Adhyaya 30

Verse 1

। व्यास उवाच । पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते वैष्णवांशो रघूद्वहः । सूर्यवंशे समुत्पन्नो रामो राजीवलोचनः

ヴィヤーサは言った。「いにしえ、トレーター・ユガが到来したとき、太陽王朝に、ラグ族の最勝たるラーマ—蓮華の眼をもつ御方—が、ヴィシュヌの分身として出生した。」

Verse 2

स रामो लक्ष्मणश्चैव काकपक्षधरावुभौ । तातस्य वचनात्तौ तु विश्वामित्रमनुव्रतौ

ラーマとラクシュマナもまた——二人とも「烏の翼」の髪形を結い——父の御言葉に従い、誓願と戒律を守りつつ、聖仙ヴィシュヴァーミトラに忠実に随行した。

Verse 3

यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ । धनुःशरधरौ वीरौ पितुर्वचनपालकौ

祭祀（ヤジュニャ）を守護するため、王は二人の王子を託した——弓矢を携える勇士にして、父の御命を堅く守る者たちであった。

Verse 4

पथि प्रव्रजतो यावत्ताडकानाम राक्षसी । तावदागम्य पुरतस्तस्थौ वै विघ्नकारणात्

道を進むその折、ターダカーという名の羅刹女が彼らの前に現れ、妨げをなさんとして立ちはだかった。

Verse 5

ऋषेरनुज्ञया रामस्ताडकां समघातयत् । प्रादिशच्च धनुर्वेदविद्यां रामाय गाधिजः

聖仙の許しを得て、ラーマはターダカーを討ち倒した。さらにガーディの子（ヴィシュヴァーミトラ）は、弓術の聖なる学・ダヌルヴェーダをラーマに授けた。

Verse 6

तस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगतः । अहल्या गौतमवधूः पुनर्जाता स्वरूपिणी

その足裏の触れにより、石は——ヴァーサヴァ（インドラ）との因縁によって——変じ、ゴータマの妻アハリヤーは本来の姿として再び生まれ出た。

Verse 7

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु संप्रवृत्ते रघूत्तमः । मारीचं च सुबाहुं च जघान परमेषुभिः

ヴィシュヴァーミトラの祭祀が始まると、ラグ族の最勝者は至高の矢をもってマーリーチャとスバーフを討ち滅ぼした。

Verse 8

ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम् । रामः पंचदशे वर्षे षड्वर्षां चैव मैथिलीम्

ジャナカ王の館には主の折れた弓が納められていた。ラーマは十五歳にして、六歳のマイティリーを妃として得た。

Verse 9

उपयेमे तदा राजन्रम्यां सीतामयोनिजाम् । कृतकृत्यस्तदा जातः सीतां संप्राप्य राघवः

そのとき、王よ、彼は美しきシーター——胎より生まれぬ御方——を娶った。シーターを得て、ラाघヴァは己の目的が成就したと覚った。

Verse 10

अयोध्यामगमन्मार्गे जामदग्न्यमवेक्ष्य च । संग्रामोऽभूत्तदा राजन्देवानामपि दुःसहः

アヨーディヤーへ向かう途上、道でジャーマダグニャ（パラシュラーマ）を見て、王よ、神々さえ耐え難い戦いが起こった。

Verse 11

ततो रामं पराजित्य सीतया गृहमागतः । ततो द्वादशवर्षाणि रेमे रामस्तया सह

それから、ラーマを打ち負かして、彼はシーターとともに家へ帰った。その後ラーマは彼女と共に十二年のあいだ歓びを享受した。

Verse 12

एकविंशतिमे वर्षे यौवराज्यप्रदायकम् । राजानमथ कैकेयी वरद्वयमयाच त

ラーマの二十一年目、王が皇太子の位を授けようとしたとき、カイケーイーは王のもとに進み出て、二つの恩寵を願い求めた。

Verse 13

तयोरेकेन रामस्तु ससीतः सहलक्ष्मणः । जटाधरः प्रव्रजतां वर्षाणीह चतुर्दश

その一つの恩寵として、シーターとラクシュマナを伴い、結髪をたくわえたラーマが、この地を十四年の流謫へと旅立ちますように。

Verse 14

भरतस्तु द्वितीयेन यौवराज्याधिपोस्तु मे । मंथरावचनान्मूढा वरमेतमयाचत

そして第二の恩寵として、バラタが私のために皇太子の位の主となりますように。マンタラーの言葉に惑わされ、彼女はこの恩寵を求めた。

Verse 15

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

王は、ジャーナキーと伴侶ラクシュマナを従えたラーマを流謫へと遣わした。三夜は水のみを口にし、四日目に果実を食した。

Verse 16

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

五日目、ラーマはチトラクータに住まいを定めた。そのときダシャラタは「ラーマ、ラーマ」とのみ唱えつつ天界へと赴いた。

Verse 17

ब्रह्मशापं तु सफलं कृत्वा स्वर्गं जगाम किम् । ततो भरत शत्रुघ्नौ चित्रकूटे समागतौ

かくして婆羅門の呪詛を成就させ、彼は天界へ赴いた。その後、バラタとシャトルグナはチトラクータに到着した。

Verse 18

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

王よ、彼らはラーマに父が天界へ赴いたことを告げ、バラタを慰めてから、帰途へと向かった。

Verse 19

ततो भरत शत्रुघ्नौ नंदिग्रामं समागतौ । पादुकापूजनरतौ तत्र राज्यधरावुभौ

それからバラタとシャトルグナはナンディグラーマに至った。そこでラーマの履（パードゥカー）を礼拝しつつ、二人は国の重荷を担った。

Verse 20

अत्रिं दृष्ट्वा महात्मानं दण्डकारण्यमागमत । रक्षोगणवधारम्भे विराधे विनिपातिते

大いなる魂のアトリを拝したのち、（ラーマは）ダンダカの森へ赴いた。羅刹の群れを討つ戦いが始まると、ヴィラーダは打ち倒された。

Verse 21

अर्द्धत्रयोदशे वर्षे पंचवट्यामुवास ह । ततो विरूपयामास शूर्पणखां निशाचरीम् । वने विचरतरतस्य जानकीसहितस्य च

十三年半が過ぎると、彼はパンチャヴァティーに住まった。その後、ジャーナキーとともに森を巡る折、夜行の羅刹女シュールパナカーの姿を損なった。

Verse 22

आगतो राक्षसो घोरः सीतापहरणाय सः । ततो माघासिताष्टम्यां मुहूर्ते वृन्दसंज्ञके

恐るべき羅刹が来たりて、シーターを奪わんとした。これはマ―ガ月の黒分八日、ヴリンダと名づく吉祥の刻に起こった。

Verse 23

राघवाभ्यां विना सीतां जहार दश कन्धरः । मारीचस्याश्रमं गत्वा मृगरूपेण तेन च

二人のラ―ガヴァを離れたとき、ダシャカンダラはシーターをさらい去った。彼はマーリーチャの庵に赴き、彼に鹿の姿を取らせた。

Verse 24

नीत्वा दूरं राघवं च लक्ष्मणेन समन्वितम् । ततो रामो जघानाशु मारीचं मृगरू पिणम्

ラ―ガヴァをラクシュマナとともに遠くへ誘い出したのち、ラーマは鹿の姿となったマーリーチャをたちまち討ち滅ぼした。

Verse 25

पुनः प्राप्याश्रमं रामो विना सीतां ददर्श ह । तत्रैव ह्रियमाणा सा चक्रंद कुररी यथा

庵に帰ったラーマは、シーターがいないのを見た。まさにその場で、連れ去られつつ彼女は、クラーリー鳥の嘆きのように泣き叫んだ。

Verse 26

रामरामेति मां रक्ष रक्ष मां रक्षसा हृताम् । यथा श्येनः क्षुधायु्क्तः क्रन्दंतीं वर्तिकां नयेत्

「ラーマ、ラーマよ—お守りください！ 羅刹に奪われたこの身をお守りください！」—飢えた鷹が泣く鶉をつかみ運ぶがごとく。

Verse 27

तथा कामवशं प्राप्तो राक्षसो जनकात्मजाम् । नयत्येष जनकजां तच्छ्रुत्वा पक्षिराट् तदा

かくして羅刹は欲に圧され、ジャナカの娘をさらい去っていた。これを聞くや、鳥の王はただちに立ち上がり、行動した。

Verse 28

युयुधे राक्षसेंद्रेण रावणेन हतोऽपतत् । माघासितनवम्यां तु वसंतीं रावणालये

彼は羅刹の王ラーヴァナと戦い、討たれて落ちた。さらにマ―ガ月の闇の半月の九日、彼女はラーヴァナの住まいに留まっていた。

Verse 29

मार्गमाणौ तदा तौ तु भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

そのとき、兄弟であるラーマとラクシュマナは彼女を捜し求めていた。

Verse 30

जटायुषं तु दृष्ट्वैव ज्ञात्वा राक्षससंहृताम् । सीतां ज्ञात्वा ततः पक्षी संस्कृतस्तेन भक्तितः

ジャターユを見て、羅刹に討たれたことを知り、そこからシーターの行方を悟ったラーマは、敬虔なる心でその鳥の葬送の儀礼を執り行った。

Verse 31

अग्रतः प्रययौ रामो लक्ष्मणस्तत्पदानुगः । पंपाभ्याशमनुप्राप्य शबरीमनुगृह्य च

ラーマは先に進み、ラクシュマナはその足跡に従った。パンパーのほとりに至ると、彼はシャバリーにもまた慈悲の恩寵を授けた。

Verse 32

तज्जलं समुपस्पृश्य हनुमद्दर्शनं कृतम् । ततो रामो हनुमता सह सख्यं चकार ह

かの聖なる水に作法どおり触れると、ハヌマーンとの邂逅が成就した。ついでラーマはハヌマーンと友誼を結んだ。

Verse 33

ततः सुग्रीवमभ्येत्य अहनद्वालिवानरम् । प्रेषिता रामदेवेन हनुमत्प्रमुखाः प्रियाम्

ついで彼はスグリーヴァのもとに赴き、猿族（ヴァーナラ）の主ヴァーリを討った。主ラーマの命により、ハヌマーンを先頭とする猿軍は、愛妃シーターを捜すため派遣された。

Verse 34

अंगुलीयकमादाय वायुसूनुस्तदागतः । संपातिर्दशमे मासि आचख्यौ वानराय ताम्

指輪を証として携え、風神ヴァーユの子は旅立った。さらにサンパーティは十か月目に、ヴァーナラに彼女—シーター—の所在を告げた。

Verse 35

ततस्तद्वचनादब्धिं पुप्लुवे शतयोजनम् । हनुमान्निशि तस्यां तु लंकायां परितोऽचिनोत्

その言葉を受けて、ハヌマーンは百ヨージャナに及ぶ大海をひと跳びに越えた。そして夜のランカーで、四方をくまなく探し回った。

Verse 36

तद्रात्रिशेषे सीताया दर्शनं तु हनूमतः । द्वादश्यां शिंशपावृक्षे हनुमान्पर्यवस्थितः

その夜の残りの時刻に、ハヌマーンはシーターを拝した。十二番目のティティに、彼はシンシャパーの樹上に身を潜めて待ち構えた。

Verse 37

तस्यां निशायां जानक्या विश्वासायाह संकथाम् । अक्षादिभिस्त्रयोदश्यां ततो युद्धमवर्त्तत

その夜、ジャーナキーの信を得るため、彼は心を安んじる物語を語った。やがて第十三ティティに、アクシャらとの戦いが始まった。

Verse 38

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

第十三ティティに、インドラの子を打ち破ったその猿は、ブラフマー・アストラによって縛られた。さらに彼は羅刹の王に、苛烈で鋭い言葉を投げかけた。

Verse 39

अब्रवीद्वायुसूनुस्तं बद्धो ब्रह्मास्त्रसंयुतः । वह्निना पुच्छयुक्तेन लंकाया दहनं कृतम्

ブラフマー・アストラに縛られたまま、風神ヴァーユの子は彼に語った。やがて尾に火が結び付けられ、ランカーの焼尽が成し遂げられた。

Verse 40

पूर्णिमायां महेंद्राद्रौ पुनरागमनं कपेः । मार्गशीर्षप्रतिपदः पंचभिः पथि वासरैः

満月の日、マヘーンドラ山にて、その猿は再び帰還した。それはマールガシールシャ月の初日であり、道中五日をもって旅を成し遂げた。

Verse 41

पुनरागत्य वर्षेह्नि ध्वस्तं मधुवनं किल । सप्तम्यां प्रत्यभिज्ञानदानं सर्वनिवेदनम्

帰還すると、まさに雨の日に、マドゥヴァナは打ち壊された。そして第七ティティに、相認のしるしが渡され、すべての報告が申し述べられた。

Verse 42

मणिप्रदानं सीतायाः सर्वं रामाय शंसयत् । अष्टम्युत्तरफाल्गुन्यां मुहूर्ते विजयाभिधे

彼は、シーターが宝珠を捧げた一切の次第を、ラーマに余すところなく奏上した――ウッタラパールグニーの第八ティティ、吉祥の刻「ヴィジャヤー（勝利）」において。

Verse 43

मध्यं प्राप्ते सहस्रांशौ प्रस्थानं राघवस्य च । रामः कृत्वा प्रतिज्ञां हि प्रयातुं दक्षिणां दिशम्

千条の光を放つ太陽が真昼に至ると、ラグハヴァは出立した。ラーマは誓願を立て終え、まことに南の方角へと旅立った。

Verse 44

तीर्त्वाहं सागरमपि हनिष्ये राक्षसेश्वरम् । दक्षिणाशां प्रयातस्य सुग्रीवोऽथाभव त्सखा

「たとえ大海を渡ろうとも、我は羅刹の王を討ち滅ぼす。」南方へ進む彼に、スグリーヴァはやがて盟友にして友となった。

Verse 45

वासरैः सप्तभिः सिंधोस्तीरे सैन्यनिवेशनम् । पौषशुक्लप्रतिपदस्तृतीयां यावदंबुधौ । उपस्थानं ससैन्यस्य राघवस्य बभूव ह

七日のうちに、軍勢は海のほとりに陣を敷いた。パウシャ月の白分の初日（プラティパダー）より第三日に至るまで、ラグハヴァは軍とともに大海の前に整列して立った。

Verse 46

विभीषणश्चतुर्थ्यां तु रामेण सह संगतः । समुद्रतरणार्थाय पंचम्यां मंत्र उद्यतेः

第四のティティに、ヴィビーシャナはラーマと合流した。第五のティティには、大海を渡るための策議と儀礼の評議が執り行われた。

Verse 47

प्रायोपवेशनं चक्रे रामो दिनचतुष्टयम् । समुद्राद्वरलाभश्च सहोपायप्रदर्शनः

ラーマは四日間、プラーヨーパヴェーシャナ（死に至る断食）を修した。海神より恩寵の賜りを得、さらに進むべき手段と方法を示された。

Verse 48

सेतोर्दशम्यामारंभस्त्रयोदश्यां समापनम् । चतुर्दश्यां सुवेलाद्रौ रामः सेनां न्यवे शयत्

橋の建造は第十のティティに始まり、第十三に成就した。第十四には、スヴェーラ山にてラーマは軍勢を布陣させた。

Verse 49

पूर्णिमास्या द्वितीयायां त्रिदिनैः सैन्यतारणम् । तीर्त्वा तोयनिधिं रामः शूरवानरसैन्यवान्

満月の後の第二日、三日のうちに軍勢は渡り終えた。大海を越えたラーマは、勇猛なるヴァーナラ軍を擁し、彼方の岸に立った。

Verse 50

रुरोध च पुरीं लंकां सीतार्थं शुभलक्षणः । तृतीयादिदशम्यंतं निवेशश्च दिनाष्टकः

そして吉祥の相を具えたラーマは、シーターのためにランカーの都を包囲した。第三日から第十日まで、陣営は八日間続いた。

Verse 51

शुकसारणयोस्तत्र प्राप्तिरेकादशीदिने । पौषासिते च द्वादश्यां सैन्यसंख्यानमेव च

そこで第十一日、シュカとサーラナが到来した。さらに第十二日、パウシャ月の黒分（下弦）において、軍勢の数え上げも行われた。

Verse 52

शार्दूलेन कपींद्राणां सारासारोपवर्णनम् । त्रयोदश्याद्यमांते च लंकायां दिवसैस्त्रिभिः

ランカーにおいて、十三番目のティティより三日間、シャールドゥラはヴァーナラ軍の主たちに、要と不要とを説き、実質とただの仮相とを分かち示した。

Verse 53

रावणः सैन्यसं ख्यानं रणोत्साहं तदाऽकरोत् । प्रययावंगदो दौत्ये माघशुक्लाद्यवासरे

そのときラーヴァナは軍勢の数を点検し、戦いの気勢を煽り立てた。マーガ月の白分初日、アンガダは使者として使命に赴いた。

Verse 54

सीतायाश्च तदा भर्तुर्मायामूर्धादिदर्शनम् । माघशुक्लद्वितीया यां दिनैः सप्तभिरष्टमीम्

その後、シーターには夫君に関する幻の光景が示された。まず首級などが現れたのである。マーガ月白分二日より七日を経て、八番目のティティに至った。

Verse 55

रक्षसां वानराणां च युद्धमासीच्च संकुलम् । माघशुक्लनवम्यां तु रात्राविंद्रजिता रणे

羅刹とヴァーナラの戦は、入り乱れて混沌とした激戦となった。マーガ月白分九番目のティティの夜、インドラジットが戦場に加わった。

Verse 56

रामलक्ष्मणयोर्ना गपाशबंधः कृतः किल । आकुलेषु कपीशेषु हताशेषु च सर्वशः

まことに、ラーマとラクシュマナには蛇の投げ縄の縛めがかけられた。ヴァーナラの諸将は皆、動揺し惑い、希望は四方で砕け散った。

Verse 57

वायूपदेशाद्गरुडं सस्मार राघवस्तदा । नागपाशविमोक्षार्थं दशम्यां गरु डोऽभ्यगात्

そのときヴァーユの教えにより、ラ―ガヴァはガルダを念じて招請した。蛇の縄の束縛を解くため、ガルダは第十のティティに来臨した。

Verse 58

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

マ―ガ月の白分第十一ティティに退勢が起こり、それは二日続いた。第十二ティティには、アンジャネーヤ（ハヌマーン）がドゥームラークシャを討ち取った。

Verse 59

त्रयोदश्यां तु तेनैव निहतोऽकंपनो रणे । मायासीतां दर्शयित्वा रामाय दशकंधरः

第十三ティティには、彼ひとりの手で戦場にてアカンパナが討たれた。さらに十首の王ダシャカンダラ（ラーヴァナ）は、幻のシーターをラーマに見せて、彼を脅かそうとした。

Verse 60

त्रासयामास च तदा सर्वान्सैन्यगतानपि । माघशुक्लचतुर्द्दश्यां यावत्कृष्णादिवासरम्

そのとき彼は、軍勢に属する者すべてにまで恐怖を投げかけた。これはマ―ガ月白分の第十四ティティから、黒分の初日まで続いた。

Verse 61

त्रिदिनेन प्रहस्तस्य नीलेन विहितो वधः । माघकृष्णद्वितीयायाश्चतुर्थ्यंतं त्रिभिर्दिनैः

三日のうちに、ニーラはプラハスタの討伐を成し遂げた。マ―ガ月黒分の第二ティティから第四ティティに至るまで、これらは三日にわたり展開した。

Verse 62

रामेण तुमुले युद्धे रावणो द्रावितो रणात् । पञ्चम्या अष्टमी यावद्रावणेन प्रबोधितः

激しい戦いにおいて、ラーマはラーヴァナを戦場から退けた。第五ティティから第八ティティに至るまで、ラーヴァナは彼を再び奮い立たせ、戦へと駆り立てた。

Verse 63

कुंभकर्णस्तदा चक्रेऽभ्यवहारं चतुर्दिनम् । कुम्भकर्णोकरोद्युद्धं नवम्यादिचतुर्दिनैः

その時クンバカルナは四日間食を取った。その後、第九ティティより始めて四日間、クンバカルナは戦いを繰り広げた。

Verse 64

रामेण निहतो युद्धे बहुवानरभक्षकः । अमावास्यादिने शोकाऽभ्यवहारो बभूव ह

戦において、ラーマは多くのヴァーナラを喰らう者を討ち倒した。新月日（アマーヴァスヤー）には、悲嘆ゆえの食事のみが起こった――まことに憂いに染まる膳であった。

Verse 65

फाल्गुनप्रतिपदादौ चतुर्थ्यंतैश्चतुर्दिनैः । नरांतकप्रभृतयो निहताः पञ्च राक्षसाः

パールグナ月の初日より第四日までの四日間に、ナーラーンタカをはじめとする五人のラークシャサが討たれた。

Verse 66

पंचम्याः सप्तमीं यावदतिकायवधस्त्र्यहात् । अष्टम्या द्वादशीं यावन्निहतो दिनपंचकात्

第五ティティから第七ティティまでの三日間に、アティカーヤの討伐が成し遂げられた。第八ティティから第十二ティティまでは、五日という数えのうちに彼は討たれた。

Verse 67

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

ニクンバとクンバ――この二人――さらにマカラークシャも、四日のうちに倒れた。しかもファールグナ月の暗半月第二ティティに、インドラを征した者シャクラジット（インドラジット）は、定められた終焉を迎えた。

Verse 68

तृतीयादौ सप्तम्यंतदिनपञ्चकमेव च । ओषध्यानयवैयग्र्यादवहारो बभूव ह

第三ティティに始まり第七ティティに終わる――まさに五日のあいだ――薬草を運び来たすことを主因として、食を取ることがあった。

Verse 69

अष्टम्यां रावणो मायामैथिलीं हतवान्कुधीः । शोकावेगात्तदा रामश्चक्रे सैन्यावधारणम्

第八ティティに、邪心のラーヴァナは幻のマーヤー・シーター――仮のマイティリー――を討ち倒した。そのとき悲嘆の奔流に駆られ、ラーマは軍を整え、戦いに向けて鎮め定めた。

Verse 70

ततस्त्रयोदशीं यावद्दिनैः पंचभिरिंद्रजित् । लक्ष्मणेन हतो युद्धे विख्यातबलपौरुषः

それから第十三ティティに至るまで、五日のうちに、力と武勇で名高いインドラジットは、戦場にてラクシュマナに討たれた。

Verse 71

चतुर्द्दश्यां दशग्रीवो दीक्षामापावहारतः । अमावास्यादिने प्रागाद्युद्धाय दशकंधरः

第十四ティティに、ダシャグリーヴァは食の規律に結びつくディークシャー（灌頂の誓戒）を受けた。さらにアマーヴァスヤー（新月）の日、ダシャカンダラは戦いへと出陣した。

Verse 72

चैत्रशुक्लप्रतिपदः पंचमीदिनपंचके । रावणो युध्यमानो ऽभूत्प्रचुरो रक्षसां वधः

チャイトラ月の白分の初日から第五日に至る五日間、ラーヴァナがなお戦い続けるあいだ、羅刹たちには甚だ多くの殺戮が起こった。

Verse 73

चैत्रशुक्लाष्टमीं यावत्स्यंदनाश्वादिसूदनम् । चैत्रशुक्लनवम्यां तु सौमित्रेः शक्तिभेदने

チャイトラ月白分の八日まで、戦車や馬などがことごとく打ち砕かれ、そして白分九日には、サウミトリー（ラクシュマナ）が槍に貫かれる出来事が起こった。

Verse 74

कोपाविष्टेन रामेण द्रावितो दशकंधरः । विभीषणोपदेशेन हनुमद्युद्धमेव च

憤怒に満ちたラーマは、ダシャカンダラ（ラーヴァナ）を退かせた。さらにヴィビーシャナの教えに従い、ハヌマーンの戦いもまた起こった。

Verse 75

द्रोणाद्रेरोषधीं नेतुं लक्ष्मणार्थमुपागतः । विशल्यां तु समादाय लक्ष्मणं तामपाययत्

ラクシュマナのためにドローナ山から霊薬の草を取って来るべく赴き、そしてヴィシャリヤーを携えて、ラクシュマナに服させた。

Verse 76

दशम्यामवहारोऽभूद्रात्रौ युद्धं तु रक्षसाम् । एकादश्यां तु रामाय रथो मातलिसारथिः

十日には退却があり、夜には羅刹との戦いがあった。十一日には、ラーマのために、御者マータリの戦車が到来した。

Verse 77

प्राप्तो युद्धाय द्वादश्यां यावत्कृष्णां चतुर्दशीम् । अष्टादशदिने रामो रावणं द्वैरथेऽवधीत्

彼は十二日から暗半月の十四日に至るまで戦いに臨んだ。十八日目、ラーマは戦車の一騎討ちでラーヴァナを討ち滅ぼした。

Verse 78

संस्कारा रावणादीनाममावा स्यादिनेऽभवन् । संग्रामे तुमुले जाते रामो जयमवाप्तवान्

ラーヴァナらの葬送の儀（サンスカーラ）は新月日アマーヴァスヤーに行われた。戦が激烈となると、ラーマは勝利を得た。

Verse 79

माघशुक्लद्वितीयादिचैत्रकृष्णचतुर्द्दशीम् । सप्ताशीतिदिनान्येवं मध्ये पंवदशा हकम्

マーガ月の明半月第二日から、チャイトラ月の暗半月第十四日に至るまで、かくして総計八十七日であり、さらに中ほどに別の間隔が述べられている。

Verse 80

युद्धावहारः संग्रामो द्वासप्ततिदिनान्यभूत् । वैशाखादि तिथौ राम उवास रणभूमिषु । अभिषिक्तो द्वितीयायां लंकाराज्ये विभी षणः

退却と戦闘を合わせて七十二日であった。ヴァイシャーカ月のティティより、ラーマは戦場にとどまった。第二ティティに、ヴィビーシャナは灌頂され、ランカーの王位に就いた。

Verse 81

सीताशुद्धिस्तृतीयायां देवेभ्यो वरलंभनम् । दशरथस्यागमनं तत्र चैवानुमोदनम्

第三ティティに、シーターの清浄が証明され、神々より恩寵が授けられた。そこにダシャラタも来臨し、承認と歓喜が満ちた。

Verse 82

हत्वा त्वरेण लंकेशं लक्ष्मणस्याग्रजो विभुः । गृहीत्वा जानकीं पुण्यां दुःखितां राक्षसेन तु

急ぎラṅカーの主を討ち果たしたのち、ラクシュマナの兄である大いなる御方は、羅刹により悲しみに沈められていた徳高きジャーナキーを取り戻した。

Verse 83

आदाय परया प्रीत्या जानकीं स न्यवर्तत । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु रामः पुष्पकमा श्रितः

至上の歓喜をもってジャーナキーを伴い、彼は帰途についた。ヴァイシャーカ月の第四ティティに、ラーマはプシュパカ（ヴィマーナ）に乗り、そこに身を寄せた。

Verse 84

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

再び天空を行き、アヨーディヤーの都へと向かった。十四年が満ちたとき、それはマーダヴァ月（ヴァイシャーカ）の第五ティティであった。

Verse 85

भारद्वाजाश्रमे रामः सगणः समु पाविशत् । नंदिग्रामे तु षष्ठ्यां स पुष्पकेण समागतः

ラーマは供の者たちとともにバラドヴァージャのアーシュラマに入った。第六ティティには、プシュパカ（ヴィマーナ）にてナンディグラーマへ到着した。

Verse 87

उवास रामरहिता रावणस्य निवेशने । द्वाचत्वारिंशके वर्षे रामो राज्यमकारयत्

彼女はラーマと離れ、ラーヴァナの住まいに留まった。第四十二年に、ラーマは王国の政を整え、その統治を確立した。

Verse 88

सीतायास्तु त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि तु तदा भवन् । स चतुर्दशवर्षांते प्रविष्टः स्वां पुरीं प्रभुः

その時、シーターは三十三歳であった。十四年の満了において、主は自らの都へと入城された。

Verse 89

अयोध्यां नाम मुदितो रामो रावणदर्पहा । भ्रातृभिः सहितस्तत्र रामो राज्यमकार यत्

アヨーディヤーにおいて、歓喜に満ち、ラーヴァナの驕りを砕いたラーマは、兄弟たちと共に王国の統治をそこに打ち立てた。

Verse 90

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यं पालयित्वा जगाम त्रिदिवालयम्

ラーマは一万年、さらに千年にわたり王国を守護し、のちに神々の住まう天界の宮へと赴いた。

Verse 91

रामराज्ये तदा लोका हर्षनिर्भरमा नसाः । बभूवुर्धनधान्याढ्याः पुत्रपौत्रयुता नराः

ラーマ王の治世には、人々の心は歓喜に満ちあふれた。人々は財と穀物に富み、子や孫に恵まれた。

Verse 92

कामवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि गुणवंति च । गावस्तु घटदोहिन्यः पादपाश्च सदा फलाः

雨は望みのままに降り、作物はことごとく良質であった。牛は壺を満たすほど乳を与え、樹々は常に果実をたわわに実らせた。

Verse 93

नाधयो व्याधयश्चैव रामराज्ये नराधिप । नार्यः पतिव्रताश्चासन्पितृभक्तिपरा नराः

王よ、ラーマの治世には心の悩みも身の病もなかった。女たちは夫に貞節を尽くし、男たちは父への孝敬に堅く立っていた。

Verse 94

द्विजा वेदपरा नित्यं क्षत्रिया द्विज सेविनः । कुर्वते वैश्यवर्णाश्च भक्तिं द्विजगवां सदा

二度生まれの者（ドヴィジャ）は常にヴェーダに専心し、クシャトリヤはドヴィジャに仕え、ヴァイシャはつねにドヴィジャと聖なる牛に対してバクティを修した。

Verse 95

न योनिसंकरश्चासीत्तत्र नाचारसंकरः । न वंध्या दुर्भगा नारी काकवंध्या मृत प्रजा

そこには血統の混乱もなく、正しい作法の乱れもなかった。不妊や不運の女はおらず、「子なき」と呼ばれる者も、子を失う者もいなかった。

Verse 96

विधवा नैव काप्यासीत्सभर्तृका न लप्यते । नावज्ञां कुर्वते केपि मातापित्रोर्गुरोस्तथा

寡婦は一人もおらず、夫ある女が嘆き悲しむこともなかった。誰も父母を、またグル（師）を侮ることはなかった。

Verse 97

न च वाक्यं हि वृद्धानामुल्लं घयति पुण्यकृत् । न भूमिहरणं तत्र परनारीपराङ्मुखाः

徳ある者は長老の言葉に背くことがなかった。そこには土地の強奪もなく、人々は他人の妻から身を遠ざけていた。

Verse 98

नापवादपरो लोको न दरिद्रो न रोगभाक् । न स्तेयो द्यूतकारी च मैरेयी पापिनो नहि

人々は中傷に走らず、貧しい者も病に苦しむ者もいなかった。盗人も賭博者も酩酊の酒を飲む者もなく――まことに罪人は見当たらなかった。

Verse 99

न हेमहारी ब्रह्मघ्नो न चैव गुरुतल्पगः । न स्त्रीघ्नो न च बालघ्नो न चैवानृतभाषणः

黄金を盗む者も、ブラーフマナを殺す者も、師の床を汚す者もいなかった。女を殺す者も子を殺す者もなく、虚言を語る者もいなかった。

Verse 100

न वृत्तिलोपकश्चासीत्कूट साक्षी न चैव हि । न शठो न कृतघ्नश्च मलिनो नैव दृश्यते

他人の生業を奪う者はおらず、偽りの証人もまったくいなかった。欺く者も恩知らずも、心の汚れた者も見られなかった。

Verse 101

सदा सर्वत्र पूज्यंते ब्राह्मणा वेदपारगाः । नावैष्णवोऽव्रती राजन्राम राज्येऽतिविश्रुते

ヴェーダに通じたブラーフマナは、常に至る所で敬われた。王よ、名高きラーマの治世には、非ヴァイシュナヴァも、誓戒なき者（不摂生な者）もいなかった。

Verse 109

ततः स विस्मयाविष्टो रामो राजीवलोचनः । पप्रच्छ तीर्थमाहात्म्यं यत्तीर्थेषूत्तमोत्तमम्

そのとき、蓮華の眼をもつラーマは驚嘆に満たされ、諸々の聖なるティールタの中でも最上なるそのティールタの功徳を問い尋ねた。