Adhyaya 33

Verse 1

। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः

スータは語った。「おお、二度生まれの最勝者たちよ。アガスティヤには別の庵もある。そこには宇宙の真我たる主マヘーシュヴァラが、自ら現前して住まわれる。」

Verse 2

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः । स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम्

チャイトラ月の白分の十四日、太陽神みずからが来臨し、 देवेश（神々の主）たるシャンカラを礼拝する。

Verse 3

तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् । तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम्

ゆえに、そこへ信愛をもって赴き、まさにそのシャンカラ（Śaṅkara）をバクティにより礼拝する者は、神々の聖なる住処へ至る。

Verse 4

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा

そこで正しく信心を具えてシュラーダ（Śrāddha）を修する者は、その祖霊が満ち足りる――まるでピトリメーダ（Pitṛmedha）の儀礼を行ったかのように。

Verse 5

ऋषय ऊचुः । अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः । प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम्

聖仙たちは言った。「アガスティヤ（Agastya）の庵に至って、なぜ神なる太陽ディヴァーカラ（Divākara）は右繞（プラダクシナー）を行うのか。どうか詳しく説き明かしてほしい。」

Verse 6

सूत उवाच । कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः । अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले

スータは言った。「この物語を語ろう。聞け、二度生まれし者のうち最勝の者たちよ。地上にはヴィンディヤ（Vindhya）と名高い山がある。」

Verse 7

यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः । पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः

その山では、太陽の光条が樹々の最上の枝先に絡みつくかのようであり、下に住まう無垢なるシッダ（siddha）たちには、垂れ下がる花房のように見える。

Verse 8

अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः । रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि

その山腹に住む者は闇を知らない。宝玉の光明が闇を払い、黒分（暗半月）の夜にさえ輝きわたるからである。

Verse 9

यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः । वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव

その山腹では、木々が花を散らし落として輝き、まるで風の勢いに駆られて水の流れを注ぐ雨雲のように見える。

Verse 10

यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः । कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव

そこでは、さまざまな鹿や獣があちらこちらへ走り回るのが見える。妻子を養わんとして貪りに駆られ忙しく奔走する人間のように。

Verse 11

निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् । मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः

そこでは、象の牙に傷つけられた樹々の皮が、樹脂という姿で「涙」を滲ませ、あらゆる方角を香りで満たす。

Verse 12

चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे । हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु

またある者は、チーリカー鳥の長い鳴き声を聞いて、その山腹で象の「手」（鼻）に打たれ倒れた樹々が、まるで泣いているかのようだと思う。

Verse 13

इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः । शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः

こちらへあちらへと流れゆく滝の水に包まれて、その山は輝いた――まるで白き衣を豊かにまとい飾られた一人の男のように。

Verse 14

यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा । ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः

ヴィンディヤにはまず須弥山への競い心が起こり、ついで千光の太陽のもとへ赴き、怒りに呑まれて語った。

Verse 15

कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् । कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि

ヴィンディヤは言った。「おおバースカラ（太陽）よ、なぜ汝はメール山を右繞（プラダクシナー）するのか。われもまた『クラパルヴァタ（祖山）』と称されるのに、なぜ同じくわれを右繞しないのか。」

Verse 16

भास्कर उवाच । न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् । एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत्

バースカラは言った。「われらがその山を右繞するのは私的な信仰ゆえではない。これはわれに定められた道であり、この道によってこそ世界は正しく秩序づけられている。」

Verse 17

तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च । तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा

「その高き峰々は広がり、天をも占めてそびえ立つ。ゆえに、その山の圧倒的な力そのものによって、右繞の道筋が生じるのだ。」

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः

これを聞くや、ヴィンディヤ山は激しく憤り、「見よ、バーヌよ。今日こそ我が高みを目の当たりにせよ」と言った。そうして、バースカラ（太陽）が通う天の道を塞いだ。

Verse 19

अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः । चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम्

道が塞がれているのを見て、昼の主たる太陽は心中に思案した。「いま、我はいかにすべきか。」

Verse 20

करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् । तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये

「もし我がこの山をプラダクシナー（右繞の礼拝）して巡れば、三界において時の運行が乱れてしまう。」

Verse 21

मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् । नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा

「月々も季節も諸世界も乱れ逆転する。アグニシュトーマに始まる一切の祭式は衰え失われる。世にヤジュニャの祭礼が絶えれば、神々は大いなる苦悩に沈むであろう。」

Verse 22

एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्

かくして鋭き光を放つ太陽は、さまざまに思い巡らし、心に恐れを抱きつつ、意をもってアガスティヤ——賢者中の最勝なる牟尼——へと向かった。

Verse 23

नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्

このヴィンドゥヤを抑え得る者は彼をおいて他にない――ミトラとヴァルナより生まれし、婆羅門の最勝アガスティヤである。

Verse 24

ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः । चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ

そのとき鋭き光を放つ太陽は婆羅門の姿となり、聖地チャマトカーラプラにあるアガスティヤの庵住まいへ赴いた。

Verse 25

ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः । प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम

ついでヴァイシュヴァデーヴァ供養の終わりに、ヴェーダ誦持に専心するその客人は告げた。「おお、牟尼の最勝よ、我は汝の客として来たりぬ。」

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने । मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः

するとアガスティヤは歓喜に満ちて言った。「ようこそ、偉大なる牟尼よ。汝は我が火供の終わりに来たり、愛しき願いが忽ち成就したかのごとし。」

Verse 27

तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् । अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च

「汝の真の願いを告げよ、牟尼の最勝よ。汝の望むものを我は授けん。今この時、求める者に対し、我が拒むものは何一つない。」

Verse 28

भास्कर उवाच । अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने । सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये

バースカラは言った。「我はバースカラ（太陽神）なり。おお高徳の牟尼よ、我は婆羅門の姿をとって来た。三界において、あらゆる事を成し遂げ得る者は汝ただ一人と知ったゆえである。」

Verse 29

त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः । वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः

「かつて神々のために、汝は大海を飲み干した。さらに同じく、婆羅門たちを苦しめた阿修羅ヴァーターピをも汝は呑み尽くした。」

Verse 30

तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम । देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः

「ゆえに、牟尼の中の最勝者よ、今こそ我らの帰依処となり給え。ここにおいて、神々にも諸ヴァルナにも、汝ただ一人が庇護であり拠り所である。」

Verse 31

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः । अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम्

スータは語った。これを聞いて、その牟尼は—おお婆羅門たちよ—ことさらに大いに歓喜した。日主ディネーシャ（昼の主、太陽）にアルギャを捧げ、ついで敬虔に言葉を発した。

Verse 32

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः । तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम्

「我は幸いなるかな、まことに恩寵を受けた。汝が我が家に来臨されたゆえである。ゆえに仰せよ。汝の御言葉を、少しも損なうことなく成し遂げよう。」

Verse 33

भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम

バースカラは言った。「このヴィンディヤ山は、山々の第一たる須弥山に対する競い心ゆえに、我らの道を塞いで立っている。おお、最勝の聖仙よ。」

Verse 34

सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय । कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु

「ゆえに、まずは和解の策より始め、さまざまな方便をもって彼を制止せよ。時を遅らせず、我らの行路が妨げられぬように計らえ。」

Verse 35

अगस्त्य उवाच । अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् । स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर

アガスティヤは言った。「増え広がるその祖なる山を、我が抑えよう。ゆえに、ディヴァーカラ（太陽）よ、自らの座へ帰り、安らかであれ。」

Verse 36

ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः । स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम्

そこで鋭き光を放つバースカラは、汝に送り出され、仙聖の主に辞を告げてから、歓喜して自らの座へと帰っていった。

Verse 37

अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् । न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम

アガスティヤもまた急ぎ赴き、ヴィンディヤに丁重に告げた。「我が言葉により、速やかに身を低くせよ、山々の最勝よ。」

Verse 38

दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः । तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम्

今日、我が心に南方の聖なるティールタにて沐浴せんとの決意が起こった。その企ては汝に懸かっている、山よ。ゆえに、しかるべく行え。

Verse 39

स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः । अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः

その言葉を聞くや、山々の最勝たるヴィンディヤは、謙譲を具してただちに身を低くした。

Verse 40

अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्

婆羅門たちよ、アガスティヤもまたその南端に至り、彼に告げた。「汝がこのように立つならば、そのままこのように留まるべし。」

Verse 42

स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः । न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया

その最勝の山は「そのとおりに」と誓い、呪詛を恐れて、アガスティヤの帰来を待ち焦がれつつ、再び高くはならなかった。

Verse 43

सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः

そして彼もまた、その同じ道を通っては帰らない。今日に至るまで、婆羅門の中の最勝者たちよ、彼は南方に安住している。

Verse 44

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

その場で尊き牟尼はローパームドラーを伴い、さらに千光の太陽サハスラーンシュを招き、恭しく語りかけた。

Verse 45

तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते । तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन

「汝の言葉により、鋭き光の御者よ、我は己が庵（アーシュラマ）を捨てた。汝のため、我は二度とそこへ戻ってはならぬ——いかなる形でも、永遠に。」

Verse 46

तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते । यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या

「ゆえに、バーヌ（太陽神）よ、我が言に従い、マドゥ月（チャイトラ）の白分十四日（チャトゥルダシー）に、我が彼処に安置したリンガは、真の理解と正しき法により礼拝供養されねばならぬ。」

Verse 47

भास्कर उवाच । एवं मुने करिष्यामि तव वाक्यादसंशयम् । पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि

バースカラ（太陽神）は言った。「そのとおりにいたしましょう、牟尼よ。汝の言葉に従い、疑いなく行う。まことに年の終わりには、我みずからそのリンガを礼拝する。」

Verse 48

योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः । मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक्

「また、ほかのいかなる人であれ、その当日にリンガを礼拝するなら、我が世界に至り、解脱（モークシャ）を受ける者となる。」

Verse 49

सूत उवाच । एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा

スータは言った。「このゆえに、鋭き光線を放つ福徳なる御方（太陽神）は、チャイトラ月の白分（明半）第十四日に、かの地に常に臨在を顕される。」

Verse 50

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः

「汝ら二度生まれの最勝者よ、問われたことはすべて語り尽くした。もし胸中になお疑いが留まるなら、さらに言葉を発し、改めて問うがよい。」