Sarga 33

Verse 1

दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ।।।।

ヴァイデーヒーとともにブラーフマナたちへ多くの財を施したのち、二人のラाघヴァはシーターを伴い、父ダシャラタに会うために出立した。

Verse 2

ततो गृहीते दुष्प्रेक्षे त्वशोभेतां तदायुधे।मालादामभिराबद्धे सीतया समलङ्कृते।।।।

そののち、手に取られた二つの武器は、目もくらむ輝きをいっそう放ち、シーターが花輪と花の緒で飾り立てて荘厳した。

Verse 3

ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च।अधिरुह्य जनश्श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत्।।।।

そのとき、富み栄える人々は宮殿や邸宅、重なる楼の高き露台と頂に登り、悲しみに沈んだ重い心のまま、どこか突き放したように見つめた。

Verse 4

न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः।आरुह्य तस्मात्प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम्।।।।

大勢の人で道は埋まり、もはや通れなかった。ゆえに人々は悲嘆に沈みつつ邸宅に登り、ラाघヴァを仰ぎ見た。

Verse 5

पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा जनास्तदा।ऊचुर्बहुविधा वाच श्शोकोपहतचेतसः।।।।

王の天蓋もなく徒歩で進むラーマを見て、人々は悲しみに心を打たれ、さまざまな言葉を口にした。

Verse 6

यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः।।।।

かつて出立のたびに大いなる四軍が従ったその御方に、今はただ独り進まれるゆえ、シーターとともにラクシュマナのみが随従した。

Verse 7

ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनां चैव कामदः।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात्।।।।

王の繁栄の甘露をよく知り、人々の願いをかなえる者でありながら、ラーマはダルマへの畏敬ゆえに、父を言葉において偽りの者とすることを望まない。

Verse 8

या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः।।।।

かつては天空を行く者たちでさえ容易に拝することのできなかったその御方を、今日、王の大路を行く人々が見奉る――まさにそのシーターを。

Verse 9

अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु विवर्णताम्।।।।

香油や赤檀の塗香に慣れたシーターは、これから雨と暑さと寒さにさらされ、そのためにほどなく面の色つやを失ってしまうであろう。

Verse 10

अद्य नूनं दशरथस्सत्त्वमाविश्य भाषते।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति।।।।

まことに今日のダシャラタは、まるで闇の力に取り憑かれたかのように語っている。王たる者が、愛する我が子を追放するなどあってはならぬ。

Verse 11

निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम्।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम्।।।।

徳なき子でさえ、どうして追放され得ようか。ましてや、ただその行いのみでこの世のすべてを心服させたラーマをや。

Verse 12

अनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमश्शमः।राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम्।।।।

不害、慈悲、学識、品性、諸根の制御、そして内なる静けさ——この六つの徳が、人の中の最勝者ラグハヴァを荘厳する。

Verse 13

तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः।औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात्।।।।

ゆえに彼が害されると、民は甚だしく苦しむ。夏に水が尽きるときの水生の生きもののように。

Verse 14

पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः।मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः।।।।

彼——世の主——が苦しむとき、全世界もまた共に苦しむ。根を打たれたとき、花と実をつける木が倒れるように。

Verse 15

मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो महाद्युतिः।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः।।।।

彼は大いなる光を放ち、ダルマの精髄として、まことに人々の根である。ほかの者たちは、その花・実・葉・枝のようなもの。

Verse 16

ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्य स्सहबान्धवाः।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः।।।।

ラクシュマナのごとく、速やかにラाघヴァの行くままに従おう――妻たちと親族を伴い、彼が進むいかなる道であれ。

Verse 17

उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम्।।।।

庭園も田畑も家々も捨て、同じ悲しみと同じ喜びを分かち合い、法にかなう正しきラーマに従おう。

Verse 18

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।।।

われらが捨て去る家々を、カイケーイーが受け取るがよい——中庭は荒れ果て、隠し財は掘り起こされ、財も穀も奪われ、ことごとく空しく剥ぎ取られた家々を。塵にまみれ、神々にも見放され、鼠が走り回り巣穴に覆われ、水もなく台所の煙も立たず、掃き清められず、供物も礼拝も真言も火供も誦念も沈黙したまま——飢饉に打ち砕かれ、割れた器が散らばる住まいのような家々を。そうした家々を、彼女のものとせよ。

Verse 19

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

われらが捨て去る家々を、カイケーイーが受け取るがよい——中庭は荒れ果て、隠し財は掘り起こされ、財も穀も奪われ、ことごとく空しく剥ぎ取られた家々を。塵にまみれ、神々にも見放され、鼠が走り回り巣穴に覆われ、水もなく台所の煙も立たず、掃き清められず、供物も礼拝も真言も火供も誦念も沈黙したまま——飢饉に打ち砕かれ、割れた器が散らばる住まいのような家々を。そうした家々を、彼女のものとせよ。

Verse 20

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

牙ある獣はみな巣穴を捨て、鳥と獣は山の斜面を去れ。われらの臨在を恐れて、象も獅子も森を離れよ。しかして、われらが去りし跡に入り、いまわれらが住まう場所を明け渡せ。

Verse 21

समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च।उपात्त धनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः।।2.33.18।।रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः।मूषकैःपरिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च।।2.33.19।।अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च।प्रणष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च।।2.33.20।।दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च।अस्मात्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्।।2.33.21।।

草・肉・果を食むものども、すなわち蛇と獣と鳥に満ちたその地は、カイケーイーが子と親族とともに受け取ればよい。われらは皆、ラाघヴァとともに森に住み、安らぎに満たされよう。

Verse 22

वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः।अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम्।।।।

ラाघヴァが赴くところ、その森こそを我らの都としよう。われらが捨てる都は、森となるがよい。

Verse 23

बिलानि दंष्ट्रिण स्सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः।त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजास्सिंहा वनानि च।।।।अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च।

牙ある獣はみな巣穴を捨て、鳥と獣は山の斜面を去れ。われらの臨在を恐れて、象も獅子も森を離れよ。しかして、われらが去りし跡に入り、いまわれらが住まう場所を明け渡せ。

Verse 24

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।।।

草・肉・果を食むものども、すなわち蛇と獣と鳥に満ちたその地は、カイケーイーが子と親族とともに受け取ればよい。われらは皆、ラाघヴァとともに森に住み、安らぎに満たされよう。

Verse 25

तृणमांस फलादानां देशं व्यालमृगद्विजम्।।2.33.24।।प्रपद्यतां हि कैकेयी सपुत्रा सह बान्धवैः।राघवेण वने सर्वे वयं वत्स्याम निर्वृताः।।2.33.25।।

草・肉・果を食むものども、すなわち蛇と獣と鳥に満ちたその地は、カイケーイーが子と親族とともに受け取ればよい。われらは皆、ラाघヴァとともに森に住み、安らぎに満たされよう。

Verse 26

इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम्।।।।

このようにラーマは、さまざまな人々の口から発せられる多種多様な言葉を聞いたが、それを聞いてもなお、その心は決意から揺らがなかった。

Verse 27

स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम्।अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः।।।।

しかし法を体するその御方は、酔える象のごとき威力をもって、遠くよりカイラーサ山の峰のように輝く父王の宮殿へと歩み寄った。

Verse 28

विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम्।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः।।।।

よく鍛えられた勇士たちにより仕え守られる王宮に入ると、彼は遠からぬ所に、うなだれて立つスーマントラを見た。

Verse 29

प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदार्तमनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुःपितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः।।।।

その時、人々が嘆き苦しむのを見ながらも、ラーマは自らの痛みを表に出さず、まるで微笑むかのように父王に会いに赴き、父の命を法にかなって成し遂げようとした。

Verse 30

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्।।।।

そのとき、イクシュヴァークの裔にして大いなる魂のラーマは、悲しみの色を面にたたえ森へ赴こうとしていたが、スーマントラを見て立ち止まり、父王に自らの到来を取り次がせようとした。

Verse 31

पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलःवनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवीन्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे।।।।

しかし、父の命に従い森入りを固く決した、ダルマを愛するラガヴァは、スーマントラを見て言った。「王に、私の到来を申し上げよ。」