Adhyaya 73

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्तवसमाप्तिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः // ७२// सूत उवाच एवमाराध्य देवेशमीशानं नीललोहितम् / प्रह्वो ऽतिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

かくして『シュリ・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』中篇、風神（ヴァーユ）所説の第三序説品における「讃歌の終結」と名づく第七十二章は終わった。スータは語った—このように神々の主、イーシャーナ・ニーラローヒタを礼拝し、プラフヴァは深くひれ伏し合掌して彼に言葉を述べた。

Verse 2

काव्यस्य गात्रं संस्पृश्य हस्तेन प्रीतिमान्भवः / निकामं दर्शनं दत्त्वा तत्रैवान्तरधाद्धरः

彼は手でカーヴィヤの身に触れて歓喜し、望みのままの聖なる拝観を授けると、ハリはその場で姿を隠した。

Verse 3

ततः सो ऽतर्हिते तास्मिन्देवे सानुचरे तदा / तिष्ठन्तीं प्राजलिर्भूत्वा जयन्तीमिदमब्रवीत्

その神が従者とともに姿を消すと、彼は合掌して立ち、そこに立つジャヤンティーにこう語った。

Verse 4

कस्य त्वं सुभगे का वा दुःखिते मयि दुःखिता / सहता तपसा युक्तं किमर्थं मां जिगीष्सि

幸いなる美しき者よ、汝は誰のもの、あるいは汝は誰か。私が悲しめば汝も悲しむ。苦行と忍耐を備えつつ、なぜ私に勝とうとするのか。

Verse 5

अनया सततं भक्त्या प्रश्रयेण दमेन च / स्नेहेन चैव सुश्रोणि प्रीतो ऽस्मि वरवर्णिनि

美しき腰の者よ、優れた姿の者よ。汝の絶えざる信愛、謙譲、克己、そして慈しみにより、我は汝を喜ぶ。

Verse 6

किमिच्छसि वरारोहे कस्ते कामः समृद्ध्यताम् / तं ते संपूरयाम्यद्य यद्यपि स्यात्सुदुर्लभः

気高き乙女よ、何を望むのか。汝のどの願いを成就させようか。たとえ至難であっても、今日それを満たしてみせよう。

Verse 7

एवमुक्ताब्रवीदेनं तपसा ज्ञातुमर्हसि / चिकीर्षितं मे ब्रह्मिष्ठ त्वं हि वेत्थ यथातथम्

彼女はこのように言って彼に告げた。「苦行（タパス）によってこれを知るがよい。おお、梵に最も堅く住する者よ、私の成そうとすることを汝はありのままに知っている。」

Verse 8

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा / माहेन्द्री त्वं वरारोहे मद्धितार्थमिहागता

そう言われると、彼は天眼で彼女を見て言った。「おお、麗しき姿の者よ、汝はマーヘーンドリー。わが利益のためにここへ来たのだ。」

Verse 9

मया सह त्वं सुश्रोणि दशवर्षाणि भामिनि / अदृश्यं सर्वभूतैस्तु संप्रयोगमिहेच्छसि

おお、くびれ美しき者よ、麗しき女よ。汝はここで、あらゆる生きとし生けるものに見えぬまま、十年のあいだ私と結ばれたいと望むのか。

Verse 10

देवीन्द्रनीलवर्णाभेवरारोहे सुलोचने / इमं वृणीष्व कामं त्वं मत्तो वै वल्गुभाषिणि

おお、気高き姿の美しき者よ、麗しき眼の者よ、インドラの青宝玉のごとく輝く者よ。甘美に語る者よ、私からこの願いを、望みのままに選び取れ。

Verse 11

एवं भवतु गच्छावो गृहान्मत्तेभगामिनि / ततः स्वगृहमागम्य जयत्या सहितः प्रभुः

「そのとおりにしよう。さあ家へ行こう、酔える象の歩みのごとき者よ。」こうして主はジャヤティーとともに自らの住まいへ帰った。

Verse 12

स तया चावसद्देव्या दश वर्षाणि भार्गवः / अदृश्यः सर्वभूतानां मायया संवृतस्तदा

バールガヴァはその女神とともに十年住み、時にマーヤーに覆われて、あらゆる生きものに見えぬ者となった。

Verse 13

कृतार्थमामतं ज्ञातवा काव्यं सर्वे दितेः सुताः / अभिजग्सुर्गृहं तस्य मुदितास्तं दिदृक्षवः

カーヴィヤが目的を果たしたと知り、ディティの子らは皆よろこび、彼に会いたくてその家へ赴いた。

Verse 14

गता यदा न पश्यन्ति जयत्या संवृतं गुरुम् / लक्षमं तस्य तद् बुद्ध्वा प्रतिजग्मुर्यथागतम्

彼らが行っても、ジャヤンティーに覆われた師は見えなかった。姿がないと悟り、来たとおりに引き返した。

Verse 15

बृहस्पतिस्तु संरुद्धं ज्ञात्वा काव्यं वरेण ह / प्रीत्यर्थे दश वर्षाणि जयन्त्या हितकाम्यया

ブリハスパティは、恩寵の力によってカーヴィヤが抑えられていると知り、善を願うジャヤンティーを喜ばせるために（そこに）十年留まった。

Verse 16

बुद्ध्वा तदन्तरं सो ऽथ देवानां मन्त्रचोदितः / काव्यस्य रूपमास्थाय सो ऽसुरान्समभाषत

その隙を悟り、神々の真言に促されて、彼はカーヴィヤの姿を取り、アスラたちに語りかけた。

Verse 17

ततः सो ऽभ्यागतान्दृष्ट्वा बृहस्पतिरुवाच तान् / स्वागतं मम याज्यानां संप्राप्तो ऽस्मि हिताय च

そのとき来訪者たちを見て、ブリハスパティは言った。「我が供養を受けるべき者たちよ、ようこそ。汝らの益のためにも私は来た。」

Verse 18

अहं वो ऽध्यापयिष्यामि प्राप्ता विद्या मया हि याः / ततस्ते हृष्टमनसो विद्यार्थमुपपेदिरे

「我が得た学知を汝らに教えよう。」そう言われ、彼らは喜びに満ちて学びのために近づいた。

Verse 19

पूर्णे काव्यस्तदा तस्मिन्समये दशवार्षिके / समयान्ते देवयाजी सद्यो जातमतिस्तदा

その十年の時が満ちると、期限の終わりにデーヴァヤージーの知恵はたちまち目覚めた。

Verse 20

बुद्धिं चक्रे ततश्चापि याज्यानां प्रत्यवेक्षणे / शुक्र उवाच देवि गच्छाम्यहं द्रष्टुं तव याज्याञ्छुचिस्मिते

それから供養を受ける者たちを確かめようと決意した。シュクラは言った。「女神よ、清らかな微笑みの方よ、あなたのヤージャたちに会いに行く。」

Verse 21

विभ्रान्तप्रेक्षिते साध्वि त्रिवर्णायतलोचने / एवमुक्ताब्रवीद्देवी भज भक्तां महाव्रत / एष ब्रह्मन्सतां धर्मो न धर्मं लोपयामि ते

善き女よ、揺らぐ眼差し、三色に輝く長い瞳の者よ。そう言われて女神は答えた。「大いなる誓いを守る者よ、バクタたちを敬い仕えよ。婆羅門よ、これぞ善人のダルマ、汝のダルマを私は損なわない。」

Verse 22

सूत उवाच ततो गत्वा सुरान्दृष्ट्वा देवाचार्येण धीमता

スータは語った——それから彼は赴き、神々を見て、賢明なる神々の師と共にあった。

Verse 23

वञ्चितान्काव्यरूपेण वचसा पुनरब्रवीत् / काव्यं मामनुजानीध्वमेष ह्याङ्गिरसो मुनिः

詩のごとき言葉で彼らを欺き、再び言った。「我をカーヴィヤとして許せ。こちらこそアンギラサの聖仙である。」

Verse 24

वञ्चिता बत यूयं वै मयि सक्ते तु दानवाः / श्रुत्वा तथा ब्रुवाणं तं संभ्रान्ता दितिजास्ततः

彼は言った。「ああ、ダーナヴァよ。われに執着したゆえに、汝らは欺かれたのだ。」それを聞き、ディティの子らは動揺した。

Verse 25

संप्रैक्षन्तावुभौ तत्र स्थिरासीनौ शुचिस्मितौ / संप्रमूढाः स्थिताः सर्वे प्रापद्यन्त न किञ्चन

その場で二人は揺るがず座し、清らかな微笑みで互いを見つめていた。皆は呆然と立ち尽くし、何もできなかった。

Verse 26

ततस्तेषु प्रमूढेषु काव्यस्तान्पुनरब्रवीत् / आचार्यो यो ह्ययं काव्यो देवायार्यो ऽयमङ्गिराः

皆が惑う中、カーヴィヤは再び言った。「この方こそカーヴィヤなるアーチャーリヤ。神々にとっては、この方が高貴なるアンギラーである。」

Verse 27

अनुगच्छत मां सर्वे त्यजतैनं बृहस्पतिम् / एवमुक्ते तु ते सर्वे तावुभौ समवेक्ष्य च

「皆、我に従え。このブリハスパティを捨てよ。」そう言われると、彼らは二人を注意深く見比べた。

Verse 28

तदासुरा विशेष तु न व्यजानंस्तयोर्द्वयोः / बृहस्पतिरुवाचैनामं भ्रातो ऽयमङ्गिराः

その時、アスラたちは二人の違いを見分けられなかった。ブリハスパティは言った。「兄弟たちよ、こちらはアンギラーである。」

Verse 29

काव्यो ऽहं वो गुरुर्दैत्या मद्रूपो ऽयं बृहस्पतिः / संमोहयति रूपेण मामकेनैष वो ऽसुराः

「ダイティヤたちよ、我こそカーヴィヤ（シュクラ）、汝らの師である。このブリハスパティは我が姿をまとっている。アスラたちよ、我が形をもって汝らを惑わしているのだ。」

Verse 30

श्रुत्वा तस्य वचस्ते वै संमन्त्र्याथ वचो ऽब्रुवन् / अयं नो दशवर्षाणि सततं शास्ति वै प्रभुः

その言葉を聞くと、彼らは相談して言った。「この御方こそ、十年のあいだ絶えず我らを教え戒めてきた主である。」

Verse 31

एष वै गुरुरस्माकमन्तरेप्सुरयं द्विजाः / ततस्तेदानवाः सर्वे प्रणिपत्याभिवाद्य च

「この者こそ我らの師である。この द्विज は内へ入り込もうとしている。」そこでダーナヴァたちは皆、ひれ伏して礼拝し、敬礼した。

Verse 32

वचनं जगृहुस्तस्य विद्याभ्यासेन मोहिताः / ऊचुस्तमसुराः सर्वे क्रुद्धाः संरक्तलोचनाः

学の修習に惑わされ、彼らはその言葉を受け入れた。すると、怒りに燃え目を赤くしたすべてのアスラが彼に言った。

Verse 33

अयं गुरुर्हितो ऽस्माकं गच्छ त्वं नासि नो गुरुः / भार्गवो ऽगिरसो वायं भवत्वेषैव नो गुरुः

この師こそ我らの益となる者だ。去れ、お前は我らの गुरु ではない。アンギラサの系譜のバールガヴァ、この者こそ我らの गुरु となれ。

Verse 34

स्थिता वयं निदेशे ऽस्य गच्छ त्वं साधु मा चिरम् / एवमुक्त्वा सुराः सर्वे प्रापद्यन्त बृहस्पतिम्

我らはその命に従って立つ。よく去れ、長居するな。そう言って、すべての देव たちはブリハस्पतिに帰依した。

Verse 35

यदा न प्रतिपद्यन्ते तेनोक्तं तन्महद्धितम् / चुकोप भार्गवस्ते षामवलेपेन वै तदा

彼が説いたその大いなる利益を彼らが受け入れなかったとき、彼らの驕りゆえにバールガヴァは怒りに燃えた。

Verse 36

बोधितापि मया यस्मान्न मां भजत दानवाः / तस्मात्प्रणष्टसंज्ञा वै पराभवमवाप्स्यथ

私が諭したにもかかわらず、ダーナヴァたちは私を礼拝しない。ゆえに汝らは必ずや正気を失い、敗北を受けるであろう。

Verse 37

इति व्याहृत्य तान्काव्यो जगामाथ यथागतम् / शप्तांस्तानसुराञ्ज्ञात्वा काव्येन तु बृहस्पतिः

そう言い終えると、カーヴィヤ（シュクラーチャーリヤ）は来た時のままに立ち去った。彼らアスラが呪詛を受けたと知り、ブリハスパティはカーヴィヤのことを思案した。

Verse 38

कृतार्थः स तदा हृष्टः स्वरूपं प्रत्यपद्यत / बुद्ध्वासुरांस्तदा ब्रष्टान्कृतार्थोंऽतर्द्धिमागमत्

そのとき彼は目的を果たして歓喜し、本来の姿に立ち返った。アスラたちが堕して迷ったと悟り、事を成し遂げて姿を消した。

Verse 39

ततः प्रनष्टे तस्मिंस्ते विभ्रान्ता दानवास्तदा / अहो धिग्वञ्चिताः स्नेहात्परस्परमथाब्रुवन्

彼が消え失せると、ダーナヴァたちは惑い乱れ、互いに言った。「ああ、恥ずべきことだ。情にほだされて我らは欺かれた。」

Verse 40

धर्मतो ऽविमुखाश्चैव कारिता वेधसा वयम् / दग्धाश्चैवोपधायोगात्स्वेस्वे कार्ये तु मायया

創造主ヴェーダスは、我らをダルマから背かぬようにさせた。だが欺きの策が結びつき、我らはそれぞれの行いの中でマーヤーに焼かれた。

Verse 41

ततो ऽसुराः परित्रस्ता देवेभ्यस्त्वरिता ययुः / प्रह्लादमग्रतः कृत्वा काव्यस्यानुगमं पुनः

それからアスラたちは恐れおののき、急いで神々のもとへ向かった。プラフラーダを先頭に立て、再びカーヴィヤ（シュクラーチャーリヤ）に従って行った。

Verse 42

ततः काव्यं समासाद्य ह्यभितस्थु रवाङ्मुखाः / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा काव्यो याज्यानुवाच ह

その後、彼らはカーヴィヤ（シュクラチャリヤ）に近づき、顔を伏せて立ち尽くした。彼らが戻ってきたのを見て、カーヴィヤは弟子たちに語りかけた。

Verse 43

मया संबोधिताः काले यतो मां नाभ्यनन्दथ / ततस्तेनावलेपेन गता यूयं पराभवम्

私は適切な時期に忠告したが、お前たちは私を歓迎しなかった。その傲慢さゆえに、お前たちは敗北を喫したのだ。

Verse 44

प्रह्लादस्तमथोवाच मानस्त्वं त्यज भार्गव / स्वान्याज्यान्भजमानांश्च भक्तांश्चैव विशेषतः

そこでプラフラーダは彼に言った。「おお、バールガヴァよ、怒りをお捨てください。あなたを崇拝する弟子たち、とりわけあなたの信者たちを受け入れてください。」

Verse 45

त्वय्यदृष्टे वयं तेन देवाचार्येण मोहिताः / भक्तानर्हसि नस्त्रातुं ज्ञात्वा दीर्घेण चक्षुषा

あなたのお姿が見えない間に、あの神々の師（ブリハスパティ）によって私たちは惑わされました。あなたの千里眼でこのことを知り、信者である私たちをお救いください。

Verse 46

यदि नस्त्वं न कुरुषे प्रसादं भृगुनन्दन / अपध्यातास्त्वया ह्यद्य प्रवेक्ष्यामोरसातलम्

ブリグの息子よ、もしあなたが私たちに慈悲をお与えにならないなら、今日あなたに見捨てられた私たちは、ラサータラ（地底界）へ入ることになるでしょう。

Verse 47

सूत उवाच ज्ञात्वा काव्यो यथातत्त्वं कारुण्येन महीयसा / एवं शुक्रो ऽनुनीतः संस्ततः कोपं न्यवर्त्तयत्

スータは語った――カーヴィヤ（シュクラーチャーリヤ）は、偉大なる慈悲をもって真実をありのままに悟り、このように宥められ讃えられたシュクラは怒りを鎮めた。

Verse 48

उवाचेदं न भेतव्यं गन्तव्यं न रसातलम् / अवश्यंभावीह्यर्थो ऽयं प्राप्तो वो मयि जाग्रति

彼は言った――恐れるな。ラサータラ（地下界）へ行く必要はない。これは避けがたい事であり、わたしが目覚めて守っている間に、汝らに及んだのだ。

Verse 49

न शक्यमन्यथाकर्त्तुं दिष्टं हि बलवत्तरम् / संज्ञा प्रनष्टा या चेयं कामं तां प्रतिलप्स्यथ

他のようにはできぬ。定め（ディシュタ）はより強いのだ。失われたこのサンジュニャー（意識）は、汝らが必ずや取り戻すであろう。

Verse 50

प्राप्तः पर्यायकालो वा इति ब्रह्माभ्यभाषत / मत्प्रसादाच्च युष्माभिर्भुक्तं त्रैलोक्यमूर्ज्जितम्

ブラフマーは告げた――「汝らの交替の時（パリヤーヤ・カーラ）が到来した。」そして我が恩寵により、汝らは力ある三界を享受してきたのだ。

Verse 51

युगाख्या दश संपूर्णा देवानाक्रम्य मूर्द्धनि / तावन्तमेव कालं वै ब्रह्मा राज्यमभाषत

神々の頭上に踏み立ち、「ユガ」と呼ばれる十の時期が満ちた。その同じ期間だけ、ブラフマーは王権（統治）を定めたのである。

Verse 52

सावर्णिके पुनस्तुभ्यं राज्यं किल भविष्यति / लोकानामीश्वरो भावी पौत्रस्तव पुनर्बलिः

サーヴァルニカのマンヴァンタラにおいて、汝の王権は必ず再び汝に帰する。汝の孫は再びバリとなり、諸世界の主となる。

Verse 53

एवं कालमयं प्रोक्तः पौत्रस्ते ब्रह्मणा स्वयम् / तथाहृतेषु लोकेषु न शोको न किलाभवत्

かくして、汝の孫についての時の定めにかなう言葉を、梵天みずからが告げた。諸世界が取り去られても、悲しみは少しも起こらなかった。

Verse 54

यस्मात्प्रवृत्तयश्चास्य न कामैरभिसंधिताः / तस्मादजेन प्रीतेन दत्तं सावर्णिके ऽन्तरे

彼の営みが欲望に結びついていなかったゆえに、満悦したアジャ（梵天）はサーヴァルニカの間にこの賜物を与えた。

Verse 55

देवराज्यं बलेर्भाव्यमिति मामीश्वरो ऽब्रवीत् / तस्माददृश्यो भूतानां कालाकाङ्क्षी स तिष्ठति

主は我に告げた。「神々の王権はバリのものとなるべきである。」ゆえに彼は衆生に見えず、時を待ちつつ留まっている。

Verse 56

प्रीतेन चामरत्वं वै दत्तं तुभ्यं स्वयंभुवा / तस्मान्निरुत्सुकस्त्वं वै पर्यायं सहसाकुलः

満悦した自生者は汝に不死をも授けた。ゆえに汝は無欲でありながら、己の番を待つうちに忽ち心が騒ぐ。

Verse 57

न च शक्यं मया तुभ्यं पुर स्ताद्वै विसर्पितुम् / ब्रह्मणा प्रतिषिद्धो ऽस्मि भविष्यं जानता प्रभो

主よ、私はあなたの御前で前へ進むことができません。未来を知るブラフマーが私に禁じたのです。

Verse 58

इमौ च शिष्यौ द्वौ मह्यं तुल्यावेतौ बृहस्पतेः / दैवतैः सह संरब्धान्सर्वान्वो धारयिष्यतः

この二人の弟子はブリハスパティに等しい。神々と共に憤る汝らすべてを、彼らが支え、食い止めるであろう。

Verse 59

सूत उवाच एवमुक्तास्तु दैतेया काव्येनाक्लिष्टकर्मणा / ततस्ताभ्यां ययुः सार्द्धं प्रह्लादप्रमुखास्तदा

スータは語った。倦まずに行をなすカーヴィヤがこのように告げると、ダイティヤたちは、ただちにプラフラーダらを先頭にその二人と共に進んだ。

Verse 60

अवश्यभाव्यमर्थं तं श्रुत्वा दैतेयदानवाः / सहसा शंसमानास्ते जयं काव्येन भाषितम्

必然に起こるその事を聞くや、ダイティヤとダーナヴァたちは、カーヴィヤが告げた「勝利」をたちまち称えた。

Verse 61

दंशिताः सायुधाः सर्वे ततो देवान्समाह्वयन् / अथ देवासुरान्दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान्

そこで皆は鎧をまとい武器を手にして神々を呼び出した。やがて戦場に集った神々とアスラたちを見て…

Verse 62

ततः संवृतसन्नाहा देवास्तान्समयोधयन् / देवासुरे ततस्तस्मिन्वर्त्तमाने शतं समाः / अजयन्तासुरा देवान्नग्रा देवा अमन्त्रयन्

その後、鎧で身を固めた神々は彼らと激しく戦った。神々とアスラの戦いは百年に及んだ。ついにアスラが神々に勝ち、神々は窮して策を失った。

Verse 63

देवा ऊचुः शण्डामर्कप्रभावेण जिताः स्मस्त्वसुरैर्वयम् / तस्माद्यज्ञं समुद्दिश्य कार्यं चात्महितं च यत्

神々は言った。「シャンダとアマルカの力によって、我らはアスラに敗れた。ゆえにヤジュニャ（祭祀）に拠り、己の益となるなすべきことを行おう。」

Verse 64

यज्ञेनोपाह्वयिष्यामस्ततो जेष्यामहे ऽसुरान् / अथोपामन्न्रयन्देवाः शण्डामकारै तु तावुभौ

「ヤジュニャ（祭祀）によって神威を招き、そしてアスラを討ち勝とう。」そう言って神々はシャンダとアマルカの二人を招き、丁重に語りかけた。

Verse 65

यज्ञे चाहूय तौ प्रोक्तौ त्यजन्तामसुरा द्विजौ

祭祀の場に二人を招き、神々は言った。「二人のドヴィジャよ、アスラを捨てよ。」

Verse 66

ग्रहं तु वां ग्रहीष्यामो ह्यनुजित्य तु दानवान् / एवं तत्यजतुस्तौ तु षण्डामकारै तदा सुरान्

「ダーナヴァを討ち従えたのち、汝らを迎え入れ、ふさわしい位と敬意を授けよう。」これを聞くと、シャンダとアマルカはその時、神々を離れ去った。

Verse 67

ततो देवा जयं प्राप्ता दानवाश्च पराभवम् / देवासुरान्पराभाव्य शण्डामर्कावुपागमन्

そのとき神々は勝利を得、ダーナヴァらは敗北した。アスラを打ち破り、彼らはシャンダとアマルカのもとへ赴いた。

Verse 68

काव्यशापभिभूताश्च अनाधाराश्च ते पुनः / बाध्यमानास्तदा देवैर्विविशुस्ते रसातलम्

カーヴィヤの呪いに圧され、彼らは再び拠り所を失った。神々に追い立てられ、そのときラサータラへと入り込んだ。

Verse 69

एवं निरुद्यमास्ते वै कृता शक्रेण दानवाः / ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन च

このようにしてシャクラ（インドラ）はダーナヴァらを無力で無為にした。それ以来、ブリグを因とするその呪いによって（その状態が続いた）。

Verse 70

यज्ञे पुनः पुनर्विष्णुर्यज्ञे ऽथ शिथिले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थान मधर्मस्य प्रणाशनम्

祭祀（ヤジュニャ）においてヴィシュヌは幾度も顕現し、祭祀が衰えるとき、主はダルマの秩序を立て、アダルマを滅するために来臨する。

Verse 71

प्रह्नादस्य निदेशे तु ये ऽसुरा न व्यवस्थिताः / मनुष्यवध्यांस्तान्सर्वान्ब्रह्मा व्याहरत प्रभुः

プラフラーダの命に従って定まらなかったアスラたちを、主ブラフマーは皆「人間によって討たれるべき者」と宣言した。

Verse 72

धर्मान्नारायणस्तस्मात्संभूतश्चाक्षुषे ऽन्तरे / यज्ञं प्रवर्त्तयामास वैन्यो वैवस्वते ऽन्तरे

かくしてダルマよりナーラーヤナはチャークシュシャ・マンヴァンタラに顕れ、ヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラにおいてヴァイニャは聖なるヤジュニャを興した。

Verse 73

प्रादुर्भावे तु वैन्यस्य ब्रह्मैवासीत्पुरोहितः / चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्वथ

ヴァイニャの出現に際しては、ブラフマー自らが祭司（プurohita）であった。さらに第四のユガと呼ばれる時代、神々が窮地に陥ったとき。

Verse 74

संभुतः स समुद्रान्तर्हिरण्यकशिपोर्वधे / द्वितीयो नरसिंहो ऽभूद्रौद्रः सुतपुरस्सरः

彼は海の内より生じ、ヒラニヤカシプを討つために現れた。彼は第二のナラシンハ、ルドラのごとく猛き者にして、子らの先頭に立つ者であった。

Verse 75

यजमानं तु दैत्येन्द्रमदित्याः कुलनन्दनः / द्विजो भूत्वा शुभे काले बलिं वैरोचनं जगौ

祭主たるダイティヤの王のもとへ、アディティの一族の歓喜（ヴィシュヌ）は吉時に二度生まれ（ブラーフマナ）の姿となって赴き、ヴァイローチャナの子バリに語りかけた。

Verse 76

त्रैलोक्यस्य भवान्राजा त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् / दातुमर्हसि मे राजन्विक्रमांस्त्रीनिति प्रभुः

主は言った。「王よ、汝は三界の王、すべては汝に依りて立つ。ゆえに王よ、我に三歩の地を施せ。」

Verse 77

ददामीत्येव तं राजा बलिर्वैरोचनो ऽब्रवीत् / वामनं तं च विज्ञाय ततो ऽदान्मुदितः स्वयम्

ヴィローチャナの子バリ王は「与えよう」と告げた。そのヴァーマナと知るや、歓喜して自ら施しを与えた。

Verse 78

स वामनो दिवं खं च पृथिवीं च द्विजोत्तमाः / त्रिभिः क्रमैर्विश्वमिदं जगदाक्रामत प्रभुः

最勝のバラモンたちよ。主なるヴァーマナは三歩にて天界と虚空と大地、すなわちこの全宇宙を踏み覆った。

Verse 79

अत्यरिच्यत भूतात्मा भास्करं स्वेन तेजसा / प्रकाशयन्दिशः सर्वाः प्रदिशश्च महायशाः

大いなる名声をもつ万有の霊は、自らの光輝で太陽をも凌ぎ、あらゆる方角とその間を照らし出した。

Verse 80

शुशुभे स महाबाहुः सर्वलोकान्प्रकाशयन् / आसुरीं श्रियमाहृत्य त्रींल्लोकांश्च जनार्द्दनः

大いなる腕をもつジャナールダナは万界を照らして輝き、アスラの栄華を奪い、三界をその支配に収めた。

Verse 81

स पुत्रपौत्रानसुरान्पातालतलमानयन् / नमुचिः शंबरश्चैव प्रह्रादश्चैव विष्णुना

ヴィシュヌによって、子や孫を伴うアスラたちはパーターラの底へと連れ下ろされた。ナムチ、シャンバラ、そしてプラフラーダもまた。

Verse 82

क्रूरा हता विनिर्दूता दिशः संप्रतिपेदिरे / महाभूतानि भूतात्मा सविशेषाणि माधवः

残虐な者どもが討たれ追い払われると、方角は静まり返った。万有のアートマンたるマーダヴァは、差別相を備えた大元素を顕した。

Verse 83

बलिं चं सबलं विप्रास्तत्राद्भुतमदर्शयत् / तस्य गात्रे जगत्सर्वमात्मानमनुपश्यति

婆羅門たちはそこで、軍勢を伴うバリを驚異として示した。その身体のうちに、全世界は自らのアートマンを見いだす。

Verse 84

न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदव्याप्तं महात्मना / तद्वै रूपमुपेन्द्रस्य देवादानवमानवाः

諸世界において、その大いなる霊に遍満されぬものは何一つない。これこそがウペーンドラの御姿である――神々よ、ダーナヴァよ、人々よ。

Verse 85

दृष्ट्वा संमुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोविमोहिताः / बलिः सितो महापाशैः सबन्धुः ससुत्दृद्गणः

それを見て、皆はヴィシュヌの光輝に惑わされ、気を失うほどであった。バリは親族と子らと共に、大いなる縄の羂索で縛られた。

Verse 86

विरोचनकुलं सर्वं पाताले सन्निवेशितम् / ततः सर्वामरैश्वर्यं दत्त्वेन्द्राय महात्मने

ヴィローチャナの一族はことごとくパーターラに住まわされた。かくして、不死者たちのあらゆる王権は大いなるインドラに授けられた。

Verse 87

मानुषेषु महाबाहुः प्रादुरास जनार्द्दनः / एतास्तिस्रः समृतास्तस्य दिव्याः संभूतयः शुभाः

人々の間に、大いなる腕をもつジャナールダナが顕現した。これら三つは、彼の神聖で吉祥なる化現として伝えられる。

Verse 88

मानुष्यः सप्त यास्तस्य साग्रगास्ता निबोधत / त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह

彼の人間としての七つの主要な化身を知れ。トレーター・ユガの第十の時に、ダッタートレーヤが出現した。

Verse 89

नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुः सरः / पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां संबभूव ह

ダルマが失われたとき、第四の姿としてマールカンデーヤが先頭とされた。さらにトレーターの第十五の時に、第五の化身が生じた。

Verse 90

मान्धाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यः पुरस्सरः / एकोनविंशयां त्रेतायां सर्वक्षत्रान्तकृद्विभुः

転輪王マーンダーターの姿においては、先導者としてウタティヤが挙げられる。トレーターの第十九の時、至高者は「すべてのクシャトリヤを滅する者」として現れた。

Verse 91

जामदग्न्यस्तदा षष्ठे विश्पामित्रपुरस्सरः / चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

次いで第六の姿としてジャーマダグニャ（パラシュラーマ）が現れ、先導者はヴィシュヴァーミトラであった。第二十四の時代にはラーマが現れ、ヴァシシュタが祭司として仕えた。

Verse 92

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः / अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

ラーヴァナの事業のため、第七の化身としてダシャラタの御子が誕生した。ドヴァーパラの時代にはヴィシュヌが第八の姿として現れ、第二十八の化身ではパラーシャラより出現した。

Verse 93

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरस्सरः / तथैव नवमे विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः

その後、ジャートゥカルニヤを先導としてヴェーダヴィヤーサが誕生した。同様に第九の化身では、ヴィシュヌはアディティの胎より、カश्यパの子として現れた。

Verse 94

देवक्यां वसुदेवात्तु जातो गार्ग्यपुरस्सरः / अप्रमेयो नियोगश्च यतकामवरो वशी

デーヴァキーの胎に、ヴァスデーヴァより彼は生まれ、ガールギャのごとく先頭に立った。彼は量り知れず、その降臨は神聖なる命による。望むままに恩寵を授け、万物を自在に治める。

Verse 95

क्रीडते भगवांल्लोके बालः क्रीडनकेरिव / न प्रमातुं महाबाहुं शक्यो ऽसौ मधुसूदनः

世尊はこの世で、玩具で遊ぶ幼子のように戯れ給う。大いなる腕をもつマドゥスーダナを、誰も量り尽くし、完全に知ることはできない。

Verse 96

परं ह्यवरमेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते / अष्टाविंशतिके तद्वद्द्वापरस्याथ संक्षये

この宇宙の御姿（ヴィシュヴァルーパ）より勝るものも劣るものもない。第二十八の（化身の）順においても同様であり、その時ドヴァーパラの時代は終末へと至る。

Verse 97

नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् / माहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया

ダルマが失われたとき、主ヴィシュヌはヴリシュニ族において出現した。ダルマの秩序を立て、アスラを滅ぼすため、ヨーガの本体たる御方はヨーガマーヤーによって一切衆生を輝かせた。

Verse 98

प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्

彼は人の胎に入り、姿を隠して大地を巡る。

Verse 99

विहारार्थं मनुष्येषु सांदीपनिपुरस्सरः / यत्र कंसं च शाल्वं च द्विविदं च महासुरम्

人々の間でリーラーを行うため、彼はサーンディーパニの都へと進み、そこにはカンサ、シャールヴァ、そして大アスラのドゥヴィヴィダがいた。

Verse 100

अरिष्ठं वृषभं चैव पूतनां केशिनं हयम् / नागं कुवलयापीडं मल्लं राजगृहाधिपम्

彼はまた、牡牛アリシュタ、プータナー、馬のケーシー、象クヴァラヤーピーダ、マッラの闘士、そしてラージャグリハの主をも打ち倒した。

Verse 101

दैत्यान्मानुषदेहस्थान्सूदयामास वीर्यवान् / छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणा

勇力ある御方は人の身に宿るダイティヤを討ち、さらに驚異の業によってバーナーアスラの千の腕を斬り落とした。

Verse 102

नरकश्च हतः संख्ये यवनश्च महाबलः / हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा

戦場にてナラカと大力のヤヴァナは討たれ、その威光によって諸王のあらゆる宝珠は奪われた。

Verse 103

कुरुवीराश्च निहताः पार्थिवा ये रसातले / एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः

ラサータラにいた王たるクルの勇士たちもまた討たれた。これらの大いなる魂は世の利益のために顕現したのである。

Verse 104

अस्मिन्नेव युगे क्षीणे संध्याशिष्टे भविष्यति / कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्

このユガが尽き、ただ黄昏の時が残るとき、ヴィシュヌヤシャーと名づけられた勇猛なるパーラーシャリヤ、カルキが現れる。

Verse 105

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरस्सरः / अनुकर्षन्स वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

彼は未来に現れる第十のアヴァターラ。ヤージュニャヴァルキヤを先頭に立て、象・馬・戦車で満ちた軍勢を率いて進む。

Verse 106

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः / नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः क्वचित्

彼は武器を手にした幾十万ものバラモンに取り囲まれる。さらに、さほど敬虔ではない者や、ときにダルマを憎む者さえも（その中に）いる。

Verse 107

उदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्या परान्तिकान् / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

彼は北方の諸民とマध्यदेशの人々、さらにヴィンディヤの辺境をも従え、同様に南方の民、ドラヴィダとシンハラをも併せて服させた。

Verse 108

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्पवनाञ्छकान् / तुबराञ्छबरांश्चैव पुलिन्दान्बरदान् वसान्

彼はガンダーラ、パーラダ、パフラヴァ、パヴァナ、シャカを征し、さらにトゥバラ、チャバラ、プーリンダ、バラダ、ヴァサをも服従させた。

Verse 109

लंपाकानाङ्घ्रकान्पुण्ड्रान्किरातांश्चैव स प्रभुः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृद्बली

その主はランパーカ、アーングラ、プンドラ、キラータをも従え、輪（チャクラ）を巡らせて力強き者となり、ミレッチャを滅する剛勇となった。

Verse 110

अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति / मानवः स तु संजज्ञे देवसेनस्य धीमतः

彼は一切の生きとし生けるものに見えぬまま大地を巡る。しかして彼は、賢きデーヴァセーナの家に人として生まれた。

Verse 111

पूर्वजन्मनि विष्णुर्यः प्रमितिर्नाम वीर्यवान् / गोत्रेण वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे ऽभवत्

前生において、ヴィシュヌの性を帯びた勇者「プラミティ」として在った者が、カリ・ユガの満ちる時、チャンドラマサのゴートラに生起した。

Verse 112

इत्येतास्तस्य देवस्य दक्षसंभूतयः स्म-ताः / तन्तं कालं च कायं च तत्तदुद्दिश्य कारणम्

かくして、その神のダクシャより生じた諸々の出生が語られた。糸（たんと）、時（カーラ）、身（カーய）を指し示して、それぞれの因が述べられる。

Verse 113

अंशेन त्रिषु लोकेषु तास्ता योनीः प्रपत्स्यते / पञ्चविंशे स्थितः कल्पे पञ्चविंशत्स वै समाः

彼は自らの一分をもって三界においてそれぞれの胎（よに）に赴く。第二十五のカルパに住し、まことに二十五年とどまる。

Verse 114

विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानुषानेव सर्वशः / कृत्वा बीजावशेषां तु महीं क्रूरेण कर्मणा

彼はあらゆる生きものを、ことに人間を至る所で滅ぼし、残酷な業によって大地を種子の残りのみとする。

Verse 115

शान्तयित्वा तु वृषलान्प्रायशस्तान धार्मिकान् / ततः स वै तदा कल्किश्चरितार्थः ससैनिकः

しかし多くはなおダルマに従うヴリシャラたちを鎮め終えると、その時カルキは軍勢とともに目的を成就する。

Verse 116

कर्मणा निहता ये तु सिद्धास्ते तु पुनः स्वयम् / अकस्मात्कुपितान्योन्यं भविष्यन्ति च मोहिताः

その業によって討たれたシッダたちは、再び自ら現れる。やがて忽ち迷いに覆われ、互いに怒りを起こすであろう。

Verse 117

क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन चोदितः / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

彼らすべてを滅ぼし、来たるべき目的に促されて、彼は従者とともにガンガーとヤムナーの間で堅固な誓戒の成就を得る。

Verse 118

ततो व्यतीते कल्पे तु समाप्ते सहसैनिके / नृपेष्वथ विनिष्टेषु तदा त्वप्रग्रहाः प्रजाः

やがてそのカルパが過ぎ、大軍とともに終わり、諸王が滅びると、その時民は統制を失い、歯止めなき状態となる。

Verse 119

रक्षणे विनिपृत्ते तु हत्वा चान्योन्यमाहवे / परस्परत्दृतस्वाश्च निरानन्दाः सुदुःखिताः

守護が失われると、彼らは戦場で互いを殺し合い、財を奪い合う。喜びは消え、深い苦しみに沈む。

Verse 120

पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यास्ता निष्परिग्रहाः / प्रनष्टश्रुतिधर्माश्चनष्टधर्माश्रमास्तथा

彼らは古い都や村を捨て、皆が等しく無所有となる。シュルティのダルマは失われ、ダルマの四住期（アーシュラマ）の秩序もまた滅びる。

Verse 121

ह्रस्वा अल्पायुषश्चैव भविष्यन्ति वनौकसः / सरित्पर्वतसेविन्यः पत्रमूलफलाशनाः

森に住む者たちは背が低く寿命も短い。川と山に寄り添い、葉と根と果実を食として生きる。

Verse 122

चीरपत्राजिनघराः संकरं घोरमास्थिताः / अल्पायुषो नष्टवार्ता बह्वाबाधाः सुदुःखिताः

彼らはぼろ布と木の葉と鹿皮をまとい、恐るべき混淆のダルマに身を置く。寿命は短く、正しき行いの伝えは失われ、多くの災いに悩まされ、甚だしく苦しむ。

Verse 123

एवं काष्ठामनुप्राप्ताः कलिसंध्यांशके तदा / प्रजाः क्षयं प्रयास्यन्ति सार्द्धं कलियुगेन तु

このように、カリの黄昏の分においてその極みに至るとき、民衆はカリ・ユガとともに滅びへと向かう。

Verse 124

क्षीणे कलियुगे तस्मिन्प्रवृत्ते च कृते पुनः / प्रपत्स्यन्ते यथान्यायं स्वभावादेव नान्यथा

そのカリ・ユガが尽き、再びクリタ・ユガが始まるとき、人々は自らの本性によって—他ならぬ—正義にかなって行ずるようになる。

Verse 125

इत्येतत्कीर्त्तितं सर्वं देवासुरविचेष्टितम् / यदुवंशप्रसंगेन महद्वो वैष्मवं यशः

かくして、神々と阿修羅のあらゆる営みが語られた。さらにヤドゥ族の縁により、汝らのために偉大なるヴァイシュナヴァの栄光が称えられた。

Verse 126

तुर्वसोस्तु प्रवक्ष्यामि पूरोर्द्रुह्योरनोस्तथा

これよりトゥルヴァス、またプル、ドルヒュ、アヌについても語ろう。