं दिखाई।जेहि बिलोक सोइ जाइ सुखाई।।
baṁdi carana ura dhari prabhutāī |aṁgada caleu sabahi siru nāī ||
prabhu pratāpa ura sahaja asaṁkā |rana bā̃kurā bālisuta baṁkā ||
pura paiṭhata rāvana kara beṭā |khelata rahā so hoi gai bhaiṁṭā ||
bātahiṁ bāta karaṣa baṛhi āī |jugala atula bala puni tarunāī ||
tehi aṁgada kahũ lāta uṭhāī |gahi pada paṭakeu bhūmi bhavā̃ī ||
nisicara nikara dekhi bhaṭa bhārī |jahã tahã cale na sakahiṁ pukārī ||
eka eka sana maramu na kahahīṁ |samujhi tāsu badha cupa kari rahahīṁ ||
bhayau kolāhala nagara majhārī |āvā kapi laṁkā jehīṁ jārī ||
aba dhauṁ kahā karihi karatārā |ati sabhīta saba karahiṁ bicārā ||
binu pūcheṁ magu dehiṁ dikhāī |jehi biloka soi jāi sukhāī ||
ថ្វាយបង្គំព្រះបាទនៃព្រះអម្ចាស់ និងទុកព្រះអំណាចក្នុងព្រះហឫទ័យ អង្គទៈថ្វាយបង្គំដល់ទាំងអស់គ្នាហើយចេញទៅ ដោយព្រះតេជានៃព្រះអម្ចាស់ក្នុងព្រះហឫទ័យ ទ្រង់គ្មានភាពភ័យខ្លាចដោយសភាពធម្មជាតិ ព្រះរាជបុត្រនៃពាលី អ្នកមានពលំដែលគ្មានអ្នកប្រៀបផ្ទឹម អ្នកក្លាហានក្នុងសង្គ្រាម នៅពេលដែលទ្រង់ចូលទៅក្នុងទីក្រុង ទ្រង់បានជួបនឹងបុត្រនៃរាពណ៍ ដែលកំពុងលេងនៅទីនោះ ពីពាក្យមួយទៅពាក្យមួយ ការឈ្លោះបានកើនឡើង ដោយសារទាំងពីរមានកម្លាំងដែលគ្មានអ្នកប្រៀបផ្ទឹម ហើយក៏នៅក្នុងវ័យក្មេង បុត្រនៃរាពណ៍លើកជើងឡើងដើម្បីទាត់អង្គទៈ អង្គទៈក៏ចាប់ជើងរបស់គាត់ បង្វិលជុំ ហើយវាយទៅលើដី ហ្វូងអសុរកាលឃើញដូច្នេះ ទោះជាយុទ្ធជនដ៏ក្លាហានក៏ដោយ ក៏រត់ទៅគ្រប់ទិសទី មិនអាចស្រែកហៅបាន ម្នាក់ៗមិនប្រាប់ភាពលាក់ទុកដល់គ្នាទៅវិញទៅមក គិតពីការសម្លាប់គាត់ក៏នៅស្ងៀម ការរំខានបានកើតឡើងក្នុងកណ្តាលទីក្រុងថា ពានរជាតិដែលបានដុតលង្កាបានមកវិញហើយ ឥឡូវនេះព្រះស្នាដៃនឹងធ្វើអ្វីដល់ពួកយើង គ្រប់គ្នាក៏ពិចារណាដោយភាពភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង ដោយមិនត្រូវបានសួរ ពួកគេក៏ចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដល់ទ្រង់ អ្នកណាដែលទ្រង់មើលទៅ ក៏ស្ងួតរីងរៃទៅ
ទោហា 18
गयउ सभा दरबार तब सुमिरि राम पद कंज।सिंह ठवनि इत उत चितव धीर बीर बल पुंज।।18।।
gayau sabhā darabāra taba sumiri rāma pada kaṁja |siṁha ṭhavani ita uta citava dhīra bīra bala puṁja ||18||
បន្ទាប់មកដោយនឹកគិតដល់ព្រះបាទឈូករបស់ព្រះរាមា ព្រះអង្គបានទៅកាន់សាលាសភា។ ដោយទំរង់ដើរដូចសត្វតោ ព្រះអង្គបានមើលទៅទិសនេះទិសនោះ មាំមួន ក្លាហាន ជាដំបូកនៃកម្លាំង។
ចៅបៃ 19.1-4
तुरत निसाचर एक पठावा।समाचार रावनहि जनावा।।
सुनत बिहँसि बोला दससीसा।आनहु बोलि कहाँ कर कीसा।।
आयसु पाइ दूत बहु धाए।कपिकुंजरहि बोलि लै आए।।
अंगद दीख दसानन बैंसें।सहित प्रान कज्जलगिरि जैसें।।
भुजा बिटप सिर सृंग समाना।रोमावली लता जनु नाना।।
मुख नासिका नयन अरु काना।गिरि कंदरा खोह अनुमाना।।
गयउ सभाँ मन नेकु न मुरा।बालितनय अतिबल बाँकुरा।।
उठे सभासद कपि कहुँ देखी।रावन उर भा क्रौध बिसेषी।।
turata nisācara eka paṭhāvā |samācāra rāvanahi janāvā ||
sunata bihãsi bolā dasasīsā |ānahu boli kahā̃ kara kīsā ||
āyasu pāi dūta bahu dhāe |kapikuṁjarahi boli lai āe ||
aṁgada dīkha dasānana baiṁseṁ |sahita prāna kajjalagiri jaiseṁ ||
bhujā biṭapa sira sṛṁga samānā |romāvalī latā janu nānā ||
mukha nāsikā nayana aru kānā |giri kaṁdarā khoha anumānā ||
gayau sabhā̃ mana neku na murā |bālitanaya atibala bā̃kurā ||
uṭhe sabhāsada kapi kahũ dekhī |rāvana ura bhā kraudha biseṣī ||
ភ្លាមៗអសុរម្នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅជូនដំណឹងដល់រាពណ៌អំពីពត៌មាននេះ។ ដោយឮដូច្នេះទសសីសបានសើចនិងហៅថា នាំគេមកទីនេះ! សត្វស្វានេះនៅឯណា? ដោយទទួលបញ្ជា ទូតបានរត់យ៉ាងរហ័ស និងដោយហៅដំរីក្នុងចំណោមសត្វស្វា បាននាំគេមក។ អង្គទបានឃើញទសាននបានអង្គុយ ដូចជាភ្នំខ្មៅជាមួយជីវិតរបស់ព្រះអង្គ។ ដៃរបស់ព្រះអង្គដូចជាដើមឈើ ក្បាលរបស់ព្រះអង្គដូចជាកំពូលភ្នំ។ ខ្សែសក់លើរាងកាយរបស់ព្រះអង្គដូចជាវល្លិផ្សេងៗ។ មាត់ ច្រមុះ ភ្នែក និងត្រចៀករបស់ព្រះអង្គដូចជារូងភ្នំនិងគុហា គេអាចសន្និដ្ឋាន។ បុត្ររបស់ពាលីដែលមានកម្លាំងខ្លាំងណាស់និងស្រស់ស្អាតបានចូលទៅក្នុងសភា ចិត្តរបស់ព្រះអង្គមិនមានបញ្ហាទេ។ សមាជិកសភាទាំងឡាយបានក្រោកឡើងនៅពេលឃើញសត្វស្វា។ នៅក្នុងហឫទ័យរបស់រាពណ៌មានកំហឹងពិសេសកើតឡើង។
ទោហា 19
जथा मत्त गज जूथ महुँ पंचानन चलि जाइ।राम प्रताप सुमिरि मन बैठ सभाँ सिरु नाइ।।19।।
jathā matta gaja jūtha mahũ paṁcānana cali jāi |rāma pratāpa sumiri mana baiṭha sabhā̃ siru nāi ||19||
ដូចជាសត្វតោដើរកាត់ក្រុមដំរីដែលស្រវឹង ដូច្នេះដោយនឹកគិតដល់សិរីរុទ្ធរបស់ព្រះរាមា ព្រះអង្គបានអង្គុយនៅក្នុងសភាដោយក្បាលទំលាក់ចុះ។
Frequently Asked Questions
परंपरा में लंका काण्ड के इस प्रसंग का पाठ ‘निर्भयता, नीति-बुद्धि, और अहं-क्षय’ का फल देता माना जाता है—विशेषतः राम के ध्यान-आसन, हनुमान की भक्ति-वाणी, और अंगद-दूतत्व के पाठ से साधक में ‘धैर्य + पराक्रम + शरणागति’ की त्रिवेणी जागती है।
सामान्य मानस-परंपरा में ‘राम’ नाम-संपुट (प्रत्येक चौपाई/दोहा के पूर्व या पश्चात ‘श्रीराम’/‘राम राम’ जप) प्रचलित है; दूत-प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ को संकीर्तन-रूप में जोड़ती हैं।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
