Valmiki Ramayana 2.56.21: Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 21

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

Devanagari script

तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.56.21

Transliteration

tāṁ niṣṭhitāṁ baddhakaṭāṁ dṛṣṭvā rāmaḥ sudarśanām | śuśrūṣamāṇam ekāgram idaṁ vacanam abravīt ||

Translation

堅く据えられ、結び合わせた筵で囲われた、見目麗しい庵が完成したのを見て、ラーマは一心に仕えようと控えるラクシュマナにこう語った。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ताम्: that (hut)
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘पर्णशाला’ इत्यस्य निर्देशः

• निष्ठिताम्: firmly set
• निष्ठिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘ताम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• बद्धकटाम्: with mats tied (as walls)
• बद्धकटाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध-कट (प्रातिपदिक); बध् (धातु)+कट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुषः ‘बद्धा कटाः यस्याम्’ (with mats tied)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); अव्ययभाव; ‘having seen’

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• सुदर्शनाम्: beautiful to look at
• सुदर्शनाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-दर्शन (प्रातिपदिक); सु+दर्शन
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः ‘सुन्दरं दर्शनं यस्याः’/‘सु-दर्शना’

• शुश्रूषमाणम्: attending/ready to serve
• शुश्रूषमाणम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: शुश्रूष् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present middle participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘लक्ष्मणम्’ (अनुक्त) इत्यस्य विशेषणम्

• एकाग्रम्: with focused attention
• एकाग्रम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः ‘एकं अग्रं यस्य’ = focused; ‘शुश्रूषमाणम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Context

Rama saw the good-looking leaf-hut with mats tied around as walls, and said to Lakshmana who was awaiting further command with rapt attention:

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is conscientious service and mindful attention: Lakshmana’s readiness to serve (śuśrūṣā) and focused presence (ekāgratā) are portrayed as ethical excellence.

What is the narrative situation?

After the hut is completed, Rama observes it and then addresses Lakshmana, who stands by attentively for further instruction.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana’s disciplined devotion—steadfast, attentive service without distraction.