Prakarana 33
त्याग-धर्म की देहरी: राज-सुख और लोक-मान की परिधि से हटकर ‘राम-आज्ञा’ को सर्वोच्च मानना। यह सोपान साधक को ‘वैराग्य-युक्त कर्तव्य’ सिखाता है—जहाँ वियोग (बिरह) भाव को भक्ति का ईंधन बनाकर, राज्य-धर्म भी सेवा-धर्म में परिणत होता है (भरत का पादुका-राज्य)।
រសជាតិសំខាន់នៃអយោធ្យាកាណ្ឌគឺករុណាវិរហៈ ប៉ុន្តែវាមិនឈប់នៅក្នុងទុក្ខទេ វាវិវត្តទៅជាការសម្រេចចិត្តក្នុងធម៌ និងការលះបង់ដែលមានភក្ដិភាព។ នៅក្នុង passage នេះ ការថ្វាយបង្គំរបស់សីតាចំពោះម្ដាយក្មេងៗ ការលាបងរបស់គ្រួសារ និងការគ្រប់គ្រងរបស់ភរតានៅ Nandigrām ត្រូវបានបំប្លែងពីកាតព្វកិច្ចលោកីយទៅជាធម៌របស់រាម។ ទុលសីទាសាងគំរូនៃការលះបង់ខណៈប្រើអំណាចរាជវង្សជាឧបករណ៍៖ ការគ្រប់គ្រងរបស់ភរតាគឺនិរុបាធិ មិនមានលក្ខខណ្ឌស្វែងរកផលប្រយោជន៍ខ្លួន។ រួមជាមួយករុណា សាន្តរសកើតឡើង ដោយសារការបំបែកបានជម្រះចិត្ត និងបង្វែរវាទៅរកវិន័យ ការអត់អាហារ និងការសង្រួម។ ដូច្នេះជំហាននេះបង្រៀនអ្នកស្វែងរកថាមុនពេលបញ្ជារបស់ព្រះ ការទាមទារផ្ទាល់ខ្លួន ការរីករាយ និងកិត្តិយសគឺទីពីរ ហើយការបម្រើគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃផ្លូវទៅកាន់ការរំដោះ។
Verses
ចៅបៃ 320.1-4
परिजन मातु पितहि मिलि सीता।फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।।
करि प्रनामु भेंटी सब सासू।प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।।
सुनि सिख अभिमत आसिष पाई।रही सीय दुहु प्रीति समाई।।
रघुपति पटु पालकीं मगाईं।करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।।
बार बार हिलि मिलि दुहु भाई।सम सनेहँ जननी पहुँचाई।।
साजि बाजि गज बाहन नाना।भरत भूप दल कीन्ह पयाना।।
हृदयँ रामु सिय लखन समेता।चले जाहिं सब लोग अचेता।।
बसह बाजि गज पसु हियँ हारें।चले जाहिं परबस मन मारें।।
parijana mātu pitahi mili sītā |phirī prānapriya prema punītā ||
kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū |prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū ||
suni sikha abhimata āsiṣa pāī |rahī sīya duhu prīti samāī ||
raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ |kari prabodhu saba mātu caṛhāī ||
bāra bāra hili mili duhu bhāī |sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī ||
sāji bāji gaja bāhana nānā |bharata bhūpa dala kīnha payānā ||
hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā |cale jāhiṃ saba loga acetā ||
basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre |cale jāhiṃ parabasa mana māre ||
នាងសីតាដែលជាទីស្រឡាញ់ដូចជាជីវិតរបស់ព្រះរាម បានជួបគ្រួសារនិងមាតាបិតាហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏បរិសុទ្ធ។ នាងបានថ្វាយបង្គំនិងឱបអាស័យមាតាទាំងអស់ កវីមិនហ៊ានពណ៌នាពីសេចក្តីស្រឡាញ់បែបនេះទេ។ បានស្តាប់ការផ្តាំផ្ញើនិងទទួលពរដែលប្រាថ្នាហើយ នាងសីតានៅឈរ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញទៅដោយគ្រួសារទាំងពីរ។ ព្រះប្រមុខរាជវង្សរាគូ បានឲ្យនាំយកអាគានដ៏ល្អវិចិត្រមក ទ្រង់បានបន្ទោរបង់មាតាទាំងអស់និងឲ្យឡើងគង់លើអាគាន។ បងប្អូនទាំងពីរបានឱបអាស័យគ្នាម្ដងហើយម្ដងទៀត ហើយដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើគ្នា បានបញ្ជូនមាតាឲ្យចេញដំណើរ។ បានត្រៀមសេះ ដំរី និងយានជាច្រើនប្រភេទហើយ ព្រះភរតដែលជាព្រះរាជា បានឲ្យកងទ័ពចេញដំណើរ។ ដោយមានព្រះរាម នាងសីតា និងព្រះលក្សណ៍ក្នុងចិត្ត ប្រជារាស្ត្រទាំងអស់បានដើរទៅដោយបាត់ស្មារតី។ គោ សេះ ដំរី និងសត្វដទៃទៀតដែលមានចិត្តសោកសៅ បានដើរទៅដោយគ្មានទីពឹង ដោយចិត្តដែលបាក់បែក។
ទោហា 320
गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत।फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।
guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta |phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||
កាលថ្វាយបង្គំនៅគល់ព្រះបាទគ្រូ និងភរិយារបស់គ្រូ ព្រះអម្ចាស់ ជាមួយសីតា និងលក្សណ៍មន បានត្រឡប់មកវិញ ហើយដោយភាពរីករាយលាយឡំនឹងការឆ្ងល់ ពួកទ្រង់បានមកដល់ខ្ទមស្លឹក។
ចៅបៃ 321.1-4
बिदा कीन्ह सनमानि निषादू।चलेउ हृदयँ बड़ बिरह बिषादू।।
कोल किरात भिल्ल बनचारी।फेरे फिरे जोहारि जोहारी।।
प्रभु सिय लखन बैठि बट छाहीं।प्रिय परिजन बियोग बिलखाहीं।।
भरत सनेह सुभाउ सुबानी।प्रिया अनुज सन कहत बखानी।।
प्रीति प्रतीति बचन मन करनी।श्रीमुख राम प्रेम बस बरनी।।
तेहि अवसर खग मृग जल मीना।चित्रकूट चर अचर मलीना।।
बिबुध बिलोकि दसा रघुबर की।बरषि सुमन कहि गति घर घर की।।
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह भरोसो।चले मुदित मन डर न खरो सो।।
bidā kīnha sanamāni niṣādū |caleu hṛdayã baṛa biraha biṣādū ||
kola kirāta bhilla banacārī |phere phire johāri johārī ||
prabhu siya lakhana baiṭhi baṭa chāhīṁ |priya parijana biyoga bilakhāhīṁ ||
bharata saneha subhāu subānī |priyā anuja sana kahata bakhānī ||
prīti pratīti bacana mana karanī |śrīmukha rāma prema basa baranī ||
tehi avasara khaga mṛga jala mīnā |citrakūṭa cara acara malīnā ||
bibudha biloki dasā raghubara kī |baraṣi sumana kahi gati ghara ghara kī ||
prabhu pranāmu kari dīnha bharoso |cale mudita mana ḍara na kharo so ||
ព្រះរាមទ្រង់ប្រោសប្រណីនិងអនុញ្ញាតឱ្យនិសាទចាកចេញ ហើយគាត់បានចាកចេញទៅដោយមានទុក្ខសោកនៃការបែកបាក់គ្នាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងចិត្ត។ ពួកកោល កិរាត ភិល និងអ្នកដែលរស់នៅក្នុងព្រៃត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់ ហើយពួកគេត្រឡប់មកវិញម្តងហើយម្តង សំពះគាត់រាល់ៗពេល។ ព្រះអម្ចាស់ ព្រះសីតា និងព្រះលក្ស្មណ៍ប្រថាយក្រោមម្លប់ដើមឈើទទឹម សោកសង្រេងដោយសារការផ្តាច់ពីសហាណជនដែលជាទីស្រលាញ់។ ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងយូរអង្វែងជាមួយព្រះជាយាដែលជាទីស្រលាញ់និងព្រះអនុជអំពីការស្រលាញ់ និស្ស័យ និងពាក្យពន្យល់ដ៏ស្លូតប្រពៃនៃភរត។ ដោយត្រូវគ្របស្រូបដោយការស្រលាញ់ ព្រះរាមទ្រង់ពណ៌នាដោយព្រះឱស្ឋដ៏ប្រសើរអំពីការស្រលាញ់និងជំនឿរបស់ភរត ក្នុងពាក្យ ក្នុងចិត្ត និងក្នុងកិរិយា។ ក្នុងពេលនោះ បក្សី ហរិណី ត្រីក្នុងទឹក និងសព្វសត្វដែលចលនិងអចលននៅចិត្រកូដ សុទ្ធតែមានស្នាមអាប់ឱន។ ពួកទេវតាឃើញស្ថានភាពដ៏សោកនៃព្រះរាមជាប្រសិតរបស់រាគុ ក៏បង្អោរផ្កាហើយនិយាយអំពីស្ថានភាពក្នុងគ្រួស្រៈនីមួយៗ។ ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់សំពះពួកគេនិងប្រទានការប្រាប់ប្រាម ហើយពួកគេក៏ចាកចេញទៅដោយចិត្តរីករាយ ដោយគ្មានភ័យខ្លាចសូម្បីតែបន្តិច។
ទោហា 321
सानुज सीय समेत प्रभु राजत परन कुटीर।भगति ग्यानु बैराग्य जनु सोहत धरें सरीर।।321।।
sānuja sīya sameta prabhu rājata parana kuṭīra |bhagati gyānu bairāgya janu sohata dhareṁ sarīra ||321||
ព្រះអម្ចាស់ព្រមដោយព្រះអនុជនិងនាងសីតាទ្រង់រុងរឿងក្នុងខ្ទមស្លឹក ដូចជាភារតី ញាណ និងវិរាគ្យបានយកកាយជារូបហើយរុងរឿងនៅទីនោះ
ចៅបៃ 322.1-4
मुनि महिसुर गुर भरत भुआलू।राम बिरहँ सबु साजु बिहालू।।
प्रभु गुन ग्राम गनत मन माहीं।सब चुपचाप चले मग जाहीं।।
जमुना उतरि पार सबु भयऊ।सो बासरु बिनु भोजन गयऊ।।
उतरि देवसरि दूसर बासू।रामसखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
सई उतरि गोमतीं नहाए।चौथें दिवस अवधपुर आए।।
जनकु रहे पुर बासर चारी।राज काज सब साज सँभारी।।
सौंपि सचिव गुर भरतहि राजू।तेरहुति चले साजि सबु साजू।।
नगर नारि नर गुर सिख मानी।बसे सुखेन राम रजधानी।।
muni mahisura gura bharata bhuālū |rāma birahã sabu sāju bihālū ||
prabhu guna grāma ganata mana māhīṁ |saba cupacāpa cale maga jāhīṁ ||
jamunā utari pāra sabu bhayaū |so bāsaru binu bhojana gayaū ||
utari devasari dūsara bāsū |rāmasakhā̃ saba kīnha supāsū ||
saī utari gomatīṁ nahāe |cautheṁ divasa avadhapura āe ||
janaku rahe pura bāsara cārī |rāja kāja saba sāja sãbhārī ||
sauṁpi saciva gura bharatahi rājū |terahuti cale sāji sabu sājū ||
nagara nāri nara gura sikha mānī |base sukhena rāma rajadhānī ||
សាស្រ្តិវសិស្ឋ ព្រាហ្មណ៍ គ្រូ ភរត និងស្តេច ទាំងអស់សោកសង្រេងដោយការបែកចែកពីព្រះរាម រាប់រលឹកគុណធម៌របស់ព្រះអង្គក្នុងចិត្ត ទាំងអស់ដើរតាមផ្លូវដោយស្ងៀមស្ងាត់ ទាំងអស់ឆ្លងកាត់ទន្លេយមុនា ហើយថ្ងៃនោះកន្លងទៅដោយមិនបរិភោគអាហារ ឆ្លងកាត់ទន្លេគង្គា ឈប់សម្រាកថ្ងៃទីពីរ មិត្តភក្តិរបស់ព្រះរាមបានរៀបចំសេវាបារម្ភទាំងអស់ ឆ្លងកាត់ទន្លេសៃ ងូតទឹកក្នុងទន្លេគោមតី ហើយថ្ងៃទីបួនបានមកដល់នគរអយុធ្យា ស្តេចជនកគង់នៅក្នុងទីក្រុងបួនថ្ងៃ រៀបចំកិច្ចការនៃរាជាណាចក្រទាំងអស់ ប្រគល់រាជសម្បត្តិដល់រដ្ឋមន្ត្រី គ្រូ និងភរត រៀបចំគ្រប់គ្រូដើរផ្លូវទៅតិរហុត បុរសនិងស្ត្រីក្នុងទីក្រុងគោរពតាមការណែនាំរបស់គ្រូ និងរស់នៅដោយសុខសន្តិភាពក្នុងរាជធានីរបស់ព្រះរាម
ទោហា 322
राम दरस लगि लोग सब करत नेम उपबास।तजि तजि भूषन भोग सुख जिअत अवधि कीं आस।।322।।
rāma darasa lagi loga saba karata nema upabāsa |taji taji bhūṣana bhoga sukha jiata avadhi kīṁ āsa ||322||
ប្រជារាស្ត្រទាំងអស់ ប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះរាម ក៏រក្សាសីលនិងអតបាន លះបង់គ្រឿងតុបតែង ការរីករាយ និងសេចក្តីសុខទៅៗ រស់នៅដោយសេចក្តីសង្ឃឹមតែក្នុងកំណត់ពេលដែលកំណត់ទុក
ចៅបៃ 323.1-4
सचिव सुसेवक भरत प्रबोधे।निज निज काज पाइ पाइ सिख ओधे।।
पुनि सिख दीन्ह बोलि लघु भाई।सौंपी सकल मातु सेवकाई।।
भूसुर बोलि भरत कर जोरे।करि प्रनाम बय बिनय निहोरे।।
ऊँच नीच कारजु भल पोचू।आयसु देब न करब सँकोचू।।
परिजन पुरजन प्रजा बोलाए।समाधानु करि सुबस बसाए।।
सानुज गे गुर गेहँ बहोरी।करि दंडवत कहत कर जोरी।।
आयसु होइ त रहौं सनेमा।बोले मुनि तन पुलकि सपेमा।।
समुझव कहब करब तुम्ह जोई।धरम सारु जग होइहि सोई।।
saciva susevaka bharata prabodhe |nija nija kāja pāi pāi sikha odhe ||
puni sikha dīnha boli laghu bhāī |sauṁpī sakala mātu sevakāī ||
bhūsura boli bharata kara jore |kari pranāma baya binaya nihore ||
ū̃ca nīca kāraju bhala pocū |āyasu deba na karaba sãkocū ||
parijana purajana prajā bolāe |samādhānu kari subasa basāe ||
sānuja ge gura gehã bahorī |kari daṁḍavata kahata kara jorī ||
āyasu hoi ta rahauṁ sanemā |bole muni tana pulaki sapemā ||
samujhava kahaba karaba tumha joī |dharama sāru jaga hoihi soī ||
ភរតៈបានស្រប់ស្រួលមន្ត្រីនិងខ្ញុំបម្រើដែលស្មោះត្រង់ ហើយនីមួយៗបានទទួលការងាររបស់ខ្លួន ក៏ប្រញាប់ទៅធ្វើការងាររបស់ខ្លួនដោយស្រួចស្រើន បន្ទាប់មកទ្រង់បានហៅប្អូនប្រុសមកស្រប់ស្រួល ហើយប្រគល់ការបម្រើមាតាទាំងអស់ឱ្យទៅគាត់ ទ្រង់បានហៅព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយបត់ម្រាមដៃថ្វាយបង្គំ ទ្រង់បានអង្វរករដោយសេចក្តីនមស្ការតាមវ័យ កិច្ចការទោះជាធំឬតូច ល្អឬអាក្រក់ សូមបញ្ជាខ្ញុំ ហើយកុំស្ទាក់ស្ទើរ ទ្រង់បានហៅពួកញាតិ អ្នកក្រុង និងប្រជារាស្ត្រ ទ្រង់បានបំបះបំបោយ ហើយឱ្យគេតាំងនៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនដោយសេចក្តីសុខស្នាល បន្ទាប់មកទ្រង់យាងទៅកន្លែងគរុពេជ្ជជាមួយប្អូនប្រុស ទ្រង់ក្រាបថ្វាយបង្គំ ហើយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដោយបត់ដៃ បើទ្រង់បញ្ជា ខ្ញុំនឹងនៅក្នុងការអប់ធូប មុនីដែលរូបកាយពង្រីកដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ទ្រង់ត្រេកថ្លាន់ឆ្លើយថា អ្វីដែលទ្រង់គិត និយាយ ឬធ្វើ នោះនឹងជាសាចស្តីនៃធម៌ក្នុងលោក
ទោហា 323
सुनि सिख पाइ असीस बड़ि गनक बोलि दिनु साधि।सिंघासन प्रभु पादुका बैठारे निरुपाधि।।323।।
suni sikha pāi asīsa baṛi ganaka boli dinu sādhi |siṁghāsana prabhu pādukā baiṭhāre nirupādhi ||323||
បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ឱវាទរបស់ឥសី និងបានទទួលពរដ៏ធំធេង ភរតបានហៅហោរាមកកំណត់ថ្ងៃ ហើយដោយគ្មានការព្រួយបារម្ភអ្វីទាំងអស់ បានដាក់ស្បែកជើងរបស់ព្រះអម្ចាស់ឡើងលើបល្ល័ង្ក
ចៅបៃ 324.1-4
राम मातु गुर पद सिरु नाई।प्रभु पद पीठ रजायसु पाई।।
नंदिगावँ करि परन कुटीरा।कीन्ह निवासु धरम धुर धीरा।।
जटाजूट सिर मुनिपट धारी।महि खनि कुस साँथरी सँवारी।।
असन बसन बासन ब्रत नेमा।करत कठिन रिषिधरम सप्रेमा।।
भूषन बसन भोग सुख भूरी।मन तन बचन तजे तिन तूरी।।
अवध राजु सुर राजु सिहाई।दसरथ धनु सुनि धनदु लजाई।।
तेहिं पुर बसत भरत बिनु रागा।चंचरीक जिमि चंपक बागा।।
रमा बिलासु राम अनुरागी।तजत बमन जिमि जन बड़भागी।।
rāma mātu gura pada siru nāī |prabhu pada pīṭha rajāyasu pāī ||
naṁdigāvã kari parana kuṭīrā |kīnha nivāsu dharama dhura dhīrā ||
jaṭājūṭa sira munipaṭa dhārī |mahi khani kusa sā̃tharī sãvārī ||
asana basana bāsana brata nemā |karata kaṭhina riṣidharama sapremā ||
bhūṣana basana bhoga sukha bhūrī |mana tana bacana taje tina tūrī ||
avadha rāju sura rāju sihāī |dasaratha dhanu suni dhanadu lajāī ||
tehiṁ pura basata bharata binu rāgā |caṁcarīka jimi caṁpaka bāgā ||
ramā bilāsu rāma anurāgī |tajata bamana jimi jana baṛabhāgī ||
ក្រាបថ្វាយបង្គំលើក្បាលថ្វាយព្រះបាទព្រះមាតានៃព្រះរាម និងព្រះគ្រូ ហើយទទួលព្រះបញ្ជានៃព្រះស្បែកជើងនៃព្រះអង្គម្ចាស់ ភរតដែលទ្រង់ទទួលភារៈនៃធម៌ដោយស្ថិតស្ថេរ ទ្រង់បានសាងសង់ខ្ទមស្លឹកឈើនៅនន្ទិគ្រាម ហើយគង់នៅទីនោះ ទ្រង់ពាក់ក្បួនសក់ជាប់លើព្រះសិរសា និងស្លៀកពាក់សំលៀងបំបាក់របស់ឥសី ទ្រង់លុកដីហើយប្រដាប់គ្រែព្រះស្មៅកុសៈ ក្នុងអាហារ សំលៀងបំបាក់ ភាជន៍ សីល និងវត្តាការ ទ្រង់បានអនុវត្តធម៌វិន័យដ៏លំបាកនៃឥសីដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ គ្រឿងប្រដាប់ សំលៀងបំបាក់ ការរីករាយ និងសុភាពសុខសាន្តដ៏សម្បូរ ទ្រង់បានលះបង់ដោយចិត្ត កាយ និងវាចាដូចជាស្មៅ នគរអយុធ្យាត្រូវបានរិតគួរដោយនគរទេវតា និងព្រះនៃទ្រព្យសម្បត្តិក៏ខ្មាសអាម៉ាន់ពេលបានឮពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ទសរថ ក្នុងទីក្រុងនោះ ភរតគង់នៅដោយគ្មានការជាប់ជំពាក់ ដូចជាមេឃីង្សាក្នុងសួនចម្ការផ្កាចំប៉ាក ដូចជាមនុស្សដែលមានវាសនាល្អ ដែលស្រឡាញ់ព្រះរាម លះបង់ការរីករាយនៃព្រះលក្ឝ្មីដូចជារបស់ដែលក្អួត
ទោហា 324
राम पेम भाजन भरतु बड़े न एहिं करतूति।चातक हंस सराहिअत टेंक बिबेक बिभूति।।324।।
rāma pema bhājana bharatu baṛe na ehiṁ karatūti |cātaka haṁsa sarāhiata ṭeṁka bibeka bibhūti ||324||
ភរតជាឆាន់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់របស់រាម មិនមែនក្លាយជាមហាសក្តិដោយការប្រព្រឹត្តតែម្នាក់នេះទេ បក្សីចាតកៈត្រូវបានសរសើរដោយសារការប្រកាន់តាំងសច្ចៈ ហើយពងស្វាចត្រូវបានសរសើរដោយសារសិរីលក្ខណៈនៃការញែកផ្សេង
ចៅបៃ 325.1-4
देह दिनहुँ दिन दूबरि होई।घटइ तेजु बलु मुखछबि सोई।।
नित नव राम प्रेम पनु पीना।बढ़त धरम दलु मनु न मलीना।।
जिमि जलु निघटत सरद प्रकासे।बिलसत बेतस बनज बिकासे।।
सम दम संजम नियम उपासा।नखत भरत हिय बिमल अकासा।।
ध्रुव बिस्वास अवधि राका सी।स्वामि सुरति सुरबीथि बिकासी।।
राम पेम बिधु अचल अदोषा।सहित समाज सोह नित चोखा।।
भरत रहनि समुझनि करतूती।भगति बिरति गुन बिमल बिभूती।।
बरनत सकल सुकचि सकुचाहीं।सेस गनेस गिरा गमु नाहीं।।
deha dinahũ dina dūbari hoī |ghaṭai teju balu mukhachabi soī ||
nita nava rāma prema panu pīnā |baṛhata dharama dalu manu na malīnā ||
jimi jalu nighaṭata sarada prakāse |bilasata betasa banaja bikāse ||
sama dama saṁjama niyama upāsā |nakhata bharata hiya bimala akāsā ||
dhruva bisvāsa avadhi rākā sī |svāmi surati surabīthi bikāsī ||
rāma pema bidhu acala adoṣā |sahita samāja soha nita cokhā ||
bharata rahani samujhani karatūtī |bhagati birati guna bimala bibhūtī ||
baranata sakala sukaci sakucāhīṁ |sesa ganesa girā gamu nāhīṁ ||
រាងកាយរបស់ភរតត្រូវកាន់តែស្គមរាល់ថ្ងៃ តែរស្មីនិងកំលាំងមិនដាច់ ហើយសម្រស់នៃព្រះភក្ត្រនៅដដែល ការសន្យានៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះរាមកាន់តែថ្មីនិងមាំមួនជានិច្ច ក្រុមនៃគុណធម៌កើនឡើង ចំណែកចិត្តមិនដែលងងឹត ដូចទឹកដែលថយក្នុងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះដែលស្អាត តែស្មៅបឹងរីកចម្រើនហើយឈូករីកស្គុំស្គាយ សេចក្តីស្ងប់ ការគ្រប់គ្រងខ្លួន ការសង្រ្កប់ ការប្រតិបត្តិតាមច្បាប់ និងការអត់អាហារ គឺជាផ្កាយក្នុងមេឃស្អាតនៃចិត្តភរត សេចក្តីជឿជាក់គឺផ្កាយធ្មេង រយៈពេលនៃការនិរទេសគឺយប់ព្រះច័ន្ទពេញ ហើយការរំលឹកដល់ព្រះម្ចាស់ជានិច្ចគឺផ្លូវភ្លឺរបស់ទេវតា គឺផ្លូវព្រះច័ន្ទគ្រឹះ សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះរាមគឺព្រះច័ន្ទ មិនញាប់ញ័រនិងគ្មានទោស ដែលភ្លឺរះជានិច្ចក្នុងចំណោមក្រុមផ្កាយ របៀបរស់នៅ ការយល់ដឹង និងការប្រព្រឹត្តរបស់ភរត ភក្តិភាព ការបោះបង់ និងសិរីលក្ខណៈដ៏បរិសុទ្ធនៃគុណធម៌ កវីទាំងអស់ខ្មាសគេក្នុងការពណ៌នាអំពីទាំងនោះ សូម្បីសេស គណេស និងសរស្វតីក៏មិនអាចឈានដល់
ទោហា 325
नित पूजत प्रभु पाँवरी प्रीति न हृदयँ समाति।मागि मागि आयसु करत राज काज बहु भाँति।।325।।
nita pūjata prabhu pā̃varī prīti na hṛdayã samāti |māgi māgi āyasu karata rāja kāja bahu bhā̃ti ||325||
រាល់ថ្ងៃ គាត់បានថ្វាយបង្គំស្បែកជើងរបស់ព្រះអង្គ ហើយសេចក្ដីស្រឡាញ់របស់គាត់មិនមានទីបញ្ចប់ក្នុងចិត្តរបស់គាត់ទេ។ គាត់បានសុំការអនុញ្ញាតម្ដងហើយម្ដងទៀត និងបានធ្វើកិច្ចការរបស់នគរតាមរបៀបជាច្រើន។
ចៅបៃ 326.1-4
पुलक गात हियँ सिय रघुबीरू।जीह नामु जप लोचन नीरू।।
लखन राम सिय कानन बसहीं।भरतु भवन बसि तप तनु कसहीं।।
दोउ दिसि समुझि कहत सबु लोगू।सब बिधि भरत सराहन जोगू।।
सुनि ब्रत नेम साधु सकुचाहीं।देखि दसा मुनिराज लजाहीं।।
परम पुनीत भरत आचरनू।मधुर मंजु मुद मंगल करनू।।
हरन कठिन कलि कलुष कलेसू।महामोह निसि दलन दिनेसू।।
पाप पुंज कुंजर मृगराजू।समन सकल संताप समाजू।।
जन रंजन भंजन भव भारू।राम सनेह सुधाकर सारू।।
pulaka gāta hiyaṁ siya raghubīrū |jīha nāmu japa locana nīrū ||
lakhana rāma siya kānana basahīṁ |bharatu bhavana basi tapa tanu kasahīṁ ||
dou disi samujhi kahata sabu logū |saba bidhi bharata sarāhana jogū ||
suni brata nema sādhu sakucāhīṁ |dekhi dasā munirāja lajāhīṁ ||
parama punīta bharata ācaranū |madhura mañju muda maṅgala karanū ||
harana kaṭhina kali kaluṣa kalesū |mahāmoha nisi dalana dinesū ||
pāpa puñja kuñjara mṛgarājū |samana sakala santāpa samājū ||
jana rañjana bhañjana bhava bhārū |rāma saneha sudhākara sārū ||
រាងកាយរំភើបដោយអានន្ទ នាងសីតា និងវីរបុរសនៃរាជវង្សរគុបរាជគង់នៅក្នុងព្រះហឫទ័យ អណ្តាតសូត្រនាមរបស់ទ្រង់ទាំងពីរ និងភ្នែកហូរទឹកភ្នែក លក្សមណៈ រាម និងសីតាគង់នៅក្នុងព្រៃ ចំណែកភរតគង់នៅក្នុងវាំង ហើយបង្ហាញកាយដោយការប្រព្រឹត្តតបៈ ពិចារណាទាំងសងខាង ប្រជារាស្ត្រទាំងអស់និយាយថា ភរតសក្សិ៍គួរទទួលការសរសើរក្នុងគ្រប់វិធី បានឮពីសីលនិងវត្តប្រតិបត្តិរបស់ទ្រង់ ពួកសាធុជនទាំងឡាយខ្មាសអៀន ហើយបានឃើញស្ថានភាពរបស់ទ្រង់ មុនីជាប្រធានក៏មានការខ្មាសអៀន អាការប្រព្រឹត្តិរបស់ភរតបរិសុទ្ធនៅខ្ពស់បំផុត ផ្អែមនិងស្រស់ស្អាត ជាអ្នកបង្កើតអានន្ទនិងមង្គល កំចាត់ទុក្ខនិងបាបដ៏ធ្ងន់ក្នុងកលិយុគ និងជាព្រះអាទិត្យដែលបំបែកយប់នៃមោហៈដ៏ធំ ជាសីហៈចំពោះហ្វូងដំរីនៃបាបដែលប្រមូលផ្តុំ និងជាអ្នកបំផ្លាញពួកទុក្ខទាំងអស់ ធ្វើឱ្យអ្នកភក្តិរីករាយ និងបំផ្លាញភារៈនៃសង្សារវដ្ត ជាសារនៃព្រះច័ន្ទនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះរាម ដែលជាប្រភពនៃអមृត
ឆន្ទ 326
सिय राम प्रेम पियूष पूरन होत जनमु न भरत को।मुनि मन अगम जम नियम सम दम बिषम ब्रत आचरत को।।
दुख दाह दारिद दंभ दूषन सुजस मिस अपहरत को।कलिकाल तुलसी से सठन्हि हठि राम सनमुख करत को।।
siya rāma prema piyūṣa pūrana hota janamu na bharata ko |muni mana agama jama niyama sama dama biṣama brata ācarata ko ||
dukha dāha dārida dambha dūṣana sujasa misa apaharata ko |kalikāla tulasī se saṭhanhi haṭhi rāma sanamukha karata ko ||
បើភរតៈដែលពោរពេញដោយអាម្រឹតនៃការស្រឡាញ់ចំពោះសីតា និងរាម មិនបានកើតមក តើនរណានឹងបានអនុវត្តន៍សីលវត្តដ៏លំបាក ដែលចិត្តរបស់ពួកឥសីពិបាកនឹងដល់ដល់ ដោយការសង្រួម និងក្បួនវិន័យ ដោយសេចក្តីស្ងប់ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង? តើនរណានឹងបានដក់យកទុក្ខ ការឆេះរោល ភាពក្រីក្រ សេចក្តីថ្លើងថ្លា និងទោស ដោយអាស្រ័យនូវកិត្តិសព្ទដ៏ល្អរបស់លោកជាគ្រឿងបិទបាំង? តើនរណានៅក្នុងកលិយុគនេះនឹងបានបង្ខំមនុស្សអាក្រក់ដូចជាតុលសីឲ្យបែរមុខទៅរករាម?
សោរឋា 326
भरत चरित करि नेमु तुलसी जो सादर सुनहिं।सीय राम पद पेमु अवसि होइ भव रस बिरति।।326।।
bharata carita kari nemu tulasī jo sādara sunahiṁ |sīya rāma pada pemu avasi hoi bhava rasa birati ||326||
តុលសីទាសថាថា អ្នកណាដែលតាំងសេចក្តីប្រាថ្នាស្តាប់រឿងរាប្បកិរិយារបស់ភរតៈដោយគោរព នឹងបាននូវសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះบាត្រដ៏ប្រសើរនៃសីតា និងរាមៈ ហើយនឹងបាននូវការនឿយណាយចំពោះរសជាតិនៃជីវិតលោកិយយ៉ាងប្រាកដ
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित (पादुका-राज्य, वैराग्य-युक्त राजधर्म) का पाठ ‘आज्ञापालन-बुद्धि’, ‘विषय-विरक्ति’, और ‘राम-चरण-निष्ठा’ को दृढ़ करता है—विशेषतः गृहस्थ के लिए यह मान्यता है कि राज/कार्य करते हुए भी मन ‘निरुपाधि’ रह सकता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ का नाम-जप समपूट रूप में जोड़ा जाता है; भरत-पादुका प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘रामचरण-रति’ दृढ़ करने हेतु ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भज मन’/‘राम नाम’ का संकीर्तन-संयोजन भी करती हैं (स्थानीय परंपरा-भेद संभव)।
Ask anything about Prakarana 33 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
