Adhyaya 2
អធ្យាយនេះបម្លែងអាពាហ៍ពិពាហ៍ឲ្យក្លាយជាកិច្ចសន្យាដែលតុលាការគ្រប់គ្រង៖ ចាត់ថ្នាក់សហព័ន្ធ, ផ្ទៀងផ្ទាត់អំណាច/ការយល់ព្រម, និងអនុវត្ត śulka និង strīdhana ដើម្បីទប់ស្កាត់ជម្លោះក្នុងគ្រួសារមិនឲ្យក្លាយជាអស្ថិរភាពសាធារណៈ។ ទម្រង់អាពាហ៍ពិពាហ៍ ៨ ប្រភេទផ្តល់ជាវចនានុក្រមច្បាប់សម្រាប់សុពលភាព និងការវិនិច្ឆ័យ។ ៤ ប្រភេទដំបូងត្រូវបានចាត់ទុកថា dharmyāḥ និងមានការអនុញ្ញាតពីឪពុក; ប្រភេទក្រោយៗត្រូវការអំណាចពីឪពុកម្តាយទាំងពីរ ដើម្បីចម្រោះការបោកបញ្ឆោត/ការបង្ខិតបង្ខំ។ ច្បាប់ śulka បម្លែងថ្លៃកូនក្រមុំឲ្យទៅជាការផ្ទេរដែលអាចតាមដាន និងមានវិធានសំណង។ Strīdhana ត្រូវបានកំណត់ថាជាសិទ្ធិកម្មសិទ្ធិដែលស្ត្រីអាចបង្ខំអនុវត្តបាន ធ្វើឲ្យការដោះស្រាយជម្លោះមានភាពទៀងទាត់។ ការស្តង់ដារតាមតុលាការការពារការបន្តមរតក កាតព្វកិច្ចថែទាំ និងស្ថិរភាព janapada ក្រោម daṇḍa របស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Sutras
Sutra 1
विवाहपूर्वो व्यवहारः ॥
ប្រតិបត្តិការផ្លូវច្បាប់ទាក់ទងនឹងភរិយា (សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចអាពាហ៍ពិពាហ៍) មានមូលដ្ឋានលើអាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលមានសុពលភាព។
Sutra 2
कन्यादानं कन्यामलंकृत्य ब्राह्मो विवाहः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ប្រភេទប្រាហ្ម (Brāhma) គឺការផ្តល់កូនស្រី—បន្ទាប់ពីតុបតែងនាងឲ្យសមរម្យ—ទៅឲ្យកូនកំលោះ។
Sutra 3
सहधर्मचर्या प्राजापत्यः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ប្រភេទប្រាជាបត្យ (Prājāpatya) គឺសហភាពដែលបង្កើតឡើងដោយការទទួលយកការប្រតិបត្តិធម៌រួមគ្នា (កាតព្វកិច្ចសាសនា-គ្រួសាររួម)។
Sutra 4
गोमिथुनादानादार्षः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ប្រភេទអារិស (Ārṣa) គឺ (ហៅដូច្នេះ) នៅពេលដែលមានការផ្តល់គោមួយគូ (ជាការទូទាត់/ការពិចារណា)។
Sutra 5
अन्तर्वेद्यामृत्विजे दानाद्दैवः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ «ដៃវៈ» គឺនៅពេលដែលក្មេងស្រីត្រូវបានប្រគល់ជាអំណោយដល់បូជាចារ្យដែលកំពុងបំពេញពិធីនៅលើវេទិកាបូជា។
Sutra 6
मिथःसमवायाद्गान्धर्वः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ «គាន្ធರ್ವៈ» កើតឡើងពីការរួមគ្នាដោយការយល់ព្រមរបស់ទាំងពីរ (គូស្វាមីភរិយា)។
Sutra 7
शुल्कादानादासुरः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ «អាសុរៈ» គឺនៅពេលដែលការរៀបការត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការផ្តល់ថ្លៃកូនក្រមុំ (śulka)។
Sutra 8
प्रसह्यादानाद् राक्षसः ॥
អាពាហ៍ពិពាហ៍ «រាក្សសៈ» គឺនៅពេលដែលក្មេងស្រីត្រូវបានយកទៅដោយកម្លាំង។
Sutra 9
सुप्तमत्तादानात्पैशाचः ॥
បើស្ត្រីត្រូវបានយក/ទទួលបាន ខណៈនាងកំពុងដេកលក់ ឬស្រវឹង នោះជាទម្រង់ Paiśāca (អាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលមានលក្ខណៈឧក្រិដ្ឋ)។
Sutra 10
पितृप्रमाणाश्चत्वारः पूर्वे धर्म्याः मातापितृप्रमाणाः शेषाः ॥
មានទម្រង់ «អំណាចរបស់ឪពុកម្តាយ» (pitṛ-pramāṇa) ចំនួន ៤; ទម្រង់ដំបូងៗគឺស្របច្បាប់; ទម្រង់ដែលនៅសល់មានសុពលភាពដោយអំណាច/ការយល់ព្រមរបស់ម្តាយ និងឪពុក (ជាមាត្រដ្ឋានបញ្ជាក់)។
Sutra 11
तौ हि शुल्कहरौ दुहितुः अन्यतराभावेऽन्यतरो वा ॥
ព្រោះម្តាយ និងឪពុកជាអ្នកទទួល «śulka» របស់កូនស្រី; បើម្នាក់អវត្តមាន ម្នាក់ទៀតអាចទទួលតែម្នាក់ឯងបាន។
Sutra 12
द्वितीयं शुल्कं स्त्री हरेत ॥
ការបង់ «śulka» លើកទីពីរ ត្រូវឲ្យស្ត្រីខ្លួនឯងទទួល។
Sutra 13
सर्वेषां प्रीत्यारोपणमप्रतिषिद्धम् । इति विवाहधर्मः ॥
សម្រាប់ទម្រង់អាពាហ៍ពិពាហ៍ទាំងអស់ ការផ្តល់/ការតុបតែងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ មិនត្រូវបានហាមឃាត់ទេ។ នេះហើយជាច្បាប់អាពាហ៍ពិពាហ៍។
Sutra 14
वृत्तिराबन्ध्यं वा स्त्रीधनम् ॥
ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ស្ត្រី (strīdhana) រួមមាន មូលនិធិថែទាំ (vṛtti) ឬទុនបម្រុងដែលមិនអាចផ្ទេរ/បានធានាសុវត្ថិភាព (ābandhya)។
Sutra 15
परद्विसाहस्रा स्थाप्या वृत्तिः आबन्ध्यानियमः ॥
ត្រូវបង្កើតមូលនិធិថែទាំចំនួនពីរពាន់ (បណៈ) ហើយកំណត់ថា វាត្រូវចាត់ទុកជា ābandhya (មិនអាចលក់ បញ្ចាំ ឬដាក់បន្ទុកបាន)។
Sutra 16
तदात्मपुत्रस्नुषाभर्मणि प्रवासाप्रतिविधाने च भार्याया भोक्तुमदोषः प्रतिरोधकव्याधिदुर्भिक्षभयप्रतीकारे धर्मकार्ये च पत्युः सम्भूय वा दम्पत्योर्मिथुनं प्रजातयोः ॥
ក្នុងទ្រព្យនោះ (strīdhana/vṛtti) នៅពេលប្តីធ្វើដំណើរឆ្ងាយ ហើយមិនបានរៀបចំការផ្គត់ផ្គង់ទុក ស្ត្រីមិនមានកំហុសក្នុងការយកមកប្រើ—សម្រាប់ចិញ្ចឹមខ្លួន នឹងកូនប្រុស និងកូនប្រសារស្រី (ភរិយារបស់កូនប្រុស) និងសម្រាប់វិធានការការពារពីការរារាំង ជំងឺ អត់ឃ្លាន និងគ្រោះថ្នាក់ ហើយសម្រាប់កិច្ចធម៌ដែលប្តីត្រូវបំពេញ។ ឬដោយការយល់ព្រមរួមរបស់ប្តីប្រពន្ធ វាអាចប្រើសម្រាប់ជីវិតគូស្វាមីភរិយា និងសម្រាប់កូនចៅ។
Sutra 17
त्रिवर्षोपभुक्तं च धर्मिष्ठेषु विवाहेषु नानुयुञ्जीत ॥
ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលស្របច្បាប់ អ្វីដែលបានប្រើប្រាស់/រីករាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ មិនគួរត្រូវបានប្តឹងទាមទារយកវិញទេ។
Sutra 18
गान्धर्वासुरोपभुक्तं सवृद्धिकमुभयं दाप्येत राक्षसपैशाचोपभुक्तं स्तेयं दद्यात् ॥
ក្នុងករណីការកាន់កាប់/ការប្រើប្រាស់ដែលកើតពីទម្រង់អាពាហ៍ពិពាហ៍ Gāndharva ឬ Āsura ត្រូវបង្ខំឲ្យបង់ទាំងដើម និងការប្រាក់/ការកើនឡើង។ ប៉ុន្តែការកាន់កាប់/ការប្រើប្រាស់ដែលកើតពីទម្រង់ Rākṣasa ឬ Paiśāca ត្រូវចាត់ទុកជាចោរកម្ម ហើយដាក់ទោសតាមនោះ។
Sutra 19
मृते भर्तरि धर्मकामा तदानीमेव स्थाप्याभरणं शुल्कशेषं च लभेत ॥
ពេលប្តីស្លាប់ ប្រពន្ធដែលស្មោះត្រង់ចំពោះធម៌ អាចយកគ្រឿងអលង្ការដែលបានដាក់បញ្ញើវិញភ្លាមៗ ហើយទទួលបានផ្នែកនៅសល់ដែលមិនទាន់បានបង់នៃថ្លៃកូនក្រមុំ (śulka) ផងដែរ។
Sutra 20
लब्ध्वा वा विन्दमाना सवृद्धिकमुभयं दाप्येत ॥
បើនាងបានទទួលវារួចហើយ ឬកំពុងស្តារយកមកវិញ ទាំងពីរយ៉ាងត្រូវឲ្យបង់វិញជាមួយការប្រាក់។
Sutra 21
कुटुम्बकामा तु श्वशुरपतिदत्तं निवेशकाले लभेत ॥
ប៉ុន្តែ ប្រពន្ធដែលមានបំណងថែរក្សាគ្រួសារ (kuṭumbakāmā) អាចទទួលអ្វីដែលឪពុកក្មេក និងប្តីបានផ្តល់នៅពេលតាំងលំនៅ (niveśa)។
Sutra 22
निवेशकालं हि दीर्घप्रवासे व्याख्यास्यामः ॥
ព្រោះ «ពេលតាំងលំនៅ» (niveśakāla) នឹងត្រូវបានពន្យល់ក្រោមប្រធានបទ «ការអវត្តមានយូរ» (dīrgha-pravāsa)។
Sutra 23
श्वशुरप्रातिलोम्येन वा निविष्टा श्वशुरपतिदत्तं जीयेत ॥
បើនាងបានតាំងលំនៅដោយប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹង (អំណាច/បញ្ជា) របស់ឪពុកក្មេក នាងត្រូវបាត់បង់អ្វីដែលឪពុកក្មេក និងប្តីបានផ្តល់។
Sutra 24
ज्ञातिहस्तादभिमृष्टाया ज्ञातयो यथागृहीतं दद्युः ॥
បើទ្រព្យសម្បត្តិនាងត្រូវបានយកទៅស្ថិតក្នុងដៃសាច់ញាតិ សាច់ញាតិត្រូវប្រគល់ត្រឡប់វិញឲ្យបានដូចដែលបានទទួលមក។
Sutra 25
न्यायोपगतायाः प्रतिपत्ता स्त्रीधनं गोपयेत् ॥
សម្រាប់ស្ត្រីដែលបានចូលទៅក្នុងស្ថានភាពស្របច្បាប់ (nyāyopagatā) អ្នកទទួលខុសត្រូវ/អាណាព្យាបាលត្រូវរក្សាទុក និងការពារទ្រព្យស្ត្រី (strīdhana) របស់នាង។
Sutra 26
पतिदायं विन्दमाना जीयेत ॥
បើនាងទាមទារផ្នែកទ្រព្យ/អំណោយរបស់ប្តី (patidāya) នាងត្រូវបាត់បង់សិទ្ធិខ្លះៗ។
Sutra 27
धर्मकामा भुञ्जीत ॥
ប្រពន្ធដែលស្រឡាញ់ធម៌ អាចប្រើប្រាស់ទ្រព្យ (តាមដែលច្បាប់ទាំងនេះអនុញ្ញាត)។
Sutra 28
पुत्रवती विन्दमाना स्त्रीधनं जीयेत ॥
ស្ត្រីដែលមានកូនប្រុស បើនាងព្យាយាមយក/គ្រប់គ្រងទ្រព្យស្ត្រី (strīdhana) ផ្ទុយពីលំដាប់ដែលបានកំណត់ នាងត្រូវបាត់បង់វា។
Sutra 29
तत्तु स्त्रीधनं पुत्रा हरेयुः ॥
ទ្រព្យនោះគឺជា strīdhana; កូនប្រុសទាំងឡាយត្រូវយក (ស្នងមរតក) វា។
Sutra 30
पुत्रभरणार्थं वा विन्दमाना पुत्रार्थं स्फातीकुर्यात् ॥
ឬក៏ នៅពេលទទួលបានស្ត្រីធន នាងគួរបង្កើនវា ដើម្បីចិញ្ចឹមកូនប្រុស និងធានាសុខុមាលភាពរបស់ពួកគេ។
Sutra 31
बहुपुरुषप्रजानां पुत्राणां यथापितृदत्तं स्त्रीधनमवस्थापयेत् ॥
ក្នុងករណីកូនប្រុសដែលកើតពីបុរសជាច្រើន ស្ត្រីធនត្រូវបែងចែកឲ្យម្នាក់ៗ តាមអ្វីដែលឪពុក (របស់ម្នាក់ៗ) បានផ្តល់។
Sutra 32
कामकरणीयमपि स्त्रीधनं विन्दमाना पुत्रसंस्थं कुर्यात् ॥
សូម្បីតែស្ត្រីធនដែលទទួលបានសម្រាប់ការកម្សាន្តផ្ទាល់ខ្លួន កាលណាបានវា នាងគួររៀបចំឲ្យវាមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីឲ្យវាស្ថិតជាកម្មសិទ្ធិដែលបានធានាសម្រាប់កូនប្រុស។
Sutra 33
अपुत्रा पतिशयनं पालयन्ती गुरुसमीपे स्त्रीधनमायुःक्षयाद्भुञ्जीत ॥
ស្ត្រីដែលគ្មានកូន បើរក្សាគ្រែប្តី (មានន័យថាស្មោះត្រង់) អាចប្រើប្រាស់ស្ត្រីធនរបស់នាង ក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់មនុស្សចាស់ទុំ រហូតដល់ចុងជីវិត។
Sutra 34
आपदर्थं हि स्त्रीधनम् ॥
ព្រោះស្ត្រីធន មានន័យសម្រាប់ពេលមានទុក្ខលំបាក (ជាទុនបម្រុង)។
Sutra 35
ऊर्ध्वं दायादं गच्छेत् ॥
បន្ទាប់មក (ក្រោយនាងស្លាប់) វានឹងផ្ទេរទៅកាន់អ្នកស្នងមរតក។
Sutra 36
जीवति भर्तरि मृतायाः पुत्रा दुहितरश्च स्त्रीधनं विभजेरनपुत्राया दुहितरः तदभावे भर्ता ॥
បើប្តីនៅរស់ ហើយប្រពន្ធស្លាប់ កូនប្រុស និងកូនស្រីត្រូវចែកស្ត្រីធនរបស់នាង។ បើនាងគ្មានកូនប្រុស កូនស្រី (ទទួល) ហើយបើគ្មានកូនស្រីទៀត ប្តី (ទទួល)។
Sutra 37
शुल्कमन्वाधेयमन्यद्वा बन्धुभिर्दत्तं बान्धवा हरेयुः । इति स्त्रीधनकल्पः ॥
ថ្លៃកូនក្រមុំ (śulka) អំណោយអាពាហ៍ពិពាហ៍ (anvādheya) ឬទ្រព្យផ្សេងទៀតដែលសាច់ញាតិរបស់នាងបានផ្តល់ ត្រូវឲ្យសាច់ញាតិ (ជាអ្នកស្នងមរតក) យក។ នេះជាចប់នៃច្បាប់អំពីស្ត្រីធន។
Sutra 38
वर्षाण्यष्टावप्रजायमानामपुत्रां वन्ध्यां चाकाङ्क्षेत दश निन्दुम् द्वादश कन्याप्रसविनीम् ॥
ប្រពន្ធដែលមិនមានផ្ទៃពោះអស់រយៈពេលប្រាំបីឆ្នាំ អាចត្រូវចាត់ទុកថាគ្មានកូន; អស់ដប់ឆ្នាំ ចាត់ទុកថាជាអ្នករលូតកូន/កូនស្លាប់ក្នុងផ្ទៃ; អស់ដប់ពីរឆ្នាំ ចាត់ទុកថាជាអ្នកសម្រាលបានតែកូនស្រី។
Sutra 39
ततः पुत्रार्थी द्वितीयां विन्देत ॥
បន្ទាប់ពីនោះ អ្នកដែលប្រាថ្នាចង់បានកូនប្រុស អាចយកភរិយាទីពីរ។
Sutra 40
तस्यातिक्रमे शुल्कं स्त्रीधनमर्धं चाधिवेदनिकं दद्यात् चतुर्विंशतिपणपरं च दण्डम् ॥
បើគាត់រំលោភច្បាប់នោះ គាត់ត្រូវបង់ថ្លៃបណ្ណាការ (śulka) សងវិញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ស្ត្រី (strīdhana) ហើយផ្តល់សំណង adhivedanika ពាក់កណ្តាលផងដែរ; ហើយត្រូវពិន័យប្រាក់រហូតដល់ ២៤ បណា។
Sutra 41
शुल्कं स्त्रीधनमशुल्कस्त्रीधनायास्तत्प्रमाणमाधिवेदनिकमनुरूपां च वृत्तिं दत्त्वा बह्वीरपि विन्देत ॥
ដោយបានបង់ថ្លៃបណ្ណាការ (śulka) និងធានាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ស្ត្រី (strīdhana)—ឬ ប្រសិនបើស្ត្រីមិនមាន śulka/strīdhana នោះឲ្យចំនួនស្មើគ្នាជា adhivedanika—ហើយបានផ្តល់ការថែទាំសមស្របតាមស្ថានភាពរបស់នាង គាត់អាចយកប្រពន្ធបានសូម្បីតែច្រើននាក់។
Sutra 42
पुत्रार्था हि स्त्रियः ॥
ព្រោះស្ត្រី (ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍) មានទិសដៅទៅរកគោលបំណងនៃការមានកូនប្រុស/កូនចៅ។
Sutra 43
तीर्थसमवाये चासां यथाविवाहं पूर्वोढां जीवत्पुत्रां वा पूर्वं गच्छेत् ॥
នៅពេលពួកនាងប្រមូលផ្តុំគ្នានៅ tīrtha (កន្លែងប្រជុំសាធារណៈ/សក្ការៈ) គាត់ត្រូវចូលទៅរកពួកនាងតាមលំដាប់អាពាហ៍ពិពាហ៍—មុនគេប្រពន្ធដែលរៀបការមុន ឬ (ជាពិសេស) ប្រពន្ធដែលមានកូនប្រុសនៅរស់។
Sutra 44
तीर्थगूहनागमने षण्णवतिर्दण्डः ॥
ចំពោះការទៅជួប (ឬទៅ) tīrtha ដោយលាក់លៀម ទណ្ឌកម្មគឺ ៩៦ (បណា)។
Sutra 45
पुत्रवतीं धर्मकामां वन्ध्यां निन्दुं नीरजस्कां वा नाकामामुपेयात् ॥
គាត់មិនគួរចូលទៅរក (រួមភេទជាមួយ) ស្ត្រីម្នាក់ដោយផ្ទុយនឹងឆន្ទៈនាងទេ ប្រសិនបើនាងមានកូនប្រុស ឬគោរពធម៌ ឬគ្មានកូន (មិនអាចមានកូន) ឬឈឺ ឬគ្មានរដូវ។
Sutra 46
न चाकामः पुरुषः कुष्ठिनीमुन्मत्तां वा गच्छेत् ॥
ហើយក៏មិនគួរបង្ខំឲ្យបុរសម្នាក់ ទៅរួមភេទដោយផ្ទុយនឹងឆន្ទៈរបស់គាត់ ជាមួយស្ត្រីដែលមានជំងឺគ្រុនស្បែកធ្ងន់/គ្រុនឃ្លង់ ឬស្ត្រីដែលវិកលចរិតឡើយ។
Sutra 47
स्त्री तु पुत्रार्थमेवं भूतं वोपगच्छेत् ॥
ស្ត្រីវិញ ដើម្បីទទួលបានកូនប្រុស អាចចូលទៅរក (រួមភេទជាមួយ) បុរសដែលមានសភាពបែបនោះបាន។
Sutra 48
नीचत्वं परदेशं वा प्रस्थितो राजकिल्बिषी । प्राणाभिहन्ता पतितस्त्याज्यः क्लीबोऽपि वा पतिः ॥
ឬ (ប្រសិនបើ) គាត់ធ្លាក់ចូលក្នុងភាពទាបថោក ឬបានចាកចេញទៅប្រទេសបរទេស ឬមានទោសប្រឆាំងព្រះមហាក្សត្រ។ ប្តីដែលព្យាយាមសម្លាប់ជីវិត (ហិង្សាដល់ថ្នាក់គំរាមជីវិត) ដែលធ្លាក់ចុះខាងសីលធម៌ ឬដែលអសមត្ថភាពផ្លូវភេទ ត្រូវបោះបង់/លែងលះ។
Frequently Asked Questions
Reduced domestic litigation and coercion, clearer consent/guardianship standards, and protected women’s property—yielding stable households, orderly succession, and a more governable, productive population base.
This excerpt does not specify a discrete daṇḍa schedule; enforcement is via court invalidation/denial of claims, compelled restitution of śulka/strīdhana, and application of general judicial penalties under the Dharmasthīya framework when fraud, coercion, or unlawful taking is proven.
Ask anything about Adhyaya 2 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
