Sarga 56

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।

夜が明けると、ラグ族の喜びであるラーマは、眠っているラクシュマナをそっと目覚めさせた。

Verse 2

सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम्।सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप।।।।

サウミトリよ、森の鳥たちの甘美なさえずりを聴け。敵を鎮める者よ——今こそ我らが旅立つ時だ。

Verse 3

स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः।जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम्।।।।

定めの時に兄に起こされると、ラクシュマナは眠りとまどろみを払い、道中まとわりついていた旅の疲れをも捨て去った。

Verse 4

तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम्।पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः।।।।

それから一同は起き上がり、川の吉祥なる水に触れ、仙人に示された道をたどってチトラクータ（Citrakūṭa）へと向かった。

Verse 5

ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह।सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

やがて時を得て出立し、サウミトリー（ラクシュマナ）と共に、蓮の花弁のような眼をもつシーターに、ラーマは次の言葉を告げた。

Verse 6

आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान्।स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये।।।।

ヴァイデーヒーよ、見よ、キンシュカ（kiṃśuka）の木々を。冬の終わりにあたり、四方に花咲き、まるで炎のように燃え立ち、自らの花を鬘として身を飾っている。

Verse 7

पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान्।फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम्।।।।

見よ、満開のバッラ―タカの木々は人に訪れられず、果と葉の重みで枝を垂れている——きっとここで生きてゆけよう。

Verse 8

पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण।मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे।।।।

ラクシュマナよ、見よ——ドローナの量にも及ぶ大きな蜜の巣が垂れ下がり、蜂たちが木から木へと蓄えている。

Verse 9

एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति।रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे।।।।

ここではナティユーハ鳥が鳴き、孔雀が呼び交わして応える。落花が厚く敷き詰められた、麗しい森の一隅にて。

Verse 10

मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम्।चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।।।।

見よ、このチトラクータの山を。峰は高くそびえ、象の群れの跡が連なり、鳥の群れの鳴き声がこだましている。

Verse 11

समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते।पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने।।।।

いとしい弟よ、このチトラクータの聖なる林は、平らで美しく、多くの樹々に覆われている。ここに喜び住まおう。

Verse 12

ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया।रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम्।।।।

それから二人は、シーターとともに徒歩で進み、麗しく心を奪うチトラクータの山に到った。

Verse 13

तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम्।बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम्।।।।

その山に至ると——さまざまな鳥の群れが満ち——根と果実に富み、眺めも麗しく、澄んで心地よい池水に恵まれていた。ラーマはなお語り続けた。

Verse 14

मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः।बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे।।।।

やさしき者よ、この山は心を喜ばせる。さまざまな樹木と蔓草に満ち、根と果実も豊かだ。ここは住まいにふさわしい清らかな地と私には思える。

Verse 15

मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये।अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि।।।।

この岩の高みには大いなる聖仙たちが住まっている。しばらくここを我らの住処としよう。やさしき者よ、ここで満ち足りて暮らそう。

Verse 16

इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्।।।।

かくして、シーターとラーマ、そして合掌するラクシュマナは庵（アーシュラマ）へと近づき、皆そろって聖仙ヴァールミーキに敬礼した。

Verse 17

तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित्।अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च।।।।

法（ダルマ）を知る大聖仙は喜び、彼らを敬って迎え入れ、「お掛けなさい」と告げた。

Verse 18

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः।।।।

それから、ラクシュマナの兄である剛腕の御方は、聖仙に礼を尽くして名乗りを告げ、ラクシュマナに語りかけた。

Verse 19

लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।

ラクシュマナよ、強く堅い良材の木を運んで来い。やさしき者よ、住まいを造れ――我が心はここに留まることを望む。

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान्।आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः।।।।

その言葉を聞くと、敵を屈するサウミトリは種々の木材を運び、やがて葉葺きの庵を建てた。

Verse 21

तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

堅く据えられ、結び合わせた筵で囲われた、見目麗しい庵が完成したのを見て、ラーマは一心に仕えようと控えるラクシュマナにこう語った。

Verse 22

ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम्।कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः।।।।

ラクシュマナよ、もし我らがここに久しく住むなら、まずこの住まいを司る守護の霊を鎮めねばならぬ。ゆえに黒羚羊の肉を携え、この庵のために正しい供儀を行おう。

Verse 23

मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण।कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर।।।।

吉祥なる眼差しのラクシュマナよ、羚羊を討って急ぎここへ持ち来たれ。シャーストラに説かれた儀礼は必ず行うべきだ――ダルマの道を忘れるな。

Verse 24

भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा।चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत्।।।।

兄の言葉を悟ると、敵の勇士を討つラクシュマナは、言われたとおりにそのまま行った。するとラーマは再び彼に語りかけた。

Verse 25

ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।

やさしき者よ、この黒羚羊の肉を煮よ。我らはこの庵のために供儀を行う。急げ、サウミトラよ――この刻は定まり、この日もまた儀礼のために定められている。

Verse 26

स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान्।अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि।।।।

そのとき武勇のラクシュマナ、スミトラーの子は、供儀にふさわしい清らかな黒羚羊を討ち、よく燃え立つ聖火の中へ供物として投じた。

Verse 27

तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम्।लक्ष्मण: पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत्।।।।

それがすっかり火が通り、よく炙られて血も抜けているのを見定めると、ラクシュマナは人中の虎なるラाघヴァにこう語った。

Verse 28

अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।

この黒鹿は四肢そろっており、私がよく火を通しました。神のごとく輝くお方よ、これを神々に供え給え——あなたは祭儀に熟達しておられる。

Verse 29

राम: स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः।सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान्।।।।

ラーマは、徳高く自制にすぐれ、真言誦持に通じたお方である。沐浴して身を整え、心を鎮め、儀礼の成就にふさわしい一切の真言を簡潔に唱えた。

Verse 30

इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः।।।।

あらゆる神々の群れを礼拝して清らかとなったラーマは住まいへ入った。すると、無量の光輝をたたえるそのラーマの胸に、深い歓喜が湧き起こった。

Verse 31

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।।।

ヴィシュヴェーデーヴァ（Viśvedevas）への供物を捧げ、さらにルドラ（Rudra）とヴィシュヌ（Viṣṇu）にも供養を行ったのち、ラーマ（Rāma）は住まいのヴァーストゥ神（Vāstu）を鎮める吉祥の儀礼を執り行い始めた。

Verse 32

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।2.56.31।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।2.56.32।।

また、正しい作法に従ってジャパ（japa）を修し、定めのとおり川で沐浴したのち、ラーマ（Rāma）は罪を鎮め除くための最上の供物を捧げた。

Verse 33

वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः।।।।

ラाघァヴァ（Rāghava）は、アーシュラマ（āśrama）にふさわしく、祭壇の場所の整え、礼拝の聖所、そして聖なる区画を定めて स्थापितした。

Verse 34

वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि।अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः।।।।तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया।तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ।।।।

森の花鬘、果実と根、作法どおりに調えた肉、さらに水、ヴェーダに説かれた祈誦、ダルバ草（darbha）、そしてクシャ草（kuśa）を添えた供薪—すべて規定に従って—

Verse 35

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।2.56.36।।

こうしてその地の諸存在を満たしたのち、二人のラाघァヴァはシーターとともに、吉兆の相を備えたまま、ひときわ美しい庵へと入っていった。

Verse 36

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।

一同に集った彼らは、木の葉で葺かれた住まいへと入り、そこに住まうことにした。愛らしく、よく造られ、ふさわしい場所に据えられ、風を避けるその庵は、まるで神々の群れが集会殿スダルマー（Sudharmā）へ入るがごとくであった。

Verse 37

अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते।वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः।।।।

そのとき彼らは自らを律し、諸感覚を制した者として、まことに安らかにその最上の森を逍遥した。そこは多くの獣や鳥が群れ、色とりどりの葉房をつけた樹々に満ち、野の生きものの声がこだましていた。

Verse 38

सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।

この上なく麗しいチトラクータと、良き渡し場をもつマーリヤヴァティーの河に至ると、ラーマは歓喜した。獣と鳥の集う地に心を明るくし、都を離れての流謫の悲しみを捨て去った。