तारकासुर-पूर्ववृत्त-प्रश्नः (Questions on Tārakāsura and Śivā’s tapas) / “Inquiry into Tārakāsura’s origin and Śivā–Śiva narrative”

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाशैव सम्यगुक्तं त्वया विधे । चरितं परमं ह्येतच्छिवायाश्च शिवस्य च

ナーラダは言った。「ヴィシュヌの弟子よ、偉大なるシヴァ信奉者よ、ヴィディ（梵天）よ、あなたの語ったことはまことに正しい。これはシヴァー（パールヴァティー）とシヴァとに関する、至上の聖なる物語である。」

Verse 2

कस्तारकासुरो ब्रह्मन्येन देवाः प्रपीडिताः । कस्य पुत्रस्य वै ब्रूहि तत्कथां च शिवाश्रयाम्

おおブラーフマナよ、神々を甚だしく苦しめたというこのターラカースラとは何者か。まことに彼が誰の子であるかを告げ、さらにシヴァに依りて成り立つその物語をも語ってほしい。

Verse 3

भस्मी चकार स कथं शंकरश्च स्मरं वशी । तदपि ब्रूहि सुप्रीत्याद्भुतं तच्चरितं विभोः

自らを制する主シャンカラは、いかにしてスマラ（カーマデーヴァ）を灰と化したのか。どうか深き敬愛をもって、遍満する主のその驚異の御業と神聖なる出来事をも語り給え。

Verse 4

कथं शिवा तपोऽत्युग्रं चकार सुखहेतवे । कथं प्राप पतिं शंभुमादिशक्तिर्जगत्परा

シヴァー（パールヴァティー）は、真の福楽のためにいかにして極めて苛烈な苦行（タパス）を行ったのか。さらに、世を超越する至高の原初力アーディ・シャクティは、いかにしてシャンブを夫主として得たのか。

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण विशेषेण महाबुध । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय स्वपुत्राय शिवात्मने

大いなる賢者よ、これらすべてを余すところなく、ことに詳しく我に語り給え。信を満たす我に、まるで汝自身の子に語るがごとく—その身心をシヴァに捧げる者として。

Verse 6

ब्रह्मोवाच पुत्रवर्य महाप्राज्ञ सुरर्षे शंसितव्रतः । वच्म्यहं शंकरं स्मृत्वा सर्वं तच्चरितं शृणु

ブラフマーは言った。「最愛の子よ、大いなる智者よ、称えられる誓戒を保つ天の聖仙よ—シャンカラを念じつつ、我は彼の聖なる行いと物語のすべてを語ろう。聞け。」

Verse 7

प्रथमं तारकस्यैव भवं संशृणु नारद । यद्वधार्थं महा यत्नः कृतो दैवैश्शिवाश्रयैः

まず、ナーラダよ、ターラカのまさにその起源と興隆を聞きなさい。彼を滅ぼすために、シヴァに帰依して庇護を求めた神々が、大いなる努力を成したのである。

Verse 8

मम पुत्रो मरीचिर्यः कश्यपस्तस्य चात्मजः । त्रयोदशमितास्तस्य स्त्रियो दक्षसुताश्च याः

「わが子はマリーチであり、カश्यパはその子である。カश्यパの妻たちは十三人といわれ、いずれもダクシャの娘たちである。」

Verse 9

दितिर्ज्येष्ठा च तत्स्त्री हि सुषुवे सा सुतद्वयम् । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः

「カश्यパの長妻ディティは、まことに二人の पुत्रを産んだ。そのうちヒラニヤカシプが兄であり、ついでヒラニヤークシャが弟として生まれた。」

Verse 10

तौ हतौ विष्णुना दैत्यौ नृसिंहक्रोडरूपतः । सुदुःखदौ ततो देवाः सुखमापुश्च निर्भयाः

「その二人のダイティヤは、ヴィシュヌがナラシンハとヴァラーハの姿をとって討ち滅ぼした。大いなる苦の因である彼らが滅びると、神々は安楽を得て、恐れから解き放たれた。」

Verse 11

दितिश्च दुःखितासीत्सा कश्यपं शरणं गता । पुनस्संसेव्य तं भक्त्या गर्भमाधत्त सुव्रता

「ディティは悲嘆に沈み、カश्यパを拠り所として帰依した。ふたたび敬虔に彼に仕えたその貞淑なる女は、やがて身ごもった。」

Verse 12

तद्विज्ञाय महेंद्रोऽपि लब्धच्छिद्रो महोद्यमी । तद्गर्भं व्यच्छिनत्तत्र प्रविश्य पविना मुहुः

これを悟ったマヘーンドラ（インドラ）も、好機を見出し、強い決意を持って、繰り返しそこに入り、金剛杵（ヴァジュラ）で胎内の胎児を切り裂いた。

Verse 13

तद्व्रतस्य प्रभावेण न तद्गर्भो ममार ह । स्वपंत्या दैवयोगेन सप्त सप्ताभवन्सुताः

その聖なる誓戒の威力によって、彼女の胎は失われなかった。さらに天の定めにより、彼女が眠っている間に七人の男子が生まれた—数は七であった。

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे तारकोत्पत्तौ वज्रांगोत्पत्तितपोवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二巻「ルドラ・サンヒター」、第三部「パールヴァティー・カーンダ」において、「ターラカの誕生と、ヴァジュラーンガの苦行（タパス）の叙述」と題する第十四章はここに終わる。

Verse 15

पुनर्दितिः पतिं भेजेऽनुतप्ता निजकर्मतः । चकार सुप्रसन्नं तं मुनिं परमसेवया ऽ

その後、ディティ（Diti）は自らの過去の行いを悔いて、再び夫のもとへ近づいた。最上の奉仕と篤い帰依によって、彼女はその聖仙（ムニ）を大いに歓ばせた。

Verse 16

कश्यप उवाच । तपः कुरु शुचिर्भूत्वा ब्रह्मणश्चायुतं समाः । चेद्भविष्यति तत्पूर्वं भविता ते सुतस्तदा

カश्यパは言った。「清らかとなり、ブラフマーの尺度に従って一万年の苦行（タパス）を行いなさい。それが先に成就するなら、その時まことに汝に一人の男子が生まれるであろう。」

Verse 17

तथा दित्या कृतं पूर्णं तत्तपश्श्रद्धया मुने । ततः पत्युः प्राप्य गर्भं सुषुवे तादृशं सुतम्

かくして、牟尼よ、ディティは揺るがぬ信（シュラッダー）をもってその苦行（タパス）を完全に成し遂げた。のちに夫によって懐妊し、そのタパスの力と意図にかなう性質の子を産んだ。

Verse 18

वजांगनामा सोऽभूद्वै दितिपुत्रोऽमरोपमः । नामतुल्यतनुर्वीरस्सुप्रताप्युद्भवाद्बली

まことに、ディティの子はヴァジャーンガ（Vajāṅga）と名づけられ、神にも比すべき光輝をもって現れた。名にふさわしい身を備えた勇士で、生まれ落ちた瞬間から甚だ強大であった。

Verse 19

जननीशासनात्सद्यस्स सुतो निर्जराधिपम् । बलाद्धृत्वा ददौ दंडं विविधं निर्जरानपि

母の命により、その子はただちに神々の主を力ずくで捕らえ、さまざまな懲罰を与えた。ほかの神々にさえも及んだ。

Verse 20

दितिस्सुखमतीवाप दृष्ट्वा शक्रादिदुर्दशाम् । अमरा अपि शक्राद्या जग्मुर्दुःखं स्वकर्मतः

インドラら諸神の悲惨な有様を見て、ディティはこの上なく満足した。だが不死の神々でさえ—インドラをはじめ—自らの業の報いとして苦しみに落ちた。

Verse 21

तदाहं कश्यपेनाशु तत्रागत्य सुसामगीः । देवानत्याजयंस्तस्मात्सदा देवहिते रतः

そのとき私は、カश्यパとともに速やかにそこへ赴き、しかるべき供物と儀礼の備えを整えて、諸天（デーヴァ）を勝利へと導いた。ゆえに私は常に神々の安寧のために尽くしている。

Verse 22

देवान्मुक्त्वा स वज्रांगस्ततः प्रोवाच सादरम् । शिवभक्तोऽतिशुद्धात्मा निर्विकारः प्रसन्नधीः

神々に解き放たれると、ヴァジュラーンガは恭しく語った――彼はシヴァの篤き帰依者で、魂はきわめて清らか、内なる動揺なく、理解は澄みわたり静謐であった。

Verse 23

वज्रांग उवाच । इंद्रो दुष्टः प्रजाघाती मातुर्मे स्वार्थसाधकः । स फलं प्राप्तवानद्य स्वराज्यं हि करोतु सः

ヴァジュラーンガは言った。「インドラは邪悪で、衆生を害する者、我が母を犠牲にしてまで己の利を求める。今日、彼はその業の果を得たのだ。ならば自らの国を治めるがよい。」

Verse 24

मातुराज्ञावशाद्ब्रह्मन्कृतमेतन्मयाखिलम् । न मे भोगाभिलाषो वै कस्यचि द्भुवनस्य हि

おお婆羅門よ、これら一切は母の命に従って私が行ったことにすぎない。まことに、いかなる世界においても世の享楽を望む心はない。

Verse 25

तत्त्वसारं विधे सूत मह्यं वेदविदाम्वर । येन स्यां सुसुखी नित्यं निर्विकारः प्रसन्नधीः

おおスータよ――ヴェーダを知る者の中の最勝者よ――真理の精髄を私に説き示したまえ。それによって私は常に満ち足り、内なる変転なく、澄みわたる静かな理解を得たい。

Verse 26

तच्छ्रुत्वाहं मुनेऽवोचं सात्त्विको भाव उच्यत । तत्त्वसार इति प्रीत्या सृजाम्येकां वरां स्त्रियम्

それを聞いて、ああ牟尼よ、私は言った。「これはサットヴァ的（sāttvika）な気質と呼ばれる。愛ゆえに、真理の精髄たる『タットヴァサーラー』という名の、ただ一人のすぐれた女人を創り出そう。」

Verse 27

वरांगीं नाम तां दत्त्वा तस्मै दितिसुताय वै । अयां स्वधाम सुप्रीतः कश्यपस्तत्पितापि च

ディティの子に「ヴァラーンギー」と名づけられた彼女を授け終えると、彼女の父でもあるカश्यパは大いに満悦し、自らの住処へと帰っていった。

Verse 28

ततो दैत्यस्य वज्रांगस्सात्विकं भावमाश्रितः । आसुरं भावमुत्सृज्य निर्वैरस्सुखमाप्तवान्

そののちダイティヤのヴァジュラーンガは、サットヴァ的な清らかな心境に帰依した。アスラの気質を捨て、怨みを離れて、安らぎと幸福を得た。

Verse 29

न बभूव वरांग्या हि हृदि भावोथ सात्विकः । सकामा स्वपतिं भेजे श्रद्धया विविधं सती

その高貴なる女の心には、真のサットヴァ的な決意は起こらなかった。されど欲に駆られつつも、貞淑なる彼女はさまざまな信と帰依をもって、自らの夫に近づいた。

Verse 30

अथ तत्सेवनादाशु संतुष्टोऽभून्महाप्रभुः । स वज्रांगः पतिस्तस्या उवाच वचनं तदा

その奉仕の帰依によって、大いなる主はたちまち満悦された。そこで夫ヴァジュラーンガは、その時彼女に次の言葉を告げた。

Verse 31

वज्रांग उवाच । किमिच्छसि प्रिये ब्रूहि किं ते मनसि वर्तते । तच्छुत्वानम्य तं प्राह सा पतिं स्वमनोरथम्

ヴァジュラーンガは言った。「愛しき者よ、告げよ—汝は何を望むのか。心には何があるのか。」それを聞くと彼女は恭しく礼拝し、夫に自らの胸奥の願いを語った。

Verse 32

वरांग्युवाच । चेत् प्रसन्नोऽभवस्त्वं वै सुतं मे देहि सत्पते । महाबलं त्रिलोकस्य जेतारं हरिदुःखदम्

高貴なる女神（パールヴァティー）は言った。「もしまことに御心が和らいだのなら、徳高き主よ、どうか我に一子を授け給え。大いなる力を備え、三界を征し、ハリ（ヴィシュヌ）の憂いを除く者を。」

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं विस्मितोऽभूत्स आकुलः । उवाच हृदि स ज्ञानी सात्विको वैरवर्जितः

ブラフマーは言った。「その愛おしい言葉を聞くと、彼は驚き、胸の内が揺れ動いた。怨みなく、サットヴァの性を具えたその賢者は、心の底より語り始めた。」

Verse 34

प्रियेच्छति विरोधं वै सुरैर्मे न हि रोचते । किं कुर्यां हि क्व गच्छेयं कथं नश्ये न मे पणः

「愛しき者は神々と争いを望むが、そのような敵意は我が心にかなわぬ。いかにすべきか。いずこへ赴くべきか。しかも我が決意（賭け）を失ってはならぬのに、どうして滅び得ようか。」

Verse 35

प्रियामनोरथश्चैव पूर्णस्स्यात्त्रिजगद्भवेत् । क्लेशयुङ्नितरा भूयो देवाश्च मुनयस्तथा

そのとき、愛しき者の願いはまことに満たされ、三界に安寧が生じよう。さもなくば、神々と聖仙たちは再び、いっそう重い苦悩を負うことになる。

Verse 36

न पूर्णस्स्यात्प्रियाकामस्तदा मे नरको भवेत् । द्विधापि धर्महानिर्वै भवतीत्यनुशुश्रुवान्

「もし我が愛しき者の願いが成就しなければ、我にとってそれは地獄である。しかも二つの道のいずれを取っても、まことにダルマ（法）は損なわれる」—そう聞いて悟り、彼は思い巡らした。

Verse 37

वज्रांग इत्थं बभ्राम स मुने धर्मसंकटे । बलाबलं द्वयोस्तत्र विचिचिंत च बुद्धितः

かくして、聖仙よ、ヴァジュラーンガはダルマの危機のただ中をさまよい、そこで識別の智慧をもって両陣営の強みと弱みを思惟した。

Verse 38

शिवेच्छया स हि मुने वाक्यं मेने स्त्रियो बुधः । तथास्त्विति वचः प्राह प्रियां प्रति स दैत्यराट्

おお聖仙よ、シヴァの御意志により、賢きダイティヤの王はその女の言葉を真実と受け入れ、「そのとおりに」と言って、愛しき者に語りかけた。

Verse 39

तदर्थमकरोत्तीव्रं तपोन्यद्दुष्करं स तु । मां समुद्दिश्य सुप्रीत्या बहुवर्षं जितेंद्रियः

その目的のために、彼はまことに激烈で、他には成し難い苦行を行った。愛に満ちた帰依をもってそれを我に向け、幾年も諸根を制し、感官を征服して自制を保った。

Verse 40

वरं दातुमगां तस्मै दृष्ट्वाहं तत्तपो महत् । वरं ब्रूहि ह्यवोचं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

その苦行の偉大さを見て、我は彼に恩寵を授けんと赴いた。心より満ち足りて、彼に言った。「申せ——望む恩願を選べ。」

Verse 41

वज्रांगस्तु तदा प्रीतं मां दृष्ट्वा स्थितं विभुम् । सुप्रणम्य बहुस्तुत्वा वरं वव्रे प्रियाहितम्

そのときヴァジュラーンガは、そこに立つ我——遍満の主——を見て大いに喜び、深く礼拝して久しく讃嘆した。のち、真に益あり愛すべきものを求めて、恩願を選び取った。

Verse 42

वज्रांग उवाच । सुतं देहि स्वमातुर्मे महाहितकरं प्रभो । महाबलं सुप्रतापं सुसमर्थं तपोनिधिम्

ヴァジュラーンガは言った。「主よ、わが母に御子をお授けください—母に大いなる福利をもたらす者を。大いなる力を備え、武勇の光に輝き、万事に堪能で、タパス（苦行）の宝庫たる者を。」

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य च तद्वाक्यं तथास्त्वित्यब्रवं मुने । अया स्वधाम तद्दत्त्वा विमनास्सस्मरच्छिवम्

ブラフマーは語った。「聖仙よ、その言葉を聞いて、私は『そのとおりになれ』と答えた。ついで彼女を自らの住処へ帰し、願いを授けたが、私は心沈み、主シヴァを想起した。」