Adhyaya 36

Verse 1

नारद उवाच । अतः परं किमभवत्तन्मे कथय सुव्रत । पूर्वं च तदशेषेण शंस मे वदताम्बर

ナーラダは言った。「この後、何が起こったのか。善き誓いを保つ方よ、私に語ってください。さらに以前の出来事も余すところなく述べてください、語りの最勝者よ。」

Verse 2

स्थिरीभूतं च तत्स्थानं कियत्कालं वदस्व मे । केन वै रक्ष्यमाणं च कस्याज्ञा वर्तते प्रभो

「その場所はどれほどの時のあいだ確立されていたのですか。お告げください。また、まことに誰によって守られ、誰の命令のもとに営まれているのですか、主よ。」

Verse 3

ब्रह्मोवाच । त्रेतातो द्वापरांतं च यावत्कलिसमागमः । तावत्संरक्षणे चैको हनूमान्पवनात्मजः

ブラフマーは言った。「トレーターの時代よりドヴァーパラの終わりに至り、カリの到来に及ぶまで—その間、護りの守護者はただ一人、風の子ハヌマーンであった。」

Verse 4

समर्थो नान्यथा कोपि विना हनुमता सुत । लंका विध्वंसिता येन राक्षसाः प्रबला हताः

「ハヌマーンなくして、わが子よ、同じように成し遂げられる者は他にいない。彼こそがランカーを打ち砕き、強大なラークシャサたちを討ち滅ぼしたのだ。」

Verse 5

स एव रक्षते तत्र रामादेशेन पुत्रक । द्विजस्याज्ञा प्रवर्तेत श्रीमातायास्तथैव च

「彼ひとりが、愛しい子よ、ラーマの命によりその地を守護する。そこではドヴィジャ（再生の者）の戒めが行われ、同じく尊き母の権威もまた保たれる。」

Verse 6

दिनेदिने प्रहर्षोभूज्जनानां तत्र वासिनाः । पठंति स्म द्विजास्तत्र ऋग्युजुःसामलक्षणान्

日ごとに、そこに住む人々のうちに歓喜が湧き起こった。そこではドヴィジャたちが、リグ・ヤジュル・サーマのヴェーダを、正しい標識と詠誦の作法とともに誦した。

Verse 7

अथर्वणमपि तत्र पठंति स्म दिवानिशम् । वेदनिर्घोषजः शब्दस्त्रैलोक्ये सचराचरे

また彼らは、昼も夜もアタルヴァ（ヴェーダ）を誦した。ヴェーダの宣唱より生じたその響きは、動くものも動かぬものも含め、三界のすみずみにまで鳴り渡った。

Verse 8

उत्सवास्तत्र जायंते ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । नाना यज्ञाः प्रवर्तंते नानाधर्मसमाश्रिताः

そこでは、村ごとに、都ごとに祭礼が起こる。さまざまなダルマに依りつつ、多種のヤジュニャ（祭祀）が営まれる。

Verse 9

युधिष्ठिर उवाच । कदापि तस्य स्थानस्य भंगो जातोथ वा न वा । दैत्यैर्जितं कदा स्थानमथवा दुष्टराक्षसैः

ユディシュティラは言った。「かの聖地は、かつて破壊されたことがあるのか、あるいはないのか。ダーナヴァに征服されたことがあるのか、または邪悪なラクシャサに奪われたことがあるのか。」

Verse 10

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया राजन्धर्मज्ञस्त्वं सदा शुचिः । आदौ कलियुगे प्राप्ते यद्दत्तं तच्छृणुष्व भोः

ヴィヤーサは言った。「よく問うた、王よ。汝はダルマを知り、常に清浄である。いま聞け、気高き者よ。カリの時代が初めて到来したとき、定められたことを。」

Verse 11

लोकानां च हितार्थाय कामाय च सुखाय च । यज्ञं च कथयिष्यामि तत्सर्वं शृणु भूपते

人々の利益のため、正しき願いの成就のため、そして安楽のために、我はヤジュニャ（祭祀）をも説き明かそう。王よ、そのすべてを聞け。

Verse 12

इदानीं च कलौ प्राप्त आमो नामा वभूव ह । कान्यकुब्जाधिपः श्रीमान्धर्मज्ञो नीतितत्परः

そしてカリの時代が到来したとき、アーモという名の王が現れた。彼はカーニヤクブジャの輝かしき君主で、ダルマを知り、善き統治に励む者であった。

Verse 13

शांतो दांतः सुशीलश्च सत्यधर्मपरायणः । द्वापरांते नृपश्रेष्ठ अनागमे कलौ युगे

静かにして自制し、品行正しく、真実とダルマに帰依する者よ――王の中の最上よ――ドヴァーパラの終わり、カリ・ユガ到来の前に。

Verse 14

भयात्कलिविशेषेण अधर्मस्य भयादिभिः । सर्वे देवाः क्षितिं त्यक्त्वा नैमिषारण्यमाश्रिताः

恐れのゆえに――カリの特有の恐怖と、アダルマへの畏れによって――すべてのデーヴァたちは地上を去り、ナイミシャーラニヤに帰依して身を寄せた。

Verse 15

रामोपि सेतुबंधं हि ससहायो गतो नृप

ラーマでさえ、味方とともにセートゥ・バンダ（Setu-bandha）へ赴かれた、王よ。

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं हि कलौ प्राप्ते भयं लोके सुदुस्तरम् । यस्मिन्सुरैः परित्यक्ता रत्नगर्भा वसुन्धरा

ユディシュティラは言った。「カリが到来したとき、世にいかなる恐れ――越えがたき恐怖――が起こり、宝を宿す大地が神々に見捨てられるのですか。」

Verse 17

व्यास उवाच । शृणुष्व कलिधर्मास्त्वं भविष्यंति यथा नृप । असत्यवादिनो लोकाः साधुनिन्दापरायणाः

ヴィヤーサは言った。「聞きなさい、王よ。カリの世のありさまはこのようになる。人々は虚言を語り、善き者をそしることに心を向ける。」

Verse 18

दस्युकर्मरताः सर्वे पितृभक्तिविवर्जिताः । स्वगोत्रदाराभिरता लौल्यध्यानपरायणाः

皆は盗賊の業に耽り、祖霊への敬いを失う。自らの一族の女に執着し、移ろう貪欲に駆られた思いに全身を沈める。

Verse 19

ब्रह्मविद्वेषिणः सर्वे परस्परविरोधिनः । शरणागतहंतारो भविष्यंति कलौ युगे

皆はブラフマンとヴェーダの秩序を憎み、互いに敵対する。カリの世には、庇護を求めて来る者さえ殺すようになる。

Verse 20

वैश्याचाररता विप्रा वेदभ्रष्टाश्च मानिनः । भविष्यंति कलौ प्राप्ते संध्यालोपकरा द्विजाः

カリが到来すると、バラモンたちは商人の作法を好み、ヴェーダから離れて驕り高ぶる。二度生まれでありながら、サンディヤーの儀礼を怠る。

Verse 21

शांतौ शूरा भये दीनाः श्राद्धतर्पणवर्जिताः । असुराचारनिरता विष्णुभक्तिविवर्जिताः

平時には勇ましいが、恐れの時には卑屈となり、シュラッダとタルパナを捨てる。アスラの作法に耽り、ヴィシュヌへの信愛を失う。

Verse 22

परवित्ताभिलाषाश्च उत्कोच ग्रहणे रताः । अस्नातभोजिनो विप्राः क्षत्रिया रणवर्जिताः

彼らは他人の財を欲し、賄賂を受け取ることを喜ぶ。バラモンは沐浴せずに食し、クシャトリヤは戦場を避ける。

Verse 23

भविष्यंति कलौ प्राप्ते मलिना दुष्टवृत्तयः । मद्यपानरताः सर्वेप्यया ज्यानां हि याजकाः

カリの世が到来すると、人々は穢れ、悪しき行いに染まる。皆が酒に耽り、供犠にふさわしからぬ者のためにさえ祭司として仕えるであろう。

Verse 24

भर्तृद्वेषकरा रामाः पितृद्वेषकराः सुताः । भ्रातृद्वेषकराः क्षुद्रा भविष्यंति कलौ युगे

カリの時代には、女は夫を憎み、子は父を憎み、心の狭い者は兄弟を憎む。これがカリの世の有り様である。

Verse 25

गव्यविक्रयिणस्ते वै ब्राह्मणा वित्ततत्पराः । गावो दुग्धं न दुह्यंते संप्राप्ते हि कलौ युगे

まことにカリの世には、バラモンは牛を売り買いして財に執し、牛は昔のように乳を出さなくなるであろう。

Verse 26

फलंते नैव वृक्षाश्च कदाचिदपि भारत । कन्याविक्रय कर्त्तारो गोजाविक्रयकारकाः

バーラタよ、時に樹々はまったく実を結ばず、乙女を売る者が現れ、牛のみならず子どもさえ売り買いする者が出るであろう。

Verse 27

विषविक्रयकर्त्तारो रसविक्रयकारकाः । वेदविक्रयकर्त्तारो भविष्यंति कलौ युगे

カリの世には、毒を売る者、精髄や快楽を商う者、さらにはヴェーダそのものを売り渡す者まで現れるであろう。

Verse 28

नारी गर्भं समाधत्ते हायनैकादशेन हि । एकादश्युपवासस्य विरताः सर्वतो जनाः

カリの時代には、女は十一歳にしても身ごもるであろう。さらに至る所で、人々はエーカーダシー（Ekādaśī）の斎戒の守りを捨て去る。

Verse 29

न तीर्थसेवनरता भविष्यंति च वाडवाः । बह्वाहारा भविष्यंति बहुनिद्रासमाकुलाः

女たちはもはやティールタ（tīrtha）—聖地—を奉仕し巡礼することを喜ばず、過食にふけり、過度の眠りに覆われる。

Verse 30

जिह्मवृत्तिपराः सर्वे वेदनिंदापरायणाः । यतिनिंदापराश्चैव च्छद्मकाराः परस्परम्

すべての者が曲がった振る舞いに傾き、ヴェーダをそしることに執心する。さらにヤティ（出家修行者）を非難し、偽善と仮装によって互いを欺く。

Verse 31

स्पर्शदोषभयं नैव भविष्यति कलौ युगे । क्षत्रिया राज्यहीनाश्च म्लेच्छो राजा भविष्यति

カリの時代には、不適切な接触による不浄を恐れる心は失われる。クシャトリヤは王権を奪われ、ムレッチャ（mleccha）が王となる。

Verse 32

विश्वासघातिनः सर्वे गुरुद्रोहरतास्तथा । मित्रद्रोहरता राजञ्छिश्नोदरपरायणाः

すべての者が信義を裏切り、グル（guru）への背信に耽る。さらに友をも裏切り、王よ、ただ欲情と腹のみを追い求める。

Verse 33

एकवर्णा भविष्यंति वर्णाश्चत्वार एव च । कलौ प्राप्ते महाराज नान्यथा वचनं मम

人々は（混乱して）一つの身分秩序となろう、四つのヴァルナが語られていても。カリの世が到来するとき、大王よ、我が言葉は決して違わぬ。

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा गुरोरेव कान्यकुब्जाधिपो बली । राज्यं प्रकुरुते तत्र आमो नाम्ना हि भूतले

これを自らの師（グル）から聞くや、力あるカーニャクブジャの君主は、この地上にて統治を打ち立てた――名をアーマという王である。

Verse 35

सार्वभौमत्वमापन्नः प्रजापालनतत्परः । प्रजानां कलिना तत्र पापे बुद्धिरजायत

彼は天下の主権を得て民を守ることに励んだが、そこではカリの影響により、人々の心が罪へと傾いていった。

Verse 36

वैष्णवं धर्ममुत्सज्य वौद्धधर्ममुपागताः । प्रजास्तमनुवर्तिन्यः क्षपणैः प्रतिबोधिताः

彼らはヴァイシュナヴァのダルマを捨て、バウッダ（仏）のダルマに帰した。民衆もまた、クシャパナと呼ばれる出家の徒に教え諭され、彼に従った。

Verse 37

तस्य राज्ञो महादेवी मामानाम्न्यतिविश्रुता । गर्भं दधार सा राज्ञो सर्वलक्षणसंयुता

その王の大妃は、名高くマーマーと呼ばれ、あらゆる吉祥の相を具えて、王の子を身ごもった。

Verse 38

संपूर्णे दशमे मासि जाता तस्याः सुरूपिणी । दुहिता समये राज्ञ्याः पूर्णचन्द्रनिभानना

第十の月が満ちて尽きたとき、定めの時に王妃は麗しき王女を産んだ。その顔は満月のごとく輝いていた。

Verse 39

रत्नगंगेति नाम्ना सा मणिमाणिक्यभूषिता । एकदा दैवयोगेन देशांतरादुपागतः

その娘はラトナガンガーと名づけられ、宝玉と珠で飾られていた。ある時、天のめぐり合わせにより、異国より一人の者が来訪した。

Verse 40

नाम्ना चैवेंद्रसूरिर्वै देशेस्मिन्कान्यकुब्जके । षोडशाब्दा च सा कन्या नोपनीता नृपात्मजा

また、このカーニヤクブジャの国に、インドラースーリと呼ばれる者がいた。王の娘は十六歳でありながら、まだウパナヤナの聖なる入門を受けていなかった。

Verse 41

दास्यांतरेण मिलिता इन्द्रसूरिश्च जीविकः । शाबरीं मंत्रविद्यां च कथयामास भारत

おおバーラタよ、生業によって暮らすインドラースーリは侍女の取り次ぎで彼女と会い、シャーバリー（Śābarī）の真言の秘法を説き授けた。

Verse 42

एकचित्ताभवत्सा तु शूलिकर्मविमोहिता । ततः सा मोहमापन्ना तत्तद्वाक्यपरायणा

その行法に惑わされ、彼女の心は一つに縛られた。やがて迷いに沈み、彼の言葉の一つ一つにすべてを委ねるようになった。

Verse 43

क्षपणैर्बोधिता वत्स जैनधर्मपरायणा । ब्रह्मावर्ताधिपतये कुंभीपालाय धीमते

愛しき者よ、クシャパナ（kṣapaṇa）らに教え諭され、彼女はジャイナの道に帰依した。そしてブラフマーヴァルタの主、賢きクンビー・パーラ（Kumbhīpāla）に与えられた。

Verse 44

रत्नगंगां महादेवीं ददौ तामिति विक्रमी । मोहेरेकं ददौ तस्मै विवाहे दैवमोहितः

かくして勇猛なる王は、高貴なるラトナガンガー（Ratnagaṅgā）を彼に嫁がせた。天命に惑わされ、その婚礼において己がただ一つの宝を授けた。

Verse 45

धर्मारण्यं समागत्य राजधानी कृता तदा । देवांश्च स्थापयामास जैनधर्मप्रणीतकान्

ダルマーラニヤ（Dharmāraṇya）に至ると、彼はそこを都と定め、ジャイナ教の規定に従って造られた神々の像を安置した。

Verse 46

सर्वे वर्णास्तथाभूता जैन धर्मसमाश्रिताः । ब्राह्मणा नैव पूज्यंते न च शांतिकपौष्टिकम्

かくしてあらゆる身分・階層はジャイナの道に帰した。バラモンはもはや敬われず、安寧と繁栄を祈る儀礼も行われなかった。

Verse 47

न ददाति कदा दानमेवं कालः प्रवर्तते । लब्धशासनका विप्रा लुप्तस्वाम्या अहर्निशम्

誰ひとり施しをしない――時代はかくも移ろう。バラモンたちは学と戒を備えながらも、昼夜を通して施主と庇護を失って生きた。

Verse 48

समाकुलितचित्तास्ते नृपमामं समाययुः । कान्यकुब्जस्थितं शूरं पाखण्डैः परिवेष्टितम्

心乱れた彼らは、カーニヤクブジャに滞在する王のもとへ赴いた。王は勇猛であったが、四方を異端の徒に取り巻かれていた。

Verse 49

कान्यकुब्जपुरं प्राप्य कतिभिर्वासरैर्नृप । गंगोपकण्ठे न्यवसञ्छ्रांतास्ते मोढवाडवाः

王よ、彼らは幾日かでカーニヤクブジャの都に到り、疲れ果てたモーダ（Moḍha）のバラモンたちは聖なるガンガーの岸に宿を定めた。

Verse 50

चारैश्च कथितास्ते च नृपस्याग्रे समागताः । प्रातराकारिता विप्रा आगता नृपसंसदि

王の密偵の報告により、彼らバラモンは王の御前へ連れて来られた。朝に召され、王の御座の評議の場へ入った。

Verse 51

प्रत्युत्थानाभिवादादीन्न चक्रे सादरं नृपः । तिष्ठतो ब्राह्मणान्सर्वान्पर्यपृच्छदसौ ततः

王は、起立して迎えることや礼拝の挨拶など、慣例の敬意ある作法を行わなかった。すべてのバラモンが立ったままの中、彼は彼らに問いただした。

Verse 52

किमर्थमागता विप्राः किंस्वित्कार्यं ब्रुवंतु तत्

「バラモンたちよ、何のために来たのか。いかなる用向きか、それを申せ。」

Verse 53

विप्रा ऊचुः । धर्मारण्यादिहायातास्त्वत्समीपं नराधिप । राजंस्तव सुतायास्तु भर्ता कुमारपालकः

バラモンたちは言った。「人々の主よ、我らはダルマアラニヤ（Dharmāraṇya）より御前に参りました。大王よ、あなたの御息女の夫はクマーラパーラカ（Kumārapālaka）であります。」

Verse 54

तेन प्रलुप्तं विप्राणां शासनं महदद्भुतम् । वर्तता जैनधर्मेण प्रेरितेनेंद्रसूरिणा

彼によって、久しく定められてきたバラモンの法令—偉大にして尊ぶべきもの—が踏みにじられました。彼はインドラ・スーリ（Indrasūri）にそそのかされ、ジャイナの法に従って生きているのです。

Verse 55

राजोवाच । केन वै स्थापिता यूयमस्मिन्मोहेरके पुरे । एतद्धि वाडवाः सर्वं ब्रूत वृत्तं यथातथम्

王は言った。「このモーヘラカ（Moheraka）の都に、そなたらは誰によって住まわせられたのか。まことに、ヴァーダヴァ（Vāḍava）よ、起こったことをありのままに、すべて我に告げよ。」

Verse 56

विप्रा ऊचुः । काजेशैः स्थापिताः पूर्वं धर्मराजेन धीमता । कृता चात्र शुभे स्थाने रामेण च ततः पुरी

バラモンたちは言った。「かつて我らはカージェーシャ（Kājeśa）、すなわち賢きダルマラージャ（Dharmarāja）によってここに据えられました。さらに後、この吉祥なる地において、ラーマ（Rāma）がここに都を築かれたのです。」

Verse 57

शासनं रामचंद्रस्य दृष्ट्वाऽन्यैश्चैव राजभिः । पालितं धर्मतो ह्यत्र शासनं नृपसत्तम

王の中の最勝者よ、ラーマチャンドラ（Rāmacandra）の法令を見て、他の王たちもまた、この地でその法令をダルマに則って忠実に守り続けました。

Verse 58

इदानीं तव जामाता विप्रान्पालयते न हि । तच्छ्रुत्वा विप्रवाक्यं तु राजा विप्रानथाब्रवीत्

「いまや汝の婿は、ブラーフマナたちを少しも守ってはおらぬ。」ブラーフマナの言葉を聞いた王は、ついで彼らに語りかけた。

Verse 59

यांतु शीघ्रं हि भो विप्राः कथयंतु ममाज्ञया । राज्ञे कुमारपालाय देहि त्वं ब्राह्मणालयम्

「急ぎ行け、ブラーフマナたちよ。わが命によりこう告げよ。『ブラーフマナの住まいを、クマーラパーラ王に与えよ』と。」

Verse 60

श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्राः परं हर्षमुपागताः । जग्मुस्ततोऽतिमुदिता वाक्यं तत्र निवेदितम्

その言葉を聞くや、ブラーフマナたちは大いなる歓喜に満たされた。やがて喜び勇んで赴き、そこでその言葉を伝えた。

Verse 61

श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् । कुमारपाल उवाच । रामस्य शासनं विप्राः पालयिष्याम्यहं नहि

舅の言葉を聞いて、王は語った。クマーラパーラは言う。「ブラーフマナたちよ、われはラーマの御命令には従わぬ。」

Verse 62

त्यजामि ब्राह्मणान्यज्ञे पशुहिंसापरायणान् । तस्माद्धि हिंसकानां तु न मे भक्तिर्भवेद्द्विजाः

「供犠において獣の殺害に執するブラーフマナたちを、われは捨てる。ゆえに、二度生まれの者たちよ、暴力に生きる者へは敬信を抱かぬ。」

Verse 63

ब्राह्मणा ऊचुः । कथं पाखंडधर्मेण लुप्तशासनको भवान् । पालयस्व नृपश्रेष्ठ मा स्म पापे मनः कृथाः

バラモンたちは言った。「いかにして汝は、異端の道によって、定められた法令を捨て去った者となったのか。王の中の最勝よ、それを護り保て—罪へと心を向けてはならぬ。」

Verse 64

राजोवाच । अहिंसा परमो धर्मो अहिंसा च परं तपः । अहिंसा परमं ज्ञानमहिंसा परमं फलम्

王は言った。「不殺生（アヒンサー）は最高のダルマであり、不殺生は最高の苦行である。不殺生は最高の智慧であり、不殺生は最高の果である。」

Verse 65

तृणेषु चैव वृक्षेषु पतंगेषु नरेषु च । कीटेषु मत्कुणाद्येषु अजाश्वेषु गजेषु च

「草にも木にも、虫にも人にも；蠕虫にも、南京虫などの微き生きものにも、山羊にも馬にも、そして象においてさえ—」

Verse 66

लूतासु चैव सर्पेषु महिष्यादिषु वै तथा । जंतवः सदृशा विप्राः सूक्ष्मेषु च महत्सु च

「蜘蛛にも蛇にも、また水牛などにも同じく—生きとし生けるものは等しい、バラモンたちよ、小さきものも大いなるものも。」

Verse 67

कथं यूयं प्रवर्तध्वे विप्रा हिंसापरायणाः । तच्छ्रुत्वा वज्रतुल्यं हि वचनं च द्विजोत्तमाः

「いかにして汝らは進むのか、バラモンたちよ、暴力に執する者として。」その金剛の雷のごとき言葉を聞いて、最勝の二度生まれた者たちは—

Verse 68

प्रत्यूचुर्वाडवाः सर्वे क्रोधरक्तेक्षणा दृशा

ヴァダヴァたちは皆答えた。怒りに燃える眼差しに、目は赤く染まっていた。

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । अहिंसा परमो धर्मः सत्यमेतत्त्वयोदितम् । परं तथापि धर्मोऽस्ति शृणुष्वैकाग्रमानसः

ブラーフマナたちは言った。「アヒンサー（不殺生・非暴力）は最高のダルマである。汝の言葉はまことだ。されど、なお別のダルマもある。一心に心を定めて聞け。」

Verse 70

या वेदविहिता हिंसा सा न हिंसेति निर्णयः । शस्त्रेणाहन्यते यच्च पीडा जंतुषु जायते

「ヴェーダにより定められた害は、確定した結論として『害』とは見なされぬ。だが、武器で生きものが打たれ、衆生に苦痛が生ずるとき——」

Verse 71

स एवाधर्म एवास्ति लोके धर्मविदां वर । वेदमंत्रैविहन्यंते विना शस्त्रेण जंतवः

「それこそが世におけるアダルマである、ダルマを知る者の中の最勝よ。武器を用いず、ただヴェーダのマントラのみで衆生が殺されるときである。」

Verse 72

जंतुपीडाकरा नैव सा हिंसा सुखदायिनी । परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्

「生きものを苦しめる行いは、福をもたらす『害』ではない。他者を益することはプンニャ（功徳）に至り、他者を傷つけることはパーパ（罪）に至る。」

Verse 73

वेदोदितां विधायापि हिंसां पापैर्न लिप्यते । विप्राणां वचनं श्रुत्वा पुनर्वचनमब्रवीत्

「たとえヴェーダに説かれた殺傷を行っても、罪に染まることはない。」ブラーフマナたちの言葉を聞き、彼は再び答えて言った。

Verse 74

राजोवाच । ब्रह्मादीनां परं क्षेत्रं धर्मारण्यमनुत्तमम् । ब्रह्मविष्णु महेशाद्या नेदानीमत्र संति ते

王は言った。「ダルマーラニヤは、ブラフマーら諸神のための比類なき至高の聖なるクシェートラである。だが今ここには、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシャらはおられぬ。」

Verse 75

न धर्मो विद्यते वात्र उक्तो रामः स मानुषः । क्व वापि लंबपुछोऽसौ यो मुक्तो रक्षणाय वः

「ここにはダルマは見当たらぬ。語られる『ラーマ』もただの人間だ。では、お前たちを守るために放たれた長い尾の者は、いったいどこにいるのか。」

Verse 76

शासनं चेन्न दृष्टं वो नैव तत्पालयाम्यहम् । द्विजाः कोपसमाविष्टा ददुः प्रत्युत्तरं तदा

「もしお前たちがその命令（権威）を見ていないのなら、私はそれを守らぬ。」そのとき、怒りにとらわれた二度生まれの者たちは答えた。

Verse 77

द्विजा ऊचुः । रे मूढ त्वं कथं वेत्थ भाषसे मदलोलुपः । स दैत्यानां विनाशाय धर्मसंरक्षणाय च

二度生まれの者たちは言った。「おお愚か者よ、驕りに貪るお前が、どうして知ってそのように語れるのか。彼はダイティヤ族を滅ぼし、またダルマを守護するために在るのだ。」

Verse 78

रामश्चतुर्भुजः साक्षान्मानुषत्वं गतो भुवि । अगतीनां च गतिदः स वै धर्मपरायणः । दयालुश्च कृपालुश्च जंतूनां परिपालकः

ラーマ—まことに四臂として顕現する主—は地上において人の姿を取られた。拠り所なき者の帰依処であり真の道、常にダルマに帰依し、慈悲深く憐れみ深く、あらゆる生きものの守護者である。

Verse 79

राजोवाच । कुतोऽद्य वर्त्तते रामः कुतो वै वायुनंदनः । भ्रष्टाभ्रमिव ते सर्वे क्व रामो हनुमानिति

王は言った。「今日ラーマはどこにおられるのか。まことに風神ヴァーユの子はどこにいるのか。汝らは皆、雲から落ちたかのようだ。ではラーマとハヌマーンはどこだ？」

Verse 80

परंतु रामो हनुमान्यदि वर्त्तेत सर्वतः । इदानीं विप्रसाहाय्य आगमिष्यति मे मतिः

「だが、もしラーマとハヌマーンが真に遍く在すのなら、今ここに我が決意がある。ブラーフマナたちの助けを得て、私は進もう。」

Verse 81

दर्शयध्वं हनूमंतं रामं वा लक्ष्मणं तथा । यद्यस्ति प्रत्ययः कश्चित्स नो विप्राः प्रदर्श्यताम्

「ハヌマーンを示せ。あるいはラーマを、そして同じくラクシュマナを。もし何らかの証があるなら、ブラーフマナよ、それを我らに示せ。」

Verse 82

ते च जातास्त्रिधा तात गोभूजाडालजा स्तथा । मांडलीयास्तथा चैते त्रिविधाश्च मनोरमाः

「そして彼らは三種となった、愛しき者よ。ゴーブージャ、アーダーラジャ、そしてまたマーンダリーヤ。かくしてこの麗しきものどもは三つに分かれた。」

Verse 83

पुनरागत्य स्थानेऽस्मिन्दत्ता ग्रामास्त्रयोदश । काश्यप्यां चैव गंगायां महादानानि षोडश

再びこの場所へ帰り来て、十三の村が施与された。さらにカーシャピーと聖なるガンガーにおいて、十六の大施（マハーダーナ）が執り行われた。

Verse 84

दत्तानि विप्रमुख्येभ्यो दत्ता ग्रामाः सुशोभनाः । पुनः संकल्पिता वीर षट्पंचाशकसंख्यया

これらは最も高徳なるブラーフマナたちに与えられ、麗しき村々が布施された。さらにまた、勇士よ、五十六に及ぶ追加の施与が誓い定められた。

Verse 85

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा जज्ञिरे वराः । सपादलक्षा वणिजो दत्ता मांडलिकाभिधाः

また、優れたゴーブージャが三万六千生じた。さらに、商人が一ラーカと四分の一（十二万五千）ほど従属として与えられ、「マーンダリカ」と呼ばれた。

Verse 86

तेनोक्तं वाडवाः सर्वे दर्शयध्वं हि मारुतिम् । यस्याभिज्ञानमात्रेण स्थितिं पूर्वां ददाम्यहम्

そのとき言われた。「汝らすべて、ヴァーダヴァよ、まことにマールティを示せ。彼をただ認めるだけで、われは汝らを以前の境地へと戻そう。」

Verse 87

विप्रवाक्यं करिष्यामि प्रत्ययो दर्श्यते यदि । ततः सर्वे भविष्यंति वेदधर्मपरायणाः

証が示されるなら、われはブラーフマナの言葉のとおりに行おう。そうすれば、彼らは皆、ヴェーダのダルマに帰依する者となる。

Verse 88

अन्यथा जैनधर्मेण वर्त्तयध्वं हि सर्वशः । नृपवाक्यं तु ते श्रुत्वा स्वेस्वे स्थाने समागताः

「さもなくば、あらゆる面でジャイナのダルマに従って行じよ。」王の命を聞くや、彼らは皆、それぞれ自らの場所へと帰っていった。

Verse 89

वाडवः खिन्नमनसः क्रोधेनांधीकृता भुवि । निश्वासान्मुंचमानास्ते हाहेति प्रवदंति च

そのvāḍavaたちは心沈み、地上にて怒りに目をくらまされ、重い溜息を漏らしつつ、「ああ、ああ」と嘆き叫んだ。

Verse 90

दंतान्प्राघर्षयन्सर्वान्न्यपीडंश्च करैः करान् । परस्परं भाषमाणाः कथं कुर्मो वयं त्वितः

皆が歯を食いしばり、手を手で固く握りしめて、互いに語り合った。「これより先、いま我らはどうすべきか。」

Verse 91

मिलित्वा वाडवाः सर्वे चक्रुस्ते मंत्रमुत्तमम् । रामवाक्यं हृदि ध्यात्वा ध्यात्वा चैवांजनीसुतम्

集い合ったvāḍavaたちは、すぐれた策（マントラ）を立てた。ラーマの言葉を胸に抱き、さらにアンジャニーの子ハヌマーンを観想した。

Verse 92

द्विजमेलापकं चक्रुर्बाला वृद्धतमा अपि । तेषां वृद्धतमो विप्रो वाक्यमूचे शुभं तदा

彼らは若者から最長老に至るまで、ブラーフマナたちの集会を開いた。すると、その中の最年長のブラーフマナが吉祥なる言葉を語った。

Verse 93

चतुःषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं ये द्विसप्ततिः । स्वस्वगोत्रस्यावटंका एकग्रामाभिभाषिणः

我らのうちには六十四のゴートラと七十二の分派がある。各々が自らのゴートラの系譜印を備え、皆が一つの共同体として語る。

Verse 94

प्रयातु स्वस्ववर्गस्य एको ह्येको द्विजः सुधीः । रामेश्वरं सेतु बंधं हनूमांस्तत्र विद्यते

各々の一族から賢きバラモンが一人ずつ旅立て。ラーメーシュヴァラムへ、セートゥバンダへ。そこにはハヌマーンが在す。

Verse 95

सर्वे प्रयांतु तत्रैव रामपार्श्वे निरामयाः । निराहारा जितक्रोधा मायया वर्जिताः पुनः

皆、まさにそこへ赴き、ラーマの御側にて病患なくあれ。断食し、怒りを制し、再び欺きとマーヤーを捨てよ。

Verse 96

एकाग्रमानसाः सर्वे स्तुत्वा ध्यात्वा जपंतु तम् । ततो दाशरथी रामो दयां कृत्वा द्विजन्मसु

皆、一点に心を定めて、彼を讃え、観想し、御名をジャパとして唱えよ。するとダシャラティ・ラーマは、二度生まれし者らを憐れみ…

Verse 97

शासनं च प्रदास्यति अचलं च युगेयुगे । महता तपसा तुष्टः प्रदास्यति समीहितम्

…揺るがぬ御宣言を、劫ごと劫ごとに授け給う。大いなるタパスに満足し、望むものを与え給う。

Verse 98

यस्य वर्गस्य यो विप्रो न प्रयास्यति तत्र वै । स च वर्गात्परित्याज्यः स्थानधर्मान्न संशयः

もしブラーフマナが自ら属する共同体のもとへ赴かず、そこに立ち並ばないなら、まことにその共同体から追放されるべきである。これは疑いなき土地の法（sthāna-dharma）である。

Verse 99

वणिग्वृत्ते न संबंधे न विवाहे कदाचन । ग्रामवृत्ते न संबंधः सर्वस्थाने बहिष्कृताः

商いの取引において彼らと交わってはならず、また決して婚姻の縁を結んではならない。村の務めにおいても関わりを持たず、あらゆる場所で彼らを外に置き、排除せよ。

Verse 100

सभावाक्यं च तच्छ्रुत्वा तन्मध्ये वाडवः शुचिः । वाग्मी दक्षः सुशब्दश्च त्रिरवैः श्रावयन्द्विजान्

集会で語られた言葉を聞くや、清浄なるヴァーダヴァ（Vāḍava）が彼らのただ中に立った。雄弁で才に富み、声も明らかで、二度生まれ（dvija）たちに三度その布告を聞かせた。

Verse 110

व्यास उवाच । न जैनधर्मे ये लिप्ता गोभुजा वणिगुत्तमाः । वृत्तिभंगभयात्तत्र मौनमेव समाचरन्

ヴィヤーサは言った。「優れた商人たる『ゴーブフジャ（gobhujas）』で、ジャイナの法（Jain dharma）に帰依していない者たちは、生業が断たれることを恐れ、そこでただ沈黙のみを守った。」

Verse 120

शासनं भवतामस्तु रामदत्तं न संशयः । त्रयीविद्यास्तु विख्याताः सर्वे वाडवपुंगवाः

疑いなく、ラーマダッタ（Rāmadatta）によって授けられた統治と守護が、汝らのものとなるように。ヴァーダヴァ（Vāḍava）の中の雄たちは皆、三重のヴェーダ学（trayī）に通じる者として名高い。

Verse 130

विप्रसंघविनाशाय दक्षिणद्वारसंस्थितः । सिंदूरपुष्पमालाभिः पूजितो गणनायकः

南の門に立ち、ブラーフマナの共同体を滅ぼすために据えられたガナの主は、朱砂と花鬘をもって礼拝された。

Verse 140

त्यक्तस्वकीयवचना वृत्तिहीना भविष्यथ । ततस्तन्मध्यतः कश्चिच्चातुर्विद्य उवाच ह

「自らの言葉を捨てれば、生業を失うであろう。」するとその中から、四つの学芸に通じた一人の師が語った。

Verse 150

देशाद्देशांतरं गत्वा वनाच्चैव वनांतरम् । तीर्थेतीर्थे कृतश्राद्धाः सुसंत सत्यव्रतपरायणाः । ते गता दूरमध्वानं हनुमद्दर्शनार्थिनः

国から国へ、森から森へと巡り、あらゆるティールタでシュラーダを修した。安らかにして真実の誓いに帰依し、彼らは長き道のりを進み、ハヌマーンのダルシャナを求めた。

Verse 160

येन वै दुःखिता विप्रास्तेनाहं दुःखितः कपे

おお猿よ、ブラーフマナたちを苦しめたその原因によって、まさに私もまた苦しんでいる。

Verse 170

अथवा गम्यतां विप्राश्चिरं जीव सुखी भव । वृद्धस्य वाक्यं तच्छ्रुत्वा वाडवाश्चैकमानसाः

「それならば、ブラーフマナたちよ、道を進め。久しく生き、幸いであれ。」長老のその言葉を聞いて、ヴァーダヴァたちもまた心を一つにした。

Verse 180

चतुश्चत्वारिंशदधिकचतुःशतमितात्मनाम् । ग्रामास्त्रयोदशार्चार्थं सीतापुरसमन्विताः

自制を保つ四百四十の帰依者があり、さらにシータープラを含む十三の村が、礼拝と供物のために定められた。

Verse 190

आंजनेयो यदास्माकं न दास्यति समीहितम् । अनाहारव्रतेनैव प्राणांस्त्यक्ष्यामहे वयम्

もしアーンジャネーヤ（ハヌマーン）が我らの願いを授けぬなら、ただ断食の誓いによって、我らは命そのものを捨てよう。

Verse 200

तर्जन्यग्रे द्विजश्रेष्ठा अगम्या मां विना परैः । सा सुवर्णमयी भाति यस्यां राज्ये विभीषणः

おお最勝の二度生まれよ、我が人差し指の先において、我なくしては他の者に彼女は到達できぬ。彼女は黄金のごとく輝く—その国をヴィビーシャナが治める。

Verse 201

स्थापितो रामदेवेन सेयं लंका महापुरी । नियमस्थैः साधुवृंदैस्तीर्थयात्राप्रसंगतः

この大いなる都ランカーは主ラーマによって स्थापितされた。巡礼の途において、戒律に堅固なサードゥたちの群れがここを訪れ、敬い礼拝する。

Verse 202

आनीय गंगासलिलं रामेशमभिषिच्य च । क्षिप्ता एते महाभारा दृश्यंते सागरांतरे

ガンガーの聖水を運び、ラーメーシャを灌頂して沐浴させたのち、これらの巨大な重荷は投げ捨てられた—そして海の広がりの中にそれが見える。

Verse 203

निष्पापास्तेन संजाताः साधवस्ते दृढव्रताः । नूनं पुण्योदये वृद्धिः पापे हानिश्च जायते

その聖なる行いによって、堅固な誓願を保つサードゥたちは罪を離れた。まことに、功徳が興れば増大し、罪は衰えて滅びる。

Verse 204

स्थानभ्रष्टाः कृताः पूर्वं चातुर्विद्या द्विजातयः । जीर्णोद्धारेण रामेण स्थापिताः पुनरेव हि । पूर्वजन्मनि भो विप्रा हरिपूजा कृता मया

かつて、四ヴェーダに通じた二度生まれの者たちは、本来の座から追われていた。だがラーマが荒廃を修復したことにより、彼らは再び据えられた。おおブラーフマナたちよ、前生において私はハリを礼拝した。

Verse 205

सांप्रतं निश्चला भक्तिर्भवत्सेवा हि दृश्यते । तेन पुण्यप्रभावेण तुष्टो दास्यामि वो वरम्

今、揺るがぬ信愛（バクティ）と、あなたがたへの奉仕がはっきりと見える。その功徳の力に満足し、私はあなたがたに一つの恩寵（ヴァラ）を授けよう。

Verse 206

धन्योहं कृतकृत्योहं सुभाग्योहं धरातले । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

私は幸いであり、なすべきことを成し遂げた。地上にあって福運に恵まれている。今日、我が生は実を結び、我が命はまことに善く生きられた。

Verse 207

यदहं ब्राह्मणानां च प्राप्तवांश्चरणांतिकम्

なぜなら私は、ブラーフマナたちの御足もとに近侍する聖なる境地に至ったからである。

Verse 208

व्यास उवाच । दृष्ट्वैव हनुमन्तं ते पुलकांकितविग्रहाः । सगद्गदं यथोचुस्ते वाक्यं वाक्यविशारदाः

ヴィヤーサは言った。ハヌマーンをひと目見た瞬間、彼らの身は聖なる感激に震え、鳥肌が立った。感情に声を詰まらせながらも、言葉に通じた者たちはふさわしい言葉で彼に語りかけた。

Verse 18000

वृत्त्यर्थं तेन दत्ता वै ह्यनर्घ्या रत्नकोटयः । तदा ते मोढ १८००० गोभूजा

彼らの生計のために、彼はまことに比類なき宝玉を幾千万（クロール）も授けた。続いて本文は乱れた読みにより「一万八千」と記し、さらに牛の施与と土地の寄進が語られている。