Prakarana 4
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा’ और ‘सत्संग’ के द्वारा रामकथा-मानस में अवगाहन। यह खंड साधक को बताता है कि कथा का अधिकार (adhikāra) कैसे बनता है—गुरु-कृपा, शुद्ध जिज्ञासा, और राम-प्रियता। यहाँ ‘मानस-सर’ रूपक से यह भी स्थिर होता है कि पाठ/श्रवण केवल साहित्य-रस नहीं, बल्कि कलिमल-शमन और विवेक-प्रबोधन की साधना है।
ខ្លឹមសារនេះជាផ្នែកនៃការបើកទស្សនវិស័យនៃព្រះរាមកេរ្តិ៍ ដែលតុលសីទាសបានបង្ហាញពីពូជពង្សនៃការស្តាប់គ្រូ និងចងក្រងរឿងរ៉ាវទៅក្នុងខ្សែស្រឡាយនៃការសន្ទនាដ៏មានសិទ្ធិអំណាច (ចាប់ពីព្រះសិវៈរហូតដល់ភារទ្វាជ)។ នៅក្នុងអារម្មណ៍នៃការជ្រាបជ្រៅ មានការលាយឡំគ្នានៃសន្តិភាព និងការព្រឺព្រួច គឺការពិនិត្យមើលសមត្ថភាពរបស់អ្នកស្តាប់ និងអារម្មណ៍នៃភាពគ្មានទីបញ្ចប់នៃរឿងនេះ (ព្រះរាមគ្មានទីបញ្ចប់ គុណធម៌របស់ព្រះអង្គក៏គ្មានទីបញ្ចប់ដែរ)។ រូបភាពនៃបឹងមានសគឺជាចំណុចសំខាន់នៅទីនេះ: ក្បាច់ក្បាន់ជាស្លឹកឈូក ទោនិងសោរថាជាផ្កាឈូក អត្ថន័យជាភ្ញី និងសត្សង្គជារដូវនិទាឃព្រឹល្យា ដែលបង្រៀនអ្នកអានថាអត្ថបទនេះជាជំនាន់ឡើង: ដូចទឹកវាធ្វើឲ្យស្អាតមនោសញ្ចេតនាអាក្រក់ ដូចភ្លើងវាបំផ្លាញការជជែកដែលខុសឆ្គង ដូចព្រះច័ន្ទវាផ្តល់នូវសន្តិភាពត្រជាក់ដ៏មានសុខភាពល្អ។ តាមគោលការណ៍ ផ្នែកនេះក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃការរួបរួមរវាងព្រះនិរ្គុណនិងព្រះសគុណ: រឿងនេះបានទទួលការបំផុសព្រះសិវៈ ប៉ុន្តែគោលបំណងរបស់វាគឺភក្តីភាពចំពោះរឃុនាថ។ ដូច្នេះផ្នែកនេះនៃព្រះរាមកេរ្តិ៍បានបង្កើតអ្នកប្រាថ្នានៅលើផ្លូវនៃការស្តាប់ដ៏ពិសិដ្ឋ ធ្វើឲ្យគេស័ក្តិសមសម្រាប់ការរៀបរាប់ពីលីលាដែលនឹងមកដល់។
Verses
ចៅបៃ 30.1-4
जागबलिक जो कथा सुहाई।भरद्वाज मुनिबरहि सुनाई।।
कहिहउँ सोइ संबाद बखानी।सुनहुँ सकल सज्जन सुखु मानी।।
संभु कीन्ह यह चरित सुहावा।बहुरि कृपा करि उमहि सुनावा।।
सोइ सिव कागभुसुंडिहि दीन्हा।राम भगत अधिकारी चीन्हा।।
तेहि सन जागबलिक पुनि पावा।तिन्ह पुनि भरद्वाज प्रति गावा।।
ते श्रोता बकता समसीला।सवँदरसी जानहिं हरिलीला।।
जानहिं तीनि काल निज ग्याना।करतल गत आमलक समाना।।
औरउ जे हरिभगत सुजाना।कहहिं सुनहिं समुझहिं बिधि नाना।।
jāgabalika jo kathā suhāī |bharadvāja munibarahi sunāī ||
kahihauṁ soi saṁbāda bakhānī |sunahuṁ sakala sajjana sukhu mānī ||
saṁbhu kīnha yaha carita suhāvā |bahuri kṛpā kari umahi sunāvā ||
soi siva kāga-bhusuṁḍihi dīnhā |rāma-bhagata adhikārī cīnhā ||
tenhi sana jāgabalika puni pāvā |tinh puni bharadvāja prati gāvā ||
te śrotā bakatā sama-sīlā |savaṁda-rasī jānahim hari-līlā ||
jānahim tīni kāla nija gyānā |karatala-gata āmalaka samānā ||
aurau je hari-bhagata sujānā |kahahim sunahim samujhahim bidhi nānā ||
រឿងរ៉ាវដែលរីករាយដែលយជ្ញវល្គ្យបាននិយាយប្រាប់ដល់ឥសីភរទ្វាជដ៏ឧត្តម ការសន្ទនានោះហើយដែលខ្ញុំនឹងរៀបរាប់និងពន្យល់ សូមស្តាប់ទាំងអស់គ្នា អ្នកដែលមានគុណធម៌ ហើយរីករាយតាម សម្ភុបាននិពន្ធរឿងរ៉ាវដ៏ស្រស់ស្អាតនេះ ហើយដោយការេរក្សាបាននិយាយប្រាប់ដល់ឧមាម្តងទៀត ព្រះសិវៈនោះហើយបានប្រគល់ឱ្យដល់កាកភូសុណ្ឌី បន្ទាប់ពីស្គាល់ថាគាត់ជាអ្នកភក្ស្តិរបស់ព្រះរាម និងស័ក្តិសមដើម្បីទទួល ពីគាត់នោះ យជ្ញវល្គ្យបានទទួលវិញ ហើយគាត់ក៏បានច្រៀងប្រាប់ដល់ភរទ្វាវិញ អ្នកស្តាប់និងអ្នកនិយាយទាំងនោះមានសីលធម៌ស្មើគ្នា ឃើញសព្វសារពើស្មើគ្នា ហើយដឹងពីក្បួនល្ខោនរបស់ព្រះហរិ ដោយបញ្ញាដែលខ្លួនឯង គាត់ដឹងកាលទាំងបី ដូចដឹងផ្លែម្អមល្កាក្នុងបាតដៃ អ្នកភក្ស្តិដ៏ឈ្លាសវល្គ្យរបស់ព្រះហរិផ្សេងទៀត ក៏និយាយ ស្តាប់ និងយល់តាមវិធីផ្សេងៗដែរ
ទោហា 30(क)-(ख)
मै पुनि निज गुर सन सुनी कथा सो सूकरखेत।समुझी नहि तसि बालपन तब अति रहेउँ अचेत।।30(क)।।
श्रोता बकता ग्याननिधि कथा राम कै गूढ़।किमि समुझौं मै जीव जड़ कलि मल ग्रसित बिमूढ़।।30(ख)।।
maiṁ puni nija gur sana sunī kathā so sūkara-kheta |samujhī nahi tasi bālapana taba ati raheũṁ acet ||30(k)||
śrotā bakatā gyāna-nidhi kathā rāma kai gūṛha |kimi samujhauṁ maiṁ jīva jaṛa kali mala grasita bimūṛha ||30(kh)||
ម្ដងទៀតខ្ញុំបានឮរឿងរ៉ាវនោះពីគ្រូផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ នៅទីនោះសូករខេត។ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃកុមារភាពរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំមិនអាចយល់បានទេ ដូច្នេះខ្ញុំនៅតែមិនទាន់ភ្ញាក់រលឹកទាំងស្រុង។ ទាំងអ្នកស្តាប់និងអ្នកនិយាយគឺជាឃ្លាំងនៃប្រាជ្ញាពិតប្រាកដ ហើយប្រធានបទគឺរឿងរ៉ាវរបស់ព្រះរាមដែលជ្រៅមិនអាចវាស់បាន។ ខ្ញុំដែលជាអ្នកមានចិត្តរីងស្ងួតនិងចង្អៀត ដែលងងឹតនិងត្រូវបានចាប់ដោយសារសៅហ្មងនៃយុគកលី អាចយល់ពីរឿងនោះដោយរបៀបណា?
ចៅបៃ 31.1-7
तदपि कही गुर बारहिं बारा।समुझि परी कछु मति अनुसारा।।
भाषाबद्ध करबि मैं सोई।मोरें मन प्रबोध जेहिं होई।।
जस कछु बुधि बिबेक बल मेरें।तस कहिहउँ हियँ हरि के प्रेरें।।
निज संदेह मोह भ्रम हरनी।करउँ कथा भव सरिता तरनी।।
बुध बिश्राम सकल जन रंजनि।रामकथा कलि कलुष बिभंजनि।।
रामकथा कलि पंनग भरनी।पुनि बिबेक पावक कहुँ अरनी।।
रामकथा कलि कामद गाई।सुजन सजीवनि मूरि सुहाई।।
सोइ बसुधातल सुधा तरंगिनि।भय भंजनि भ्रम भेक भुअंगिनि।।
असुर सेन सम नरक निकंदिनि।साधु बिबुध कुल हित गिरिनंदिनि।।
संत समाज पयोधि रमा सी।बिस्व भार भर अचल छमा सी।।
जम गन मुहँ मसि जग जमुना सी।जीवन मुकुति हेतु जनु कासी।।
रामहि प्रिय पावनि तुलसी सी।तुलसिदास हित हियँ हुलसी सी।।
सिवप्रय मेकल सैल सुता सी।सकल सिद्धि सुख संपति रासी।।
सदगुन सुरगन अंब अदिति सी।रघुबर भगति प्रेम परमिति सी।।
tadapi kahī gur bārahiṃ bāra |samujhi parī kachu mati anusārā ||
bhāṣā-baddha karabi maiṃ soī |moreṃ mana prabodha jehiṃ hoī ||
jasa kachu budhi bibeka bala mereṃ |tasa kahihauṃ hiyaṃ hari ke prerēṃ ||
nija saṃdeha moha bhrama haranī |karauṃ kathā bhava saritā taranī ||
budha bisrāma sakala jana raṃjanī |rāmakathā kali kaluṣa bibhaṃjanī ||
rāmakathā kali paṃnaga bharanī |puni bibeka pāvaka kahuṃ aranī ||
rāmakathā kali kāmada gāī |sujana sajīvanī mūri suhāī ||
soi basudhātala sudhā taraṃginī |bhaya bhaṃjanī bhrama bheka bhuaṃginī ||
asura sena sama naraka nikaṃdinī |sādhu bibudha kula hita girinaṃdinī ||
saṃta samāja payodhi ramā sī |bisva bhāra bhara acala chamā sī ||
jama gana muhaṃ masi jaga jamunā sī |jīvana mukuti hetu janu kāsī ||
rāmahi priya pāvani tulasī sī |tulasīdāsa hita hiyaṃ hulasī sī ||
sivapraya mekala saila sutā sī |sakala siddhi sukha saṃpati rāsī ||
sadaguna suragana aṃba aditi sī |raghubara bhagati prema paramiti sī ||
ទោះយ៉ាងណាគ្រូរបស់ខ្ញុំក៏បានពោលម្ដងហើយម្ដងទៀត ហើយខ្ញុំក៏បានយល់ប្រហាលើអ្វីមួយ តាមសតិបញ្ញាដែលមាន រឿងរ៉ាវនោះហើយខ្ញុំនឹងចារឹកជាភាសាសាមញ្ញ ដើម្បីថាចិត្តរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់នឹងត្រាស់ដឹងដោយវា ដោយកម្លាំងនៃបញ្ញា និងវិចារណញ្ញាណតាមដែលខ្ញុំមាន ខ្ញុំនឹងពោលវា តាមដែលហរិទូន្នក្នុងហឫទ័យរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំពោលរឿងរ៉ាវនេះ ដែលបន្សាត់ការសង្ស័យ ការភ្លឺ និងការភ្នែករបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ចេញ ហើយជាទូកសម្រាប់ឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៃការវិលកើត រឿងរ៉ាវនៃព្រះរាមគឺជាទីពឹងនៃអ្នកប្រាជ្ញ និងជាការរីករាយដល់មនុស្សទាំងអស់ ហើយវាបំបែកមលិននៃកលិយុគៈ រឿងរ៉ាវនៃព្រះរាមគឺជាយក្សស្រីចំពោះពស់នៃកលិយុគៈ ហើយជាព្រឹក្ដដែលបង្កើតភ្លើងនៃវិចារណញ្ញាណ រឿងរ៉ាវនៃព្រះរាមគឺជាគោប្រាថនានៃកលិយុគៈ និងជារុក្ខជាតិផ្ដល់ជីវិតដ៏ស្រស់ស្អាតដល់អ្នកដែលមានចិត្តល្អ វាគឺជាទន្លេនៃអមតៈដែលហូរនៅលើផែនដី វាបំបែកការភ័យខ្លាច ហើយជាពស់ញីចំពោះកណ្ដឹងនៃការភ្លឺ វាបំផ្លាញនរកដូចដែលព្រះធីតានៃភ្នំបំផ្លាញកងទ័ពនៃអសុរ ហើយដូចនាងផ្ទាល់វាធ្វើប្រយោជន៍ដល់នัកបុណ្យ និងពូជនៃទេវតា វាដូចជាព្រះលក្ស្មីដែលកើតពីមហាសមុទ្រនៃសភានៃនัកបុណ្យ ហើយដូចផែនដីដែលស្ថិតស្ថេរដែលទ្រទ្រង់ទម្ងន់ទាំងអស់នៃចក្រវាឡ ដូចទន្លេយមុនាក្នុងពិភពលោកនេះ វាធ្វើឱ្យមុខនៃអ្នកនាំសារនៃព្រះយមងងឹត ហើយដូចកាសីវាគឺជាមធ្យោបាយនៃការរួចផុតដល់សត្វមានជីវិត វាជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាមដូចតុលសីដែលបរិសុទ្ធជាទីស្រឡាញ់ ហើយចំពោះតុលសីទាសវាជាទីស្រឡាញ់ដូចការអំណរដែលពួរក្នុងហឫទ័យរបស់ទ្រង់ វាជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះសិវៈដូចទន្លេនរ្មទា ព្រះធីតានៃភ្នំមេកលៈ ជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គ ហើយវាគឺជាខ្នុរនៃការសំរេច ការសុខ និងការរុងរឿងគ្រប់យ៉ាង ដូចព្រះអទិតិ មាតានៃទេវតា វាគឺជាមាតានៃពួកគុណដ៏ប្រសើរ ហើយវាគឺជាកំពូលនៃភក្ដិ និងការស្រឡាញ់ចំពោះអង្គដ៏ឧត្តមនៃរាជវង្សរឃុ
ទោហា 31
राम कथा मंदाकिनी चित्रकूट चित चारु।तुलसी सुभग सनेह बन सिय रघुबीर बिहारु।।31।।
rāma kathā mandākinī citrakūṭa cita cāru |tulasī subhaga saneha bana siya raghubīra bihāru ||31||
រឿងរាមគឺជាទន្លេមណ្ឌាកិនី ហើយចិត្តដ៏ស្រស់ស្អាតគឺជាចិត្រកូត តុលសីទាសកំណត់ថា សេចក្ដីស្រឡាញ់ដ៏ប្រកបដោយសុភាពគឺជាព្រៃ ដែលព្រះសីតា និងវីរបុរសនៃរាជវង្សរគុ ត្រេកអរក្នុងការត្រាច់ចរ
ចៅបៃ 32.1-7
राम चरित चिंतामनि चारू।संत सुमति तिय सुभग सिंगारू।।
जग मंगल गुन ग्राम राम के।दानि मुकुति धन धरम धाम के।।
सदगुर ग्यान बिराग जोग के।बिबुध बैद भव भीम रोग के।।
जननि जनक सिय राम प्रेम के।बीज सकल ब्रत धरम नेम के।।
समन पाप संताप सोक के।प्रिय पालक परलोक लोक के।।
सचिव सुभट भूपति बिचार के।कुंभज लोभ उदधि अपार के।।
काम कोह कलिमल करिगन के।केहरि सावक जन मन बन के।।
अतिथि पूज्य प्रियतम पुरारि के।कामद घन दारिद दवारि के।।
मंत्र महामनि बिषय ब्याल के।मेटत कठिन कुअंक भाल के।।
हरन मोह तम दिनकर कर से।सेवक सालि पाल जलधर से।।
अभिमत दानि देवतरु बर से।सेवत सुलभ सुखद हरि हर से।।
सुकबि सरद नभ मन उडगन से।रामभगत जन जीवन धन से।।
सकल सुकृत फल भूरि भोग से।जग हित निरुपधि साधु लोग से।।
सेवक मन मानस मराल से।पावक गंग तंरग माल से।।
rāma carita cintāmani cārū |santa sumati tiya subhaga siṅgārū ||
jaga maṅgala guna grāma rāma ke |dāni mukuti dhana dharama dhāma ke ||
sadagura gyāna birāga joga ke |bibudha baida bhava bhīma roga ke ||
janani janaka siya rāma prema ke |bīja sakala brata dharama nema ke ||
samana pāpa santāpa soka ke |priya pālaka paraloka loka ke ||
saciva subhaṭa bhūpati bicāra ke |kumbhaja lobha udadhi apāra ke ||
kāma koha kalimala karigana ke |kehari sāvaka jana mana bana ke ||
atithi pūjya priyatama purāri ke |kāmada ghana dārida davāri ke ||
mantra mahāmani biṣaya byāla ke |meṭata kaṭhina kuaṅka bhāla ke ||
harana moha tama dinakara kara se |sevaka sāli pāla jaladhara se ||
abhimata dāni devataru bara se |sevata sulabha sukhada hari hara se ||
sukabi sarada nabha mana uḍagana se |rāmabhagata jana jīvana dhana se ||
sakala sukṛta phala bhūri bhoga se |jaga hita nirupadhi sādhu loga se ||
sevaka mana mānasa marāla se |pāvaka gaṅga taṁraga māla se ||
ចរិតរបស់ព្រះរាមគឺជាថ្មប្រពេត្របំពេញបំណងដ៏ស្រស់ស្អាត ជាគ្រឿងតុបតែងដ៏ល្អឆើតរបស់ស្ត្រីដែលជាប្រាជ្ញាល្អនៃពួកសន្តៈ កុសលគុណរបស់ព្រះរាមជាសិរីមង្គលដល់លោកីយ៍ ប្រទានការរួចផុត ទ្រព្យ ធម៌ និងលំនៅនៃព្រះអង្គ ជាគ្រូពិតប្រាកដនៃប្រាជ្ញា ការមិនជាប់ជំពាក់ និងយោគៈ ជាពេទ្យនៃពួកទេវតាសម្រាប់រោគដ៏ភ័យខ្លាចនៃសង្សារវដ្ត ជាមាតានិងបិតានៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះសីតានិងព្រះរាម ជាពូជនៃសីលវត្ត ការិយកិច្ចធម៌ និងការប្រតិបត្តិទាំងអស់ ជាអ្នកកំចាត់បាប ទុក្ខ និងសោក ជាអ្នកការពារដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងលោកនេះនិងលោកខាងមុខ ជាសេនាបតីនិងយោធាអ្នកក្លាហាននៃស្តេចវិចារ ជាឥសីអគស្ត្យៈដែលផឹកសមុទ្រអបាប្រមាណនៃសេចក្តីលោភ ជាសីហៈវ័យក្មេងក្នុងព្រៃនៃចិត្តនៃពួកភក្តិ ដើម្បីលោតទៅលើហ្វូងដំរីដែលជាកាម ក្រេធ និងមលិននៃកលិយុគ ជាទីស្រឡាញ់ក្រៃលែងនៃព្រះសិវៈអ្នកកំទេចត្រីបុរៈដូចភ្ញៀវដែលគួរសរសើរ ជាពពកភ្លៀងប្រទានតាមបំណងនៃភ្លើងព្រៃនៃភាពក្រីក្រ ជាមន្ត្រនិងមណីដ៏មហានៃពស់ដែលជាកាមគុណ លុបបំបាត់បន្ទាត់រឹងនៃវាសនាអាក្រក់លើថ្ងាស ដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលបំបាត់ភាពងងឹតនៃសេចក្តីវង្វេង ដូចពពកភ្លៀងដែលចិញ្ចឹមផ្ទៃស្រូវនៃពួកអ្នកបម្រើព្រះអង្គ ដូចដើមឈើទេវតាដ៏ឧត្តមដែលប្រទានតាមបំណង ដូចព្រះហរិនិងព្រះហរៈដែលងាយបម្រើនិងប្រទានសេចក្តីសុខ ដូចផ្កាយក្នុងមេឃរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៃចិត្តកវីដ៏ល្អ ដូចទ្រព្យនៃជីវិតដល់ពួកភក្តិនៃព្រះរាម ដូចការរីករាយដ៏សម្បូរដែលជាផលនៃកុសលទាំងអស់ ដូចអ្នកបរិសុទ្ធដែលស្វែងរកប្រយោជន៍ដល់លោកីយ៍ដោយគ្មានកល ដូចហង្សក្នុងបឹងមនសានៃចិត្តអ្នកបម្រើ ដូចមាលានៃរលកទន្លេគង្គាដែលធ្វើឱ្យបរិសុទ្ធ
ទោហា 32(क)-(ख)
कुपथ कुतरक कुचालि कलि कपट दंभ पाषंड।दहन राम गुन ग्राम जिमि इंधन अनल प्रचंड।।32(क)।।
रामचरित राकेस कर सरिस सुखद सब काहु।सज्जन कुमुद चकोर चित हित बिसेषि बड़ लाहु।।32(ख)।।
kupatha kutaraka kucāli kali kapaṭa daṁbha pāṣaṇḍa |dahana rāma guna grāma jimi indhana anala pracaṇḍa ||32(ka)||
rāmacarita rākesa kara sarisa sukhada saba kāhu |sajjana kumuda cakora cita hita bisēṣi baṛa lāhu ||32(kha)||
ផ្លូវអាក្រក់ ការជជែកដែលមិនត្រឹមត្រូវ និងអាការៈអាក្រក់ កូនចៅរបស់យុគកលីគឺការបន្លំ ការអួត និងការបង្ហាញខុសឆ្គង ត្រូវបានដុតទៅជាកំទេចដោយគុណធម៌ដែលប្រមូលផ្ដុំនៃព្រះរាម ដូចភ្លើងខ្លាំងបរិភាគនូវឥន្ធនៈរបស់វា។ រឿងរ៉ាវពិសិទ្ធរបស់ព្រះរាម ដូចព្រះចន្ទ ផ្ដល់នូវភាពរីករាយចំពោះទាំងអស់ ប៉ុន្តែសម្រាប់បេះដូងនៃអ្នកល្អ ដូចផ្កាឈូកនៅពេលយប់និងបក្សីចកូរា វានាំមកនូវព្រះហឫទ័យពិសេសនិងលើសលប់។
ចៅបៃ 33.1-4
कीन्हि प्रस्न जेहि भाँति भवानी।जेहि बिधि संकर कहा बखानी।।
सो सब हेतु कहब मैं गाई।कथाप्रबंध बिचित्र बनाई।।
जेहि यह कथा सुनी नहिं होई।जनि आचरजु करैं सुनि सोई।।
कथा अलौकिक सुनहिं जे ग्यानी।नहिं आचरजु करहिं अस जानी।।
रामकथा कै मिति जग नाहीं।असि प्रतीति तिन्ह के मन माहीं।।
नाना भाँति राम अवतारा।रामायन सत कोटि अपारा।।
कलपभेद हरिचरित सुहाए।भाँति अनेक मुनीसन्ह गाए।।
करिअ न संसय अस उर आनी।सुनिअ कथा सारद रति मानी।।
kīnhi prasna jehi bhā̃ti bhavānī |jehi bidhi saṅkara kahā bakhānī ||
so saba hetu kahaba maĩ gāī |kathāprabandha bicitra banāī ||
jehi yaha kathā sunī nahĩ hoī |jani ācaraju karaĩ suni soī ||
kathā alaukika sunahĩ je gyānī |nahĩ ācaraju karahĩ asa jānī ||
rāmakathā kai miti jaga nāhī̃ |asi pratīti tinh ke mana māhī̃ ||
nānā bhā̃ti rāma avatārā |rāmāyana sata koṭi apārā ||
kalpabheda haricarita suhāe |bhā̃ti aneka munīsanha gāe ||
kari'a na saṃsaya asa ura ānī |suni'a kathā sārad rati mānī ||
តាមរបៀបដែលភវានីបានសួរ និងតាមវិធីដែលសង្ករៈបានពន្យល់និងឆ្លើយ ខ្ញុំនឹងច្រៀងទាំងអស់នោះជាមួយហេតុផល ដោយតែងរឿងរ៉ាវឱ្យក្លាយជារឿងរ៉ាវអស្ចារ្យនិងផ្គងផ្សេងៗ អ្នកណាមិនធ្លាប់បានឮរឿងរ៉ាវនេះ កុំឱ្យឆ្ងល់ពេលបានឮ អ្នកមានប្រាជ្ញាដែលឮរឿងអស្ចារ្យមិនឆ្ងល់ទេ ដោយដឹងថារបៀបរបបគឺដូច្នេះ រឿងរ៉ាវរបស់រាមគ្មានតម្លៃវាស់ក្នុងពិភពលោកនេះទេ ការជឿដូច្នេះស្ថិតក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ រាមបានអវតារក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា ហើយរាមាយណៈមានចំនួនមួយរយកោដិគ្មានដែនកំណត់ កិរិយាដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ហរិ ផ្សេងគ្នាតាមកល្បៈ ត្រូវបានច្រៀងដោយឫសីដ៏កំពូលក្នុងទម្រង់ជាច្រើន ដោយទុកការនេះក្នុងចិត្ត កុំសង្ស័យ តែស្តាប់រឿងរ៉ាវដោយសទ្ធានិងរីករាយ
ទោហា 33
राम अनंत अनंत गुन अमित कथा बिस्तार।सुनि आचरजु न मानिहहिं जिन्ह कें बिमल बिचार।।33।।
rāma ananta ananta guna amita kathā bistāra |suni ācaraju na mānihahiṃ jinh keṃ bimala bicāra ||33||
ព្រះរាមគឺអនន្ត គុណធម៌របស់ព្រះអង្គគឺអនន្ត និងភាពទូលំទូលាយនៃរឿងរ៉ាវបរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គលើសពីការវាស់វែងទាំងអស់។ ពេលឮវា អ្នកដែលមានការយល់ដឹងស្អាតបរិសុទ្ធ មិនធ្លាក់ចូលក្នុងការភ្ញាក់ផ្អើលទេ ដោយសារគំនិតរបស់ពួកគេស្ថិតក្នុងការដឹងច្បាស់។
ចៅបៃ 34.1-4
एहि बिधि सब संसय करि दूरी।सिर धरि गुर पद पंकज धूरी।।
पुनि सबही बिनवउँ कर जोरी।करत कथा जेहिं लाग न खोरी।।
सादर सिवहि नाइ अब माथा।बरनउँ बिसद राम गुन गाथा।।
संबत सोरह सै एकतीसा।करउँ कथा हरि पद धरि सीसा।।
नौमी भौम बार मधु मासा।अवधपुरीं यह चरित प्रकासा।।
जेहि दिन राम जनम श्रुति गावहिं।तीरथ सकल तहाँ चलि आवहिं।।
असुर नाग खग नर मुनि देवा।आइ करहिं रघुनायक सेवा।।
जन्म महोत्सव रचहिं सुजाना।करहिं राम कल कीरति गाना।।
ehi bidhi saba saṁsaya kari dūrī |sira dhari guru pada paṅkaja dhūrī ||
puni sabahī binavaüṁ kara jorī |karata kathā jehiṁ lāga na khorī ||
sādara sivahi nāi aba māthā |barnaüṁ bisada rāma guna gāthā ||
saṁbata soraha sai ekatīsā |karaüṁ kathā hari pada dhari sīsā ||
naumī bhauma bāra madhu māsā |avadhapurīṁ yaha carita prakāsā ||
jehi dina rāma janama śruti gāvahiṁ |tīratha sakala tahāṁ cali āvahiṁ ||
asura nāga khaga nara muni devā |āi karahiṁ raghunāyaka sevā ||
janma mahotsava racahiṁ sujānā |karahiṁ rāma kala kīrati gānā ||
ដូច្នេះខ្ញុំបានបណ្តេញការសង្ស័យទាំងអស់ ហើយដាក់លើក្បាលនូវធូលីពីបាទព្រះគ្រូរបស់ខ្ញុំ។ ម្តងទៀតខ្ញុំសូមប្រណម្រទៅគ្រប់គ្នាដោយដៃទាំងពីរបត់ជើង សូមកុំឲ្យមានកំហុសឬការបាត់បង់ប៉ះពាល់អ្នកដែលចូលរួមក្នុងរឿងព្រះនេះ។ ឥឡូវនេះ ដោយគោរពក្រាបក្បាលទៅព្រះសិវ ខ្ញុំនឹងនិទានរឿងច្បាស់និងស្អាតអំពីគុណធម៌របស់ព្រះរាម។ ក្នុងឆ្នាំមួយពាន់ប្រាំមួយរយសាមសិបមួយ ដាក់ព្រះបាទព្រះហរីលើក្បាលខ្ញុំ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមនិទានរឿងនេះ។ នៅថ្ងៃទីប្រាំបួន ថ្ងៃអង្គារ ក្នុងខែមធុ នៅទីក្រុងអយុធ្យា ប្រវត្តិសាស្រ្តបរិសុទ្ធនេះបានបង្ហាញឲ្យឃើញ។ នៅថ្ងៃដែលគម្ពីរវេទច្រៀងអំពីកំណើតព្រះរាម ទីសក្ការបូជាទាំងអស់បានមកធ្វើធម្មយាត្រាទីនោះ។ អសុរ នាគ បក្សី មនុស្ស អ្នកប្រាជ្ញ និងទេវតាបានមកបម្រើព្រះម្ចាស់នៃរាជវង្សរគុ។ អ្នកប្រាជ្ញបានរៀបចំពិធីបុណ្យកំណើតធំ និងច្រៀងគុណកិរិយាស្អាតរបស់ព្រះរាម។
ទោហា 34
मज्जहि सज्जन बृंद बहु पावन सरजू नीर।जपहिं राम धरि ध्यान उर सुंदर स्याम सरीर।।34।।
majjahi sajjana bṛnda bahu pāvana sarajū nīra |japahiṃ rāma dhari dhyāna ura sundara syāma sarīra ||34||
សមាគមជាច្រើននៃអ្នកមានគុណធម៌បានមុជទឹកនិងងូតទឹកក្នុងទឹកបរិសុទ្ធនៃទន្លេសរយុ។ ហើយដោយទុកចិត្តក្នុងសមាធិ ពួកគេសូត្រនាមព្រះរាម ដោយពិចារណារូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាតពណ៌ខ្មៅរបស់ព្រះអង្គ។
ចៅបៃ 35.1-7
दरस परस मज्जन अरु पाना।हरइ पाप कह बेद पुराना।।
नदी पुनीत अमित महिमा अति।कहि न सकइ सारद बिमलमति।।
राम धामदा पुरी सुहावनि।लोक समस्त बिदित अति पावनि।।
चारि खानि जग जीव अपारा।अवध तजे तनु नहि संसारा।।
सब बिधि पुरी मनोहर जानी।सकल सिद्धिप्रद मंगल खानी।।
बिमल कथा कर कीन्ह अरंभा।सुनत नसाहिं काम मद दंभा।।
रामचरितमानस एहि नामा।सुनत श्रवन पाइअ बिश्रामा।।
मन करि विषय अनल बन जरई।होइ सुखी जौ एहिं सर परई।।
रामचरितमानस मुनि भावन।बिरचेउ संभु सुहावन पावन।।
त्रिबिध दोष दुख दारिद दावन।कलि कुचालि कुलि कलुष नसावन।।
रचि महेस निज मानस राखा।पाइ सुसमउ सिवा सन भाषा।।
तातें रामचरितमानस बर।धरेउ नाम हियँ हेरि हरषि हर।।
कहउँ कथा सोइ सुखद सुहाई।सादर सुनहु सुजन मन लाई।।
darasa parasa majjana aru pānā |harai pāpa kaha beda purānā ||
nadī punīta amita mahimā ati |kahi na sakai sārad bimalamati ||
rāma dhāmadā purī suhāvani |loka samasta bidita ati pāvani ||
cāri khāni jaga jīva apārā |avadha taje tanu nahiṁ saṁsārā ||
saba bidhi purī manohara jānī |sakala siddhiprada maṅgala khānī ||
bimala kathā kara kīnha araṁbhā |sunata nasāhiṁ kāma mada daṁbhā ||
rāmacaritamānasa ehi nāmā |sunata śravaṇa pāia biśrāmā ||
mana kari viṣaya anala bana jarī |hoi sukhī jau ehiṁ sara parī ||
rāmacaritamānasa muni bhāvana |biraceu saṁbhu suhāvana pāvana ||
tribidha doṣa dukha dārida dāvana |kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana ||
raci mahesa nija mānasa rākhā |pāi susamau sivā sana bhāṣā ||
tāteṁ rāmacaritamānasa bara |dhareu nāma hiyaṁ heri haraṣi hara ||
kahauṁ kathā soi sukhada suhāī |sādara sunahu sujana mana lāī ||
គម្ពីរវេទនិងគម្ពីរបុរាណទាំងឡាយកលាងថា ការមើលឃើញ ការប៉ះពាល់ ការងូតទឹក និងការផឹកទឹកនោះ តែងកំចាត់បាបទាំងប្រៀប។ កិត្តិយសនៃទន្លេបរិសុទ្ធនេះគឺអនន្តនិងឧត្តមក្រៃពេក សូម្បីតែសរទាដែលមានបញ្ញាស្អាតស្អំក៏មិនអាចពណ៌នាបាន។ នគរដ៏ស្រស់ស្អាតដែលប្រទានទីលំនៅរបស់ព្រះរាម គឺល្បីល្បាយក្នុងលោកទាំងប្រៀបនិងបរិសុទ្ធបំផុត។ សត្វលោកដែលកើតចេញពីកំណើតទាំងបួនមានអនេកកប្ប អ្នកណាបោះបង់រូបកាយនៅអយោធ្យា នោះនឹងមិនត្រឡប់ចូលសង្សារវិត្តាទៀត។ ដឹងច្បាស់ថានគរនេះស្រស់ស្អាតគ្រប់យ៉ាង ជាអ្នកប្រទានសិទ្ធិទាំងប្រៀបនិងជារ៉ែនៃមង្គល។ ខ្ញុំបានចាប់ផ្ដើមរឿងបរិសុទ្ធនេះ នៅទីនោះ កាលស្ដាប់ហើយកាម មានៈ និងទិដ្ឋិតែងវិនាសសាបសូន្យ។ នាមរបស់វាគឺរាមចរិតមានស ត្រចៀកតែងបានសំរាកនៅពេលឮនាមនោះ។ ចិត្តដូចជាដំរីដែលកំពុងឆេះក្នុងភ្លើងព្រៃនៃកាមគុណ នឹងបានសុខប្រសើរបើវាបោះចូលទៅក្នុងបឹងនេះ។ រាមចរិតមានសដែលជាទីស្រលាញ់នៃពួកមុនី ត្រូវបានសម្ភុប្បិតឡើងដោយសម្ភុ ស្រស់ស្អាតនិងបរិសុទ្ធ។ កំចាត់ទោសទាំងបីប្រការ ទុក្ខ និងភាពក្រីក្រ និងបំបែកការអាក្រក់និងមលិនទាំងប្រៀបនៃកលិយុគ។ មហេសបាននិពន្ធហើយរក្សាទុកក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ហើយពេលមានឱកាសសមគ្គន ព្រះអង្គបាននិយាយទៅកាន់គូនៃព្រះសិវៈគឺព្រះឧមា។ ដូចនេះហរៈ ពេលពិចារណាក្នុងព្រះហឫទ័យនិងរីករាយ បានដាក់នាមដ៏ប្រសើរថារាមចរិតមានស។ រឿងរ៉ាវដ៏រីករាយនិងប្រទានសេចក្ដីសុខនោះ ខ្ញុំនឹងនិយាយប្រាប់ សូមអ្នកដែលមានចិត្តល្អទាំងឡាយតាំងចិត្តស្ដាប់ដោយគោរព។
ទោហា 35
जस मानस जेहि बिधि भयउ जग प्रचार जेहि हेतु।अब सोइ कहउँ प्रसंग सब सुमिरि उमा बृषकेतु।।35।।
jasa mānasa jehi bidhi bhayu jaga pracāra jehi hetu |aba soi kahauṁ prasaṅga saba sumiri umā bṛṣaketu ||35||
របៀបដែលមានសនេះកើតឡើង និងហេតុផលដែលវាបានរីករាលដាលទៅក្នុងលោក ឥឡូវនេះខ្ញុំនឹងនិទានរឿងនោះ ដោយចងចាំព្រះនាងឧមា និងព្រះវ្រឹសកេទុ (ព្រះសិវ)។
ចៅបៃ 36.1-5
संभु प्रसाद सुमति हियँ हुलसी।रामचरितमानस कबि तुलसी।।
करइ मनोहर मति अनुहारी।सुजन सुचित सुनि लेहु सुधारी।।
सुमति भूमि थल हृदय अगाधू।बेद पुरान उदधि घन साधू।।
बरषहिं राम सुजस बर बारी।मधुर मनोहर मंगलकारी।।
लीला सगुन जो कहहिं बखानी।सोइ स्वच्छता करइ मल हानी।।
प्रेम भगति जो बरनि न जाई।सोइ मधुरता सुसीतलताई।।
सो जल सुकृत सालि हित होई।राम भगत जन जीवन सोई।।
मेधा महि गत सो जल पावन।सकिलि श्रवन मग चलेउ सुहावन।।
भरेउ सुमानस सुथल थिराना।सुखद सीत रुचि चारु चिराना।।
Śambhu prasāda sumati hiyaṁ hulasī.Rāmacaritamānasa kabi Tulasī..
Karai manohara mati anuhārī.Sujana sucita suni lehu sudhārī..
Sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū.Beda purāna udadhi ghana sādhū..
Baraṣahiṁ Rāma sujasa bara bārī.Madhura manohara maṅgalakārī..
Līlā saguṇa jo kahahiṁ bakhānī.Soi svacchatā karai mala-hānī..
Prema bhagati jo barani na jāī.Soi madhuratā su-sītalatāī..
So jala sukṛta sāli hita hoī.Rāma bhagata jana jīvana soī..
Medhā mahi-gata so jala pāvana.Sakili śravaṇa maga caleu suhāvana..
Bhareu su-mānasa su-thala thirānā.Sukhada sīta ruci cāru cirānā..
ដោយពរករុណារបស់ព្រះសម្ភុ បញ្ញាល្អបានរីករាយក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់កវីតុលសី ហើយទ្រង់បានងាកទៅរាមចរិតមានស ទ្រង់បានតែងឱ្យស្អាតតាមកំលាំងបញ្ញារបស់ទ្រង់ សូមអ្នកមានចិត្តល្អចូលធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងវិញ បញ្ញាល្អគឺជាដី ព្រះហឫទ័យគឺជារណ្តៅជ្រាលក្នុងដីនោះ គម្ពីរវេទនិងបុរាណគឺជាសមុទ្រ ហើយពួកសទ្ធរូបគឺជាពពក ពួកទ្រង់បានធ្លាក់ភ្លៀងជាទឹកនៃកិត្តិសព្ចស្អាតរបស់ព្រះរាម ដែលផ្អែមល្ហែម គួរឱ្យស្រលាញ់ និងនាំមកនូវមង្គល ព្រះលីលាជាមួយគុណលក្ខណៈដែលពួកទ្រង់បាននិយាយនិងពន្យល់ គឺជាភាពបរិសុទ្ធនៃទឹកនោះ ដែលបំផ្លាញមលិនទាំងពួង ភក្ដិភាពដោយសេចក្ដីស្រលាញ់ដែលមិនអាចពណ៌នាបាន គឺជាភាពផ្អែមនិងភាពត្រជាក់នៃទឹកនោះ ទឹកនោះល្អសម្រាប់អង្ករនៃកុសលកម្ម ហើយជាជីវិតរបស់អ្នកភក្ដិរបស់ព្រះរាម ទឹកបរិសុទ្ធនោះបានធ្លាក់លើដីនៃបញ្ញា ហើយប្រមូលផ្តុំគ្នាហូរតាមផ្លូវនៃត្រចៀក ដែលគួរឱ្យមើលទៅស្រស់ត្រក់ វាបានបំពេញស្រះស្អាតនៃព្រះហឫទ័យហើយនៅទីនោះដោយស្ថិតស្ថេរ ផ្តល់នូវសេចក្ដីសុខ ត្រជាក់ គួរឱ្យពេញចិត្ត ស្អាត និងយូរអង្វែង
ទោហា 36
सुठि सुंदर संबाद बर बिरचे बुद्धि बिचारि।तेइ एहि पावन सुभग सर घाट मनोहर चारि।।36।।
suṭhi sundara saṃbāda bara birace buddhi bicāri |tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri ||36||
ការសន្ទនាដ៏ស្រស់ស្អាតខ្លាំង និងល្អឥតខ្ចោះ ដែលបង្កើតឡើងដោយការពិចារណាដោយបញ្ញា គឺជាថ្នាក់ទាំងបួនដ៏ស្រស់បំព្រងនៃច្រាំងបឹងបរិសុទ្ធនិងស្រស់ស្អាតនេះ
ចៅបៃ 37.1-8
सप्त प्रबन्ध सुभग सोपाना।ग्यान नयन निरखत मन माना।।
रघुपति महिमा अगुन अबाधा।बरनब सोइ बर बारि अगाधा।।
राम सीय जस सलिल सुधासम।उपमा बीचि बिलास मनोरम।।
पुरइनि सघन चारु चौपाई।जुगुति मंजु मनि सीप सुहाई।।
छंद सोरठा सुंदर दोहा।सोइ बहुरंग कमल कुल सोहा।।
अरथ अनूप सुमाव सुभासा।सोइ पराग मकरंद सुबासा।।
सुकृत पुंज मंजुल अलि माला।ग्यान बिराग बिचार मराला।।
धुनि अवरेब कबित गुन जाती।मीन मनोहर ते बहुभाँती।।
अरथ धरम कामादिक चारी।कहब ग्यान बिग्यान बिचारी।।
नव रस जप तप जोग बिरागा।ते सब जलचर चारु तड़ागा।।
सुकृती साधु नाम गुन गाना।ते बिचित्र जल बिहग समाना।।
संतसभा चहुँ दिसि अवँराई।श्रद्धा रितु बसंत सम गाई।।
भगति निरुपन बिबिध बिधाना।छमा दया दम लता बिताना।।
सम जम नियम फूल फल ग्याना।हरि पत रति रस बेद बखाना।।
औरउ कथा अनेक प्रसंगा।तेइ सुक पिक बहुबरन बिहंगा।।
sapta prabandha subhaga sopānā |gyāna nayana nirakhata mana mānā ||
raghupati mahimā aguna abādhā |baranaba soi bara bāri agādhā ||
rāma sīya jasa salila sudhāsama |upamā bīci bilāsa manorama ||
puraini saghana cāru caupāī |juguti mañju mani sīpa suhāī ||
chanda soraṭhā sundara dohā |soi bahuraṅga kamala kula sohā ||
aratha anūpa sumāva subhāsā |soi parāga makaranda subāsā ||
sukṛta puñja mañjula ali mālā |gyāna birāga bicāra marālā ||
dhuni avareba kabita guna jātī |mīna manohara te bahubhā̃tī ||
aratha dharama kāmādika cārī |kahaba gyāna bigyāna bicārī ||
nava rasa japa tapa joga birāgā |te saba jalacara cāru taṛāgā ||
sukṛtī sādhu nāma guna gānā |te bicitra jala bihaga samānā ||
santasabhā cahũ disi avãrāī |śraddhā ritu basanta sama gāī ||
bhagati nirupana bibidha bidhānā |chamā dayā dama latā bitānā ||
sama jama niyama phūla phala gyānā |hari pata rati rasa beda bakhānā ||
aurau kathā aneka prasaṅgā |tei suka pika bahubarana bihaṅgā ||
កណ្ឌទាំងប្រាំពីរជាថ្នាក់ទ្រនុងដ៏ស្រស់ស្អាត ចិត្តត្រេកអរនៅពេលមើលឃើញដោយភ្នែកនៃប្រាជ្ញា ព្រះមហិមានៃព្រះបរមស្តេចនៃរាជវង្សរគុ លើសពីគុណធម៌ទាំងពួងហើយគ្មានព្រំដែន ការពណ៌នានោះគឺជាទឹកដ៏ប្រសើរហើយជ្រៅគ្មានបាតនៃស្រះ កិត្តិយសនៃព្រះរាមនិងនាងសីតា គឺជាទឹកដ៏ផ្អែមដូចអម្រឹត ហើយឧបមាទាំងឡាយគឺជារលកដែលលេងស៊ីនដ៏រីករាយ ចៅប៉ាអីដ៏ស្រស់ស្អាតគឺជាស្លឹកឈូកដែលស្អិតរឹប ហើយវាចាដែលឆ្លងកាត់គឺជាខ្យងមុកដ៏ស្រស់ស្អាតដែលភ្លឺរលោងដោយត្បូង ឆ័ន្ទ សោរថា និងទោហាដ៏ស្រស់ស្អាតគឺជាបង្អុកឈូកពណ៌ចម្រុះដែលតុបតែងស្រះ អត្ថន៍ដែលគ្មានដែលប្រៀបផ្ទឹម អារម្មណ៍ដ៏ល្អ និងភាសាដ៏រាបសាមគឺជាភក់ ទឹកដម និងក្លិនឈូកទាំងនោះ កុសលដែលសន្សំគឺជាឃ្មុំដ៏ស្រស់ស្អាត ហើយប្រាជ្ញា វិរាគ និងការពិចារណាគឺជាហង្ស ការបញ្ជាក់ ការនិយាយប្រយោល និងគុណធម៌និងប្រភេទនៃការនិពន្ធគឺជាត្រីដ៏ស្រស់ស្អាតច្រើនប្រភេទ ចតុរាថ៌ គឺ អត្ថ ធម៌ កាម និងផ្សេងៗ ការបង្រៀនអំពីប្រាជ្ញានិងវិទ្យា និងការពិចារណាអំពីវាទាំងនោះ នវរស ការជប ការតបស៍ យោគ និងវិរាគ ទាំងអស់នេះគឺជាសត្វទឹកដ៏ស្រស់ស្អាតក្នុងស្រះ ការសរសើរអ្នកមានបុណ្យ អ្នកបរិសុទ្ធ និងព្រះនាមដ៏បរិសុទ្ធ ប្រៀបដូចជាបក្សីទឹកពណ៌ចម្រុះ សភានៃអ្នកបរិសុទ្ធគឺជាព្រៃស្វាយនៅជុំវិញទិសទាំងបួន ហើយសទ្ធាប្រៀបដូចជារដូវនិទាឃរសិន ការពន្យល់អំពីភក្តិក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗ ហើយការអត់ធ្មត់ ការអាណិតអាសូរ និងការសង្រ្កោតខ្លួនគឺជាដើមឈើនិងព្រលៀតម្លប់ ការស្ងប់ចិត្ត ការសង្រ្កោត និងការប្រតិបត្តិធម៌គឺជាផ្កា ហើយប្រាជ្ញាគឺជាផ្លែឈើ ការស្រលាញ់ព្រះបាទនៃព្រះហរិគឺជារសផ្លែឈើ ដូចព្រះវេទបានពោល ហើយរឿងរ៉ាវផ្សេងៗទៀតជាច្រើនគឺជាសត្វចាប សត្វក្អែក និងបក្សីពណ៌ចម្រុះ
ទោហា 37
पुलक बाटिका बाग बन सुख सुबिहंग बिहारु।माली सुमन सनेह जल सींचत लोचन चारु।।37।।
pulaka bāṭikā bāga bana sukha su-bihaṅga bihāru |mālī sumana saneha jala sīñcata locana cāru ||37||
ការព្រឹករំភើបនៃកាយ សក់ឈរត្រង់ គឺជាសួនផ្កា សួនដំណាំ និងព្រៃលំអិត រីករាយគឺការលេងរបស់បក្សីស្អាត អ្នកសួនគឺចិត្តបរិសុទ្ធ ស្រោចទឹកដោយទឹកនៃសេចក្តីស្រឡាញ់តាមភ្នែកដ៏ស្រស់ស្អាត
ចៅបៃ 38.1-5
जे गावहिं यह चरित सँभारे।तेइ एहि ताल चतुर रखवारे।।
सदा सुनहिं सादर नर नारी।तेइ सुरबर मानस अधिकारी।।
अति खल जे बिषई बग कागा।एहिं सर निकट न जाहिं अभागा।।
संबुक भेक सेवार समाना।इहाँ न बिषय कथा रस नाना।।
तेहि कारन आवत हियँ हारे।कामी काक बलाक बिचारे।।
आवत एहिं सर अति कठिनाई।राम कृपा बिनु आइ न जाई।।
कठिन कुसंग कुपंथ कराला।तिन्ह के बचन बाघ हरि ब्याला।।
गृह कारज नाना जंजाला।ते अति दुर्गम सैल बिसाला।।
बन बहु बिषम मोह मद माना।नदीं कुतर्क भयंकर नाना।।
je gāvahiṃ yaha carita saṁbhāre |tei ehi tāla catura rakhavāre ||
sadā sunahiṃ sādara nara nārī |tei surabara mānasa adhikārī ||
ati khala je biṣaī baga kāgā |ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā ||
saṃbuka bheka sevāra samānā |ihāṁ na biṣaya kathā rasa nānā ||
tehi kārana āvata hiyaṁ hāre |kāmī kāka balāka bicāre ||
āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī |rāma kṛpā binu āi na jāī ||
kaṭhina kusaṅga kupantha karālā |tinh ke bacana bāgha hari byālā ||
gṛha kāraja nānā jañjālā |te ati durgama saila bisālā ||
bana bahu biṣama moha mada mānā |nadīṃ kutarka bhayaṅkara nānā ||
អ្នកដែលច្រៀងនូវរឿងនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្ន គឺជាអ្នករក្សាឆ្លាតវៃនៃបឹងនេះ។ បុរសនិងស្ត្រីដែលតែងតែស្តាប់ដោយគោរព គឺជាម្ចាស់ដ៏ឧត្តមនៃបឹងមនសនេះ។ អ្នកដែលអាក្រក់ខ្លាំង អ្នកស្រវឹងត្រេកត្រអាល ដែលដូចជាសត្វក្រាមនិងក្អែក ដោយគ្មានវាសនាទើបមិនចូលទៅជិតបឹងនេះ។ នៅទីនេះមិនមានខ្យង គីង្គីប ឬស្មៅទឹក ដែលប្រៀបដូចជារឿងកាមរសនានាប្រភេទនិងរសជាតិរបស់វា។ ដោយហេតុនោះ ក្អែកនិងសត្វក្រាមដែលមានតម្រេកកាមដែលគួរឱ្យអាណិត ក៏បាត់បង់ស្មារតីនៅពេលមកដល់។ ការមកដល់បឹងនេះមានការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង ដោយគ្មានព្រះហរទ័យនៃព្រះរាម នរណាម្នាក់មិនអាចមកទីនេះបានទេ។ មិត្តអាក្រក់គឺជាផ្លូវខុសដែលលំបាកនិងគួរឱ្យខ្លាច និងពាក្យសម្តីរបស់អ្នកអាក្រក់គឺជាខ្លា សីហា និងពស់វែកនៃផ្លូវនោះ។ កិច្ចការគ្រួសារដែលជាចំណងនានា គឺជាភ្នំដ៏ធំធេងនិងលំបាកក្នុងការឆ្លងកាត់នៃបឹងនេះ។ ការវង្វេង ការថ្លើងថ្លា និងការអាត់ធាត់ គឺជាព្រៃដ៏ក្រាស់និងលំបាកនានា ហើយត្រឹមត្រូវមិនពិតគឺជាទន្លេដ៏គួរឱ្យខ្លាចក្នុងរូបភាពនានា។
ទោហា 38
जे श्रद्धा संबल रहित नहि संतन्ह कर साथ।तिन्ह कहुँ मानस अगम अति जिन्हहि न प्रिय रघुनाथ।।38।।
je śraddhā sambala rahita nahiṁ santanha kara sātha |tinha kahuṁ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha ||38||
អ្នកណាដែលគ្មានស្បៀងនៃសទ្ធា មិនមានសម្លេងនៃពួកសន្តៈ ហើយដែលព្រះរាមជាស្តេចនៃរាជវង្សរឃុនាថមិនមានទីស្រឡាញ់ ចំពោះអ្នកទាំងនោះ បឹងមានសគឺលំបាកនឹងដល់ដោយខ្លាំងពន់ប្រមាណ
ចៅបៃ 39.1-7
जौं करि कष्ट जाइ पुनि कोई।जातहिं नींद जुड़ाई होई।।
जड़ता जाड़ बिषम उर लागा।गएहुँ न मज्जन पाव अभागा।।
करि न जाइ सर मज्जन पाना।फिरि आवइ समेत अभिमाना।।
जौं बहोरि कोउ पूछन आवा।सर निंदा करि ताहि बुझावा।।
सकल बिघ्न ब्यापहि नहिं तेही।राम सुकृपाँ बिलोकहिं जेही।।
सोइ सादर सर मज्जनु करई।महा घोर त्रयताप न जरई।।
ते नर यह सर तजहिं न काऊ।जिन्ह के राम चरन भल भाऊ।।
जो नहाइ चह एहिं सर भाई।सो सतसंग करउ मन लाई।।
अस मानस मानस चख चाही।भइ कबि बुद्धि बिमल अवगाही।।
भयउ हृदयँ आनंद उछाहू।उमगेउ प्रेम प्रमोद प्रबाहू।।
चली सुभग कबिता सरिता सो।राम बिमल जस जल भरिता सो।।
सरजू नाम सुमंगल मूला।लोक बेद मत मंजुल कूला।।
नदी पुनीत सुमानस नंदिनि।कलिमल तृन तरु मूल निकंदिनि।।
jauṁ kari kasṭa jāi puni koī |jātahiṁ nīṁda juṛāī hoī ||
jaṛatā jāṛa biṣama ura lāgā |gaehuṁ na majjana pāva abhāgā ||
kari na jāi sara majjanu pānā |phiri āvai sameta abhimānā ||
jauṁ bahori kou pūchana āvā |sara niṁdā kari tāhi bujhāvā ||
sakala bighna byāpahi nahiṁ tehī |rāma su-kṛpā̃ bilokahiṁ jehī ||
soi sādara sara majjanu karaī |mahā ghora traya-tāpa na jaraī ||
tē nara yaha sara tajahiṁ na kāū |jinha ke rāma carana bhala bhāū ||
jo nahāi caha ehiṁ sara bhāī |so sat-saṅga karau mana lāī ||
asa mānasa mānasa cakha cāhī |bhai kavi buddhi bimala avagāhī ||
bhayau hṛdayaṁ ānaṁda ucchāhū |umageu prema pramoda prabāhū ||
calī subhaga kabitā saritā so |rāma bimala jasa jala bharitā so ||
sarajū nāma sumaṅgala mūlā |loka beda mata maṁjula kūlā ||
nadī punīta su-mānasa naṁdinī |kali-mala tṛna taru mūla nikaṁdinī ||
ហើយបើនរណាម្នាក់ខំប្រឹងប្រែងដល់ទីនោះវិញ ពេលមកដល់ក៏ត្រូវភ្លេចសន្លឹក និងគ្រុនក្តៅត្រជាក់ចាប់យកភ្លាម ភាពស្ពឹក និងការត្រជាក់នៃភាពល្ងង់ខ្លៅចាប់រឹតបេះដូងយ៉ាងសាហាវ អ្នកជោគខ្វះ ទោះបានមកដល់ទីកន្លែងហើយ ក៏មិនបានងូតទឹក មិនអាចងូតទឹកក្នុងបឹងបាន មិនអាចផឹកទឹកបាន ក៏ត្រឡប់មកវិញ ដោយនាំយកសេចក្តី гордនៃខ្លួន បើបន្ទាប់មកមាននរណាមកសួរ ក៏និយាយតិះដៀលបឹងនោះ ហើយប្រាប់តាមដែលខ្លួនយល់ ឧបសគ្គទាំងអស់នេះមិនបៀតបៀនអ្នកណាដែលព្រះរាមទ្រង់មេត្តាសំឡឹងមើលដល់ អ្នកនោះហើយដែលងូតទឹកក្នុងបឹងដោយគោរព ហើយមិនត្រូវគ្រុនក្តៅនៃទុក្ខបីប្រការដ៏សាហាវ អ្នកដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះព្រះបាទព្រះរាមយ៉ាងពិតប្រាកដ មិនដែលបោះបង់បឹងនេះទេ បងប្អូនអ្នកណាចង់ងូតទឹកក្នុងបឹងនេះ ត្រូវជួបជាមួយសប្បុរសជនដោយចិត្តស្មោះត្រង់ បន្ទាប់ពីបានឃើញបឹងមនសាដោយភ្នែកនៃចិត្តដូច្នេះ ប្រាជ្ញារបស់កវីក៏ស្អាតស្អំ ហើយលិចចូលក្នុងនោះ សេចក្តីត្រេកអរ និងសេចក្តីរំភើបបានបំពេញហឫទ័យ និងស្នូរនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីរីករាយហូរច្រាល ពីបឹងនោះ ទន្លេនៃកាព្យគ្រឹះដ៏ស្រស់ស្អាតហូរចេញមក ពេញដោយទឹកនៃព្រះកិត្តិសព្ទដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះរាម ឈ្មោះរបស់វាគឺសរយុ ជាឫសគល់នៃសិរីសួស្តីទាំងពួង មានច្រាំងទាំងពីរដ៏ស្អាតគឺផ្លូវនៃលោក និងផ្លូវនៃវេទ ទន្លេបរិសុទ្ធនេះ ជាកូនស្រីរបស់បឹងមនសាដ៏ស្អាត ដក់រើសឫសគល់នៃស្មៅ និងដើមឈើនៃមន្ទិលនៃកលិយុគទាំងស្រុង
ទោហា 39
श्रोता त्रिबिध समाज पुर ग्राम नगर दुहुँ कूल।संतसभा अनुपम अवध सकल सुमंगल मूल।।39।।
śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhum̐ kūla |sant-sabhā anupama avadha sakala su-maṅgala mūla ||39||
អ្នកស្តាប់បីប្រភេទក្នុងសភាគឺទីក្រុង ភូមិ និងនគរនៅត្រើយទាំងសងខាងនៃទន្លេ ហើយសភានៃពួកសន្តិសាចរគឺអយុធ្យាដែលគ្មានអ្វីប្រៀបផ្ទឹម ជាឫសគល់នៃមង្គលទាំងពួង
Frequently Asked Questions
परम्परानुसार यह भूमिका-खण्ड ‘अधिकार-निर्माण’ करता है: श्रद्धा-सत्संग सहित श्रवण से कलि-कलुष, कुतर्क, काम-मद-दंभ का शमन; मन में विवेक-जागरण; और रामनाम/रामध्यान में रुचि स्थिर होती है—‘श्रवन पाइअ बिश्रामा’ का फल।
सामान्य सत्संग-परम्परा में ‘राम’ नाम-संकीर्तन/नामा-स्मरण (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम नाम’ का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; विशेषतः ‘रामचरितमानस’ की भूमिका में ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम सम्पुट माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 4 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
