Opening the text

ក្រមអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែងសម្រាប់ច្បាប់អ្នកជិតខាងក្នុងទីក្រុង៖ ធ្វើឲ្យលក្ខណៈសំណង់មានស្តង់ដារ និងដាក់ពិន័យជាប្រាក់ចំពោះការរំខាន ដើម្បីរក្សាផ្លូវតូចៗ ប្រព័ន្ធលូ និងពាណិជ្ជកម្មប្រចាំថ្ងៃឲ្យមានជម្លោះតិច និងអាចគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។ ការសាងសង់ឯកជនត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាចម្បងដើម្បីទប់ស្កាត់ផលប៉ះពាល់ទៅលើអ្នកដទៃ មិនមែនដើម្បីតុបតែងទីក្រុងទេ។ ផ្លូវរាជ និងផ្លូវធំៗត្រូវបានការពារជាសរសៃឈាមយុទ្ធសាស្ត្រ; ការរាំងស្ទះក្លាយជាប្រភេទបទល្មើសដែលអាចផ្តន្ទាទោស។ បង្អួច ទ្វារ ជញ្ជាំង ជណ្តើរ លូ និងច្រកបង្ហូរទឹក ត្រូវបានចាត់ទុកជាចំណុចហានិភ័យដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់បាន។ ពិន័យថេរបម្លែងជម្លោះអ្នកជិតខាងដែលស្មុគស្មាញឲ្យទៅជាការអនុវត្តច្បាប់ដែលអាចគ្រប់គ្រង និងធ្វើឡើងដដែលៗបាន។ អនាម័យ និងការគ្រប់គ្រងទឹកកាត់បន្ថយការខូចខាតបន្តបន្ទាប់ និងការរំខានសុខភាពសាធារណៈ ដោយបន្ថយបន្ទុកការប្តឹងទាមទារ។ ដណ្ឌៈ (Daṇḍa) ដើរតួនាទីជាបច្ចេកវិទ្យាការអនុលោមតាមដែលអាចពង្រីកបាន បង្កើនអំណាចតាមរយៈសណ្តាប់ធ្នាប់ប្រចាំថ្ងៃ។
Sutra 1
सामन्तप्रत्यया वास्तुविवादाः ॥ कZ_०३.८.०१ ॥
វិវាទអំពីអចលនទ្រព្យ (vāstu) ត្រូវសម្រេចដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្ម/ការបញ្ជាក់របស់អ្នកជិតខាងជាប់ព្រំដែន (sāmanta)។
Sutra 2
गृहं क्षेत्रमारामः सेतुबन्धस्तटाकमाधारो वा वास्तुः ॥ कZ_०३.८.०२ ॥
«vāstu» (ទ្រព្យ/ទីតាំង) រួមមាន៖ ផ្ទះ, ស្រែ/វាល, សួន/ចម្ការ, ទំនប់/សំណង់ទប់ទឹក, អាង/ស្រះ, ឬប្រភព/មូលដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ទឹក។
Sutra 3
कर्णकीलायससम्बन्धोऽनुगृहं सेतुः ॥ कZ_०३.८.०३ ॥
«setu» (សំណង់ទឹក/ទំនប់) រួមមានឧបករណ៍ភ្ជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់វា—ដូចជា ការលេចចេញដី (karṇa), បង្គោល/ឈើចាក់ (kīla), និងគ្រឿងដែក—រួមទាំងសំណង់ជំនួយ (anugṛha) ផងដែរ។
Sutra 4
यथासेतुभोगं वेश्म कारयेत् ॥ कZ_०३.८.०४ ॥
ផ្ទះត្រូវសាងសង់ឲ្យស្របតាមសិទ្ធិប្រើប្រាស់/សេវាកម្ម (easements) ដែលបានកំណត់ទាក់ទងនឹងសំណង់សាធារណៈ ដូចជា ទំនប់ ប្រឡាយ និងសេតុ (setu)។
Sutra 5
अभूतं वा परकुड्यादपक्रम्य द्वावरत्नी त्रिपदीं वा देशबन्धं कारयेत् ॥ कZ_०३.८.०५ ॥
បើមិនទាន់មានខ្សែព្រំការពារ (បន្ទះការពារ) ទេ ត្រូវបង្កើតខ្សែព្រំដី (ចន្លោះបម្រុង/ការដកថយ) ដោយដកថយពីជញ្ជាំងអ្នកជិតខាង ចំនួនពីរអរាត្នី ឬបីបាទ។
Sutra 6
अवस्करं भ्रममुदपानं वा न गृहोचितादन्यत्र अन्यत्र सूतिकाकूपादानिर्दशाहादिति ॥ कZ_०३.८.०६ ॥
មិនត្រូវដាក់រណ្តៅសំរាម រណ្តៅកខ្វក់/លូកខ្វក់ ឬអណ្ដូង នៅកន្លែងផ្សេងក្រៅពីតំបន់ដែលកំណត់សម្រាប់គ្រួសារ—លើកលែងតែអណ្ដូង/រណ្តៅសម្រាប់ស្ត្រីសម្រាលកូន ដែលអនុញ្ញាតបានត្រឹមដល់ដប់ថ្ងៃ (បន្ទាប់ពីសម្រាល) ប៉ុណ្ណោះ។
Sutra 7
तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.८.०७ ॥
បើល្មើសនឹងច្បាប់នោះ អ្នកល្មើសត្រូវបង់ពិន័យសាហសៈថ្នាក់ទីមួយ (ថ្នាក់ទាបបំផុត)។
Sutra 8
तेनेन्धनावघातनकृतं कल्याणकृत्येष्वाचामोदकमार्गाश्च व्याख्याताः ॥ कZ_०३.८.०८ ॥
តាមគោលការណ៍ដូចគ្នានេះ ក៏ត្រូវយល់អំពីច្បាប់សម្រាប់ការរំខានដែលកើតពីការកាប់ឈើ/កាត់ឥន្ធនៈ និងសម្រាប់ការងារសាធារណប្រយោជន៍ ដូចជា ច្រកបង្ហូរទឹកលាង និងផ្លូវទឹក/លូបង្ហូរ។
Sutra 9
त्रिपदीप्रतिक्रान्तमध्यर्धमरत्निं वा गाढप्रसृतमुदकमार्गं प्रस्रवणप्रपातं वा कारयेत् ॥ कZ_०३.८.०९ ॥
ត្រូវសាងសង់ផ្លូវទឹក/លូបង្ហូរ ដែលដកថយចំនួនបីបាទ ឬមិនដូច្នោះទេ ឲ្យមានជម្រៅមួយអរាត្នីកន្លះ និងឲ្យលំហូររឹងមាំ/គ្រប់គ្រងបាន; ឬត្រូវរៀបចំច្រកជ្រាប/ច្រកចេញ ឬកន្លែងទម្លាក់ទឹក (សម្រាប់បង្ហូរ)។
Sutra 10
तस्यातिक्रमे चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०३.८.१० ॥
បើរំលោភលើលក្ខខណ្ឌនោះ ត្រូវពិន័យ ៥៤ បណៈ។
Sutra 11
एकपदीप्रतिक्रान्तमरत्निं वा चक्रिचतुष्पदस्थानमग्निष्ठमुदञ्जरस्थानं रोचनीं कुट्टनीं वा कारयेत् ॥ कZ_०३.८.११ ॥
ត្រូវរៀបចំ—ឲ្យឆ្លងចេញមួយបដៈ ឬនៅក្នុងចម្ងាយមួយអរត្និ—កន្លែងដូចជា កន្លែងដាក់រទេះ/ជើងទ្រកង់ កន្លែងសម្រាប់សត្វជើងបួន ចង្ក្រាន/កន្លែងភ្លើង កន្លែងដាក់ក្រឡុកទឹក ហើយក៏មានឧបករណ៍បំភ្លឺ/ឧបករណ៍ធ្វើការ (rocanī, kuṭṭanī) ផងដែរ។
Sutra 12
तस्यातिक्रमे चतुर्विंशतिपणो दण्डः ॥ कZ_०३.८.१२ ॥
បើរំលោភលើច្បាប់នោះ ត្រូវពិន័យ ២៤ បណៈ។
Sutra 13
सर्ववास्तुकयोः प्राक्षिप्तकयोर्वा शालयोः किष्कुरन्तरिका त्रिपदी वा ॥ कZ_०३.८.१३ ॥
រវាងឃ្លាំង/សាលាឃ្លាំង/ឃ្លាំងស្តុក—មិនថានៅជុំវិញទីតាំងសំណង់ទាំងមូល ឬនៅក្នុងសំណង់ដែលបន្ថែម/ជាប់គ្នា—ចន្លោះដែលកំណត់គឺ ១ កិស្កុ ឬ ៣ បដៈ។
Sutra 14
तयोश्चतुरङ्गुलं नीप्रान्तरम् (नीव्रान्तरम्) समारूढकं वा ॥ कZ_०३.८.१४ ॥
រវាងផ្ទះ/ជញ្ជាំងជាប់គ្នាទាំងពីរ គួរតែទុកចន្លោះបួនអង្គុលា ឬមិនដូច្នោះទេ ត្រូវរៀបចំការភ្ជាប់បែបជាន់/លើកឡើង (samārūḍhaka)។
Sutra 15
किष्कुमात्रमाणिद्वारमन्तरिकायां खण्डफुल्लार्थमसम्पातं कारयेत् ॥ कZ_०३.८.१५ ॥
នៅក្នុងចន្លោះកណ្ដាល (antarikā) អាចធ្វើទ្វារឬរន្ធតូចមួយមានទំហំមួយ kiṣku ប៉ុន្តែមិនគួរឲ្យមានការចូលឬការប៉ះទង្គិចដោយផ្ទាល់ទេ; វាមានសម្រាប់ការប្រើប្រាស់កម្រិតតិចតួចប៉ុណ្ណោះ (ឧ. ចូលដំណើរការជួសជុល/ថែទាំ)។
Sutra 16
प्रकाशार्थमल्पमूर्ध्वं वातायनं कारयेत् ॥ कZ_०३.८.१६ ॥
សម្រាប់ពន្លឺ គួរធ្វើបង្អួចតូចមួយ ដាក់ឲ្យខ្ពស់ឡើងលើ។
Sutra 17
तदवसिते वेश्मनिच्छादयेत् ॥ कZ_०३.८.१७ ॥
ពេលរឿងនោះ (ការសាងសង់/ការរៀបចំរន្ធបើក) បានបញ្ចប់ហើយ គេគួរគ្រប/បិទផ្ទះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ (មានន័យថា បញ្ចប់ការងារ និងធានាសុវត្ថិភាព)។
Sutra 18
सम्भूय वा गृहस्वामिनो यथेष्टं कारयेयुः अनिष्टं वारयेयुः ॥ कZ_०३.८.१८ ॥
ឬម្យ៉ាងទៀត ម្ចាស់ផ្ទះទាំងឡាយអាចធ្វើការរួមគ្នា៖ អ្វីដែលពួកគេយល់ព្រមរួមគ្នា ក៏អនុវត្តតាមចិត្តបាន ហើយអ្វីដែលមិនគួរឬគួរឲ្យខឹងចិត្ត ក៏ទប់ស្កាត់។
Sutra 19
वानलट्याश्चोर्ध्वमावार्यभागं कटप्रच्छन्नमवमर्शभित्तिं वा कारयेद्वर्षाबाधभयात् ॥ कZ_०३.८.१९ ॥
នៅលើបន្ទាត់/គែមព្រំដែនខាងលើ គួរសាងសង់ផ្នែកការពារ—អាចជាគ្របដោយកន្ទេល ឬធ្វើជាជញ្ជាំងការពារ—ដោយខ្លាចការខូចខាត និងការរំខានពីភ្លៀង។
Sutra 20
तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः प्रतिलोमद्वारवातायनबाधायां च अन्यत्र राजमार्गरथ्याभ्यः ॥ कZ_०३.८.२० ॥
បើរំលោភច្បាប់នោះ ត្រូវពិន័យសាហសៈថ្នាក់ទី១; ដូចគ្នានេះផងដែរ ចំពោះការរារាំងទ្វារ ឬបង្អួចដោយវិធីមិនសមរម្យ/ផ្ទុយទិស—លើកលែងករណីពាក់ព័ន្ធនឹងផ្លូវស្តេច និងផ្លូវសាធារណៈ។
Sutra 21
खातसोपानप्रणालीनिश्रेण्यवस्करभागैर्बहिर्बाधायां भोगनिग्रहे च ॥ कZ_०३.८.२१ ॥
ដូចគ្នានេះផងដែរ (ការគ្រប់គ្រងដោយទណ្ឌកម្ម) នៅពេលមានការរារាំងខាងក្រៅដោយសាររណ្តៅ ជណ្តើរ ប្រឡាយទឹក ជណ្តើរឡើង ឬផ្នែកលេចចេញ—ហើយនៅពេលអ្វីៗទាំងនេះបង្អាក់ការប្រើប្រាស់ និងការរីករាយតាមសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់អ្នកដទៃ។
Sutra 22
परकुड्यमुदकेनोपघ्नतो द्वादशपणो दण्डः मूत्रपुरीषोपघाते द्विगुणः ॥ कZ_०३.८.२२ ॥
ចំពោះការបំផ្លាញជញ្ជាំង/ផ្ទះរបស់អ្នកដទៃដោយទឹក ត្រូវពិន័យ ១២ បណៈ; បើការខូចខាតបណ្តាលដោយទឹកនោម ឬអាចម៍ ត្រូវពិន័យទ្វេដង។
Sutra 23
प्रणालीमोक्षो वर्षति अन्यथा द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.८.२३ ॥
ការបង្ហូរចេញតាមបំពង់បង្ហូរទឹក (ពីដំបូល) អនុញ្ញាតនៅពេលភ្លៀង; បើមិនដូច្នោះទេ ត្រូវពិន័យ ១២ បណៈ។
Sutra 24
प्रतिषिद्धस्य च वसतः निरस्यतश्चावक्रयिणमन्यत्र पारुष्यस्तेयसाहससंग्रहणमिथ्याभोगेभ्यः ॥ कZ_०३.८.२४ ॥
បើអ្នកជួលរស់នៅដោយរបៀបដែលត្រូវហាមឃាត់ ឬបើគាត់ត្រូវបានបណ្តេញចេញ ម្ចាស់ផ្ទះអាចដកគាត់ចេញ (បណ្តេញ) បាន—លើកលែងតែករណីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការវាយប្រហារ ការលួច អំពើហិង្សា ការកាន់កាប់/ទប់ទល់ដោយខុសច្បាប់ ឬការទទួលផល/អះអាងដោយបោកបញ្ឆោត ដែលត្រូវដោះស្រាយតាមបទល្មើសនីមួយៗនោះ។
Sutra 25
स्वयं अभिप्रस्थितो वर्षावक्रयशेषं दद्यात् ॥ कZ_०३.८.२५ ॥
បើអ្នកជួលចាកចេញដោយស្ម័គ្រចិត្ត គាត់ត្រូវបង់ចំនួននៅសល់នៃថ្លៃជួលប្រចាំឆ្នាំ។
Sutra 26
सामान्ये वेश्मनि साहाय्यमप्रयच्छतः सामान्यमुपरुन्धतो भोगं च गृहे द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.८.२६ ॥
នៅក្នុងលំនៅដ្ឋានរួម អ្នកណាមិនផ្តល់ជំនួយតាមសមគួរ ឬរារាំងការចូលប្រើ/ការប្រើប្រាស់រួម ហើយយកការប្រើប្រាស់សុខសាន្តក្នុងផ្ទះទៅជារបស់ខ្លួន ត្រូវពិន័យដប់ពីរបណៈ។
Sutra 27
विनाशयतस्तद्द्विगुणः ॥ कZ_०३.८.२७ ॥
ចំពោះអ្នកដែលបំផ្លាញ (សេវាសាធារណៈ/អត្ថប្រយោជន៍រួម) ទណ្ឌកម្មគឺទ្វេដងនៃនោះ។
Sutra 28
विवृतानां च सर्वेषां सामान्यो भोग इष्यते ॥ कZ_०३.८.२८च्द् ॥
…ហើយសម្រាប់កន្លែងទាំងអស់ដែលបើកចំហ/អាចចូលប្រើបានបែបនេះ ការប្រើប្រាស់រួម (ការប្រើប្រាស់ចែករំលែក) ត្រូវបានកំណត់។
Reduced neighbour-conflict, controlled rainwater/waste nuisance, safer and more durable housing stock, unobstructed lanes (especially near royal roads), and reliable shared-use arrangements—supporting public health, commerce, and predictable urban administration.
A ‘pūrvaḥ sāhasa-daṇḍaḥ’ for violating the specified construction constraints and for obstructive doors/windows (except on royal roads/main lanes); 12 paṇas for external obstruction via stairs/drains/ladders/refuse parts and for water damage to another’s wall; double (24 paṇas) for urine/feces damage; 12 paṇas for improper drain release when it is raining; 12 paṇas for refusing help/obstructing common enjoyment in a common house, doubled if one destroys common facilities; additional eviction/tenant-liability rules for prohibited residence and rent/remaining-term settlement are stated.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.